Ne:chtapohpolwi na:nah, neh nimitstatsi:ntoki:sneki *o** nimitstahtanili:sneki[nimitstahtani:sneki] nehwa *este** n..., ka:nachi taman de xa:lkowit tiki:xmati. *Este** nika:n te:chtapowia nika:n oksé: na:nahtsi:n, pos tein kualtia para pahti wa:n tein a:mo kualtia para pahti. Neh no: n'nekiskia xne:chtapowi kox tehwa:tsi:n no: tiki:xmati, tiki:xmattok nejó:n xiwtsí:n, *lo que** tein yeh kihtowa. *Pues** yo:n kiliah ne: xa:lkowit yehwa yo:n neh no: niki:xmati e:.., n..., tein ke:meh yo:n i:ksá:, i:n topili:wan mo..., moxwitiah wa:n yehwa yo:n se: kinta:lilia no: *pues** ne: i:ksá: no: kinina:miki ne:, mah ika se: kinpoxpi:ki. Yehwa yo:n neh niki:xmattok yo:n se:, pero no: iw..., no: iwkitik a yo:n seki onkak kilwiah tankua:kui:kuil. Kuowit pero pos yo:n no:, yo:n no: oksé taman, pero no:, pos no: mahyá: no: iwki a, pero, tein okseki i:ni n' xiwit yeh no:, pos no: taman *porque** yeh no: mahyá: ma:pisi:ltik. Ke:mah wa:n i:n okseki ne: pos semi ma:..., ma:pa:pata:wak, *como que** mahyá: *más** wehwei ne:n ima:xiwyo. E:mah. Pos ke:mah, *este** yehwa yo:n neh nikneki nikahsi:ka:matis no: n' tankua:kui:kuil. Xiwit, tein tikihtowah tankua:kui:kuil xiwit, timo..., *bueno** tehwa:n tikihtowah sayoh porin ixiwyo wa:n ikowyo. Pero n' ixo:chio, *o** n' it..., *o** n' iteyotsi:n, mahyá: tikihtowah iw..., iwki..., iwkitik, iwkitik. Wa:n sepa n' ixiwyo no: *igual, este**, tehwa:n tikihtowah xa:lkowit, E:mah, iwkitik a. *porque** n' ixiwyo ma:xahxa:ltik. Ke:mah. Ma:xahxa:ltik, n' ke:meh yo:n tankua:kui:kuilxiwit no: ma:xahxa:ltik n' ixiwyotsi:n. Sepa n' tein tikihtowa para pahti no: ma:xahxa:ltik n' ixiwyo. Ke:mah. Sepa n' tein yo:n tikihtowah tehwa:n mahyá: ma:yehyewaltik, no: ih..., no: i..., no: yehwa xa:lkowit. Sayoh tehwa:n tikihtowah *que** mopata porin ixiwyotsi:n no:, mah tikihto:ka:n ixiwyotsi:n, taman, pero ne:n to:..., to:ka:it, pos kuali tikihto:skeh i:pa, i:pa iwki s... i:pa yehwa. Nochi yehwa, nochi yehwa. Pos nochi iwki sah. E:mah, nochi iwki sah, pero sayoh neli yehwa yo:n ika mopata. Ke:mah. Wa:n oksé: ta..., oksé: tatsi:ntokalis, neh nimitstahtani:sneki kati:yeh, de yo:n e:yi taman tein tiki:xmati, tiki:xmatih, żkati:yeh kualtia para pahti? Pos yehwa n' tein kilwiah ne:n xa:lkowit tein yo:n ma:pisi:ltik. Ke:mah, *porque** yehwa ne: *más** ne:n, más** mahyá: ne: ki..., tein se: kitatekiwtia para n' ke:meh i:n teihsá: ihkó:n de nexwitil de n..., ke:meh i:n kone:meh moixwitiah wa:n *pues** ika se: kimpoxpi:ki. Yehwa yo:ni ne:n nikita ihkó:n *pues** se: nep...