*Pues** no: tiknekih te:chtapowi *compadrito** ox tiki:xmattok yo:n kua:nakatsitsi:n kiliah, yo:n kuowit ne: kowtah mochi:wa, para ton selbirowa, teihsá: *o** xa: se: pahti kikuih no:. A:, ne:n..., a: tik..., tikneki tikmatis *compadrito** no: Kua:nakatsitsi:n. Ke:mah. Pos nimitsili:ti no: *lo que es** de neh nikmati. Nijó:n kua:nakatsitsi:n nijo:n, wehkapania, *siempre** wehkapania wa:n nochi mo..., moma:yo:tia ihkó:n, ihko:ni mochi:wa *mata** wa:n ike:span ihkó:n pané: mo..., ihkó:n te:tehko, ihkó:n kipia ne: i..., Tsihtsitsiki..., tsihtsitsikiltik. Tsihtsihtsikiltik nijo:n nika:n panki:sa, e:wi de tani wa:n nochi momahmaxalowa n' ahko. Wa:n yo:n kua:nakatsitsi:n kilwiah *porque** ihkui:kuí:n ixo:chiyo. N' ixo:chiyo ihkuí:n wa:n ikua:pan ihista:k, ihkó:n kualtsi:n kipia. Nijó:n kua:nakatsitsi:n no:, no: tikuih ke:masá: ne:wí:n para ne:n, Taa:ketsah. Ta..., taa:ketsah. Wa:n no: tikuih para tokaltsi:n *cuando** tikchihchi:wah para kuilo:t tikiliah. Ihi:xtapal tikta:liah. Wa:n pos yo:n no: n' ie:wayo no:, *antes** ne:n kilia:yah n' tota:tahwa:n..., ke:masá: tia:yah, tia:yah kowtah, kihtowa:ya no:pá:n: - Nika:n ne:ntok ne:n, kuowtu:san. Kuowtu:san. Nika:n ne:ntok[nentok] *porque** ke:yeh..., wa:n nikilia ki:n[ke:ni:w] tikmati. Kihtowa ta: kikuah ne:n kowit, ne:n ko..., Ko:nkua kua:nakatsitsi:n ie:wayo. kua:nakatsitsi:n nika:n etok n' kowit ihkó:n de toma:wak, Ke:mah. Nochi itsi:ntan nochi kie:ewaloh, nika:n nochi, nochi tahtapa:tak nika:n. Nochi kikua. A: pos nika:n ne:ntok ne:n Kowtu:san. kowtu:san. żWa:n ke:n tikmati *que** ne:ntok? *Porque** nika:n ne:ntok *porque** nika:n i:n ma:ne:stok, ihkó:n ma:ne:stok ihkó:n. E:yi, e:yi n' imahpil kipia. Nijó:n kowtu:san, semi kwe:lilia ne:n kua:nakatsitsi:n, *de que** ne:n kua:nakatsitsi:n kipia n' ie:wayo. N' ie:wayo, pos tila:wak n' ie:wayo wa:n ihista:k. Ke:mah. Entó:s nijó:n semi ki..., ka:mpa ne:ntok, *de que** pos no:pá:n no: semi nemia ka ne: kowtahokuilimeh, *igual** neh no: ni..., Ke:mah, no: nemia. ninemia *cuando** katka n..., achi niokichpil ok. pos nikino:nkuia n' okuilimeh, no: nik..., niki:xmati kuali nochi katí:n de: n' we:lik, katí:n de n' a:mo we:lik. Ke:mah. Ki:n se: kitahpe:walwi:s, nochi ki:ni:w se: 'kuis ika n' *trampa**, de *tepostrampa**. Pero pos yehwa yo:n kintsi:n ne:n tikelna:miktokeh de i:n, kua:nakatsitsi:n. Kua:nakatsitsi:n. Pos nijo:n kualtsi:n no:. Ke:mah. Kualtsi:n yo:n, *serbirowa** no: para t..., para kaltsí:n tikchihchi:wah, soh *que** a:mo semi wehkapania. Ke:mah. Ihkui:kuí:n sah de mochi:wa. Pero yo:n no:, no: pipi:nik, de wa:ki semi pipi:nik. Pipi:nik. Ke:mah wa:n yo:n hkó:n yowi, hkó:n yowi, pané: yo:n achi tehtetsi:ltik. Ke:mah. Tehtetsi:ltik nochi *hasta** n' ima:yo, n' ima:yo, mochi:wa ka:mpa mosentili:ti a nijó:n, miak kipia n' ima:yo, ni:nipaka ihkó:n nochi yowi a