*Pues** no: tiknekiah *compadrito** timitstahtani:skeh ne:n tsanamets kiliah yo:n xiwit, ox tiki:xmattok no:, ka:..., ka:ni mochi:wa, itech toni, itech ta:l oso itech tet, *o** k..., *o** ka:ni, ox kahfe:ntah, ka:ni mochi:wa yo:n. Pos neh nikmatok *compadrito de que** i:n tsanamets, mochi:wa nijo:n ka:mpa achi teh..., achi tehteyoh, wa:n ka:mpa tehte:pe:tsi:ntan. Nojó:n tsanamets neh nikmattok wa:n achi ma:pisi:ltik, wa:n kualtsi:n moyewalowa ihkó:n ma:pisi:ltik wa:n chihchichi:n i..., iteyo wa:n pos nejo:n achi ma:pisi:ltik. Yo:n a:mo wehwei ne:n i..., ima:yo. A:kah, tsikitsitsi:n semi. A:mo wehwei. Ke:mah. Wa:n pos a:mo no: semi wehkapania. Ihkui:ni, kiliah tsanamets *porque** metspihpitsa:wak. Ke:mah. Ke:mah, metspihpitsaktik. N' imetskowyo achi tihti:ltik. Tihti:ltik n' imetskowyo *por eso** kiliah tsanamets. Pané, Tihti:ltik, mahyá:..., ke:mah mahyá: pesmakowit ne:n ke:mah, pané: pesmakowit pero, a:mo pesma, pihpitsaktik. Pitsaktik, pitsaktik. wa:n yo:n yehwa yo:n kiliah tsanamets *porque** ke:yeh, tikmatis, de itsi:ntan ka:mpa e:wi, nochi *parejo** tihti:ltik, wa:n pihpitsa:wak. Entó:s n' ima:ko ihkó:n mo..., mochi:wa ya, Pihpitsaktik. wa:n kualtsi:n mota:lia ihkó:n i..., imahma:yo, imahma:yo nika:n yowi wa:n sepa nika:n yowi. wa:n pos nijo:n ti:ltik ne:n i..., ixiwyotsi:n. E:mah wa:n ipa ne: ma:pisi:ltik wa:n xoxoktik. Ke:mah. Pisi:ltik wa:n [...] Ke:mah, *medio** kahka..., kahkana:wak. Ke:mah, kahkana:wak. Tepitsi:n *medio** kahkana:wak. Yehwa nijó:n neh nikmati *compadrito**, pero kuali tine:ch..., tine:chili:s, ke:ni:w n' teh xa:, xa: kachi tikmati. Nika:n timo... Ka:nah, no: iwki sah *compadrito** no:. Iwki n' tiki:xmatih no: yo:n tsanamets, no:, mochi:wa ka:mpa tehtepe:yoh *o** ka:sá: teke:s mochi:wa, tehtepe:tsi:ntan. Ompa se: kita semi ikonkaya:n yo:n mochi:wa ka:mpa tehtepe:tsi:ntan. Nika:n Koyo:xo:chiko nochi mochi:wa de yo:n, yo:n tsanamets. Pero nejo:n neli kualtsi:n imets ke:meh *alambre**. Tihti:ltik wa:n, wa:n ahalaxtsitsi:n imets, ne: pihpitsaktik wa:n nochi imay, ima:y ne:, motahta:lilia a..., *medio** yehyehwaltik wa:n kahkanaktsitsí:n, *yekfinito** n' i..., n' ima:xiwyo. Yehwa yo:n kiliah tsanamets, pero, a:mo se: kimati yo:n ox we:lik oso ke:ni:w pero pané: ka:n we:lik, sanoke ne: i:pa sayoh kualtsi:n chih..., mochihchi:wa sah yo:n iwki xiwit. Wa:n yehwa yo:n nimitstahtani:sneki *compadrito**, tepitsi:n nikelka:wa ne:n, ox kuali para pahti, para ika se: mopahtia. Pos seki tikte:..., seki tikte:kakiliah ihkó:n no:, tite:kakiliah ihkó:n, kuali para pahti kit no:, iwki kiliah para yo:n a:xi:xtsakuih. No: kuali taih kit yo:n. Yo:n ke:masá: te:kokoh se:, *cuando** se: ya:sneki