<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="USUARIO" audio_filename="Ayotz_MatCl_HAC323_keeniiw-see-kichihchiiwa-tenex_2011-07-18-q" version="2" version_date="120711">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Herminio Alarcón Calderón" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1119.325">
<Turn startTime="0" endTime="40.017" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:xka:n ne:
<Sync time="4.305"/>
neh no: nte:kakilia *que** tehwa:tsi:n ne: wehka:w ne:
<Sync time="7.695"/>
tikitaya ke:ní:n n' kichihchi:wah n' tenex,
<Sync time="10.355"/>
oso, oso xa: no: tikchihchi:waya. Niknekiskia xine:chtapowi nochi ke:ní:n n' tikchihchi:waya,
<Sync time="15.169"/>
Ta:ká:n t'chihchi:waya, nochi.
<Sync time="16.291"/>
A:xka:n a:mo semi a:kin ika tekiti ok, nochi tikowah ya.
<Sync time="20.317"/>
Entó:s niknekiskia xine:chtapowi ke:ní:w se: kichihchi:wa, ke:ní:w ne:n...
<Sync time="25.497"/>
Nikita neh seki:n tachkuah wa:n...
<Sync time="28.439"/>
Pero pos a:mo se: kimati ox we:i yo:n
<Sync time="30.889"/>
tekoch kichihchi:wah,
<Sync time="32.917"/>
Ton teyo kikuih, ton kowyo n' kikuih.
<Sync time="35.985"/>
Ka:nachi to:nal ne:n xo:tatok ne:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="40.017" endTime="40.807">
<Sync time="40.017"/>
Wehka:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="40.807" endTime="44.527">
<Sync time="40.807"/>
n' tiko:mit,
<Sync time="41.857"/>
*bueno** a:mo n'mati ke:ní:w n' kiliah ox tiko:mit *o**...,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="44.527" endTime="49.044">
<Sync time="44.527"/>
<Who nb="1"/>
teh tikmattos. *Ajá**.
<Who nb="2"/>
*Horno de** tenex. *Horno**.
<Sync time="47.034"/>
<Who nb="1"/>
*Ajá**
<Who nb="2"/>
Pos xkita ne: yo:ni ne:n
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="49.044" endTime="201.988">
<Sync time="49.044"/>
*bueno** neh nkitaya ne: no:pá:n katka tekitiah
<Sync time="51.052"/>
de yo:n tenex.
<Sync time="52.614"/>
Kichi:wa se: *horno** we:i, ke:meh
<Sync time="54.912"/>
tikihto:ka:n sake:ra se: *lo de**,
<Sync time="56.772"/>
*lo de tres metros** de, de, de, de koya:wak, pero wehkatan ke:meh,
<Sync time="61.02"/>
ke:meh i:n tapayo:t.
<Sync time="62.92"/>
*Hasta** ta:lpan ihkó:n, se: we:i, we:i, we:i,
<Sync time="66.32"/>
we:i, malakachtik mah tikihto:ka:n.
<Sync time="68.44"/>
Ompa yo:n pe:wah ne: kisa:lowah n' tet.
<Sync time="71.406"/>
Kisa:lowah de nika:n ihkuí:n kitekpa:nah, seki tet tein, [...], mah tikihto:ka:n de,
<Sync time="77.415"/>
de w..., eti:k mah tikihto:ka:n, de wehwei tet, tein tekit se: kixi:kowa oho:me:n.
<Sync time="80.952"/>
Mi:xna:mikih ne:pa kita:ta:liah, kita:ta:liah ihkó:n kitekpa:nah nika:n,
<Sync time="84.422"/>
wa:n ke:mah sepa kita:liah ihkuí:n mah yowi,
<Sync time="86.538"/>
mah yowi, a:mo, a:mo s..., a:mo seko sah nepaniwtok, seko sah n' ihkuí:n mokua:nahna:miktok, sanoke mahyá: ilpitiw.
<Sync time="91.302"/>
Kita:ta:liah, kita:ta:liah ihkó:n *hasta** ahko panki:sa, nika:n pe:wa ihkuí:n pata:wak nika:n.
<Sync time="95.576"/>
Tikihto:ka:n sake:ra de,
<Sync time="97.417"/>
*lo de cuarenta** para akis kina:lkalaki:skeh miak kowit.
<Sync time="101.547"/>
Entó:s ke:mah ne: ompa yo:n pe:wa ki..., nika:n wehka m' pe:wa nika:n, pe:wa ihkó:n kis..., ihkó:n kitokihtiwih, kitokihtiwih, kitokihtiwih, kitokihtiwih,
<Sync time="108.321"/>
*hasta** ahko motsakuati a nika:n.
<Sync time="110.31"/>
Komo nika:n kihtowa sake:ra de,
<Sync time="112.51"/>
de *cuarenta** de pata:wak wa:n *cuarenta** de,
<Sync time="114.774"/>
de, de wehkapan para akis ne:n kowit kina:lkalaki:skeh.
<Sync time="118.159"/>
Ompa ne: tatampa ka:mpa ne:n, ka:mpa yo:n nimitsilia ki..., kisa:lohte:wah n' tet.
<Sync time="122.517"/>
kita:liah seki ne: xa:ltet, nojó:n
<Sync time="125.839"/>
wehwei para tahtapotoya ihkuí:n para ompa paxi:i:ntia:s ne:n tekol tein tatas ne:n kowit.
<Sync time="131.386"/>
Wa:n yo:n kowit kikuih *puro** ne: de, de, de chi:kikis.
