<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Xaltn_Zoolo_MFC307_kowaameh_2010-07-13-d" version="9" version_date="120209">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Ocotlán Fermín Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1667.957">
<Turn startTime="0" endTime="562.747" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Este** masa..., ne: n' ekowa:t yeh mahyá: ti:ltik, senki:s *hasta** itsontekon
<Sync time="9.75"/>
*hasta** ikuitapi:l, *parejo** ti:ltik.
<Sync time="13.422"/>
Pero ne:n, yo:n mochi:wa we:i, we:i kipias *como** se: *veinte kilos** nehjó:n mo..., kowa:t mochi:wa. Wa:n ne:n n' petakowa:t yeh a:mo.
<Sync time="27.119"/>
Yeh *ama...**, ne: kostik wa:n ti:ltik wa:n mahyá: yo:n tak, *antes toabuelitos** kikuiah, tikiliah so:ya:petat, ihkó:n chi:wtok ipanko.
<Sync time="39.297"/>
Pero yo:n a:mo, a:mo *venenoso tanto, únicamente** yeh kihtowah ke komo tikuala:ntih 
<Sync time="47.532"/>
mitsihilpi:s wa:n mitskuetaxwi:s, ne:n petakowa:t.
<Sync time="53.36"/>
Wa:n ne: ne:n komo mitskuetaxwih, *mismo** sepa yeh motomas 
<Sync time="59.782"/>
wa:n yeh motkis wa:n a:mo teh tikchi:wili:s ok, mitska:was komo *timanso**.
<Sync time="65.11"/>
A:mo tikmá:s ok, *porque** ke:yeh, yehwa ya mitskuetaxwih, ta:ká:n t' mowilia:ya *o** ta:ká:n ne: mitsmohmowtih.
<Sync time="72.688"/>
Pero a:mo tikmowili:s ok de ya:s, mah yowi a *porque** teh mits..., mitsma:k ya, yehjó:n kowa:t.
<Sync time="79.085"/>
Pero ne:n na:wiyá:k ka:mpa tikahsiti:w, koma:mo timotilih, mitstipi:ni:s
<Sync time="87.554"/>
wa:n komo onkak *remedio** timopahtia ika n' *refino**
<Sync time="93.883"/>
wa:n ika ne:n kowa:pahtet, tikuechowa wa:n ika *tabaco**, tika:pachowa, tiktewa:tsa, tika:pachowa ihsiwka wa:n titai ika ne:n *refino**.
<Sync time="106.891"/>
Yehwa yo:n tikuis *mo..., moremedio**.
<Sync time="109.548"/>
Wa:n a:mo tikua:s pio:tet wa:n a:mo tikua:s pio wa:n a:mo tikua:s ne: taxkal yema:nik, 
<Sync time="116.227"/>
tikua:s *solamente** komo, komo tikihyowih, a:mo tikua:s tei,
<Sync time="121.314"/>
*únicamente** 'kua:s o:me taxkaltsi:n, i:xe:wayotsi:n, te:tewatsi:n
<Sync time="125.861"/>
wa:n de yo:n te:tewatsi:n tikchihchi:was a.
<Sync time="130.236"/>
Pero a:mo tik..., a:mo ika *comi...,** a:mo ika tapalo:l, tikua:s ihkó:n wa:kik.
<Sync time="135.799"/>
A:mo titai:s *cafecito**, titai:s a:t..., a:tsi:n pero paha:t.
<Sync time="141.455"/>
A:mo titai:s nió:n a:toto:ntsi:n, nió:n tei. Titai:s paha:t *mismo** yehwa yo:n ne:n tikiliah kowa:pahtet, tikmolo:nti:s wa:n yehwa titai:s komo *motecito**.
<Sync time="154.464"/>
Wa:n ke:mah komo mitsna:mikik, entó:s wa:n tikihyowih, kuali.
<Sync time="159.611"/>
Wa:n ka:mpa mitstipi:ni:s nehjó:n okuilin, tikte:mowa ne:n tikiliah kekexikilit 
<Sync time="165.549"/>
wa:n tikteki kana:wak, kanaktsi:n tikteki wa:n ke:mah tikpepechowilia.
<Sync time="172.676"/>
Komo mitspahti, kuali komo i:pa yetok sayoh *por de *malas porque** timometskui:ltih *o** timoma:niahtih sah,
<Sync time="181.267"/>
pos mitsna:mikis teisá: xiwtsi:n. *bueno** teisá: ihkó:n *remedio** de kalampa.
<Sync time="186.846"/>
Pero koma:mo, komo i:pa *de malas** ke i:pa xa: ihkó:n *a veces** tikihtowah, ika *timoenvidiarowah**.
<Sync time="194.866"/>
Entó:s a:mo teh mitsna:mikis ma:ski titai:tos pahti a, wa:n ma:ski tiá:s a ne: tapahti:lo:ya:n, n' koyo:ko pero a:mo mitsna:mikis,
<Sync time="203.861"/>
¿*porque** ke:yeh?, i:pa ihkó:n kita:lia ya ne:n nexi:kol.
