<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="USUARIO" audio_filename="Ayotz_Cazas_HAC323_tapeewal-trampa-para-animales-mayores_2011-07-18-f" version="8" version_date="120613">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Eleuterio Gorostiza Salazar" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Herminio Alarcón Calderón" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1219.805">
<Turn startTime="0" endTime="14.619" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Bueno** ta:tah pos ekintsi:n xite:chtapowi ke:ni:w ne:n,
<Sync time="7.353"/>
se: kichi:wa se: tahpewa:l, tikihtowa teh tiweli ne:n tikchi:wa. Xte:chtapowi nochi ke:ni:w se: kipe:waltihte:wa *hasta** ke:ni:w n' tamiti wa:n ton kowyo ne:n se: kikui.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="14.619" endTime="288.206">
<Sync time="14.619"/>
Ne:..., tipe:wah de nojó:n *este** ne:n,
<Sync time="18.681"/>
de yo:n *este** n' tahpe:wal tikta:liah,
<Sync time="21.918"/>
wehkwa:wa. Se: kiteki se: to:nal, o:me to:nal ne: nochi ne: yo:n kowtsitsí:n tein se: kitohto:ka,
<Sync time="28.752"/>
wa:n wehka se: takorraltia, se: kichi:wa se:..., wehka ne:n se: kwi:pa:na nojó:n
<Sync time="34.511"/>
kowtsitsí:n, se: kitohto:ka wa:n ke:mah se: kita:lia ne:n...
<Sync time="39.424"/>
Pero no: ika *tiempo** sah, a:mo *como qui...,** nochi n' *tiempo** se: ki..., a:mo nochi n' to:nalmeh se: ki...,
<Sync time="44.188"/>
nochi x..., mah tikihto:ka:n nochi xiwit, sanoke po:wtok,
<Sync time="47.531"/>
to:nalmeh sah. Ke:meh a:man tipe:watih de nejí:n tiowih para ne:..., i:n agosto,
<Sync time="52.143"/>
septiembre *hasta** enero.
<Sync time="55.021"/>
*Porque más** a:mo, a:mo weli *porque** pos taskaltiah.
<Sync time="59.108"/>
Ika yo:n tika:wah *mejor** iwki, pero yo:n no: ika *tiempo**, mah tikihto:ka:n no: ika me:tsti.
<Sync time="65.54"/>
Entó:s yo:n *es[te]** tikta:lia yo:n *corral**.
<Sync time="67.677"/>
Nojó:n no: ta..., *como que** mahyá: tikwi:pa:na nojó:n kowtsitsí:n.
<Sync time="72.188"/>
Wa:n se: kisaka *primero** seki, seki tet.
<Sync time="74.9"/>
Miak tet tikta:lia, sakera de se: *ocho**.
<Sync time="78.285"/>
Oso chikue:yi mah nikihto.
<Sync time="80.168"/>
Chikue:yi tet se: kita:lia,
<Sync time="82.834"/>
wa:n nejo:n se: kima:maltia yo:n.
<Sync time="85.356"/>
Yek..., *corral** se: kichi:wa ihkó:n wa:n se: kita:lia seki ne:..., mahyá: kalikximeh.
<Sync time="89.613"/>
Wa:n yo:n ompa se: kita:lia nojó:n kowit, nojó:n tikiliah ne:...,
<Sync time="93.298"/>
ke:ní:w mono:tsa nojó:n,
<Sync time="95.943"/>
kowit de n..., para k..., para motsakuili:s ne: nojó:n tein
<Sync time="100.873"/>
kowtepech ka:mpa ok se: kitahta:lia n' tet.
<Sync time="102.986"/>
Wa:n ke:mah se: na:ltate:mpilowa ya ne:pa ne:, se: kita:lia nika:n se:,
<Sync time="107.626"/>
wa:n se: tatahko, wa:n se: *hasta** ne:pa ya, itsi:ntan? tepe:t.
<Sync time="111.371"/>
Para pano:s n' ompa n' okuili:n taká:n wa:ltemowa, n..., ni:nipaka nochi, nochi tatapo:tok para, para ompa kalakis.
<Sync time="118.336"/>
Mokui, *a veces**, mokui se: parahko *o** tatahko,
<Sync time="122.106"/>
komo a:mo tatsi:nta:n ne:..., *hasta** ne: paratani.
<Sync time="124.56"/>
I:ksá: se: kahsi sake:ra o...,
<Sync time="126.295"/>
seko no: yetok, seko nika:n no: wetsik a, se...,
<Sync time="129.574"/>
*a veces** nochi n' e:xka:n nejo:n nochi, nochi mo..., nochi moka:wa nejó:n.
<Sync time="133.192"/>
nochi n..., *como que** eyi *lado**, nochi, nochi n' e:yi, e:yi kowtepech nochi moka:wa.
<Sync time="138.777"/>
Wa:n *este** ne:n,
<Sync time="141.38"/>
mokalakia nojó:n tikiliah *armadillo**,
<Sync time="144.431"/>
mokalakia *a veces** se: *tlacuache**.
<Sync time="147.037"/>
Mokalakia *a veces** nojó:n *este** yo:n ke:ni:w kiliah ne:...