<Sync time="135.131"/>
Chi:kikiskuowit, eskuowit, xo:no:kuowit, ne:
<Sync time="138.457"/>
tein ya tikahsikeh, ke:meh nojó:n
<Sync time="140.958"/>
tikiliah kuowxiwit tein yo:n ike:spayo yo:n ata mochi:wa ta:takua:wak wa:n ehke:wi.
<Sync time="145.574"/>
tikuitih pero pos nochi ne: yowi *parejo**, ne: tatah, tatah wa:n ne:n tekol ki:stiw a, ne: xi:i:ntiw a ne:pa ne:.
<Sync time="150.948"/>
De tikpe:walti:skeh ke:meh ekintsi:n i:n mah t'taxo:taltili:ka:n ekintsi:n i:n tio:tak.
<Sync time="155.878"/>
mo:sta[h] nochi n' to:nal, *para ocho días o quince días**.
<Sync time="161.002"/>
N..., komohkó:n ki:sa *de s..., de s...**, mah tikta:lika:n de *sesenta**, ke:ní:w n' kiliah de e:yi powal ne:
<Sync time="166.968"/>
de yo:n kitamachi:wah de *noventa y siete kilos**,
<Sync time="169.93"/>
yehwa kilia de se: *carga** kiliah *noventa y siete kilos**.
<Sync time="173.442"/>
Kitamachi:wah yo:ni, yo:n ki..., ki..., kisa:l..., kisa:lo:tih ne:pa ne:,
<Sync time="178.16"/>
tatatos kaxto:l to:nal.
<Sync time="180.784"/>
Para nejo:n *este**, ki:sati:w a yo:n ne:,
<Sync time="184.067"/>
e:yi powal wa:n mahtakti ne:
<Sync time="186.416"/>
*cargas** mah tikihto:ka:n, de kitamachi:wah ya *noven...**,
<Sync time="189.171"/>
pos ka:nachi ne:, na:wi powal wa:n mahtak,
<Sync time="192.243"/>
mahtakti wa:n chiko:me
<Sync time="195.315"/>
de yehwa:n kiliah ne: se: *carga**.
<Sync time="198.112"/>
Yo:n kitamachi:wah, *cada** se: tapial kwi:kas yo:n
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="201.988" endTime="205.631">
<Sync time="201.988"/>
<Who nb="1"/>
Na:wi powal wa:n kaxto:lomo:me. 
<Who nb="2"/>
Kaxto:l, kaxto:lomo:me *exact
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="205.631" endTime="338.996">
<Sync time="205.631"/>
iwki *mero**, ka:mpa se: kipowa, na:wi powal wa:n kaxto:lomo:me ne:n
<Sync time="208.508"/>
yo:n *kilos** para nejo:n ki...,
<Sync time="211.259"/>
ki..., kitamachi:wilia se:, se: *carga** de se: tapial.
<Sync time="215.304"/>
Wa:n *este** ne: yo:n, nochi de yo:n kit..., kitatatiliah yetoyah wehka:wa se: *quince días**, ke:mah
<Sync time="220.678"/>
de tami nochi yo:ni ne:n
<Sync time="222.551"/>
kitatikui:ltiliah yo:ni kitat..., kii:xpatiliah, moi:xpa:patah, timopa:patah.
<Sync time="226.204"/>
A:man n..., i:n tio:tak, *al ratito** sepa se:, kochi sepa se:, ih
<Sync time="228.933"/>
kó:n mi:xpa:patah, mi:xpa:patah mo:stah, mo:stah, mo:stah. Seki:n kkuitih n' kowit,
<Sync time="233.207"/>
we:we:yak n' kowit tikuih. Tikuih seki ohtat, we:weyak sakera de *tres metros** de we:weyak n' kowit, a:mo tsikitsitsi:n, ta: we:weyak pos,
<Sync time="239.072"/>
ta: ihtikoya:wak pos *hasta** ne:.
<Sync time="240.557"/>
Entó:s tikalakiah kowit we:weyakaxtik, tikuitih por,
<Sync time="243.942"/>
we:weyak wa:n tiktehtekih de, d...,
<Sync time="247.052"/>
*de tres, de dos metros y medio**, ke:meh akis ne:pa ne: wa:n,
<Sync time="249.866"/>
yowi wa:n yowi, wa:n yo:wi, a:mo... N' tekol nochi kki:xtihtiwih ika se: salo:n metsweyakaxtik tikchi:wah.
<Sync time="254.711"/>
wa:n tiki:xtiah ne:n tekol nochi ne:n, nochi tiki:xtiah n' tekol wa:n ke:mah tikaha:wihtiwih ika ne:n a:t.
<Sync time="260.364"/>
Ke:mah, yo:n de pe:wa panki:sa ya n' tit, yowi, yowi ne:pa, ne:pa ne, yowi, yowi, panki:sa n' tit, yowi *hasta** ahko.
<Sync time="265.59"/>
Ke:mah pe:wa ya m' panki:sa itech ne:n tet, ne: *moradito** ne:n tit.
<Sync time="269.847"/>
Panki:sa, ke:mah wehka moihnekui a ne:
<Sync time="272.707"/>
wehka sake:ra nika:n *hasta Cuetzalan**, se: kihnekui ne:n
<Sync time="275.479"/>
nochi n..., de tatatok ne:n tet, pe:wa mo..., momoya:wa ya ne:n,
<Sync time="279.418"/>
n' ahwiya:kka:yo:t de n' tet xo:tatok. Pero n' tet,
<Sync time="283.163"/>
no: tikuih, a:mo tikuih nojó:n tikiliah *moradotet** oso yo:n,
<Sync time="287.542"/>
tet tein eski tet sano yetok sah n' kati:ni kkuiskeh. 