<Sync time="208.861"/>
Ika titamis. Wa:n n..., komohkó:n ika titamik pos yeh semi m..., mowelitas ya.
<Sync time="216.642"/>
Pero a:mo yo:ni, mah a:mo *te:chpasa:ro**, mah Dios te:chpale:wi,
<Sync time="221.463"/>
ka:mpa tiohtokah mah techtaka:wili, ma:ski wel semi yetoya de te:chkua:ti a, pero mah te:chtaka:wili,
<Sync time="227.627"/>
mah te:chka:wa mah timotekipano:ka:n *porque** a:mo a:kah tikuehmolowah.
<Sync time="232.225"/>
Se: tokni:w
<Sync time="233.798"/>
komo tikahsih tikmahse:waskeh, komo tikahsih tiki..., [ti]takua:skeh.
<Sync time="238.954"/>
Wa:n koma:mo pos ma:ski ihkó:n nimose:wi:s pero nikmattok ke a:mo a:kah niktahtani:s semi ika *fuerza** mah ne:chmaka koma:mo kipia no: ...,
<Sync time="246.829"/>
oso 
<Comment desc="Parece que aquí dice 'moso' que no tiene significado"/>
kipias, komo kipia yeh wa:n neh a:mo nikpia tei pero a:mo niku..., a:mo *nikfuerzatahtani:s**.
<Sync time="254.595"/>
Mah nitak..., mah ne:chmaka tapalo:l, mah ne:chmaka taxkaltsi:n, mah ne:chmaka tao:ltsi:n para mah nimochihchi:wili:ti, kanah, ihkó:n se: kihyowia.
<Sync time="262.704"/>
I:pa ihkó:n se: ki..., se: panowa ya n' to:nal, mo:stika, wi..., nime:wa ya wa:n no:nik..., sepa nikitati ka:nikahkuí:n Dios ne:chpale:wi:s
<Sync time="271.72"/>
para nimotekipano:ti, nimokui:li:ti:w toni nitai:s *o** toni ni..., toni nehjó:n nikua:s. Pero no: nimote:moli:s.
<Sync time="280.845"/>
Pero komohkó:n *tanto** i..., se: tahyowia,
<Sync time="285.485"/>
a:mo kina:miki mah semi se: motahyowi:lti, *siempre** mah se: mote:molihtiw, tohtoni tikmahse:was
<Sync time="291.266"/>
¿*porque** ke:yeh? ihikó:n te:chne:xtilihkeh tote:iskaltihka:wa:n, a:mo te:chtahyowi:ltihkeh, a:mo te:chmaya:nmiktihkeh
<Sync time="298.938"/>
a:man para tehwa:n tim..., mah timotekiipano:ka:n, mah timotekipano:ka:n ke:meh Dios tanawatia.
<Sync time="305.705"/>
Wa:n mah nió:n no: titachtekika:n *porque** a:mo kina:miki 'tachtekiskeh.
<Sync time="310.286"/>
Tachteki:lis, a:mo teh kite:maka, tachteki:lis a:mo teh kite:wa:nti.
<Sync time="314.735"/>
Ta:ká:n nikui:lih se: nokni:w se: pio, nikui:lih nokni:w se: to:tolin wa:n nimonamakili:to 
<Sync time="320.726"/>
wa:n nimo..., nimokowilih ya toni no: *niknecita:rowa.** Pero a:mo *ne:chrendi:ro:s**
<Sync time="326.641"/>
A:mo *ne:chrendi:ro:s, porque** ke:yeh , nehjó:n a:mo noa:xka, no..., *noprójimo** ia:xka, se: nokni:w.
<Sync time="335.609"/>
Wa:n neh nimonamakili:ti a. *Cuando** neh nikpolo:s, a:mo n' polo:s sayoh se: pio wa:n a:mo nikpolo:s se: to:tolin.
<Sync time="343.656"/>
Nikpolo:s *más, porque** ke:yeh *nimaloh**.
<Sync time="347.047"/>
Neh ke:meh ka:m[p]a neh *nimoservi:rowa** wa:n ka:mpa neh nietok ekintsi:n.
<Sync time="350.969"/>
a:mo ke:man, *hasta** seki ihkó:n ne:chilwiah kochi kalte:noh moto:tol, semi kalte:noh kochi.
<Sync time="356.954"/>
Ke:mah, ompa kochi, ompa mose:wia, i:pa nochipa ompa kochih.
<Sync time="360.282"/>
"¿Wa:n ka:n t'polowa?" ¿A:mo? Ke:yeh mah m'polo, ka:n teh nitawi:ka.
<Sync time="365.126"/>
*Sólo** nitawi:kaskia. Ke:mah, mah nikimpolo. Pero *mientras** ke a:mo, a:mo nikimpolo:s, ¿ke:yeh mah nikpolo?