<Sync time="150.676"/>
*este** n' *zorra o** tikihtowah kue:kti.
<Sync time="154.908"/>
*Este** no: ne:n..., nojó:n, nojó:n *este** ke:ní:w mono:tsa se: *este**,
<Sync time="161.471"/>
ke:ní:w mono:tsa ne:n..., ma:pachin,
<Sync time="166.257"/>
*o** yo:n tikiliah ne:..., pe:soh.
<Sync time="169.71"/>
Yehwa yo:n. Wa:n *este..., a veces** tik..., tikahsi yo:n okuilimeh,
<Sync time="174.305"/>
pos a:mo, a:mo tikuah nochi *porque** nojó:n *este**, pos,
<Sync time="178.812"/>
no: mo:stah nakat, mo:stah nakat se: kkuahtok *como que** no: te:yo:lahsi.
<Sync time="182.497"/>
*Tal vez** tiknamakah, te:chtahtaniah *a veces** ka:sá: ika, pos
<Sync time="185.861"/>
t'makah. E:mah, yehwa yo:ni ne:n,
<Sync time="188.294"/>
no: tikiliah nojó:n okuilimeh pero,
<Sync time="190.939"/>
pos no: ika t..., ika po:wtok to:nalmeh sah, a:mo nochi n' *tiempo**, nochi, nochi n' to:nalmeh se: ki...,
<Sync time="195.915"/>
se: kitekiti[kichihchi:wa] yo:n, yo:n yetok to:nalmeh sah, yetok me:tsti ke:man se: kita:li:s nojó:n,
<Sync time="200.95"/>
nojó:n *corral**, pero,
<Sync time="203.002"/>
neli pos ekintsi:n *como que** mahyá: ne: tepitsi:n moka:wtok, aya:mo tikta:liah nojó:n pero nojó:n no: se:,
<Sync time="208.27"/>
pos no: owih *porque** kipia de se: ya:s mo:stah, mo:stah, mo:stah, mo:stah se: tachiati.
<Sync time="212.798"/>
de kualka:n *o** de tio:tak. Mo:stah, mo:stah kipia de tia:s *porque** yo:n kipia de tik...,
<Sync time="217.647"/>
tikitati:w *porque** a:mo wel nejó:n ihkó:n se: kka:wa *porque** ne:
<Sync time="221.392"/>
pos kipia de se: kitati:w. Ko:mo a:mo wel tikitatih teh pos a:ksá: tikta:lia a:koni n' kitati:w pero *importa** kipia de tia:skeh tikitati:wih.
<Sync time="229.076"/>
Wa:n yehwa yo:n *este** ne:,
<Sync time="230.98"/>
*pues** ne: *tiempo** ya ika n' tekiti no:, yo:n a:mo,
<Sync time="233.984"/>
a:mo *apenas** ne: nik...,
<Sync time="235.698"/>
tikta:lihkeh yo:n nochi kwi:kas *como más de**,
<Sync time="238.406"/>
se: *más** de se: sempowal xiwit ika ttekitih ika nojo:ni pero,
<Sync time="242.68"/>
neli pos nejo:n kualtsi:n no: nojó:n tekit *porque a veces** pos yehwa ya se: kimahse:wa *en vez de** timokowili:skiah teihsá:.
<Sync time="249.095"/>
Ke:meh i:n se: n' *de que** tiowih..., nika:n tiwi:tseh *plaza**, pos a:mo *importa** se: kkowa ok de yo:n
<Sync time="254.134"/>
nakatsí:n sanoke yehwa ya ne:n tikmahse:wah *a veces**. E:mah, pero,
<Sync time="258.154"/>
neli *pues** semi kualtsi:n nejó:n tekit pero,
<Sync time="260.905"/>
*pues** nejo:n owih para se: kipe:walti:s nojó:n *corral, porque** kipia de tik...,
<Sync time="265.648"/>
titekitis wa:n ttekitis wa:n ttekitis wa:n komo se: ise:lti pos semi se: wehka:wa pero komo se: o:men,
<Sync time="270.218"/>
pos se: mosempale:wia *más** ihsiwka se: kichi:wa nojó:n tekit, pero kipia de *siempre** se: moneki se: o:men *porque**
<Sync time="275.592"/>
tikita ya ke:meh a:mo poliwi ka:nika tiki:ste:waskeh se: *compromisito** wa:n kipia de tik..., ti..., tipanowah nojó:n *ratito** pero,
<Sync time="281.414"/>
*pues** nejo:n yehwa yo:n tehwa:n ika ttekitih no:, nojó:n tochi:walis. Yehwa sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="288.206" endTime="296.229">
<Sync time="288.206"/>
<Who nb="1"/>
¿To:n kowyo ne:n tikui para tikchi:wa n' tahpe:wal wa:n keni:w mono:tsa ne:n kowtsitsí:n tein se: kitahta:lihtiw? 
<Who nb="2"/>
Kowtsitsí:n *este** ne:n..., kalikxit wa:n *este** ne:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="296.229" endTime="469.279">
<Sync time="296.229"/>
tikiliah ne: nojó:n,
<Sync time="299.005"/>
kowit tein mahyá: se: kipe:tsko:ntia ika.
