Rubén a:man xte:chnohno:tsa i:n xiwit mono:tsa wi:tsikite:mpi:l, ¿ox tiki:xmattok? ¿ke:niwki n' ixiwyo, ixo:chio, ka:ni mochi:wa, ox se: kito:ka oso mochi:wa sah i:pa? ¿Wa:n toni ne:n kualtia n' ikowyo, ixiwyo, ixo:chio, iteyo? Yo:n wi:tsikite:mpi:l nika:wí:n tehwa:n ka:mp..., ka:mpa tiknekiskeh onkak no: yo:n kowtsí:n. Yo:n kowtsí:n moskaltia a:mo semi we:i wehkapan. *Medio** ta:lpantsi:n, ta:lpantsi:n wa:n yo:n ixo:chio, pos kualtia para, para okuiltsitsí:n kipipi:nah, ke:meh i:n xi:kohmeh, nektsitsí:n, *o** yehwa yo:n okuiltsitsí:n tikihtowa ne: tikihtowa wi:tsikimeh. Wa:n ixiwyo, ixiwyo no:, no: kual..., no: kualtia para ke:meh i:n se: moteh..., se: moteki, kampa se: moteki wa:n ika mah se: kipa:pa:ka *o** se: kokot. Yo:n neh nikmattok. Wa:n oksé: no: nikmattok no: kualtia para mah se: tai tein yo:n te:kokoh se: iihtik, ke:meh yo:n se: ki..., ke:meh tehwa:n tikihtowah *este**, ke:ni:w kihtowa yo:n, se: ihtitoto:nikkalaki. Yo:n no: xtai, mah no: istat, mah se: tai para te:tamati:lih no: se: iihtik. A:mo n'mati kox tiki:xmati yo:n wichí:n, ihkó:n, ihkó:n mah se: tai, *tecito** sah, ke:meh i:n mahyá:, mahyá:, mahyá: a:t. A:tsí:n sah, mah se: kimolo:nti wa:n mah se: tai. Ke:mah. Wa:n oksé: pos i:pa para yo:ni sah wa:n, para kowtati:l no: kualtia pero semi yo:li:k, semi yo:li:k para wa:ki yo:n kowtsí:n *porque** ke:yeh *este** a:t..., tela:yoh, tela:yoh, ke:mah. A:mo n'mati xa: oksé: tatsi:ntokalis tiknekis wa:n, a:mo nikmati komo ox tik..., kuali, kuali motechmoka:wak a *lo que** tein nimitsilwih. ¿Ke:niwki n' ixiwyo? N' ixiwyo ma:..., ma:..., ma:p..., ma:pihpitsa:wak, a:mo semi ma:we:weyak tehtepitsitsi:n sah, ka:n..., ihkó:n sah. Wa:n ma:..., ma:..., *medio** ma:t..., tepitsi:n mahyá:, mahyá: tikihtowah tehwa:n ma:tohmiyoh. A:mo semi ma:ahalaxtik, ma:..., ma:tohmiyoh tepitsi:n wa:n ma:..., *este**, a:chka ni..., achka kipia ne:n i..., n' i..., imaxalwa:n. Achka kipia n' imaxalwa:n, wa:n ka:mpa n' imaxalwa:n kipia, ni:nipaka *cas...**, ni[ni]paka moxelowa sepa n' imaxalwa:n wa:n ompa ya moxiw..., nochi x..., nochi moxiwyo:tia kualtsi:n. ¿Ixo:chio ke:ni:wki? Ixo:chio chi:chi:ltik. Onkak n..., onkak telsenki:s chi:chi:ltik wa:n onkak chichi:ltik semi tepitsi:n, tepitsi:n, tepitsi:n sah, a:mo sanké: telchi:chi:ltik semi. Onkak *casi** tein telchi:chi:ltik, onkak n' tein chi:chi:ltik, wa:n onkak n' tein yo:n *medio** ah..., mahyá: tikihtowah achi *medio** a:chi:petik. ¿Wa:n ita:kka? Ita:kka no: n' iteyotsi:n no: mochi:wa ke:meh yo:n tikita yo:n *este** ne:n nex..., *es...