<Sync time="290.441"/>
No: kihitah n' tet a:koni ne:n k... Tein ne: tatsi:ntan ya:ti yo:n tein tikiliah ne:
<Sync time="294.338"/>
chichikiltet, nojó:n mahyá:, mahyá: mohmotsoltik, a:mo kineki tapa:nis. Yehwa ne:n tatsi:ntan yowi.
<Sync time="298.908"/>
Para *cuando** pe:wa ne:jo:n kimaga n' tit pos a:mo tapa:ntiwetsi, *porque** pos mahyá: ihilpitok, moch..., mohmotsoltik n' tet.
<Sync time="304.942"/>
Yehwa yo:n kita:liah ne:n tatsi:ntan.
<Sync time="306.491"/>
*Para, para cuando** ne: ixkiti a ne:pa ne: pos a:mo xiti:ntiwetsi.
<Sync time="310.764"/>
Pe:wa wetsi a ne:pa ne:, *cuando** kitah pe:wa xiti:ni a n' ahko, tein ne:pa wa:le:wa ne: ahko, wetstiw ne:pa ne:
<Sync time="315.376"/>
ki:xtihtiwih ya ne:n *por bolas** ihkó:n,
<Sync time="318.106"/>
kaha:wiah tepitsi:n ampó:n yetok a n' tenex. Pe:wa kki:xtiah, kki:xtiah, kki:xtiah *ocho días** pe:wa wa:n xiti:ntiw.
<Sync time="323.315"/>
*para doce días más, más, más** xiti:ntiw. Ahsi kaxto:l to:nal ke:mah pos
<Sync time="327.233"/>
kitise:wiliah ya wa:n kina:lkalakiliah seki *costeras**,
<Sync time="330.047"/>
de yo:n, tein yo:n kikuih de *aserrada** kki:xtiah.
<Sync time="333.749"/>
Kina:lkalakiah ya wa:n ke:mah pe:wa ya xiti:ni ne:n,
<Sync time="336.457"/>
wa:n pe:wa kipi:tsa n' ehekat, pe:wa xiti:ni, xiti:ni, xiti:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="338.996" endTime="343.883">
<Sync time="338.996"/>
<Who nb="1"/>
Nochi mote:ma ii:xko ne yo:n *tablón** tein kina:lkalakiah. Wapali:xko mote:ma ya.
<Who nb="2"/>
Wapali:xko.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="343.883" endTime="412.316">
<Sync time="343.883"/>
Wa:n ke:mah ne:,
<Sync time="345.766"/>
pos pe:wa kimatih ya n' de ke:meh
<Sync time="347.693"/>
ke:meh momaka ne:n ahwiya:kka:yo:t wehka de yehwa yo:n tenex *cuando** kita..., r..., s...,
<Sync time="351.247"/>
pe:wa moliah, *que** ompa i:n kipiah ne:n tenex, tiowih tikitatih.
<Sync time="354.019"/>
Wa:la:yah de Reyes, wa:la:yah Tetelilla, ya:yah seki nika:n de Xaltipan,
<Sync time="357.429"/>
ya:yah de nika:wí:n ko:nkuiah ne:n tenex *por caja** tiktamachi:wayah ika
<Sync time="361.216"/>
ika *cajones** de yo:n,
<Sync time="362.846"/>
ke:n tikiliah *gascajo:meh**, nojó:n tein *na:wialmoneros** ika t'tamachi:wah,
<Sync time="366.616"/>
Kwi:kah seki por, por, por, por yo:n *gascajomeh**, seki kwi:kah por, t'tamachi:wah ika *romana, a ver** ka:nachi ki:loh t'wi:kas.
<Sync time="374.148"/>
Entó:s ki..., tikmakayah, nochi yo:n t'namakah yo:n tenex, miak, miak tenex.
<Sync time="378.722"/>
Pero ne: ke:man a:mo katka ne: *medio** owih ne:n a:taw porin onkayah miak ne: xilimeh.
<Sync time="382.996"/>
*Hasta** yo:n *sobra** ya, tein moka:wa tatsi:ntan ya, yowi kia:te:mati no:pá:n pos ne: *tiempo** ya kipias *como**,
<Sync time="389.368"/>
ke:meh *cincuenta y cinco años**.
<Sync time="392.119"/>
A:, pero n' ekintsi:n no: n'wi:ka *sesenta y dos**, entó:s ihwa:n yo:n *tiempo** katka, ne: *tiempo** onkayah miak okuilimeh de n' a:taw.
<Sync time="399.063"/>
Ompa ne: ko:ninkuia[kino:nkuia] ne:pa ne: pero wehwei n' okuilimeh ne: kinkuiah de n...,
<Sync time="403.679"/>
wa:n yehwa nimitsilia neh *que, este** nejo:n yo:n tekit semi kualtsi:n katka, pero semi owih para,
<Sync time="408.715"/>
se: tekitis de yo:n. Ekintsi:n a:mo na:kah tekiti de yo:n, nio:n a:kin kimati.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="412.316" endTime="430.756">
<Sync time="412.316"/>
Ne: pos yo:n tikihtowa kaxto:lto:nal xo:tatoya,
<Sync time="415.917"/>
¿yehwa sah yo:n na:wi powal wa:n kaxto:lomo:me *kilos** ki:saya?
<Sync time="420.639"/>
A:mo, ta nimitsilihtok ki:sa e:yi powal wa:n mahtakti
<Sync time="423.749"/>
m..., e:yi powal wa:n ka:nachi nimitsilwih, e:yi powal wa:n kaxto:lomo:me, pero
<Sync time="427.367"/>
*cargas** mah tikihto:ka:n, de *c..., de a cien kilos cerca** mah t'ta:li:ka:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="430.756" endTime="434.966">
<Sync time="430.756"/>
<Who nb="1"/>
A:, ki:saya mah tikihto:ka:n ne:,
<Who nb="2"/>
E:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="434.966" endTime="445.93">
<Sync time="434.966"/>
<Who nb="1"/>
*Como mil quinientos kilos**. Se: mi:l wa:n tahko ki:loh.