<Sync time="301.908"/>
Wa:n *este** ne:n kalikxitsitsí:n nikui de,
<Sync time="305.149"/>
tikuih nojó:n pesma, nojó:n wehwei, no: ttahto:tih de pesma ya.
<Sync time="309.148"/>
Onkak seki pesma ihko:kó:n de toma:wak, melaktsitsí:n yehwa n' tikuih. *A veces** nikui no: de yehwa i:n ohtat.
<Sync time="314.505"/>
de yehwa i:n no: kuali se: kikui ne: *porque** melaktsitsí:n, *porque** yo:n moneki mah melaktsitsí:n, yo:n ke:meh se: ki..., se: ki...,
<Sync time="320.327"/>
se: kio:nka:ta:lia ihkó:n, se: kilpia ata nika:n,
<Sync time="322.93"/>
wa:n para nika:n tatahko wa:n nika:n ie:kapan. Kipia ilpitos e:xka:n para a:mo mo...,
<Sync time="327.673"/>
para a:mo mope:tsko:nti:s *porque** komo a:mo pos a:mo, a:mo sepa sah wetsiti:w, pero mah se: kikuis nochi melaktsitsí:n,
<Sync time="332.201"/>
para se: *tiempo** sah... Wa:n nochi ka:mpa ne: etos ne:n ka:mpa ni:ka:n, ka:mpa ne: taksas,
<Sync time="337.346"/>
se: ki:xtapalta:lia se: kowit ihko:ni,
<Sync time="340.139"/>
wa:n ompa se: kkahkalakilia seki kowtsitsí:n ihkui:ni ompa ne:n taihtik de ne:n ka:mpa,
<Sync time="344.713"/>
taihtik a de n..., de ne:n kowtsitsí:n ka:mpa ihkatok para se: kina:lpano:ltia nika:n se: kowtsí:n ihkuí:n,
<Sync time="349.854"/>
para ompa nika:n ya ne:n pano:s yeh, ompa taksatiki:sa.
<Sync time="352.922"/>
Ompa ka:mpa nika:n ii:xko de n' kowtsitsí:n, tako:tsitsí:n pitsaktsitsí:n ke:meh i:n,
<Sync time="357.835"/>
achi i:n de pihpitsa:wak, *más** pitsa:wak *que lápiz**,
<Sync time="361.224"/>
para ompa se: ki:xta:lia se:, se: iswat,
<Sync time="363.657"/>
wa:n ke:mah ompa ya n' taksatiki:sa, ompa ya taoli:ni:s.
<Sync time="366.81"/>
E:mah wa:n *pues** i:ksá:,
<Sync time="370.326"/>
tiki:sa:ti:w yetok, i:ksá: soh tiow tikpolo:ti mo..., *morato** wa:n a:mo teh se:, a:mo teh se: ki..., a:mo teh wetsi.
<Sync time="377.139"/>
*A veces** t'chi:wa sake:ra se:,
<Sync time="379.703"/>
se: chikue:yi to:nal, *a veces** se: na:wi to:nal, a:mo, a:mo, i:ksá:,
<Sync time="384.802"/>
tikahsis wa:n i:ksá: ne:nkah timopepati[timokepati], e:mah wa:n yehwa yo:n *este** ne:,
<Sync time="389.186"/>
pos owih para se: kita:li:s nojó:n tekit semi owih *porque**,
<Sync time="392.977"/>
*a veces** nejó:n tiowih tiki..., tiki:satih,
<Sync time="395.283"/>
i:pa tatehtekkeh ya. Kikalakiliah mache:teh nochi
<Sync time="399.218"/>
*tocorral**, pos ne:nkah *motrabajo**, ne:nkah motekiw a:mo, a:mo, a:mo,
<Sync time="403.09"/>
a:mo nejo:n nikihto:s ne: *a veces, te:pasa:rowa** ne:, kalaki itskuinti.
<Sync time="409.881"/>
Ompa yo:n owih *porque**,
<Sync time="412.759"/>
pos ta:ká:n itskuinti kalaki pos tein tatoka a:mo nikihto:s kalakis se: tein a:mo,
<Sync time="417.037"/>
tein a:mo tatoka. Wa:n ompa yo:n pos se:..., *a veces** ki:sati a n' a:kin *dueño** de n' tapial pos kipia de kikalakili:s mache:teh nochi.
<Sync time="427.048"/>
Pos ompa yo:n se: tapolowa ya, pero,
<Sync time="429.206"/>
pos neh nikta:lia ka:mpa no:..., *norancho**, a:mo *te:rancho**, porque** pos te:ta:lpan a:mo *igual**.
<Sync time="433.797"/>
A:mo te:t..., a:mo, ka:mpa neh *ne:chtoca:rowa**, ka:mpa neh noa:xka ne:n,
<Sync time="437.309"/>
ta:ltsí:n ompa neh nikta:lia nojó:n para no: n'pia *derecho nimodefendero:s, porque** te:ta:lpan a:mo *igual**.
