*Bueno** pos *compadrito** ne: tnekih xte:chtapowi ox tiki:xmati yo:n chapolistit, yo:n xiwit. A:..., nijo:n tikneki tikmatis? Ke:mah. Yo:n chapolistit nijo:n *mismo** ti..., ekintsi:n *de que**, moskaltia wa:n a:mo semi telwehkapania. Yo:n a:chi no:nohne:l wa:n pos nijo:n kiliah chapolistik *porque** pos pané: nijo:n i..., n' ixo:chio achi, achi ihkó:n de pané: tehtetsi:ltik, ihko:ntsitsi:n, ih..., [i]hkó:n, We:wehka sah mota:lia n' iteyo ata. we:wehka mota:lia, ihkó:n yetok. *Por eso** kiliah yo:n chapolistit. Ke:mah. Entó:s yehwa nijo:n nik..., niki:xmati *compadrito, que** yo:n chapolistit nijo:n, a:mo nochipa se: kita ne:wí:n. No:. a:mo no: se:..., se:..., para tinemiti:w ne:wí:n a:mo nochipa tikitas nijó:n. [A]mpó:n kasá: ika ih..., ihihkak we:wehka. Ke:mah. A:mo nijo:n *ce:cerca**. Yo:n chapolistit kiliah we:wehka *porque** wa:n no: we:wehka n' ixo:chio:tsin ihkó:n *porque** we:wehka kipia *por eso** kiliah chapolistit. Weyak n' ixo:chio pero n..., *bueno** n' ime..., imetskowyo pero mo:talia n' iteyo we:wehkatsitsi:n, ixo:chio we:wehkatsitsi:n kipia. We:wehka. Ke:mah yehwa yo:n. Wa:n pos yehwa yo:n iwki ki..., kiliah chapolistit wa:n yo:n n' ixiwyo achi ihko:ko:ntsitsi:n. Ma:teh..., tepitsi:n ma:we:weyak. Ma:we:weyak achi pihpitsa:wak wa:n kipia n' *ipuntas** tepitsi:n ne:n ikua:pan. Pihpitsa:wak. Ke:mah. Entó:s yehwa yo:n kiliah chapolistit. Ke:mah. Wa:n yo:n no:, no: kualtia para [i]hkó:n teihsá: [i]hkó:n pahtsí:n oso teihsá: ihkó:n, para nikihto:s se: kkua:ti a:mo we:lik. Yo:n a:mo pero, Yo:n a:mo we:lik. kihtowah para *remedio** no: kualtia, para kiliah yo:n, *bueno** pos n' koyo:tahto:l kiliah *mal de orín**. No: kuali pahti yo:n xiwit. Pos yehwa yo:n, pero tikiliah n' tehwa:n a:kin yo:n, a:..., a:kin yo:n tapeya:stsakui. ke:masá: yo:n, tehwa:n tikiliah a:..., a:xi:x..., a:xi:xkokolis, a:xi:xtsakuil yo:n. a:xi:xtsakuih. Ke:mah, a:xi:xtsakuih yo:n, yo:n kuali. De yo:n, *cuando** se: ya:sneki kalan, pos a:mo weli, te:kokoh, yehwa yo:n no: kuali. [K]e:mah. Kuali pahti yo:n. Ke[me]h masa:owat. Ke:meh ne:n, yo:n *lo mismo** ke:meh ne:n masa:owat. [...] masa:owat ke:meh eskia owat. Ke:mah. *Por eso** kiliah masa:owat, *igual** nijí:n chapolistit, nijí:n no: kuali mah kimolo:nti:ka:n Ke:mah. wa:n mah se: tai para yehwa nijó:n, Yo:n kokolis. pos a:xi..., a:xi:xkokolis, yo:n de te:kokoh ne:n *hasta** se: i..., nika:n se: ixi:k, [K]e:mah. [K]e:mah. [K]e:mah. te:kokoh se: ipox. *porque** pos a:mo wel se: yowi ne:n *baño**. Ke:mah, ka:n weli. Yehwa ne:n tiuweh[tiowih] kalan [K]e:mah. pos te:chkokowa. Tehwa:n tikiliah kala:n tiuweh *porque** i:pa ihkó:n *de que** timonohno:tsah, Ke:mah, te:kokoh. [K]e:mah. nejo:n, yehwa