<Who nb="2"/>
*Ajá** se: mi:l wa:n tahko *kilos**.
<Sync time="439.473"/>
<Who nb="1"/>
*Ajá** yehwa yo:n se: mi:l wa:n tahko sie:ntoh de,
<Who nb="2"/>
A:.
<Sync time="442.862"/>
<Who nb="1"/>
se: mi:l wa:n, wa:n tahko.
<Who nb="2"/>
Wa:n tahko. *Ajá**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="445.93" endTime="449.235">
<Sync time="445.93"/>
*de kilos** ki:saya yo:n, yo:n tet tein yo:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="449.235" endTime="456.454">
<Sync time="449.235"/>
<Who nb="1"/>
Mah tikihtoka:n miak, miak. Tein kaxto:l to:nal. Yehwa.
<Who nb="2"/>
Tein kaxto:l to:nal kitatilihtoyah, kitatatilihtoyah. Wa:n tein sayoh ne:,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="456.454" endTime="463.715">
<Sync time="456.454"/>
<Who nb="1"/>
chiko:mei to:nal tikihtowa kixo:tal..., kitaxo:taltilihtoya.
<Who nb="2"/>
De tikta..., t'taxo:taltilia:yah de, de pe:waya de
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="463.715" endTime="571.994">
<Sync time="463.715"/>
*De o..., ocho, och...**, mah tikihto:ka:n chikue:yi to:nal,
<Sync time="466.85"/>
pos nejo:n tikpano:ltilia:yah ne: miak, ka:nta pos tikpanta:liliah n' tet miak *hasta** ne: ahko, a:mo
<Sync time="472.584"/>
tepitsi:n sah n..., pos para tatsakuil.
<Sync time="474.958"/>
Yo:n tata sayoh n' tein, tein *mero** kikui n' tit, pero n' tein ahko paniá:n wi:tsa pos i:pa kipia *de que**,
<Sync time="480.273"/>
mahyá: yo:n emo:l molo:ntok, komo a:mo tik...,
<Sync time="482.879"/>
tikma:nelowa pos oksiti n' tein tatampa wa:n paniá:n moka:wati *porque** kipi:tstok n' ehekat. No: *igual** ne:n
<Sync time="487.217"/>
oksi n' tein tatampa pero ne: tein paniá:n kipi:tstok n' ehekat a:mo oksi. Yo:n kipia tikpi:xo:s, tikihitas.
<Sync time="492.701"/>
E:mah, yehwa yo:ni ne:n tekit katka *porque** pos yehwa yo:n *totrabajo** katka, a:mo teh *más** ke:ní:w pero neli,
<Sync time="498.946"/>
de yo:n neh nikitak ok ne: no:má:n katka nejo:n,
<Sync time="501.57"/>
titetkitikeh miak de yo:n. E:mah, tiki:xtia:yah *de sesenta, setenta**
<Sync time="506.165"/>
*setenta cargas**. Miak, miak de..., miak, miak, miak ne: t'namakakeh de yo:n tenex.
<Sync time="511.92"/>
*Hasta** kichi:wayah ihkó:n de se: tepa:mit, a:mo kichi:wayah de
<Sync time="516.092"/>
*de veinticinco, treinta**, kichi:wayah se: de tahko *metro, hasta** ne:,
<Sync time="519.964"/>
tilaktik. Ki:saskiah kihtowah seki t'tahkotekiskiah, ki:saskia o:me tepa:mit a.
<Sync time="524.877"/>
Pero pos no: kipiayah miak ne:n tenex. A:mo ke:meh a:man. Wa:n no: semi ki...,
<Sync time="529.79"/>
semi kipiaya ne: *ventaja, porque** nejo:n miak ne:n
<Sync time="534.703"/>
*sea** ke:meh kichi:wah yehwa:n pos kikuiah ke:meh yehwa:n kwelitayah, a:mo, a:mo kitamachi:wayah, sanoke *hasta**
<Sync time="539.298"/>
*casi, ya mero** tahko kkuiah de n' tenex wa:n tahko ne:n
<Sync time="542.091"/>
*este** xa:l, a:mo semi, semi ne: tepitsi:n sah, neli pos miak tekitikeh yehwa:n.
<Sync time="547.363"/>
E:mah. Nikitak de yo:n, nochi de yo:n, nikitaka ok ke:ní:w n' tekitik no:pá:n katka no:.
<Sync time="551.171"/>
Pos n'welitaya no: n'nekiskia ekintsi:n no: mah ntekiti pero pos a:mo
<Sync time="554.006"/>
Niknemilia n'chi:was, sake:ra se: tsitsikitsi:n, sake:ra se: lo de,
<Sync time="556.799"/>
sake:ra se: *carga** mah ki:sa, sake:ra para *gasto**.