n' ima:yo, ihkó:n ima:yo. N' ima:yo kiliah, nijo:n *porque** nochi mosehsentilia *hasta** ne:. Wa:n ikua:pan nochi mokehketsa yo:n xo:chitsí:n, chihchi:chi:ltik xo:chitsí:n, Mota:lilia ya xo:chitsí:n. wa:n ikua:pan ista:k. Entó:s nijó:n nochi, nochi ihkó:n mokehketsa. Mokehketsa nochi wa:n... *por eso** kiliah kua:nakatsitsi:n, pero yo:n we:i mochi:wa ihkó:n we:i, we:i wa:n yewaltik, yewaltik ihkó:n. Nijó:n *por eso** kiliah kua:nakatsitsi:n. Ke:mah. Pos yehwa yo:n neh nik..., niki:xmati *compadrito**. Ke:mah wa:n ima:xiwyo, kahkakaltik semi, pané: ihtsanaka. Wa:n *igual** n' xo:..., n' xo:chit no: iwki n' ixo:chiotsi:n no: kahkakaltik wa:n tihtila:wak. Wa:n yo:n tikihtowa ista:k n' ikua:payo, pero yo:n porin *cuando** poso:ntok ne:n iyo:lpayotsi:n poso:niti a. Poso:ni ata n' iyo:lpayotsi:n wa:n de ki:sa ya xo:chitsí:n, moka:wa n' iteyo yo:n, ti:ltik n' iteyo ata mochi:wa, *cuando** chika:waya ti:le:wi n' iteyo ata, iwki n' kua:nakatsitsi:n. Ke:meh chamakihtet *mero** mochi:wa n' iteyo ata no:. Wa:n ikua:pan mochi:wa yo:n kos..., tikihtowa kostik mota:lia, yo:n ixo:chio de n' *semillita** ya. E:mah yehwa yo:n, de teyowa ya pos wetsi a: yo:n tein chika:wak, wetsi a n' ixo:chiotsi:n, moka:wa n' iteyotsi:n para mochi:wa ya *moradito o** ti:ltik mochi:wa, para yo:n i..., yo:n ixwa sepa ata. Yehwa yo:n, yehwa n' kua:nakatsitsi:n wa:n yo:n ixiwyo, ima:xo:chio ya, Pos, chi:chi:ltik niman e:wa, chichikilitsi:n[tsikitsitsi:n] ixo:chio:tsin. Pero mota:lia n' iyo:la:n iteyo ka:mpa mochi:wa ya yo:n, para, para momoya:wa ya sepa xina:ch. pos nehwa nikmati *compadrito**, E:mah, yo:n kiliah kua:nakatsitsi:n porin ma:kahkakaltik wa:n nochi xo:chit nochi kakaltik. E:mah, yehwa ika yo:n iwki kilwiah kua:nakatsitsi:n. pos yehyewaltik n' ixiwyo wa:n *a veces** ma:sasanaka. Ke:mah. Wapaktik wa:n alax..., alaxtsitsí:n. E:mah. Se: koli:nia ma:wahwapaktik. Wahwapaktik wa:n ma:sasanaka Wa:n yo:n... Ihkó:n *merito**. wa:n nijo:n tihti:ltik n' iteyo ke:meh yo:n chamakih n' iteyo. Ihkó:n tihti:ltik wa:n mota:lia ihkó:n. Ke:mah. Wa:n se: koli:nia *a veces** ihkó:n panxi:i:ni, pa:nxi:i:ni. Paxi:i:ni, tein chika:wak a paxi:i:ni. Wa:n nejó:n pa:nxi:i:ni, pos de n' a:mo kikuah n' chiktehtsitsí:n, pos ta:lpa:n ixwa. Sepa ixwa ya. Ta:lpa:n ixwa, ka:sá: ika se: kita, ye:k miak ihkó:n e:wtok, ihkui:ntsitsí:n *matitas**. Ke:mah. Ihkui:ntsí:n *matitas**, ka:s[á:] ika se: kita ye:kixwa. Wa:n nijó:n *cuando** nijó:n onkak yo:n xo:chitsí:n pos seki se: kitekiti, a:mo para tehwa:n, para ne:n to..., ne:n te:chcuidarohtok** tik..., tika:wili:tih oso itech tokalihtik tikpiah, Ke:mah. pos tika:ketsah. Ke:mah. Tikiliah ne:, mah ka:ketsaka:n yo:n xo:chitsí:n, tikuitih se: *rollo** wa:n tika:ketsah. Pero yo:n a:mo moneki semi telwehkapantik ne:n ika se: ta:a:ketsas, tsikitsi:n *porque** metsno:nohne:l, metsno:nohne:l. A:, tsikitsi:n *porque** metstsikitsitsi:n, metstsikitsitsi:n. Wa:n yo:n wehka:wa xo:chitsí:n, wehka:wa, wehka:wa. Wa:n yo:n wehka:wa *porque** achi xahxakachtik wa:n achi, ihkó:n i:xna:wi[...] tepitsi:n wa:n takua:wak. Ke:mah. E:mah. Yo:n a:mo wehweliwi. Wa:n a:mo kuetawi. Yo:n a:mo nima:n tsaya:ni, a:mo, a:mo wehweliwi nio:n no: ma:xi:i:ni, ta: yo:n... A:mo kuetawi *porque** yo:n semi tel..., Ka:n kuetawi. telchika:wak. Telchika:wak n' xo:chitsí:n wa:n yehwa yo:n neh nik..., Chika:wak n' xo:chitsí:n. Ke:mah. ihkó:n *de veras** neh nikneltoka *compadrito** ke:meh tine:ch..., tine:chilwih *porque**, Ke:mah. pos nijó:n *de que** i:n kowtah tinemih, pos tikitstinemih *compadrito**, tikitstinemih wa:n Ke:mah. pos yehwa yo:n para takualo:t de yo:n okuiltsí:n nemi yo:n, kowtu:san pos no: semi kwe:lilia n' ie:wayo. Kikua n' ie:wayo semi. N' ie:wayo nejó:n kowtu:san *porque** yo:n kowtu:sameh no:..., neh nikitak, Kikua neli. o:me taman. Se: ne: yo:n achi, nika:n ihi:sta:k nika:n *ilomo** kipia, de n' [i]ihwiyo wa:n seki de nextik. No: ke:masá: tikitayah, ke:masá: kwa:lkui[a] no:pá:n. Nextikeh. Nikilia: żton okuilotsi:n yo:n? Kihtowa: Ta i:n kowtu:san. No: taman nochi, de nika:n, nika:n ipa:nko[ipanko], nochi yohyowaltik[yehyewaltik] seki ihista:k. Wa:n tsikitsi:n itso:ntekon, Tsikitsi:n. wa:n inakaswa:n ne:n tsikitsitsi:n. *Igual** n' oksé:, no: *mismo** de n' oksé:, nextik, nextik wa:n ihkui:ntsitsí:n ima:..., ima:yo[ima:y]. A:mo wehkapantik, ke:meh misto:n. Ma:tsahtsapatik. Ke:mah ma:tsahtsapatik. Ke:meh misto:n ne:n..., neh nikilia: żpara ton tikwa:lkui yo:n? Kihtowa: Ta: i:n kowtu:san. Kowtu:san ne: ne:pa nikuito. A: *bueno**, żtik..., tik..., tikmo:tak oso...? A:mo, ta: nikta:lilih tahpe:wal. Tahpe:wal nikta:lilih, nikta:lilih miak tet kihtowa wa:n a:mo ki:sak. Pos kwa:lkuik ihkó:n *hasta** patachtiak. Patachtiak *porque** kikuik ne:n tatsomo:talo:ni. *Hijuema:lah**, ke:mah patachowa[kipatachowa, patachtia]. Tatsomo:talo:ni *de que cuando** se: kita:lia yo:n, *de cuando** moxola:wa ya nochi ne:, kiliah yo:n mi:nkat ne:, pos moahokui a, wetsiti ne:wí:n ne:n, yo:n tikta:liah i:xtapal, wito:n. Wito:meh. Wito:n. Entó:s ne:wí:n wetsiti a, pos wetsiti a nochi n' tatsompalmeh. Wetsi a. Wetsi a. Motepechia ya. Ke:mah. Ompa moka:wa ya ne:, motepechia ya. Yehwa yo:n neh nikmati. Ke:mah. Pos yehwa sah *compadrito** nimitstahtania *porque**, Yehwa sah yo:n, neli nejo:n seki a:mo tiki:xmatih nika:n mah kkakika:n i:n, de a:mo tiki:xmatih, pero seki tiki:xmattokeh pos timomakah kue:ntah, te..., ke:niwki yo:n wa:n toni n' okuili:n kikua, kikua. Achto onkayah pero ekintsi:n a:mo teh okuilimeh, amo teh kikua ok yo:n e:wat. Ka:n teh kikua ok. *Porque**... Yehwa sah *compadrito** nimitstahtania, tasohka:matik ke:mah *compadrito**. Tasohka:matik. A: *bueno**.