<Sync time="442.873"/>
E:mah, yehwa yo:ni ne:n,
<Sync time="445.527"/>
*no:trabajo**, yehwa yo:ni, nikchi:wa nojó:n tekit, pero,
<Sync time="448.553"/>
pos semi kualtsi:n *porque** a:mo nejo:n, a:mo,
<Sync time="453.592"/>
a:mo nikowa ok teihsá: nakatsí:n, nehwa ya n' ompa ne: *nimoserbi:rowa** ika.
<Sync time="456.999"/>
Wa:n semi kuali *porque** nojó:n a:mo nikihto:s kikua:s teihsá: de
<Sync time="460.706"/>
ke:meh i:n nika:n wi:tsa de, de nika:n kinamakah.
<Sync time="463.926"/>
K..., ki..., tiktamakah tehwa:n sah, ompa ne: *rancho** nemi, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="469.279" endTime="473.324">
<Sync time="469.279"/>
Wa:n kowit tein tikui para n' tahpe:wal, ¿katí:n kowit ne:n kualtia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="473.324" endTime="564.845">
<Sync time="473.324"/>
*Pues** nejó:n yehwa ya de ne:n, de ke:meh i:n ohtat *o** nojó:n *este** ne:n,
<Sync time="478.761"/>
ke:n tikiliah seki nojó:n, de n' ye:wa nankelna:miktoyah de yo:n kowit, de ne:n,
<Sync time="483.12"/>
de tein onkak ompa ne: kow..., kowyah[kowtah], seki t..., kow.., kowit seki tikiliah mahyá:,
<Sync time="487.758"/>
a:te:nkua:kuala, seki tikiliah *este** nejo:n, nojó:n,
<Sync time="491.676"/>
onkak miak kowtsitsí:n, de a:ko:kohkowit,
<Sync time="493.665"/>
tein *derechitos** pero, mah a:mo se: kikui chihchihkoltik, *porque** komo chihchihkoltik pos,
<Sync time="497.287"/>
ihkó:n wito:ntik pos panowa ompa ne:n, ompa pano:s ne:n okuilin, a:mo
<Sync time="500.799"/>
yo:n kipia de tak..., tsaktos no: mah *parejo** wa:n mah we:weyak, ihkui:kuí:n de weyak se: kita:lia nojó:n,
<Sync time="507.446"/>
nojo:n, se kwipa:na, a:mo nikihto:s semi tsikitsitsi:n, *porque** komo tsikitsitsi:n,
<Sync time="511.593"/>
wi:tsa ne:n 
<Sync time="513.243"/>
ma:pachin *o** pe:soh,
<Sync time="514.978"/>
nika:n taksa wa:n ahkotsikui:ni,
<Sync time="517.263"/>
*porque** yo:n, nojó:n pe:soh *más** ne:,
<Sync time="519.886"/>
*más, más** nejo:n,
<Sync time="521.96"/>
ke:n nimitsi:lis *más este,** ne: *mocuidarowa**, a:mo, a:mo, a:mo ne: nikihto:s ke:meh a:yo:to:chin. A:yo:to:chin yeh
<Sync time="528.29"/>
ehko ne:pa ne:,
<Sync time="530.152"/>
wa:n yeh niman kalakiti nimah, pos i:pa tahtachkuatiw nochi, ne: yeh kwa:lmati ompa ne *corralihtik** aktok wa:n ne:n
<Sync time="535.509"/>
nojó:n tikiliah ne: pe:soh yeh a:mo,
<Sync time="537.925"/>
a:mo *este** nejo:n, yeh tachiati ne:pa ne:, kita ka:ni yetok ne:n tepech ihko:ni,
<Sync time="543.341"/>
ta:ksa ahko, pané: ahko, tak ahkotsikui:ni, pano:tiki:sa *hasta** ne:wi:ni.
<Sync time="546.895"/>
A:mo *como quiera** semi, semi se: kahsis nojo:ni.
<Sync time="549.942"/>
Ma:pachin no: *siempre, pero** m' pe:soh *más**,
<Sync time="552.904"/>
*más mocuidarowa, más** mah tikihto:ka:n, *más** nejo:n ne: ke:n n'tsili:s, *más** a:mo, a:mo *como quiera** n' tikahsis, *como quiera** se: kahsis
<Sync time="559.89"/>
itech n' *corral a veces**, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="564.845" endTime="569.419">
<Sync time="564.845"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n tikihtowa se: kwi:pa:na ne:n kowit, ika toni, ika..., 
<Who nb="2"/>
Ika kuomekat.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="569.419" endTime="597.185">
<Sync time="569.419"/>
kuomekat, se: kiteki miak kuomekat, ne:
<Sync time="572.233"/>
*pues** se: wehka:wa neli, pos yehwa ya no n' tekit, sake:ra se: *ocho días** no:, ompa ne: mo:stah, mo:stah, mo:stah, mo:stah, para se: ma:tamis,
<Sync time="580.425"/>
se: chikue:yi to:nal se: kkaxa:nia ya nojó:n, nojó:n *corral** se: kichi:wa.
<Sync time="584.639"/>
E:mah wa:n *pues** nejo:n,
<Sync time="587.749"/>
semi owih *porque a veces** ke:meh nmitsilia, se: ki:sati *a veces** tawehwelowah ya, te:tatehtekiliah wa:n a:mo a:kah a:koni...