<Sync time="559.274"/>
E:mah, pero pos a:mo,
<Sync time="561.327"/>
*sea** a:mo ti..., a:mo tiwelih wa:n ekintsi:n a:mo tikpiah ka:ni *más** titekitiskeh, *bueno**,
<Sync time="566.218"/>
tikpiah ka:ni ttekitiskeh, n' tepitsi:n de se: siowi, se:..., *como que** mahyá: se:,
<Sync time="570.682"/>
se: siowi:lis a se: i...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="571.994" endTime="574.787">
<Sync time="571.994"/>
<Who nb="1"/>
i..., a:mo se: ki..., *ejé**, a:mo se: kipia
<Who nb="2"/>
A:mo se: kineki ok se: mochihchika:was.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="574.787" endTime="587.558">
<Sync time="574.787"/>
*fuerzas** ok mah tikihto:ka:n. Yehwa yo:ni pero neli ne:,
<Sync time="577.013"/>
Pero semi kualtsi:n de yo:n tekit, neh semi n'welitaya de yo:n, yehwa de yo:n,
<Sync time="580.508"/>
*tanto** ke:meh yo:n, okseki chi:walis nochi n'welita pero pos
<Sync time="583.555"/>
ekintsi:n tio:tak ya, a:mo, a:mo wel ttekitiskeh ok, te:chka:w n' *tiempo**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="587.558" endTime="589.318">
<Sync time="587.558"/>
Ekintsi:n tisiowtiwih ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="589.318" endTime="632.618">
<Sync time="589.318"/>
M..., iwki a, e:mah.
<Sync time="590.993"/>
Wa:n nikahkuí:n ka:mpa ika tehwa:tsi:n ticha:nchi:wa a:mo a:kin ki..., ki...,
<Sync time="595.708"/>
Nio:n a:kin kinemilia. Nimohno:tstoya iwa:n *nocompadre** ne: Basilio, kineki pero pos a:mo no: tachia n' ekintsi:n, yeh wehweliw n' *ivista**.
<Sync time="602.503"/>
A:mo wel timopale:wiah ok, pero yo:n neh nikilihtoya yehwa yo:n ttekitiskeh.
<Sync time="606.142"/>
*Tanto** ke:meh ye:wa de, nimitsilihtoya ye:wa de pane:lah, *tanto** ke:meh de i:n tekit pos nochi.
<Sync time="609.908"/>
Nochi *ventaja**, nochi *bien** para tehwa:n, a:mo para a:kin. *Porque** nochi tikowatih ne:pa ne:
<Sync time="614.029"/>
tikalakih ne: *plaza** nochi tik...,
<Sync time="615.561"/>
wa:n ekintsi:n a:mo ke:meh ne: ke:man katka, t'pataya ika ne: pahpata teihsá: t'tapata, ekintsi:n nochi tomi:n.
<Sync time="620.469"/>
Tikpia ne:n *seis pesos**, tikuis se: ki:loh, komo a:mo, a:mo.
<Sync time="624.278"/>
Wa:n xki:xeheko ka:nachi 'ki:xti *noventa y, noventa y siete kilos** mah tikihto:ka:n
<Sync time="628.635"/>
*'multiplicaro por**
<Sync time="630.206"/>
*a seis**, ¿ka:nachi ki:stiw *pues**?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="632.618" endTime="634.632">
<Sync time="632.618"/>
*Seiscientos**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="634.632" endTime="649.387">
<Sync time="634.632"/>
A:mo nitsahsis *porque** pos *menos** tak n...,
<Sync time="637.15"/>
xa: ke:mih *quinientos porque** pos ne:n
<Sync time="640.201"/>
n' ka:n ahsi *cien kilos**. Eskia *cien kilos**, entó:s *seiscientos menos** ki:stiw.
<Sync time="643.844"/>
*O** xa: okachi pati:yoh, ta: kihtowah n' tein nika:hkuí:n ne:n tenex kichihchi:wah okachi, okachi ahwiya:k o...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="649.387" endTime="652.692">
<Sync time="649.387"/>
<Who nb="1"/>
*O sea más es...**, kachi koko:k, yehwa yo:ni ne:n kipia ne:n
<Who nb="2"/>
okachi koko:k.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="652.692" endTime="686.586">
<Sync time="652.692"/>
tepitsi:n *más** kuali, pero neli m' parahko pos
<Sync time="655.108"/>
no: *igual** neli, pero nika:wí:n tehwa:n *como que** a:mo wel tike:wah *porque** al tik..., tikchichino:skeh yo:n tet,
<Sync time="660.588"/>
*como que** niman pa:ti. Wa:n ne: parahko kinamakah, nochi wi:tsa *por**
<Sync time="664.295"/>
*por** iwki mah, ahahsitok. A:mo, a:mo, a:mo xiti:ni. Xiti:ni *solamente** tikaha:wi:s pero
<Sync time="669.229"/>
nika:wí:n a:mo. Nika:n *al** kipi:tsas n' ehekat niman pe:wa xiti:ni, *porque** pos porin,
<Sync time="673.147"/>
mahyá: ke:n nimitsilwi:s *como que** mahyá:,
<Sync time="675.792"/>
de tet mahyá: de kimaga n' to:nal wa:n ne:n kiowit, entó:s *como que** mahyá: *mopasmarowa**, entó:s a:mo ne:
<Sync time="682.672"/>
a:mo *igual** kipia chika:walis ke:meh de parahko. E:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="686.586" endTime="690.5">
<Sync time="686.586"/>
Wa:n neli ne:n ke:man kitaxo:ltaltiliah ya, ta:ká:n pe:wak kiowit,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="690.5" endTime="764.777">
<Sync time="690.5"/>
Pos tikta:lia:yah se:
<Sync time="692.679"/>
se: *cartón** tik...,
<Sync time="694.541"/>
tami temo:molia:yah *a ver** ke:ní:w, para a:mo ne:..., Ta: no: t'tatia:yah no: *cuando tiempo** de ke:meh i:n tiwa:lpano:keh, i:n a:mo kiowia.
<Sync time="701.061"/>
*Porque** komohkó:n *este**, nejo:n ompa t'tachihchi:wi:s,
<Sync time="704.341"/>
no: ka:mpa etos *cerca** se: a:me:yal para ompa t'tila:nto:s n' a:t, komo a:mo ka:ni n' tikuiti *porque** yo:n kipia de tik..., tikuis n' a:t, *porque** ne:n tekol tein tiki:xtihtia:s kipia de tikaha:wihtia:s, mah se:wi.