ne:, Ke:mah, yehwa yo:n no:, no: kuali pahti. Ihkó:n ttekakiliah. kala:n wa:n Ke:mah, pero... pos a:mo wel se: kichi:wa ne:n se: itapeya:stsi:n. Ke:mah, yehwa yo:n. Entó:s yehwa yo:n kuali. No: pahti kihtowah, ihkó:n se: te:kakilia, pero a:mo tikchi:wah *porque** a:mo *dios** kineki, a:mo te:chahsi yo:n kokolis, a:mo se: kiehekowa pero, neli yo:n a:mo tiknehnektokeh, pero ke:masá: te:ahsi kokolis, se: motapowia wa:n se: kichi:wa ne:n *lucha** mah se: ki..., mah se: kine:ntamachi. żWa:n ke:ni:w n' teh tikmati *compadrito**? żKe:ni:w n' tikmati ke:ni:w n' kichi:wah *cuando** yo:n, yo:n pahti te:chchihchi:wiliah, *cuando** teihsá: ihkó:n te:..., te:chahsi yehwa de nijó:n kokolistsí:n te:kui? żKe:ni:w n' teh tikmati *compadrito**? Pos nejo:n neh a:mo, neh a:mo ke:man n'machilia ihkó:n pero tite:kakiliah *que** semi telte:kokoh. semi te:kokoh wa:n yehwa yo:n se: kko..., tein ki..., *bueno** miak pahti onkak, miak taman pahti, a:mo sayoh yo:n. Ta:k ke:meh timotapowihtoyah yo:n ke:mania:ntika, onkak yehwa yo:n, yo:n masa:owat tein yo:n tsikitsitsi:n mochi:wa, *moradito**. Yehwa semi kuali iwa:n ne:n iwa:n yo:n tikiliah ne:n chapolistit. Wa:n komo se: kineloh iwa:n tsanamets, xa: kachi kuali ta..., kuali mosempale:wi:s no: neli pero yo:n a:mo tikelna:mikkeh pero no: pero ekintsi:n tikelna:miktokeh yo:n pané: nikakilia:ya seki ta:..., nota:tahwa:n *que** no: kuali pahti yo:n xiwtsí:n, yo:n nochi n' ixiwyo kipostekih wa:n kimanah yo:n. Wa:n taih ya no:, no: kuali n' kihtowah para a:mo ke:man t'chi:wah n' tehwa:n *porque** a:mo ke:man te:chahsi yo:n kokolistsí:n, mah a:mo ke:man te:chahsiskia *porque** yo:n semi, semi se: te:kne:ltih *cuando** te:ahsi n' kokolis yo:n iwki. Pos neh *compadrito**, *Porque** a:mo teh, a:mo teh ye:kne:si pahti, ma:ski koyo:...koyo:meh a:mo kkaxiliah m' pahti yo:n. Ke:mah, se: te:k..., te:kne:ltihkeh n' tein yo:n kinahsi *porque** tahyo:wihtokeh. Pos nehwa nik..., ne:..., nika:n no:má:n wa:n no:pá:n te:chilia:yah *que** yehwa:n semi inimpah katka. Kisentilia:yah nochi seko sah wa:n kixahxama:nia:yah ne:n masa:owat, wa:n yehwa ya ne:n tsanamets wa:n yehwa ya ne:n itskuim..., kisenta:lia:yah wa:n kisenmanayah. Kita:lia:yah ihkuí:n a:tsi:n, pero nochi seko sah. Kita:lilia:yah, tsikilitsi:n moka:waya ke:mah taya:yah ya. Tsokowa:ki. Entó:s yehwa nejó:n tsokowa:ki. Ke:mah. Tsokowa:ki *porque** kita:lilia:yah ts..., miak n' a:tsi:n wa:n kichiayah mah tsokowa:ki. Ne: ki:itatih ne: ox xa: tsokowa:ktok ya *porque**, kihtowa:ya ne:n no:pá:n wa:n no:má:n, de miak n' a:tsi:n, a:mo te:na:miki. Ke:mah. Wa:n i:n tsikitsi:n, ke:meh eskia ompa moka:wtiw a nochi ne:n *Ifuerza** xiw..., *ifuerza** xiwtsí:n. Ke:mah. chika:walis. I:n chika:walis wa:n *después** pos nijo:n te:..., te:na:miki a, *porque**, Te:na:miki a. ne: ke:mania:n, wehka:w ya, ke:meh tota:tahwa:n ne: ke:man ya nemiah, pos seki nemih ok, nochi kimattokeh ke:ni:w wa:n te:chilwia:yah. ihkui:ni ximopahti:s, *porque** ne: ke:man a:mo okachi, Ke:mah. nejo:n ya:yah ihkó:n tapahti:lo:ya:n ke:meh ekintsi:n. No:chi Ka:n onkaya, ka:n onkaya i:n. xiwtsitsí:n sah kite:mowa:yah. wa:n yewha yo:n te:chmanilia:yah, ke:meh no:chi pos ika nijó:n ti..., tikmattokeh no: ekintsi:n ke:ni:w para n' ti..., timopahti:skeh *porque** Ke:mah. [ke:]masá: tapahti:lo:ya:n te:chwi:kah pero a:mo te:chna:miki. Ka:nah ka:n ti..., ka:n te:chna:miki. A:mo te:chna:miki, ekintsi:n pos seki ti..., timomatteh de que tota:tahwa:n te:chpahtia:yah ka nochi xiwtsitsí:n. Ke:mah. pos ihkó:n no: timomattkeh ya seki. Wa:n seki pos de n..., Ke:mah, se: momati ihkó:n. hkó:n ika tie:wkeh te:chwi:wikah hkó:n ne: tapahti:lo:ya:n, pos *solamente** mah tia:ka:n ya ne: tapahti:lo:ya:n mah te:chwi:kaka:n wa:n seki a:mo, de n' tikmattokeh pos tikuitih seki xiwtsitsí:n wa:n tikchihchi:wah *o** te:chchihchi:wiliah to:momá:n wa:n *o** ihkó:n se: tokni:w wa:n pos ti..., tipahtih ya. Ke:mah, te:chna:miki. E:mah, yehwa yo:n neh nik..., nikmati. Te:chna:miki. Ke:mah, yehwa *compadrito** neli. Nimitstahtani:sneki..., ke:masá: de a:mo se: motapowia a:mo se: kimati ke:ni:w se:, se: mopahtis *siquiera**. N' xiwtsitsí:n onkak, soh *que** a:mo tikmatih ton t'tatekiwti:skeh, de to:n *servirowa**. Ke:mah Ke:mah, ompa se: motapowia, se: kelna:miki wa:n se:, se:, se:, pos se:, se: kichi:wa *lucha** iwki, ke:mah, se: kichi:wa pahtsí:n. Ke:mah, pos yo:n tsanamets semi kualtsi:n pero a:mo nikihto:s e:wi ne: kahfe:ntah, ta: ne: Kanah, a:mo mochi:wa no:ya:n. xiwtah ne: e:wa wa:n itsi:ntan ne:n, Etok sah n' ka:mpa mochi:wa. tepe:t. Itsi:ntan tepe:t. Ompa, ke:mah ompa sah mochi:wa. Ompa ne: e:wi, ompa kualtsi:n mote:tekpa:na wa:n kualtsi:n ima:..., Ompa sah. hkó:n kichi:wa, *hasta** no: [i]selo ye:kma:kahkanaktik. Ma:kahkanaktsitsí:n. Ye:kma:kahkanaktik wa:n ahalaxtik ne:n ime..., n' imetskowyo. Ma:kahkanaktsitsí:n. Alaxtsitsí:n ne:n iixko ne:n xiwit. [I]hkó:n *hasta** nalwatsí:n ke:masá: se: kwiwita, nochi tihti:ltik *hasta** nalwatsí:n *hasta** ahko wa:n kualtsi:n mehmela:wak. Ke:mah, kualtsi:n, kualtsi:n. Wa:n kualtsi:n tihti:l..., ahalaxtik. E:mah ahalaxtik *compadrito**. Ahalaxtsitsí:n, e:mah. Ke:mah. Pos yehwa sah yo:n *compadrito** ika nimitstahtaniah A:, *bueno**, tasohka:matik ke:mah *compadrito** nik..., para t'matiskeh no: ke:ni:w no: tiki:xmati. Ke:mah, tasohka:matik *compadrito**. ne:ch... [...].