<Sync time="373.641"/>
*porque** neh, neh nikiskaltihtok no: para *ne:chservi:ro:s**. Wa:la:s se: to:tolin, se: te:pio,
<Sync time="381.719"/>
ne:pa nentos, komo tatewia, kitewia tein neh notapialtsitsi:n, nikitski:s wa:n ne:pa nikilpi:s kalte:noh mah ompa ilpito, ompa kikuiki:w n' *dueño**.
<Sync time="392.36"/>
I:n neh noto:tol, ka:n n'mati, teh tikmati, teh xki:xte:mo wa:n xi..., teh tikmattok ke:niwki itake:n moto:tol *porque** ma:ski tapialtsi:n pero no: kipia ni..., *iforma** de itake:n.
<Sync time="404.352"/>
"A:mo, ta: neh noto:tol". "¡*Bueno** pos x'wi:ka!"
<Sync time="408.266"/>
Neh niki:tskih *porque** kitewia noilama, kitewia nowe:wehcho, *o** kintewia ne: to:tolkone:meh.
<Sync time="415.202"/>
Pos kwi:ka ya, ita..., ia:xka. A:mo ke:man nimoi:lo:chtilia se: tapialtsi:n, a:mo ke:man kuali mah se: moilo:chtili se: to:tolin.
<Sync time="423.687"/>
Yehwa sah yo:n ne: ika tapialkone:meh, name:chtapowia 
<Sync time="429.509"/>
*porque** neli, ihkó:n neli tikini:xmattiowih, teisá: ihkó:n kowa:tsitsi:n.
<Sync time="435.741"/>
Pero 
<Comment desc="Parece que dice 'para', pero debe ser 'pero'"/>
 a:mo ke:man ne:, a:mo ke:man nimo..., *'ue:no**, Dios ne:chpale:wia a:mo ke:man nimotim..., ne:chtipi:nia se:
<Sync time="442.749"/>
aya:mo ke:man se: iwki, ihkó:n ne:chmowtiah, nikinahsi, ka:mpa mose:wihtokeh
<Sync time="448.751"/>
pos komo we:lik, kitatsakui:ltiah, pos kitatsakui:ltiah ya.
<Sync time="453.367"/>
Wa:n koma:mo, *mejor** mah ompa mah yeto no: yeh wa:n neh *mejor** n'taka:wilia *porque** ke:yeh 
<Sync time="458.072"/>
niki:xehekowa ke a:mo nikta:nis para neh nikoko:s.
<Sync time="461.218"/>
Wa:n ne:n, ne:n, ni:n n' okuiltsitsi:n yehwa:n no: ke:meh tehwa:n timotate:moliah no: iwki yehwa:n motate:moliah.
<Sync time="471.468"/>
A:mo teisá: kikuah *más, únicamente** sayoh *porque** pero *peligro**.
<Sync time="477.03"/>
Pero kowa:tsi:n a:mo ki..., a:mo kikua:s, *solamente** n' ekowa:t yeh mela:w kinkua wa:n masa:kowa:t kinkua piomeh.
<Sync time="485.951"/>
Masa:kowa:t kinkua piomeh ka:mpa yetoskeh, komo nentokeh, kinih..., kinihyo:tila:na.
<Sync time="492.889"/>
Kinihyo:tila:na *chiquitos**, kinihyo:tila:na ne:n masa:kowa:t.
<Sync time="497.608"/>
Wa:n nehjó:n kilia:yah wehka:w, ta:tameh neh nikakia, kilwia:yah kuesalkowa:t.
<Sync time="503.952"/>
Kuesalkowa:t, neh nikakia kihtowah, ke kinkua ne: kua:kowkone:meh, ke kikua ihkó:n *lo que es** tein se: tapialkone:t
<Sync time="514.249"/>
komo kinahsito *borregokone:meh** kinimahs..., *bueno** kinkua.
<Sync time="518.827"/>
Pero ne: a:mo nochipa, pero nehjó:n komo se:, komo takuala:ntia nehjó:n okuiltsi:n 
<Sync time="527.546"/>
*mejor** mah kita:lili:ka:n teisá: n' ka:mpa yetok wa:n mihkuania.
<Sync time="533.265"/>
Pero mah kita:lili:ka:n ne:n *ajito**, mah kita:lili:ka:n *tabaco**, mah kita:lili:ka:n ika *aguardiente**,
<Sync time="541.704"/>
wa:n ke:mah *mejor** yowi. *mejor** mihkuania, okseko, okseko mokalta:li:ti
<Sync time="548.403"/>
ke:meh tehwa:n tak, *cuando** no: titakuala:ntiah oso ihkó:n ta:ká:n kanah nimokaltahtanihtok pos nimihkuania
<Sync time="554.28"/>
pos nikiwi:ka nopiliwa:n, nikiwi:ka *nocositas**, nimoihkuania ya. Ihkuí:n ya no: n' tapialtsitsi:n, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="562.747" endTime="575.959">
<Sync time="562.747"/>
<Who nb="1"/>
Ye:wa, ye:wa 'te:chtapowia:ya ke kekexikilit se: mota:lilia
<Who nb="2"/>
Ke:mah
<Sync time="568.189"/>
<Who nb="1"/>
¿Ka:ni[ka]hkuí:n se: mota:lilia yo:n kekexikilit?