[neli] kinina:miki. *Bueno**, yo:n *este, bueno** kuali etok n' ta..., tatsi:ntokalis. Oksé: tatsi:ntokalis, żsayoh para kinpoxta:liliah *o** kuali taih no: tamolo:nti:l? *Pues** neh nejo:n ihkó:n nikinta:lilia:ni ne:n nopiliwa:n sayoh ihkó:n nikimpoxpi:kia ika inin..., nika:n *como que** inimpoxko nika:n wa:n se: ini:ka:n ihkó:n mahyá: nikini:xna:miktilia:ya, ika ne: tepitsi:n tekixkitsi:n. Kuali etok. Kuali etok. *Este, bueno**, neh no: niki:xmati yo:n kowtsí:n *que** no: kuali para pahti. Neh nikmattok kuali, ke:meh tine:chtapowia tehwa:tsi:n, kimpoxta:liliah ika ne:n *aceite o** ihkó:n tikihtowa ke:meh, ini:ka:mpa wa:n imin..., no: imini:xpampa, mahyá: no: neh nikmattok kuali, no: semi kuali para tai:skeh. Mah kikuika:n o:me, o:me *o** e:yi [i]kechselo, wa:n mah kimolo..., mah kimolo:nti:ka:n wa:n mah tai:ka:n, mah tai:ka:n ke:meh *cuando** yo:n tikihto:tih tehwa:n titai:tih *este**, titai:tih ne:, mahyá: se: xiwtamolo:ntsi:n sah. Wa:n mah tai:ka:n yo:n *cuando** yehwa yo:n ke:meh tikihtowa tehwa:tsi:n para nexwitil, yo:n neli no: semi kuali. Neh nikmattok, ke:meh tehwa:tsi:n tikihtowa, neh no: nikmattok *que** neli kuali kinta:liliah n' iminpoxko wa:n imini:ka:nkopa wa:n no: kuali taih. Mahyá: tikihtowah tehwa:n *más** semi kuali mah se: tai. Ke:mah, *porque** yowi ne: ompa n' *casi** ne: Mah se: tai. Se: iihtik nimah ne:n *casi** ne:n kitamela:wa tein se: tai. Yehwa yo:n, te:ihtipa:ktiki:sa mah tikihto:ka:n. Ke:mah. Teihtipa:ka. Ke:mah yehwa yo:n *este**... Wa:n okseki tein tikihtowah ma:yehyewaltik yo:n a:mo n..., a:mo kualtia para pahti, *como que** a:mo kikuih. Ke:mah. Ta: yetok sah tein ne:n, tein kualtia. Yetok sah. Yetok sah. Yetok sah n' tein tana:miki wa:n onkak neli... Nochi iwkitik a pero, *pues** nejo:n a:mo, ke:meh a:mo se: kitatekiwtia pos tak xa: no: tana:mikiskia, pero de a:mo se: kitatekiwtia pos a:mo t'matih *que, que** no: kualtia. Ke:mah. Ke:mah t'mattokeh yehwa sah n' okseki neli tana:miki. Ke:mah wa:n yo:n tankua:kui:kuil, tankua:kui:kuilkowit tikihtowa, żpara toni yo:n kualtia? żPara toni n' kitatekiwtiah mah tikihto:ka:n? *Pues** yo:n a:mo n'mati yo:n, pero kihtowah *que** no:, *bueno** no:, no: pahti no:, pero pos neli ka:n, de a:mo se: kitatekiwtia pos a:mo t'matih kati:ni *mero** no: t..., ox tana:miki, pero kihtowah *que** no: pahti. Ke:mah. Wa:n komo se: kito:ka ke:meh i:n para tatsakuil de n..., mah tikihto:ka:n tehwa:n tatsakuil de n' ka:mpa n..., tatsakuil para n' tapala:n, mah a:mo eliwis taochpa:na n' a:tsí:n. Neh niki:xehekowa xa: no: kualtias *porque** yo:n kowtsí:n mahyá: tikihtowah semi selia n' ka:mpa se: kita:lia no:. Ke:mah selia. E:mah, selia semi wa:n mahyá: *como que** semi mahyá: a:yoh. Yehwa yo:ni. E:mah, e:mah, xa: semi a:yoh. Entó:s mah tikihto:ka:n tehwa:n kualtias ke:meh para tatsakuil, tats..., tatsakuilo:ni de n... Kualtia, kualtia ke:meh yo:n para teihsá: ihkó:n tatsakuil. *Ajá**. Ke:mah *s...