<Sync time="711.623"/>
*Porque** sepa seki ki:sati, moi:xpatatok sah.
<Sync time="714.183"/>
Ompa semi se: moi:xtatia. Kipia de t'chi:was se: salo:n metswe:yak, sake:ra de,
<Sync time="717.589"/>
*lo de tres, cuatro metros** de metsweyak.
<Sync time="720.17"/>
Tikuis *mosombrero**, timoi:xtapachowili:s para s..., tna:ltachia wa:n t'tila:na ne:n
<Sync time="723.788"/>
tekol *porque** ka:n se: taxi:kowa, pero n' ta: nonka:n tepitsi:n sah ne:n
<Sync time="727.469"/>
tit mochi:wa. Tit mochi:wtok a:mo ke:meh se: de pane:lah, yo:n owih *más**.
<Sync time="731.358"/>
Yo:n *más** tekiyoh, *por eso** nimitsilia neh *que**
<Sync time="733.753"/>
pos semi kualtsi:n tekitikah ne: ke:man, pero neh n'welitaya pero pos ekintsi:n a:mo nakah tekiti nio:n a:kin.
<Sync time="738.327"/>
E:mah, yehwa yo:n neh nikwelitaya yo:n *cosas, porque** semi nejo:n
<Sync time="742.643"/>
no:pá:n katka semi tekitia ika yo:ni. *Tanto** ke:meh pane:lah wa:n ika yo:n, nochi tekitia de yo:n, a:mo,
<Sync time="747.767"/>
a:mo ke:man nejo:n moka:wak de a:mo tekitis ika yo:ni, siempre kwelitaya yehwa ntekitis wa:n
<Sync time="752.125"/>
*pues** nejo:n,
<Sync time="754.114"/>
tikpiayah miak *ventaja** de yo:n *porque** pos nochi ne: ke:meh tehwa:n a:mo tia:yah..., *bueno** tiahkah *escuela** no: pero n' tehwa:n tein i:n ttakuitapameh, pero n' tein *nohermanos** tein taeka:nah, a:mo momachtihkeh *más**.
<Sync time="761.984"/>
Yehwa yo:n tekitiah ika.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="764.777" endTime="769.647">
<Sync time="764.777"/>
Ye:wa tine:chilih *que** n' tatsi:ntan kita:liliah xa:l..., xa:ltet,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="769.647" endTime="804.637">
<Sync time="769.647"/>
Xa:ltet, *de que** ne: ka:mpa ne:n ka:mpa kitahta:lihtoyah kipia de kipias yo:n xa:ltet.
<Sync time="773.455"/>
para a:mo nejo:n ne: kipechi:s, para a:mo kipechi:s n' tekol, *porque** komo a:mo, ne:, ka:ni ki:sati n' tekol.
<Sync time="777.708"/>
Kipia de n' tekol *aparte** tatampa etos wa:n ahko ne:n kalakis n' kowit.
<Sync time="782.219"/>
Wa:n ompa yo:n no: kita:liliah ne:n iwi:kal teihsá:, *por ejemplo** nejo:n ke:meh yo:n,
<Sync time="786.793"/>
tehtsonkilit, xo:me:t, awakaiswat,
<Sync time="789.607"/>
*agua bendita** no: kita:liliah para mah kuali chi:wis, a:mo, a:mo teh kipasa:ro:s. No: kita:liliah ne:
<Sync time="796.572"/>
mahyá: se:, mahyá: se: pahti. E:mah, *porque** yo:n no: ki...,
<Sync time="801.421"/>
kwi:ka miak ne:n, nexi:kolo:t mah tikihto:ka:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="804.637" endTime="812.004">
<Sync time="804.637"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ka:nachi xa:ltet kita:liliah, se:sah oso miakeh[miak]?
<Who nb="2"/>
Kita:lilia:yah. A:mo ta: yo:n kitekpa:nah pero pos ke:meh yet..., de ihtiw..., de ihtiweyak ne:pa ne:, kipia *de que**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="812.004" endTime="844.053">
<Sync time="812.004"/>
nochi, nochi kitekpa:ntia:s sake:ra se: chikuase:n, chikue:yi xa:ltet, *dependerowa** de we:i,
<Sync time="816.599"/>
we:i n' iihtik. E:mah.
<Sync time="818.482"/>
Para yo:n ompa motahta:lia ya ne:n kowit, *cuando** kitahta:liah ihkó:n tahtapo:tok ihkui:kuí:n,
<Sync time="823.01"/>
ompa yo:n kowit ii:xko ya de xa:l, tei:xko mota:lia ne:n kowit.
<Sync time="825.913"/>
*Cuando, cuando** nochi xiti:ni a ne: pos ne: etok ne:n xa:ltet, ompa ii:xko n' kita:liliah ne:n
<Sync time="831.185"/>
yo:n *tabla** nimitsilia para ompa mo..., xi:i:ni a ii:xko ne:n tenex.
<Sync time="834.041"/>
E:mah, a:mo, a:mo pankalaki *hasta** tatsi:ntan *porque** komo a:mo, pero kipia nochi n' tatsi:ntan nochi tiki:xtiliah ne:n tekol *parejo** ki:sas para ne:,
<Sync time="840.325"/>
para a:mo moma:nelowa iwa:n tekol ne:n tenex.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="844.053" endTime="849.621">
<Sync time="844.053"/>
Ke:man kitis..., ke:man tise:wi a, ahxi..., ahsi a ne:
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="849.621" endTime="854.784">
<Sync time="849.621"/>
<Who nb="1"/>
chikue:yito:nalika oso kaxto:lto:nalika, ke:man tise:wi a, ¿niman kiki:xtiah n' tenex?