<Who nb="2"/>
Ka:mpa te:tipi:nia okuilin.
<Sync time="571.506"/>
<Who nb="1"/>
Ka:mpa te:tipi:nia okuilin
<Who nb="2"/>
Ka:mpa te:tipi:nia, se: molpilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="575.959" endTime="616.943">
<Sync time="575.959"/>
Ke:mah, *porque** pos neli, mah nikihto tein neli, pos no..., note:iskaltihka:w yehwa ika tamik.
<Sync time="582.646"/>
Wa:n komo se: *nohermana** yehwa ika tamik. Ke:mah, yehwa kinin..., kintipi:nih.
<Sync time="588.514"/>
wa:n nikitaya kinta:lilihkeh. *Por eso** nikihtowa komo etok de Dios ke mitsna:mikis nehjó:n pahti de ma:se:wal
<Sync time="596.959"/>
pos mitsna:mikis wa:n komo etok de dios ke a:mo tipahtis pos a:mo tipahtis pos *más** ke ti..., yehwa ya n' tikta:lihtok
<Comment desc="Aquí cabe mejor el aplicativo 'tikta:lilihtok'"/>

<Sync time="602.85"/>
Ke:mah *porque** ihkó:n neh nikitak. Komo tikihyowih ne:n, komo mitstipi:nih, mah Dios te:chpale:wi.
<Sync time="611.146"/>
Mitstipi:nis *las once de la mañana, a las once de la mañana** titamis.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="616.943" endTime="619.224">
<Sync time="616.943"/>
Niman sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="619.224" endTime="659.554">
<Sync time="619.224"/>
Mm, yehwa sah. Para komo tikihyowih ne:n, mitstipi:nih las *once** wa:n *hasta las dos..., las doce, la una, las dos** 
<Sync time="629.256"/>
eske *porque timoescaparoh** ya ke a:mo timikis.
<Sync time="633.459"/>
Ke:mah, a:mo timikis. Pero komo mitstipi:nih *las once** wa:n *las once** titamik ma:ski wel kuali tietoya
<Sync time="639.944"/>
eske *porque de malas**, mitsnexi:koliah tokni:wa:n, mitstamo:tiliah, mm.
<Sync time="648.768"/>
A:mo, a:mo *porque** ke:mah sah yehwa mits..., mitstipi:nia nehjó:n okuilin.
<Sync time="653.585"/>
Mitstamo:tiliah ke ika xitami. Ke:mah, ihkó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="659.554" endTime="685.785">
<Sync time="659.554"/>
Mm, *este, bueno** 'te:chtapowia:ya ke eto..., etok masa:kowa:t, tata:wik masa:kowa:t, ista:k masa:kowa:t, na:weyak, korali:yoh, ekowa:t,
<Sync time="670.379"/>
neh no:, no:, no:, nikinitani seki mono:tsah *este**, seki tsikitsitsi:n, mota:liah kowma:pan
<Sync time="676.097"/>
seki yo:n kiliah mia:watsi:n, seki mahyá: no: nikte:kakilia:ni kiliah pala:nka:kowa:t.
<Sync time="682.301"/>
A:mo n'mati ox tikini:xmati wa:n ox komohkó:n te:tipi:nihkeh no: se: miki ika.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="685.785" endTime="848.301">
<Sync time="685.785"/>
Pos semi, semi *venenoso** nehjó:n ata se:, se: okuiltsi:n ata ke de i:ni sah toma:wak, de i:ni sah.
<Sync time="692.988"/>
Pero weyak, weyak kipias *como** se: *tres metros**,
<Sync time="698.801"/>
pero a:mo toma:wak, ke:meh i:ni sah. Yehwa yo:n kit semi *venenoso** komohkó:n mitstipi:nih, mm.
<Sync time="707.113"/>
Pero yo:n kiliah kuamekakowa:t.
<Sync time="710.797"/>
Yo:n a:mo nikye:kmatilia toni ito:ka:y pero kiliah, neh nikakia i:pa *antes** neh nikakia kiliah ke kuamekakowa:t
<Sync time="718.066"/>
*porque** se: *viaje** tikita *cuando** se: pili se: ma:wilti:ti ne: ku..., 
<Sync time="722.483"/>
se: ma:wiltia de se: ise:ltihtsi:n pos de a:mo nikpiak, ne:, a:koni *nohermanos, hermanas o** nokni:wa:n *o nosobrinos, 
<Sync time="729.222"/>
cualquiera**, nose:ltihtsi:n ka:mpa nimoskaltih.