yo:n. Pero yo:n mah se: tai tepitsi:n, pos te:na:miki. *después** kuali, kuali se: yowi a, a:mo te:kokoh ok. Pos te:na:miki. Ke:mah, ka:n ta: pahti, pahti n' kihtowah, pahti. Wa:n yehwa i:n *este** n..., Pos tionkakeh seki tikmatih ne:n i:n masa:owat, ne:n te:kakilia pahti p[er]o yo:n tein *morado**, yo:n ista:k, yo:n *cimarrón** kilwiah. Yo:n *morado** ata mochi:wa newí:n *por para** ta[...], ne: Ehkatla:n nika:mpa mochi:wa semi. kahfe:ntah yehwa yo:n pahti, yo:n *moradito** ata. Pos neh niki:xmati *de que** yo:n, seki nikpia ne: kaltsi:ntan, miak ihkó:n nikte:maka wa:n nikiye:kilia *de que cuando** neh nikpia nejó:n, pos niktehteki ihkui:ntsitsi:n. Ihkui:ntsitsi:n niktehteki wa:n nikxahxama:nia ika *martillo**. [K]e:mah. Ika *martillo** oso ika tet oso [i]ka kowit. pero tsikitsitsi:n. Nikxahxama:nia kualtsi:n Wa:n ke:mah nikinilia mah kikuitih ya se: tapalkatsí:n, se: *jarrito** ihkó:n ko:ntsí:n. Wa:n ompa nikte:ma nijo:n sake:ra ihkuí:n *bola**. Ke:mah. Ompa nikte:ma wa:n ke:mah kite:kiliah ya n' a:tsí:n, Entó:s kite:kiliah ihkuí:n de n' a:tsí:n, achi miaktsi:n, wa:n, wa:n moka:wa tsikilitsi:n ya. Ompa tsikilitsi:n ya, ke:mah se: tai a. Se: tai a. Se: tai a. Se: tai a, wa:n ika yo:n nejo:n, te:..., te:na:miki. Yo:n kuali semi. *Cuando Dios** kineki yo:n kokolis ika, ke:mah, kuali pahti. Kuali, kuali, kuali semi yo:n. De yo:n, kokolis nijo:n kihtowah de totonik yo:n se: kimachilia, yo:n se: Se:, se: te:kokoh se: ixi:kko. Yo:n sese:k mahyá: yo:n, yo:n xiwit wa:n xoko:k, ika yo:n te:na:miki. Ke:mah wa:n yehwa yo:n se: i..., Ke:mah. tak a:it ke:yeh n' a:mo we:l se: yowi ne:n kalan. Ke:mah. Tikiliah kalan *porque** i:pa ihkó:n *de que** pos ihkó:n tikiliah. Ke:mah, ihko:ni. Entó:s ne:n yehwa nijó:n *toremedio**, no: iwa:n ne:, yehwa i:n, chapolin [chapolistit], keni:w n' kiliah pos nejo:n no: kuali. Ke:mah. Kuali no: n' i..., wa:n seki a:mo nochi tikmatih. Ke:mah wa:n seki xiwit no:, ata yo:n mochi:wa kasá: ohti. ma:pa:pata:wak tepitsi:n, ihkui:kuí:n mahyá:, mahyá: ma:mohmoloxtik wa:n ma:we:weyak, mosowa ihkó:n, Wa:n iyo:la:n mochi:wa se: xo:chitsí:n ihkuí:n wehkapantik. Ihkuí:n wehkapantik, ihkuí:n de weyak sah wa:n mota:lia pané: tewtsitsí:n kiyewalowah wa:n yehwa yo:n, yo:n xiwit, yo:n no:, no: kuali pahti yo:n para yo:n a:xi:xtsakui:lis. A: no: pos e:yi taman onkak. Nehwa nikitstok sayoh de yo:n, No: kuali pahti yo:n. [K]e:mah. Ke:mah no: kuali pahti. Ke:mah. Miak ne:chtahtaniah, ¿ke:yeh nankiliah chapolistit? Chapolistit tikiliah *porque** we:wehka kipia ne:n ixo:chio wa:n [i]hkó:n yetok, ihkó:n. We:wehka kipia n' iteyo. Ke:mah. *Por eso** tikiliah chapolistit. Nijo:n, pero yo:n kuali yehwa