<Who nb="2"/>
A:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="854.784" endTime="895.041">
<Sync time="854.784"/>
A:mo, nejo:n nojó:n kipia de tikchiaskeh se:
<Sync time="859.104"/>
se: *este**,
<Sync time="861.579"/>
sake:ra se: *quince días**. A:mo wel se: ki..., a:mo wel niman se: ki...,
<Sync time="866.34"/>
a:mo wel niman tiki:xti:s *porque** pos xo:tatok mah tikihto:ka:n. A:mo, a:mo weli.
<Sync time="870.512"/>
Kipia de tikchiaskeh *hasta** mah se:wi kuali.
<Sync time="872.776"/>
Ompa ne: se: kkaktok pe:wa xiti:ntok, xiti:ntiw, xiti:ntiw nochi *hasta** mo..., 
<Sync time="876.186"/>
*hasta** pexo:ni ne:, *hasta, hasta** kitope:wa nika:mpa, sepa t'tatsakuiliah n' ka:mpa ite:noh, n' ka:mpa tikalakiah n' kowit. 
<Sync time="880.248"/>
Sepa se: kikehkechilia seki kowit, miak tet tikta:liliah para a:mo kitope:wa, *porque** ne:
<Sync time="884.289"/>
*cuando** pe:wa xiti:ni, pe:wa *mosasen...**, nochi wi:tsa, nochi ta:lpan mota:li:ki itech ne:n tein itech wapali:xko ya.
<Sync time="889.473"/>
wa:n kitope:wa kalampa ya ne:n tet. Ke:mih pe:wa xiti:ntiw, xiti:ntiw pos mahyá: momiakilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="895.041" endTime="902.531">
<Sync time="895.041"/>
<Who nb="1"/>
Ne:n ka:mpa te:nkoyoktik n' ki:sasneki.
<Who nb="2"/>
Ka:mpa te:nkoyoktik, ka:mpa te:nkoyoktik ompa ki:sasneki pero ke:meh t'ta:liliah miak ne:, miak tatsakuil,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="902.531" endTime="906.83">
<Sync time="902.531"/>
entó:s mahyá: ne: se:, t'ta:liah se: tatsakuil para a:mo ne: ki:sa kalampa ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="906.83" endTime="910.85">
<Sync time="906.83"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n yo:n tatsakuil de tet tikihtowa.
<Who nb="2"/>
Yo:n tatsakuil ne: tikta:liah, no:, no:
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="910.85" endTime="918.259">
<Sync time="910.85"/>
*costeritas**, mahyá: kow..., kowtsitsí:n, para nejo:n a:mo,
<Sync time="913.858"/>
teihsá: *kowtrozos**, teihsá: [...], tein xoxowik ne: t'na:lta:liah *porque** pos ne: wi:tsa ne: totoktik.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="918.259" endTime="923.844">
<Sync time="918.259"/>
<Who nb="1"/>
E:mah. Yo:n kowit, yo:n kowit tein t'ta:liliah ne: tatampa n' *tabla** nejo:n se: tein,
<Who nb="2"/>
Wa:n nanki:x...
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="923.844" endTime="950.32">
<Sync time="923.844"/>
de nejó:n de *costera** de yo:n,
<Sync time="926.806"/>
de ala:wakkowit, tein xoxowik, *casi** seki ki:sa xoxowik.
<Sync time="929.43"/>
Yehwa ne:n t'na:lta:liah *porque** komo a:mo tatas. *Porque** ne: pe:wa xiti:ni de,
<Sync time="934.089"/>
tein yo:n tise:wi de, de, de los ocho días, ke:mah pe:wa ya ne: xiti:ntiw, xiti:ntiw *hasta** tami xiti:ni.
<Sync time="939.128"/>
*Una vez que moasentaroh** nochi a, ke:mah pe:wa ya tik..., tikmakah ne:n
<Sync time="942.767"/>
mah ki:sa ya ne:, mah..., t'namakah ya mah tikihto:ka:n.
<Sync time="945.158"/>
Pos *quince días** ok se: kichi:wa ok, *de que** ki:sa ne:n *quince días** a, *hasta** se: me:tsti mah tikihto:ka:n para pe:wa t...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="950.32" endTime="953.007">
<Sync time="950.32"/>
<Who nb="1"/>
tikte:makah ya. Pe:wa t'namakah.
<Who nb="2"/>
Tiknamaka ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="953.007" endTime="955.948">
<Sync time="953.007"/>
E:mah, kualtsi:n nojó:n pero semi, semi owih.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="955.948" endTime="967.745">
<Sync time="955.948"/>
Ke:mah, *porque** neh nimotahtania,
<Sync time="958.279"/>
*porque** yo:n tenex ata ke:man se: kikowa n' tet,
<Sync time="961.559"/>
ne: wa:n komo tikta:lih itech se: kuetax,
<Sync time="964.906"/>
wa:n tikihto:ti ompa t'momoxo:ti, kitahtatia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="967.745" endTime="972.844">
<Sync time="967.745"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah tata. E:mah *porque** ne: pos ne: mahyá:, ma:ski sese:k t'machi:lis ne:pa ne: de *bola** de tet,
<Who nb="2"/>
Tata.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="972.844" endTime="991.132">
<Sync time="972.844"/>
sese:k, pero x..., xikte:kili n' a:t wa:n ke:mah sepa pe:was, mahyá: yo:li, mahyá: pe:wa,
<Sync time="977.439"/>
pe:wa popo:ka ata wa:n ke:mah pe:wa xixitika, *porque** yehwa ne:n
<Sync time="980.867"/>
no: iwki a, pero n' tein de parahko ne: tenex *más** taxi:kowa wa:n nika:wí:n mahyá: niman xixitika.
