¿N' ma..., yehwa n' i:n ta:kat nemi ok oso a:mo? ¿Toni ki..., kichi:w? *Pues** xkita, nejó:n, nejó:n nokni:w, nejó:n tokni:w tein ne:chpahtihka *pues** momikilih ya. Pero a:mo momikilih ika kokolis, kimiktihkeh *por medio de** italna:miki:lis katka. ¿Ke:yeh? *Porque** telkua:tamattoya, *porque miak tokni:wa:n kinahkok. Tein kuah..., wehwei kokolismeh kipiaya, tein koyo:t a:mo kipah..., koyo:tapahtihkeh a:mo kipahtia:ya, yeh kipahtia:ya. *Entonces** miak tokni:wa:n a:mo kwelitakeh. ¿Ke:yeh? *Porque** kintapanawilia:ya. Yeh kichi:waya *por milagro de dios**, ki..., 'mati ke:ní:w n' kichi:waya yeh pero te:ahokuia. *Entonces** yo:n tokni:w, *cuando** kimatkeh *que, que** miak tokniwa:n kinahkok a, *que** miak tokni:wa:n kimpahtih ya, *entonces** ne:n okseki:n kuala:nkeh, ke:meh eskia kinexi:kolitakeh ya. ¿*Porque** ke:yeh? Pos kitayah *que** kuali pahti kite:makaya, kitayah *que** kuali tapahtia:ya, entó:s kite:molihkeh ke:ní:w para ki..., para ki:xpolo:skeh, yahki... neh, neh ne:ch..., neh niahka ok, *últimamente** niahka nikitato ok, niko:nkalpanowa:ya ok, ka:mpa ne:chilwihkeh nejó:n *persona** tein tikwa:lte:mowa:ya a:mo nemi ok, *Bueno**, nikilia, ¿mikik ika kokolis o..., *este** mikik oso yahki? A:mo, ta: mikik, kih[towa], kimiktihkeh. ¿Ke:ní:n kimiktihkeh? Yahki se: *persona**, a:mo nikmati kox kita:ke:wkeh *o** ke:ní:w yo:n, neh ne:chilwihtoya ne:n *vecino de** ompa ne:. Kihtowah *que** yahki, kwi:kak se: *carro** wa:n kino:tsak ne:n *persona**, n' tapahtihkeh kino:tskeh. Kilia xwi:ki, kilwia. Wa:lah, yo:n *hora** ki..., ki..., kipanawia ya ihkó:n para kinohno:tsati, yo:n *hora kiarrancarowa** n' tepos wa:n kipechi:ltia n' *coche**. Kimiktih ka..., kimiktih *por accidente**, s..., *kiatropellaroh** ika *mismo n' camioneta** tein kwi:kaya ne: *persona**. Kala:nki:sa de n' *ipuerta** ne:n tokni:w wa:n kino:tsak, kitapi:chilih ika n' tepos mah ki..., kino:tsa *Entonces** ne: pos wa:lah wa:n ke:meh katka no: ki:xmat..., ki:xmattoya yo:n a:kin kimiktih, ta: ki:xmattoya yeh, yeh ki:xmattoya, ke:meh miak, miak tokni:wa:n kini..., kinohno:tsayah, miak tokni..., ki..., miak tokni:wa:n kkalpanowa:yah, *pues a veces hasta** kichi:waya, kichi:wayah, kimakayah *negocio de** kua:kuehmeh, entó:s *este** ne:n a:kin yahki yo:n kimikti:to kino:tsak, kitapi:chilih ika n' *camioneta** wa:n wa:lah, yo:n *hora** ki..., kikapanowia:ya ihkó:n tai:xpankopa kipanawia:ya, yo:n *hora karrancarowa n' camioneta**, ipan panowa, kipechi:ltih. Pano:tiki:sa wa:n sepa mowa:lkepato wa:n sepa itech pano:k wa:n ke:mah yahki, kimiktih. Sepa niahka neh a:mo nemi ok. ¿Ke:yeh? *Porque** yo:n tokni:w katka, miak tokni:wa:n kimpale:wih, neh nimitsilia ika tepitsi:n tomi:n, ika tepitsi:n taxta:wi:l mitspahtia:ya wa:n mitsahkokuia ma:ski semi *telmal** tietoya ika n' kokolis. Nehwa ka:mpa nimitsilia *porque** nehwa nikmachilih wa:n nikitaya wa:n nikmachilia:ya ke:ní:w nietoya, Kuahkuali koyo:tapahtia:nih nikimpano:k wa:n ka:mpa yehwa:n ne:chilia:yah *que** ne:chkoto:nili:tih i:n *parte de nocuerpo**. Wa:n *solamente** yeh ima:ko niki:sato, ka:mpa yeh ne:chilih, a:mo. Nikitati *de qué...