<Sync time="593.25"/>
Nikihtowa pos ne:nkah se: *itiempo** se: kipolowa, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="597.185" endTime="599.407">
<Sync time="597.185"/>
¿Katín komekat n' ika ttawi:pa:na?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="599.407" endTime="737.627">
<Sync time="599.407"/>
Nojó:n tikiliah *este** kowke:spanmekat, kowke:spanmekat.
<Sync time="604.32"/>
nojó:n tein mochi:wa ne: kowtah, onkak itech ne:, itech kowit te:..., 
<Sync time="608.809"/>
ompa ike:span temowa wa:n yeh se: kitekilia,
<Sync time="612.237"/>
wa:n se: kiteki sake:ra *lo**..., onkak, onkak seki kuomekat de,
<Sync time="616.219"/>
sake:ra seki de,
<Sync time="618.381"/>
de ma:ku:i:l me:troh, seki onkak de, de e:yi me:troh,
<Sync time="621.745"/>
se: kiteki, se: kisahsa:lohtiw wa:n se: kwi:pa:ntiw.
<Sync time="625.088"/>
Se: kilpia ne:, kwi:pa:na ne:n,
<Sync time="627.61"/>
*este** n' ahko ne: ka:mpa *mero, mero**, ka:mpa wetsis, ka:mpa etok n' tepech,
<Sync time="631.719"/>
kipia de tikwi:pa:nas n' tani wa:n sepa tikwi:pa:nas n' ahko.
<Sync time="635.426"/>
mah, mah, mah kuali tili:nto.
<Sync time="637.313"/>
Wa:n kowto:k nochi to:ktos, mah a:mo nejo:n paniá:n sah eto.
<Sync time="640.635"/>
Wa:n ompa ne: ka:mpa ne:n, ka:mpa ne:n *mero** itatampa de ne:n,
<Sync time="644.913"/>
wila:ntok ne:n *corral**,
<Sync time="647.562"/>
kipia de t'tohto:kas e:yi kowtsitsí:n,
<Sync time="649.915"/>
t'ta:li:s nika:n ihkuí:n, *parejito** ihkuí:n,
<Sync time="652.585"/>
para nejo:n *este**, n' ompa mah kua:to:ktos ne:pa se:
<Sync time="655.403"/>
kuali *tanto** mah to:kto, mah a:mo paniá:n sah eto.
<Sync time="658.069"/>
Entó:s *al** wa:la:s ne:n a:yo:to:chin, *porque a veces** wi:tsa ya nojó:n, no: se: kita pané: a:mo yo:lchika:wak pero semi *fuertes** nejó:n okuilimeh.
<Sync time="665.986"/>
Wi:tsa ne:pa ne: wa:n ke:mah, komo a:mo nejo:n ne: eti:k n' tet tein t'ta:lilih,
<Sync time="671.787"/>
wi:tsa ne:pa ne: wa:n pe:wa tachkua, tachkua, tachkua,
<Sync time="676.061"/>
*a veces** se: ki..., tiki:satih ompa ne: tiowih,
<Sync time="679.746"/>
wa:n tikihtowa pos *seguro** nik..., tikuiti a, *porque** ne: etok, niki:tski:ti.
<Sync time="685.141"/>
Pero a:mo, *sino que** yeh tiki:sati:w ne:pa ne: wa:n komo, komo,
<Sync time="689.034"/>
tik..., tikol..., tiki:xtilih n' tet wa:n a:mo tikitak komo yo:ltok, ki:ste:wa.
<Sync time="694.725"/>
E:mah wa:n ompa yo:n pos ne:..., pero ekintsi:n semi nikmatik a no, *de que**
<Sync time="698.66"/>
achto nikita ne:pa ne: ox, ox yo:ltok, komo yo:ltok pos
<Sync time="701.686"/>
n'wi:ka se: *machetito** tsi:tsikitsi:n, kualtsi:n te:neh,
<Sync time="704.948"/>
ke:mah niman n'xola:wilia nika:n itoskak, nika:n
<Sync time="708.291"/>
para mah, mah miki para niki:xti:s, *porque** komo a:mo,
<Sync time="711.634"/>
*al** nikahokuiti ne: cholowa wa:n i:pa to:..., ipa kipia de, i:pa kipia de mikis *porque** pos
<Sync time="717.202"/>
*kigolpea:rowa**, kimaga ne:n tet *fuerte**,
<Sync time="719.741"/>
kipechia. Entó:s yehwa yo:n, ne:n
<Sync time="723.592"/>
yehwa yo:n kualtsi:n nojó:n tekit pero semi owih, wehka:wa para se: ki..., para se: kahsis pos semi,
<Sync time="729.372"/>
owih *porque** kipia miak ne:, miak *vueltas** tikte:makas. Ne: tiow wa:n tiow, wa:n tiow, wa:n a:mo teh,
<Sync time="734.475"/>
a:mo teh se: kahsi *a veces**, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="737.627" endTime="742.853">
<Sync time="737.627"/>
Tikihtowa komekat *este** mochi:wa kowke:span, kowke:spanmekat t'to:ka:ytia, ne:, ¿ke:niwki n' ixiwyo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="742.853" endTime="828.548">
<Sync time="742.853"/>
Ixiwyo *este** nojó:n tikiliah ne:,
<Sync time="747.871"/>
e..., *guía** ke:ni:w nankiliah yo:n te:ch..., xiwit, yo:n ika t'tachihchi:wkeh ne: *escuela**,
<Sync time="752.42"/>
nojó:n ata ne: kita:lihkeh yo:n ma:yehyewaltik ihkui:kuí:n,
<Sync time="756.444"/>
yehwa n' tikiliah kowke:spanmekat, yehwa yo:n xiwit, yo:n.