<Sync time="985.792"/>
E:mah, yehwa yo:ni ne: kipia n' itekiw.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="991.132" endTime="1006.01">
<Sync time="991.132"/>
Pos pané:, pané: nochi yehwa sah.
<Sync time="994.792"/>
Ne:, ka:n n'mati xa: teihsá: tikelna:miki ok, neh a:mo.
<Sync time="998.981"/>
Neh nikelna:miktok ke:mah katka nipili, ne: sepatsi:n no:pá:n no: kitatatilihka,
<Sync time="1004.165"/>
pero a:mo no: nikelna:miki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1006.01" endTime="1006.983">
<Sync time="1006.01"/>
A:mo t'mati ke:ní:n n' kichi:wak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1006.983" endTime="1013.419">
<Sync time="1006.983"/>
A:mo nikelna:miki. Neh sayoh nia:ya no: nio:nma:wiltia:ya wa:n nikwi:kilia:ya itakual, pero
<Sync time="1011.557"/>
a:mo nikelna:miki ke:ní:w n' kichi:wka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1013.419" endTime="1019.258">
<Sync time="1013.419"/>
<Who nb="1"/>
Pos nejo:n kualtsi:n.
<Who nb="2"/>
Nohma etok ne:n,
<Sync time="1016.296"/>
<Who nb="1"/>
*hornario, o sea** n' *horno, pero**..., porque** yo:n
<Who nb="2"/>
n' *ho...**, e:mah, nohma yetok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1019.258" endTime="1052.911">
<Sync time="1019.258"/>
*porque** yo:n *horno** taman de ne:n, de ne:n, de ne:n
<Sync time="1023.066"/>
tenex wa:n taman *horno** de para s..., para se: tamanas para pane:lah, no: taman.
<Sync time="1028.99"/>
Nochi ne:n *hornos** a:mo se: taman sah.
<Sync time="1032.092"/>
*Hasta, por ejemplo** se: *horno de panadería** no: taman. A:mo, a:mo se: *clase** sah.
<Sync time="1036.916"/>
Ta:taman nochi. No: iwki a ne:, no: taman ne: *porque** pos yo:n i:pa
<Sync time="1040.851"/>
Wa:n yo:n a:mo tiktaxo:taltia[tiktaxo:taltilia] ekintsi:n wa:n mo:stika, wi:ptika t..., *bueno** pos kuali t'tise:wili:s a pero pos a:mo teh ki:sa.
<Sync time="1045.629"/>
Wa:n para ki:sas, kipia de ki:sas n' tit *hasta** ahko, panki:sas ma:ski wehkapan, ma:ski achi i:n kali, *más** wehkapan pero kipia de panki:sas n' tit *hasta** ahko.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1052.911" endTime="1056.613">
<Sync time="1052.911"/>
Ke:mah wa:n ka:mpa kitahtatiah n' tenex, nikilia neh mahyá: kuitapi:leh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1056.613" endTime="1069.925">
<Sync time="1056.613"/>
Ke:mah, mahyá:... Wa:n se: *tarea**, yo:n a:mo wel tikihto:s nejo:n tika:ka:wtia:ti *o al ratito** ne:pa, yo:n ne: 
<Sync time="1061.733"/>
pe:was..., tantiw, tantiw ne:n kowit, mah wi:ki *más** wa:n
<Sync time="1065.034"/>
tami sake:ra se: *diez tareas** de kowit. Pos yehwa sah yo:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1069.925" endTime="1088.726">
<Sync time="1069.925"/>
Ke:mah. Pos
<Sync time="1073.924"/>
miak tasohka:matik. Kuali a *que** tine:chyo:lmela:w tepitsi:n,
<Sync time="1077.758"/>
ihkó:n no: tikmatiskeh. Neli ekintsi:n a:mo a:kin semi, a:mo a:kin kineki ok kichi:was i:n tekit, nochi titatsiwih ya n' tehwa:n ekintsi:n tein timoskaltihtokeh.
<Sync time="1085.104"/>
Wa:n neli n' tein okachi ta:tahmeh pos mahyá: kinehnekiskiah ok,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1088.726" endTime="1097.217">
<Sync time="1088.726"/>
<Who nb="1"/>
pero de a:mo no: tikimpale:wiah a:mo no: kichi:wah.
<Who nb="2"/>
Pos ka:n weli ok, te:chtamika:wah m' pi:pil wa:n tein yowih parahko pos ompa ne: momatitih ya no: wa:n a:mo kinekih te:chpale:wi:skeh. Ehkoh nika:n i:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1097.217" endTime="1111.11">
<Sync time="1097.217"/>
kichi:wako o:me, e:yi to:nal, sepa yowih wa:n sepa te:chka:wte:wah tose:lti.
<Sync time="1100.411"/>
Wa:n tehwa:n *mientras más, más** nim..., *como que más** tiowih ttama:tokotsowah de,
<Sync time="1104.262"/>
*más** tiwe:wehtih. A:mo nikihto:s *más** timopilkepah, a:mo nikihto:s *más, más** nima:chika:wayati.
<Sync time="1109.995"/>
*Bueno**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1111.11" endTime="1113.719">
<Sync time="1111.11"/>
*Bueno** pos ne:chili moto:ka:y.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1113.719" endTime="1115.75">
<Sync time="1113.719"/>
Herminio Alarcón Calderón.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1115.75" endTime="1116.829">
<Sync time="1115.75"/>
¿De ka:n tiwi:tsa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1116.829" endTime="1119.325">
<Sync time="1116.829"/>
Ayotzinapan.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