**, nikitati ke:n n'chi:was, pero neh nimitspahti:ti kihtowa wa:n tipahtis. *Por eso** a:mo kika:wkeh mah nemi ok yo:n, yo:n tokni:w, a:mo kika:wkeh mah nemi yo:n tokni:w *porque** molwihkeh pos *mientras** yeh nemiti tehwa:n a:mo teh wetsiti toma:ko para ttapahti..., para m' pahti *o para** se: kokoxkeh. *Por eso** ki:xpolohkeh yo:n tokni:w. *Hasta** a:xka:n nejí:n to:nal, a:mo ke:man niah ok *porque** nikmatik *que** a:mo nemi ok. Neh niahka, *últimamente** niahka wa:n ne:chilihkeh ka:mpa kimiktihkeh. Kimiktihkeh yehwa:n *mismo** ne:n nexi:kolmeh tein kimattoyah *que** tapahtia:ya kuali wa:n yehwa yo:ni. ¿A:mo kahsikeh? A:mo na:kin..., a:mo ki..., na:kin kimatkeh, ke:meh a:mo kipiaya pi:pil, a:mo kipiaya *familia**, kipiaya, kipiaya *iseñora, pero** a:mo kipiaya *familiares**. Nejó:n *persona** i:pa ise:lti sah katka. Ise:lti, sayoh iwa:n *iseñora** motekipanowa:ya, pero a:mo kimpiaya pi:pil, *por eso** a:mo na:kin kitsi:ntokak, a:mo na:kin tahtanik, *bueno** pos, ¿a:koni n' ki:xpoloh, a:koni n' kimiktih, *o** ke:yeh n' kimiktihkeh? ¿Ke:yeh? *Porque** a:mo na:kin kipiaya a:koni nts..., a:koni ntahtaniskia *por** yeh. I:pa se:tsi:n katka yo:n *persona**. Se:tsi:n yo:n tokni:w katka. Se: *vez** wa:lah wa:n pe:wak n'tatsi:ntokia, *bueno**, nikilia, ¿ke:n timomachtih, nikilia, n' teh ttapahtia? Ka:mpa yeh pe:wak ne:chilia. Nehwa, kihtowa, nimomachtih, kihtowa, *por don de dios** kihtowa. ¿Toni kihto:sneki *don de dios**?, kihtowa. Yon *dios** ne:chmakak notalna:miki:lis, notamachi:lis, kihtowa para ika yo:n ih..., ih..., ika yo:ni kihtowa ni..., ninemiki:w, ninemiko n' ta:ltikpak para n' ta..., nimotekipano:s, kihtowa. *Por eso** kihtowa neh a:mo niki:xtia miak tomi:n. ¿Ke:yeh? *Por don de dios** kihtowa, nikpia i:n ch..., nikpia i:n chi:walis. *Ajá**, nikilia. ¿Wa:n ke:ní:w n' timomachtih, nikilia, n' teh? Nehwa kihtowa kita nimomachtih kihtowa nikpiaya se: *libro**, pero yo:n *libro** nikpiaya kihtowa neh kipia *que** nikmatis, kihtowa kipia *que nikleeroh** nochi, wa:n mah a:mo niktatsiwili kihtowa, mah nikpia *fe de dios**, kihtowa wa:n *nikleero** nochi yo:n *libro**, ke:ní:w nikno:tsas n' *todios**, ke:ní:w niknohno:tsas kihtowa, n' tote:ma:ki:xtihka:tsi:n, kihtowa. Toni n'tahtanili:s para se: kokoxkeh. *Entonces mismo** yehwa n' *e..., n' espíritu santo de dios**, kihtowa, ne:chwa:lmakaya kihtowa n' talna:miki:lis, toni wa:n toni pahti nikmakas ne: tokni:w kihtowa, para pahtis. Mahyá: itech no..., itech notakochitalis kihtowa nikitaya kihtowa neh. Wa:n ompa neh nikneltokak *porque** neh nikitaya *cuando** kite:makaya n' *consulta** pe:wa *tarezarowa** ino...., ini:xpan *todios...