<Sync time="760.806"/>
E:mah, yehwa yo:n tikuih de yo:n kuomekat ika ttahtalpiah.
<Sync time="764.847"/>
Onkak o:me *clase** de mekat, se: komekat kiliah ne: yo:n, tein yo:n tikiliah tekxo:chima:it,
<Sync time="769.333"/>
yeh nejo:n tikilwiah ne: te:sakamekat. We:we:yak ata mochi:wa, *como de diez**,
<Sync time="774.944"/>
de mahtakti me:troh. E:mah, yehwa yo:ni ne:n, yehwa yo:ni tikuih ika no: ttahtalpiah.
<Sync time="781.38"/>
Pero a:mo *como quiera** nikihto:s tikuiskeh ne:,
<Sync time="784.283"/>
xo:no:t *o algo** teihsá *de que** se: komekat..., *sino que** yetok sah no: n' tein tikuiskeh, ke:mah, takua:wak,
<Sync time="790.465"/>
pipi:nik para se: ki...,
<Sync time="792.818"/>
se: kiteki ne:pa ne: wetsiti:w ne:, ne: tet pos kipia *de que** kixi:ko:s ne:n tet *porque** tet t'ta:liliah yeh de
<Sync time="799.423"/>
*de a veinte kilos, cincuenta kilos**, se: tepitsi:n [...] mah tikihto:ka:n *como que** et..., mah eti:k.
<Sync time="805.178"/>
*Porque** komo t'ta:lia tsikitsitsi:n pos a:mo, i:pa ki:sas sah.
<Sync time="809.816"/>
Wa:n nojó:n ma:pachin tein wehwei ma:pachimeh,
<Sync time="814.157"/>
e:tik no: *como de** kaxto:lome:yi ki:loh, entó:s ki:sa.
<Sync time="819.087"/>
Yo:n semi chika:wkeh nojó:n. Kitahtanteki ne:n, nochi ne:n
<Sync time="822.688"/>
kowtsitsí:n tein yetok ne:pa, tiki:sati:w i:pa yahki a. E:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="828.548" endTime="841.078">
<Sync time="828.548"/>
¿Wa:n ke:ní:w ttachihchi:wa para ne:n
<Sync time="831.235"/>
ihwa:k *este**, kalaki ne:n okuilin kipechi n' tet, ke:ní:w ne:n ti...,
<Sync time="835.213"/>
*pues este** n..., ti..., tikchihchi:wa *o** ke:ní:w n' chihchi:wtok yo:n para wetsi n' tikihtowa tet?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="841.078" endTime="946.068">
<Sync time="841.078"/>
*Este** ompa se: kita:lia ne:n nejo:n nika:n i:n ka:mpa n' *corral** ihkó:n, nika:n i:ni,
<Sync time="847.429"/>
se: kita:lia se: kowit nika:n ihkuí:n,
<Sync time="850.264"/>
wa:n nika:n ihkuí:n i:xtapa:le:wi n' kowit, *como que** nika:n *mismo** ye[h] k[i]kuiti para ne:,
<Sync time="854.601"/>
nika:n, nika:n se: ki:xtapalowa se: kowit wa:n ompa ya se: kitekpa:na ya ne:n,
<Sync time="858.409"/>
kowtsitsí:n tein ne:n ka:mpa taksati:w.
<Sync time="860.948"/>
Wa:n a..., wa:la:s ne:pa nipa *o** wa:lpanki:sas ne:pa ne:,
<Sync time="864.693"/>
entó:s nejo:n ne: ompa taksaki itech xiwit, ihkui:ntsi:n de wehka se: kita:lia xiwit,
<Sync time="869.373"/>
pero ne:n se: kitwi:pa:nas[kiwi:pa:nas] ne:n ka:mpa kipechi:s, 
<Sync time="873.884"/>
xa: *más** wehka *que** i:n, *como**..., kipias ke:meh,
<Sync time="879.241"/>
mah t'ta:li:ka:n ke:meh, ke:meh se: na:wi me:troh de wehka *hasta** ne:.
<Sync time="883.434"/>
E:mah, a:mo, a:mo semi, a:mo tsikitsi:n, *porque** komo a:mo, ne: *a veces**,
<Sync time="887.792"/>
taoli:nia nika:n wa:n *peor** komo wehkapan, weh..., *más** wehkapan ne:n tikta:lih, 
<Sync time="892.574"/>
entó:s nika:n taksa, tsikui:ni *hasta** ne:, wehka mopiswia.