<Sync time="731.738"/>
Wa:n 'nemilih nimopi:pilo:ti itech se: kahfé:n, yehwa sah nikuitapi:lki:tski:to.
<Sync time="741.113"/>
Pero we:i wa:n tetekuiniwtok mahyá: yo:n ika ilpitok kowit, mm. Se: mahyá:, mahyá: pantata:wik.
<Sync time="751.769"/>
*Hasta** ne:chilihkeh, "Kuali", kihtowah, "ke a:mo mitskuah, ta: yo:n kihtowa ta: komo mitskua:ni, yo:n a:mo tipahtiskia."
<Sync time="758.816"/>
Ihkó:n ne:chilia no:, a:kin nota:tahwa:n a:kin ne:chiskaltihkeh, *notio**, a:mo no:pá:n, a:mo *nomamacita**, pero we:noh.
<Sync time="767.738"/>
Sepa kihtowah a:mo xmopi:pilo. Timopi:pilowa komo timopi:pilowa pero xkita toni, xa: teisá: yetok, mm.
<Sync time="774.957"/>
Nehjó:n kowa:na:n, kowa:na:n ata no: semi *venenoso**. Kowa:na:n ma..., ata mahyá: se: topehtsi:n ihkó:n.
<Sync time="783.832"/>
Mahyá: se: to:peh pero ne: ipanko mahsi na:weyak.
<Sync time="791.347"/>
Mahsi na:weyak ipanko wa:n chi:wtok de ne:n de ite:noh, chi:wtok de kowa:t.
<Sync time="799.472"/>
Ke:mah, yehwa yo:n no: semi *nerv..., venenoso, porque** se: *viaje** 'tatektoyah nika:n ne: ka:mpa Juvencioko 'talwiah 
<Sync time="809.582"/>
yo:n kahfe:ntah nika:mpa wa:n ata kit, ki..., mopiloh ne:n, ¿ne: toni ito:ka:y?, *moprima** tein yo:n ne: *lado** nemi.
<Sync time="821.91"/>
Natalia, ehe, Natalia, pos nika:n ata kikuah, pe:wak mahyá: *momarearowa, momarearowa**, pos yo:n to:pehtsi:n kitipi:nih, mm.
<Sync time="838.176"/>
Neh nikmattok, *porque** miak, miak ihkó:n okuiltsitsi:n nikinita wa:n, ehen, seki ne:chiliah kati:yeh *venenoso** wa:n kati:n a:mo *venenoso**, Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="848.301" endTime="854.552">
<Sync time="848.301"/>
<Who nb="1"/>
Entó:s tikihtowa ke kuomekakowa:t, komo te:tipi:nih i:pa a:mo se: pahti ok,
<Who nb="2"/>
Yo:n a:mo tipahtis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="854.552" endTime="861.879">
<Sync time="854.552"/>
<Who nb="1"/>
A:mo tipahtis, *porque** de, pos ne:, onkak n' tata:wik wa:n onkak xoxoktik
<Who nb="2"/>
se: pahti ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="861.879" endTime="866.879">
<Sync time="861.879"/>
<Who nb="1"/>
Komekakowa:t
<Who nb="2"/>
Eheh, yo:n o:meh tamameh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="866.879" endTime="943.499">
<Sync time="866.879"/>
Onkak n' tata:wik wa:n onkak n' xoxoktik, Xoxoktik a:mo x'tahtani ke:meh yo:n tilmah xoxoktsi:n
<Sync time="874.078"/>
A:mo, ¿yo:n xohpilkowa:meh tikini:xmattok?
<Sync time="876.577"/>
Pos ihkó:n *mero** i:n, [k]e:mah, ke:meh xohpilkowa:t, ihkó:n no: chi:wtok pero pos pichakontsi:n wa:n we:i.
<Sync time="883.874"/>
Weyakaxtik komo se: *dos, tres metros**, mm. Yehwa yo:n a:mo se: pahti kit.
<Sync time="890.139"/>
*Igual** ke:meh na:weyak, ke:mah. Na:weyak *porque** ne: we:noh *niexperimentado** de yo:ni 
<Sync time="897.467"/>
*porque** neli ke:meh nimitsilia *las once, pobre nohermano, las once** kitipi:nih, *las once** tamik.
<Sync time="904.311"/>
No:pá:n kitipi:nih *a las seis de la tarde, a las seis de la tarde** tamik.
<Sync time="911.03"/>
Ke:mah, *por eso** nikihtowa ke ne..., neli seki chi:wi, mm. Wa:n komo tikihyowih, komo tikihyowih ne:n *más de veinticuatro horas**
<Sync time="924.092"/>
tikta:lih ya *más** se: **ci...,** se: *cinco horas, es que porque timoescaparoh** ya, sayoh *ximokuida:ro**.