**, totio:tsitsi:n *tarezarowa** wa:n ke:mah pe:wa mahyá: yo:n kikui kochis. Mota:lia:ya wa:n mahyá: yo:n i:xko:kochi wa:n pe:wa kochkamacha:lowa wa:n kino:tsa n' *todios**, kino:tas n' *Jesús padre**. Pe:wa kino:tsa, *tarezarowa** wa:n kino:tsa n' *todios**, kita:tawtia wa:n ke:mah, pe:wa kochi. Kochi wa:n pe:wa kochkamacha:lowa, mahyá: yo:n ihsaki. Kochi wa:n mahyá: yo:n ihsaki kochkamacha:lowa wa:n ke:mah mitsili:s a. *no** pos teh yehwa i:n pahti xkuiti, teh yehwa i:n pahti mitsna:mikis. Yehwa i:n kokolis tikpia. *Entonces** n' ompa neh nikneltokilih, *porque cuando** neh ne:chpahti nimitsilia, neh nikitaya mota:lia:ya *tarezarowa:ya** wa:n ke:mah pe:wa ko..., pe:wa ko:kochi, kochi, de kochi ihkó:n se: *minuto** kochi wa:n ke:mah tal..., mahyá: yo:n kochkamacha:lowa wa:n ke:mah pe:wa kino:tsa ya n' *todios**, kita:tawtia n' *todios**, kita:tawtia n' *todios**, ke:mah para mitsilia ya, *no** pos *que** teh yo:n kokolis tikpia, tipahtis pero de i:n *forma** wa:n yehwa i:n pahti xkowa wa:n yehwa i:n pahti xta:lili wa:n tikitas komo a:mo tipahti. Ompa neh n'neltokak. Wa:n *por eso** neh nimitsilwia, a:mo ke:man ni..., neh nikneltokilih, a:mo ke:man ne:chkahkaya:w *porque** yo:n kokolis tein nikpiaya neh se: kokolis *mortal** katka, se: kokolis *casi** nomiki:lis a katka neh, de tahko *nocuerpo** nimikiskia. Ka:ni nietok yekintsi:n neh. Wa:n *por eso** a:mo kika:wkeh yo:n tokni:w mah nemi *porque** moliah *mientras que** nemiti yeh, tokni:wa:n ompa ne: tapahtia:nih pos kin..., kinkui:lia:ya n' iminchi:walis. Miak kitohtokayah, *cada que** nia:ya neh pexo:ntokeh tokni:wa:n. Wa:n neli kichi:waya n' *itrabajo, porque** neh nikitaya kichi:waya n' ichi:walis, tapahtia:ya wa:n kitana:miktia n' ka:mpa yeh kita:lia:ya m' pahti. Wa:n a:mo wel na:kin kitsi:ntokak *cuando** kimiktihkeh *porque** a:mo kipia nio:n *ipapá**, a:mo kipia nio:n imomá:n, a:mo kipia nio:n *ihermanos**. Mah tikihto:ka:n *ihermanos o itiohwa:n o isobrinos o ifamiliares, solamente** se:tsi:n yo:n *persona**, x'mati ka:ni wa:le:wka, wa:n sayoh *iseñora. Iseñora** a:mo ke:man kimpiak pi:pil, i:pa sayoh o:men sah motekipanowa:yah. Neh nimitsilia *porque cada que...**, neh miakpa nimo..., miakpa nikalpano:to neh, de yo:n pe:wa niki..., neh niki:xmatik, katka ninohne:l, i:pa niki:xmattoya pero a:mo ke:man nia:ya neh *porque** pos *cuando** se: nohne:l se: kkalpano:ti se: *persona, pero** pos a:mo se: kimati toni ika se: yowi. Neh niahka k..., niahka nikpiaya, *primero** niahka nikpiaya *ocho años cuando** neh niahka nikalpano:to. Aya:mo teh nikpiaya neh n' kokolis, nikalpano:to, niahsik ompa pos ke:meh no:pá:n, no:má:n ne:chwi:kayah, kalpano:toh. *Entonces** i:n *persona** tein ne:chwi:ak, ompa mopahti:to. kipiaya no: se: kokolis semi *fiero** wa:n yeh kipahtih. Entó:s n' ompa ka:mpa yeh ne:chilih, i:n *persona** mitspahtis, kihtowa, *porque** neh ne:chpahtih neh, kihtowa. *Entonces** ompa neh nikneltokak, yo:n *persona** n' a:kin kipahtih, yehwa *mismo** ne:ch..., yeh *mismo** sepa ne:chwi:kak para neh ne:chpahti:ka:n ompa ne:. *Después de** yo:n neh nikiwi:kaskia *más** tokni:wa:n, pero nimitsilia a:mo wa:lwehka:wak ok, niman mikik, niman kimiktihkeh, a:mo wa:lwehka:wak wa:n kimiktihkeh. E:mah. Yehwa yo:n neh nimitsilia.