<Sync time="897.444"/>
Wa:n para nejo:n, *porque** neh nik..., nik..., nikita o:me *viaje**,
<Sync time="901.422"/>
wa:n *este** ne: nik..., nikahsito ne:,
<Sync time="904.452"/>
semi sayoh kkuitok nika:n ikuitte:ntikpak ne:n, nika:n,
<Sync time="908.92"/>
tsiktsin ya sah kkuitok ne: ki:..., ki:saya ya.
<Sync time="911.332"/>
Mopiswi wehka *de que**,
<Sync time="913.575"/>
*de que** nejo:n *cuando** tawetsik, pero kikuik *todavía**. E:mah.
<Sync time="917.807"/>
Entó:s nejo:n nehwa nimits..., ompa yo:n nimitsilia t'ta:liliah kowtsitsí:n para ompa ne:n taoli:ni:ki.
<Sync time="921.746"/>
para itech..., ompa moka:wa ya. 
<Sync time="923.587"/>
T'ta:liliah nochi yo:n, seki tako:tsitsí:n pitsaktsitsí:n para ompa ne:n taksaki,
<Sync time="929.282"/>
wa:n t'ta:liliah se: iswatsí:n ii:xko para ompa ne:n taoli:ni:ki ika.
<Sync time="933.898"/>
A:mo teh tikta:liliah se: takualo:t, *por ejemplo** se: pahpata, *algo**, teihsá:, a:mo teh,
<Sync time="938.87"/>
a:mo teh ne: ki..., kikui, *sino que**,
<Sync time="941.24"/>
i..., ompa iohpan, ka:mpa ika panowah ompa se: kita:lia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="946.068" endTime="952.271">
<Sync time="946.068"/>
Wa:n komohkó:n *este**, wetsik a ne:n okuilin wa:n tiki:xtia, ¿sepa kuali tikta:lia ne:n...?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="952.271" endTime="1002.795">
<Sync time="952.271"/>
Sepa, sepa nik..., nikahokui, niki:xtia nochi n' tet, *parejo**,
<Sync time="956.27"/>
wa:n ke:mah ne: nitachipa:wa ne: ka:mpa ne:, ka:mpa etok *porque a veces** seki ne:,
<Sync time="961.331"/>
eski:sah *o** kita:liah ne:n ininkuit, *de que** kimpechi *fuerte**.
<Sync time="966.18"/>
Entó:s ompa mihkuitah wa:n nochi kipia de nikihkuani:s nochi yo:n *sociedad** tein kipia ne:n, itech ne:n,
<Sync time="971.977"/>
itech n' *icorral**. Entó:s nitachipa:wa nochi *parejo** wa:n ke:mah sepa, sepa ntate:mpilowa,
<Sync time="978.455"/>
wa:n sepa kuali mo..., moka:wa para se: e:yi, na:wi to:nal, sepa se: mokalaki:ti.
<Sync time="983.363"/>
E:mah. Pero a:mo sayoh seko n'ta:lia nika:n ne:n *corral**, sanoke se: ne:pa, tatahko, e:yi.
<Sync time="988.505"/>
De ti..., pata:wak, mah tikih..., ihtipata:wak de se:,
<Sync time="993.418"/>
tikta:liah *lo de** se: sempowal me:troh de wehka. Entó:s nikta:lia e:yi tahpe:wal, a:mo seko sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1002.795" endTime="1152.096">
<Sync time="1002.795"/>
¿Wa:n titate:mpilowa, ke:ni:w ne:n tikchi:wa?
<Sync time="1006.015"/>
Pos n' ika se: i..., ntate:mpilowa nika:n ihkuí:n n'tila:na ne:n, *por ejemplo** ihkuí:n yetok ne:n kowit, 
<Sync time="1011.537"/>
ompa nik..., nikilpia nika:n ika se: *hilito**, mahyá: se: tamali:n *o mismo** komekat, niktila:na ne:pa ne: wa:n ke:mah,
<Sync time="1018.967"/>
nik..., ke:meh ihkuí:n yetok ne:n wi:pa:ntok ne:pa ne:n ihkuí:n,
<Sync time="1023.41"/>
entó:s ompa ya nika:n n'tila:na ne:pa ne: wa:n nika:n ihkuí:n n'na:lkalakia n' kowtsí:n nika:n,
<Sync time="1027.916"/>
wa:n nika:n nikta:lia ya nika:n ihkuí:n tein kitsakuili:s.
<Sync time="1031.619"/>
Entó:s *cuando** wi:tsa ya nepa, ompa koli:ni:ki se: kowtsí:n ihkui:ntsi:n mahyá: se:,
<Sync time="1037.632"/>
se: tsikitsi:n, ke:meh se:,
<Sync time="1040.365"/>
ke:meh se: ihkuí:n de weyak, ke:meh, ke:meh se: *je[me]** mah nimitsili.
<Sync time="1044.047"/>
Entó:s ompa ne:pa ne: ttate:mpilowah, yehwa ne: t'tila:nah yehwa ne:, pero ompa no: kwi:kas se: *riesgo**,
<Sync time="1049.933"/>
kwi:ka se: *riesgo, porque a veces** te:ta:ni ne:pa ne:n *al** t'tila:ntos,
<Sync time="1054.232"/>
wa:n *a veces** koto:ni ne:n *hilo de** ne:,
<Sync time="1058.019"/>
pos mitsma:pechi:s, komo moneki te:natskualti:s neji:ni.