**, kualtia no:. *Selbiros** ne:n kowtsí:n. *Bueno, este** pos, yehwa sah yo:n, a:mo nikmati xa: okseki talna:miki:lis tehwa:tsi:n tikpia *más**? Neh nikmati pané: yehwa sah *lo que** tein neh nimitsmat..., nimits..., nimitsnat..., nimitsilwih. Oksé: nika:n nikakik nika:n kihtowah *que** n..., kite:ne:wah de yo:n xa:l, xa:lkapolin. Yo:n xa:lkapolin pos neh mahyá: nik..., mahyá: a:mo nikye:kmati neli, no: niknekia nimitstahtani:s, kox no: iwki tiki:xmatih n' teh *que** xa:lkapolin yo:n tehwa:n tiki:xmatih, tehwa:n nika:wí:n tiki:xmatih, *este** chi:chi:lxoko:kkapolin. E:mah. A:mo nikmati namehwa:ntsitsi:n kox no: ihkó:n nanki:xmatih, *o** xa: nanki:xmatih sentaman ito:ka:y. Mahyá: tikihtowah tehwa:n *como que**, mah, *cada, cada** se: itsontekontsi:n pos ta:taman talna:miki:lis tikpiah. Kemah *o** ta:taman tei:xmati:lis. Wa:n yehwa yo:n nehwa nikneki nikmatis ne:, ke:ní:w nanki:xmatih. Neh niki:xmati mahyá: tikto:ka:yi:xmatih tehwa:n, chi:chi:l..., chi:chi:lxoko:kkapolin. Yehwa n' tein te:chtap..., te:chtapowia nika:n se: towa:mpoy kihtowa *que** kualtia para n' ato:ltsí:n. A:mo nikmati tehwa:tsi:n ke:ní:w n' tiki:xmati. Kox no: ihkó:n ke:meh yeh kihtowa *o** xa: oksé: to:ka:it tikmati tehwa:tsi:n ke:ní:w mono:tsa. *Pues** neh no: ihkó:n niki:xmati ke:meh i:n ihkó:n yehwa yo:n kiliah *que** xa:lkapolin. *que** nejo:n ihko:ni ne:n *pues** tehwa:n ne: no: tik..., Xa:lkapolin. Tiki:xmatih n' ompaka nehkuí:n ihkó:n ne:n tik..., *pues** ihkó:n ne:n tehwa:n ne:n i..., tikto:ka:ytiah. Ke:mah, xa:lkapolin. żWa:n ke:yeh n' kiliah xa:lkapolin tak? Porin... Pos porin nejo:n tak, porin ne:n in, mahyá: ne:n in..., n' is..., n' ita:kilotsi:n *[co]mo que** mahyá: neli mahyá: pisilito, semi momoxtsí:n. E:mah. Tak [y]eh [i]ka yo:n kiliah xa:lkapolin. Ke:mah. Wa:n, *bueno**. Kuali etok a. *Este** pos yehwa sah yo:n neh nik..., i:pa n'nekia nikmatis, mah timonohno:tsaka:n, mah timosemati:lti:ka:n ke:ní:w mono:tsa yo:n *cada**, *bueno** sentaman kowtsitsí:n para ihkó:n pos, neli ke:meh nimitsilia tehwa:tsi:n, *cada** se: tsontekomat pos oksé: talna:miki:lis tikpiah, oksé: te:i:xmati:lis tikpiah. Pos semi kualtsi:n mah timoma:mati:lti:kan ihkó:n para mah mah tik..., mah a:mo tikmattoka:n sah, mah timomati:lti:ka:n. Pos yehwa sah yo:n. Pos ta:taman titalna:mikih. Yehwa sah yo:n, tasohka:matik miak. Neh nimono:tsa niRubén Macario, niwa:le:wa de Chilcuahta, nipowi nika:n San Miguel. Ke:mah. Ke:mah. Neh niwa:le:w de ne:n, ompa ne: toxola:l San Miguel Tzinacapan wa:n neh nimono:tsa niMaría Juárez Salgado. [Ta]sohka:matik miak.