<Sync time="930.874"/>
A:mo tikua:s piotet, a:mo tikua:s pio, a:mo tikua:s nakat, a:mo tikua:s *cosas, únicamente** o:me te:tewatsi:n.
<Sync time="937.467"/>
Ika yo:n te:tewatsi:n timotewa:chilia wa:n yehwa sah tikua pero *seco**, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="943.499" endTime="947.159">
<Sync time="943.499"/>
Ka:nachi to:nal se kikuahtok ke:meh yo:ni, se: takuahtok ke:meh yo:ni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="947.159" endTime="954.644">
<Sync time="947.159"/>
<Who nb="1"/>
Oso nochipa ya iwki se: kikua, a:mo ke:man semi se: ye:kpahti ok.
<Who nb="2"/>
Wa:k..., a:mo, a:mo, a:mo, semi ke:meh se: *dos, tres meses** ihkó:n sah tikuahtos.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="954.644" endTime="993.926">
<Sync time="954.644"/>
A:mo, a:mo, *avispa**
<Comment desc="Nota: entró una avispa donde se estaba grabando y María Ocotlán nos decía que no la molestáramos"/>

<Sync time="957.691"/>
Mm, a:mo weh.... We:noh *siempre** mah *hasta, hasta después**, a:mo *como quiera** tikua:s tei tapalo:l.
<Sync time="966.191"/>
Komo mitskuah yo:n okuilin, ke:mah, semi *vene...,** semi ne: te:mach, te:mach, *porque** pos sese:k.
<Sync time="973.769"/>
A:mo para tikua:s tsiktsi:n pitsonakat, a:mo para tikua:s se: pio mante:kay..., tein yo:n mante:kayoh, tein chia:wak. 
<Sync time="982.207"/>
Tikua:s pero mah wa:kik, mah wa:kik ke:meh yo:n ie:l, ke:meh yo:n i..., ike:s, tein koma:mo chia:wak, yehwa yo:n tikmahse:was
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="993.926" endTime="996.839">
<Sync time="993.926"/>
A:mo wel ke:man teh semi se: kikua ok, *entonces**?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="996.839" endTime="1009.442">
<Sync time="996.839"/>
Kanah, ka:n ke:mah semi wel teisá: tikua:s. Komo tikua pio:tet mahyá:, mahyá: mitschi:wili:s, ¿ke:ní:w nikihto:s?, mahyá: tie:lmoya:wisneki, mm. A:mo weli ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1009.442" endTime="1012.145">
<Sync time="1009.442"/>
¿Ke:meh *pescado** kuali se: kikua:s?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1012.145" endTime="1034.551">
<Sync time="1012.145"/>
*Pescado, menos**, a:ihtik nemi
<Comment desc="Aquí como en otros lugares donde dice a:ihtik nemi, se escucha como 'a:ihtik i nemi'. Pero este 'i' no parece tener lugar o sentido allá."/>
, sese:k.
<Sync time="1016.129"/>
*Pescado menos, menos** xili, mm. *Menos** xili.
<Sync time="1021.574"/>
*porque** xili, pos yeh a:ihtik nemi, a:ihtik ne:n nentok, sese:xtok
<Sync time="1026.707"/>
wa:n no: *igual** a ne: okulin, *iveneno** sese:k, mm, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1034.551" endTime="1037.238">
<Sync time="1034.551"/>
¿A:man yo:n pal:nka:kowa:t no: onkakeh? 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1037.238" endTime="1103.707">
<Sync time="1037.238"/>
Onkakeh, onkakeh, o:..., se: kuali *parte** mahyá: yon, io:mio sah yahtok, yomit
<Comment desc="Aquí dice 'yomit', alternativa idiosincrática de 'omit'."/>
 sah, omit sah.
<Sync time="1046.379"/>
Yehwa pala:nka:na:wiyák, pala:nka:na:wiyák no: taman.
<Sync time="1053.676"/>
Wa:n ne:n yo:n tikiliah ne: *cuatro naríz** no: taman.
<Sync time="1058.238"/>
Wa:n na:wiyák oksé: de yo:n kua..., paparo..., pan..., *pandibujado** no: se:.
<Sync time="1066.082"/>
*Porque** onkak miak *tipo 
<Comment desc="quipo"/>
** de kowa:meh para ne:, tein *venenosos**. Onkakeh.
<Sync time="1074.004"/>
Pero mah Dios te:chpale:wi [mah a:mo
<Comment desc="Aquí aparentemente a María Ocotlán se le olvidó decir 'mah a:mo', esto es, 'mah a:mo te:chma:ka:wili' , 'que no se nos suelte [la víbora]'. "/>
] te:chma:ka:wili ne:n ta:ltikpak ka:mpa kimpia.
<Sync time="1078.864"/>
Mah kine:wa, mah kin
<Comment desc="Aquí considera la víbora como si fuera un hijo de Dios"/>
ye:kta:li *porque** komo se: kahsik se: 'kokowili:s ipili, ta: yo:n mahyá: no: ipili kit,
<Sync time="1087.504"/>
moke mahyá: tokni:wa:n, se: nokni:tsi:n n'mattok yahtok.