<Sync time="1061.743"/>
Ompa yo:n kwi:ka se:..., owih nojó:n, a:mo, a:mo, a:mo nejo:n nikihto:s ne:,
<Sync time="1067.502"/>
t'ti:tanis se: pili *o señora**, ta: tia:skeh *mismo** tehwa:n, tein t'mattokeh ke:ní:w se:
<Sync time="1072.626"/>
ke:ní:w se: tekitis ika yo:ni, *porque** nejó:n,
<Sync time="1075.038"/>
*Bueno**, neh nte:kakilia:ni miak *cosas, de que** yo:n, *mismo** yo:n *tiempo**, de yo:n a:kin tekiti ika yo:ni,
<Sync time="1080.158"/>
tehwa:n *mismo** kipia de timo..., timo...,
<Sync time="1083.103"/>
tikpiaskeh miak ne: *cuidado, o sea** miak *respeto**, 
<Sync time="1086.404"/>
mah a:mo n..., eliwis ne:wí:n t'tem..., tikte:makas, a:ksá: tik...,
<Sync time="1090.174"/>
ti..., tikwa:nti:s *o** a:ksá: ne:wí:n. A:mo, *porque** ompa yo:n itech yo:n kwi:ka o:me, o:me, o:me, o:me, t..., o:me, nimitsili:s o:me,
<Sync time="1099.656"/>
o:me *compromiso**. Welis tikahsis yehwa ne:n nojó:n,
<Sync time="1105.115"/>
nakat de n' okuilin [oso] welis tikahsis kowa:t. Ompa kwi:ka ne:n o:me, o:me, o:me, o:me *compromiso** mah tikihto:ka:n.
<Sync time="1114.301"/>
Wa:n kipia de se: *mocuidarowa porque** komo a:mo,
<Sync time="1118.004"/>
*pues** owih nejó:n, semi... Neh ntekitik miak, miak, miak to:nalmeh ya ika yo:ni, ne: *tiempo** ya,
<Sync time="1124.609"/>
*más de veinte años** a ne: nikwi:ka, ne: yo:n, *más de** sempowal xiwit a nikwi:ka de yo:n, ika yo:n tekit. 
<Sync time="1130.3"/>
E:mah, pero pos ekintsi:n sepa niknemilihtok sepa n'tachihchi:was pero pos
<Sync time="1134.785"/>
*medio** owih *porque** nose:lti. E:mah, nejo:n
<Sync time="1138.721"/>
pos kipia de yeh nik..., nitekitis ok ika yo:ni, *mientras que** nipa:ktos *todavía** kipia de nikchi:wili:s ne:n tekit *porque**,
<Sync time="1145.749"/>
pos ma:ski neli a:mo tiwelih pero pos toni se: kichiwas.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1152.096" endTime="1156.708">
<Sync time="1152.096"/>
<Who nb="1"/>
A:man tikihtowa ne:n kowit tein ika titate:mpilowa se: kowit tsikitsi:n, ¿kipia ito:ka:y yo:n?
<Who nb="2"/>
Nikuis...
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1156.708" endTime="1204.784">
<Sync time="1156.708"/>
E:mah se:..., ke:ní:w mono:tsa ne:,
<Sync time="1160.009"/>
ke:n nimitsili:s, *como palanca**,
<Sync time="1163.906"/>
ihkui:ntsi:n se: kowtsí:n, yehwa n' ika ntate:mpilowa,
<Sync time="1167.608"/>
E:mah, pero pos yo:n, yehwa yo:n *más** owih *porque** ne:,
<Sync time="1170.507"/>
ta:ká:n *este** nejo:n koto:ni n' tamali:n tein ika n..., yehwa yo:n semi no: se: kipias miak nejo:n
<Sync time="1176.625"/>
mah s..., [i]ka se:, semi mah, mah, mah kuali, mah kuali *hilo**, mah kuali tamali:n *porque** komo a:mo ne:
<Sync time="1182.084"/>
pos koto:ni wa:n ompa yo:ni ne:n..., pos se: mokokowa. 
<Sync time="1185.512"/>
E:mah, yehwa yo:n semi owih *siempre, porque** kipia de se: ki...,
<Sync time="1191.08"/>
se: mo..., mota:li:s nejo:n 
<Sync time="1194.968"/>
ke:ni:w n' tikitas para nejo:n kuali timo..., timopale:wi:s *porque** komo a:mo,
<Sync time="1199.03"/>
wa:n ompa se: mokoko:s pos ihsiwka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1204.784" endTime="1219.805">
<Sync time="1204.784"/>
*Bueno, pues este** ekintsi:n ne:n, pané: nochi a i:n tahpe:wal, *este** xite:chilwi ne:n moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wa.
<Sync time="1212.76"/>
*Este** Herminio Alarcón Calderón.
<Sync time="1216.251"/>
Niwa:le:wa Ayotzinapan.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