nijo:n, *igualito** ke:meh ne: masa:owat. Ke:mah. Pos no: *igual** ne:n te:..., te:na:miki. Ke:mah no:, no: te:namiki. Ke:mah. Yo:n semi miak a:mo kimatih wa:n miak kimatih. Ke:mah. [K]e:mah miak kimatih no: para se: ki..., se: kichi:was, nijó:n semi pahti. Pahti, pahti *compadrito** yo:n. *Porque** yo:n masa:owat ke:meh eskia yo:n owat, yo:n kualtsi:n ima:yo. Ke:mah. N' ima:yo a:mo, a:mo kualtia, ta: yo:n se: kikui de n' itsi:ntan, de n' chika:wak. Ikowyo, [k]e:mah. Tein chika:wak *porque de** n' selik a:mo kualtia. Ke:mah. A:mo kualtia *porque** selik. De n' chika:wak, neh ke:masá: nikteki de n' chika:wak. De [i]hkó:n toma:wak wa:n niktehteki wa:n nikxahxama:nia ihkó:n, nikxahxama:nia ke:mah nikpá:nketsa ya. 'Pá:nketsah ya wan..., ke:masá: nehwa nikchi:wa nijó:n. Ta: nejó:n pahti seki a:mo tikmatih. No: seki ti..., seki nikita kipá:nketsah, Ke:mah, ka:n se: kimati. pero ihkó:n ahahsitok. Wa:n yo:n ahahsitok a:mo, a:mo kualtia. A:mo, ta: yo:n se: kixama:nia. *porque** ke:yeh a:mo k..., a:mo, a:mo molo:ni. *Bueno** a:mo panowa itech n..., Molo:ni pero a:mo kiste..., a:mo ki:sa n' a:t. A:mo. Wa:n yehwa i:n i[ki]ntsi:n moneki *de que** Pos moneki mah se: kixahxama:ni kualtsi:n, kualtsi:n. Ke..., ke:mah, yo:n ke:meh yo:n limo:n, komo a:mo se: kima:pa:tskak a:mo ki:sas n' ia:yo wa:n komo komo se: kita:li:sneki a:t, a:t mah limo:yoh, mah se: kipantamo:ta se: limo:n a:mo no: ahwiya:ya. Moneki mah se: kima:pa:tska, i:n ia:yo se: tai. [K]e:mah, ihkó:n, ihkó:n no: yo:n masa:owat. Mah se: kima:pa:tska kualtsi:n. Pos yehwa ekintsi:n nika:n timonohno:tstokeh *compadrito**. Ke:mah. pos ihkó:n kualtsi:n timomakatokeh kue:ntah keniw n' tik..., tikitakeh Ke:mah. K[en]i[w] [i]n *toremedio** de i:n, kowtah titekitih pos nochi tikmattokeh keni:w, ke:meh i:n, Mah se: motapowi. chapolistit tikiliah wa:n miak a:mo ki:xmati. Ke:mah. Ka:n ki:xmatih *compadrito**, ka:n ki:x..., a:mo. Onkak xo:la:lpan, ipan ttaksatinemih pero a:mo se: kima..., kimati toni. Mia:k a:mo ki:xmatih niman. Seki kihtowah katí:n chapolistit. Neh a:mo niki:xmati [...]. Yehwa:n ki:xmatih yo:n chapol..., chapolimeh, i:n, ne: tsi:tsikui:nih, chapolistit. Yo:n tein yo:ltokeh. yo:ltokeh. Wa:n a:mo ta: i:n xiwtsí:n ne:n, Xiwit, xiwtsí:n. ihkó:n nijo:n, xiwtsí:n nijí:n tikiliah chapolistit. Ke:mah. Entó:s yo:n semi kuali. Yehwa nimitsilihtok kuali para nijó:n pero para teihsá: ihkó:n para nikihto:s que se: kkua:ti, se: kketsati yo:n a:mo we:lik. Yo:n a:mo, yo:n sayoh para, para pahtsí:n sah. Ke:mah yehwa yo:n weli *compadrito**. Pos yehwa sah *compadrito** yo:n nnekia nimitstahtani:s, ox no: tiki:xmattok. Tasohka:matik *compadrito**. Yehwa sah. *Bueno compadrito**.