<Sync time="1092.332"/>
pero mah ne:wí:n kima:ka:n se: tet mah kima:ka:n se: kowit wa:n mah miki. *Igual** a no: ne, mm. *Igual**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1103.707" endTime="1107.691">
<Sync time="1103.707"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n komo te:tipi:nih pala:nka:kowa:t. ¿ke:ní:w se: mochi:wa, no: *igual** se: miki?
<Who nb="2"/>
Ay Dios.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1107.691" endTime="1174.321">
<Sync time="1107.691"/>
Ne: yeh, yeh ke:mah neli kihtowah ke niman se: tami *porque más venenoso**.
<Sync time="1115.551"/>
De nochi, de nochi, *solamente** yo:ni. De nochi, de nochi *solamente** yo:ni *más venenoso porque** pala:ntok a.
<Sync time="1124.169"/>
Mahyá: yo:n pala:ntok semi yahki *tiempo**, pero tak i:pa ihkó:n no: kitio:chi:wkeh sah, eheh. Wa:n ne: na:wiyak yeh a:mo.
<Sync time="1133.722"/>
Wa:n na:wiyak ke: *tanto** de kechpitsa:wak, ke:meh se: kua:rtah de kechpitsaktik.
<Sync time="1141.019"/>
Wa:n itsontekon malakachtik, malakachtik ka:mpa n' ikech ihkak, malakachtsi:n.
<Sync time="1148.038"/>
Wa:n tein *hora** yeh, mits..., mitstila:na *porque** mitstila:nati pero a:mo ne:nkah.
<Sync time="1153.128"/>
Mitstila:nati pero mitskuiti, *porque** kinimela:wa i..., itawa:n.
<Sync time="1159.237"/>
*Cuando** yeh kima..., *cuando** yeh ka..., mitskuiti:w pero mitskuiti:w, mm.
<Sync time="1164.615"/>
Wehka te:tsaya:na, neh nikinitak *nohermano** ke..., wehka nika i:n, ihkó:n.
<Sync time="1168.691"/>
Ke:meskia se: itskuinti pero mota ke ke:meh a..., *aguja**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1174.321" endTime="1179.894">
<Sync time="1174.321"/>
Entó:s i:n kow..., ne: na:wiyák te:tanteki, a:mo te:tipi:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1179.894" endTime="1226.19">
<Sync time="1179.894"/>
Te:tanteki, eheh. Te:tipi:nia pero pos te:tanteki, te:kuiti, ika itan.
<Sync time="1186.675"/>
*Porque** ke:meh i:n ekintsi:n mah eto ne:wí:n, yahtok a itan nika:n, nipawí:n keptok.
<Sync time="1195.691"/>
Wa:n komo kimela:w, moke kimela:wa ya, komo kuala:ni, pos kimela:wa pero k..., yeh kikuiti niman, mm.
<Sync time="1204.612"/>
A:mo, a:mo etok ne:, ke:meh *cuando**, ke:meh *cuando, cuando** kochtok.
<Sync time="1210.831"/>
*Cuando** kochtok pos melaktsi:n etok i..., itawa:n, para nipawí:n. Pero *cuando** yeh kiwa:lmela:wati:w kwa:lkuiti:w niman.
<Sync time="1218.814"/>
Kitsaya:na niman nakat, mm. Ke:mah, niman 'koto:na.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1226.19" endTime="1227.026">
<Sync time="1226.19"/>
Niman 'koto:na.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1227.026" endTime="1268.799">
<Sync time="1227.026"/>
Eheh. Ke:mah *nohermano** kikua..., ki...kikuahka oh..., ohka:n niman.
<Sync time="1232.986"/>
Pero eski:sak, pero eski:sak, eski:sak. Ay Dios, *pobre cristiano**, ka:mpa Dios ne:che:wilih.
<Sync time="1242.143"/>
Mota:lih, de tamik, mota:lih nochi *esbo:lah** nochi n' *ikue:rpo**, nochi ihkó:n ke:meh etok.
<Sync time="1250.299"/>
*Pobrecito cristianohkone:t, esbolah** mopihpiloh, *bola** mopihpiloh, mopihpiloh *hasta** imetsko.
<Sync time="1258.096"/>
Ait ke:yeh ihkó:n mochi:w. *Bueno** ihkó:n i:pa yo:n okuilin, i:pa ihkó:n, a:mo, a:mo, a:mo kualtsi:n, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1268.799" endTime="1276.513">
<Sync time="1268.799"/>
<Who nb="1"/>
Neh no: nikiita se: kowa:t yo:n a:ihtik mochi:wa kiliah tsonkowa:t, yo:n komo te:tepi:nih, ka:n ..., *o** a:mo te:tipi:nia yo:n 
<Who nb="2"/>
Tsonkowa:t a:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1276.513" endTime="1323.767">
<Sync time="1276.513"/>
Tsonkowa:t a:mo, yo:n sayoh kihtowah ke yo:li *porque** tika:tamo:tah *tocabello**.