**, ke:n kiliah, xa:lkapolin iteyo, ihkó:n mochi:wa, no: ihkó:n iteyotsi:n mochi:wa. ¿We:lik n' iteyo? Ke:mah. A:mo, a:mo ke:man, a:mo ke:man se:..., a:mo se: kikua n' iteyo ke:meh okseki, kapoltsitsí:n sayoh para, neh nimolia noño: [nio:n no:], no:ño[nio:n no:] chiktehmeh a:mo kikuah *porque** pos a:mo ke:man mah etoka:n chiktehmeh itech yo:n kowtsí:n. ¿N' ikowyo kuali se: kikui kowtati:l? ompa moa:wilowa. Ke:mah, kuali se: kikui nimitsilia, pero mah..., *sea** tikihtowah tehwa:n, semi yo:likawa:ki. *Es que** tela:chichi:na, yo:n tela:paltik yo:n kowtsí:n wa:n komohkó:n tiksa:loh ke:meh i:n, wa:n mah ki..., mah, mah kiowi:lo:to, ompa moselyo:tihtok sah, a:mo wel wa:ki. Ompa selistok, selistok, selistok. Yo:n kipia *que** tik..., tikwa:tsas, xki:xmoya:wa tepitsi:n mah..., mah i:xmoya:wto para kualtsi:n wa:ki. Pero komo teh tiksa:loh, *entonces** ompa moselyo:tihtok sah, a:mo wel wa:ki. Ke:mah. ¿Kuali se: kito:ka? N' ikowyo, n' ikowyo ko:mo se: ki..., komo s..., no: etok to:nal sah mah se: kito:ka. a:mo nochipa mah..., ke:meh i:n selik me:tsti mah se: kito:ka, no: kuali ika se: takorra:ltia wa:n no: selia. No: selia *porque** a:yoh. Ke:mah, *mi..., mismo** n' ia:yo:tsi:n kiselyo:tia. *Por eso** neh nimitsilia sayoh xikte:ma sah, xiksa:lo *o** xikte:ma ne:wí:n x..., wa:n mah tikihto:ka:n tehwa:n x'olo:chte:ma, ompa moselo..., moselyo:tihtok, a:mo wel wa:ki. Yo:n kipia *que** tikmoya:was, tiki:xmoya:was para mah kimaga ne:n to:naltsi:n, para kualtsi:n wa:ki. Tikihtowa pahti, ¿ise:lti sah *o** se: kima:nelowa ya n' okseki xiwit? A:mo, neh nikmattok *que** se:..., para se: tai:s yehwa sah. A:xka:n, a:xka:n para se: kipa:kas ne:n kokot *o** se:..., ka:mpa se: moh..., se: moteki. no: yehwa sah yo:n xiwtsí:n. Mah se: ki:xpa:ka kualtsi:n wa:n mah se: ki..., mah se:..., mah se: kita:lili a i:n *este** teihsá: *polv...**, teihsá: *este** pahti, koyo:pah *o, o, o** ke:meh yo:n..., koyo:pah, *porque** nika:n tehwa:n pos ti..., tik..., ki..., tik..., tikuih yehwa ya n' tein xiwtsitsí:n sah. A:mo tikuih *este, pomadas**, yo:n *pomadas** pos yehwa n' koyo:pah, koyo:pahti a n' tikihtowah. *Bueno**, nochi eski a de i:n wi:tsikite:mpi:l, xte:chili moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wa. Neh nimono:tsa Rubén Macario, niwa:le:wa nika:n de Chi:lkowtah, *cerca** nika:n San Miguel, *casi** tipowih, tipowih San Miguel. Ke:mah, tipowih San Miguel.