<Sync time="1282.189"/>
Tsonti *mismo**, wetsi itech a:t wa:n a:mo tiki:xtiah. Entó:s ompa yo:li a ata. Ompa yo:li.
<Sync time="1289.861"/>
Pero onkakeh seki kowa:meh nika:n por A:tpoliwi.
<Sync time="1294.923"/>
Ma:..., wehweitsitsi:n, ihko:ko:tsi:n. Ihkó:n. Pero komo mopiloh, a:mo t'tapetsko:ltia.
<Sync time="1303.408"/>
Tiktapetsko:lti:s *solamente** ika *machete**.
<Sync time="1308.595"/>
Pero a:mo, pero a:mo ne: mopilo:ti mitskehtsontok, ta: mopilo:ti mahyá:, kihto ne:, mahyá: *mitschupa:rowa**.
<Sync time="1316.986"/>
M..., mahyá: ihkó:n moopilo:ti sah, P[ero] te:kokoh ka:mpa mopilowa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1323.767" endTime="1330.814">
<Sync time="1323.767"/>
<Who nb="1"/>
Mitspipi:na ke:meskia 
<Who nb="2"/>
Eheh, *me..., exactamente, mero** te:pipi:na, mm. Ompa yo:n, semi fie:roh no:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1330.814" endTime="1336.111">
<Sync time="1330.814"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n komo te:pipi:n yo:n se: miki *o** a:mo teh te:chi:wilih.
<Who nb="2"/>
A:mo se: miki, a:mo se: miki pero te:kokoh fie:roh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1336.111" endTime="1356.36">
<Sync time="1336.111"/>
Ke:mah pos a:ihtik nemi wa:n fie:roh. A:mo n'mati pané: kiliah, a:kowa:meh, a:kowa:t pero pos, a:mo wehwei:n, tsikitsitsi:n.
<Sync time="1347.845"/>
Wa:n a:mo kipia ite:noh ke:meh kowa:meh, ta: kipia ite:noh mahyá: *chupador** sah. Mm. Mahyá: ika tapipi:na sah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1356.36" endTime="1357.719">
<Sync time="1356.36"/>
¿T[eh] tiki:xmattok?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1357.719" endTime="1378.984">
<Sync time="1357.719"/>
Mm, tiki:xmattok
<Comment desc="Se equivocó aquí y adelante. En los dos casos hubiera dicho 'niki:xmattok'."/>
 *por eso** nikihtohtok. Ke:mah niki:xmattok.
<Sync time="1362.855"/>
Ke:mah *porque** komo mopiloh itech motilmah ke:meh yo:n se: ka:pacho:s se: itilmah, se: tayema:nia, ompa mopepechowa iksá: kimati.
<Sync time="1371.047"/>
Ta: 'tapa:kas pero semi ximopia *cuidado**. Mm. *Por** nika:n, *por** a:t, titalwiah seko A:t..., A:tpoliwi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1378.984" endTime="1393.368">
<Sync time="1378.984"/>
<Who nb="1"/>
*Por** Kuakualachaco ompa semi nemih. Mm. *Bueno** wa:n yehwa sah.
<Who nb="2"/>
No: s..., no: seki:n, *bueno** neh no: nite:kakilia:ni, etokeh seki no: mahyá: na:weyak
<Comment desc="Se nota la pronunciación de na:weyak no na:wiyák."/>
, kiliah meta..., metapi:lma:it ¿Yo:n no: seki:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1393.368" endTime="1428.289">
<Sync time="1393.368"/>
Ah, yehwa, a:we:wentsi:n, mm, ihko:ko:ntsi:n, ihko:ko:ntsi:n. A:mo we:i.
<Sync time="1401.008"/>
Yehwa yo:n ke:mah komo mitstipi:nih, yo:n a:mo ti..., i:pa ka:n, nió:n no: xtakuawtamati ke tipahti.
<Sync time="1408.407"/>
Nemih semi nika:n *por, por** we:ikowtah, mm.
<Sync time="1415.523"/>
We:ikowtah semi nemih *porque** ke:meh i:n a:t kwa:li:itah wa:n kinahsih.
<Sync time="1421.155"/>
Kinahsih de kahsi pos, yeh ika ne:chiliah ke seki kahs..., kinahsih miakeh, Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1428.289" endTime="1433.508">
<Sync time="1428.289"/>
<Who nb="1"/>
Yo:n no: ke:meh pala:nka:kowa:t, a:mo no: se: pahti ok.
<Who nb="2"/>
Eheh, ke:meh pala:nka:nawiyák, nehyó:n ke:mah, *venenoso**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1433.508" endTime="1458.734">
<Sync time="1433.508"/>
*Venenoso** pero kipia *iveneno** mia..., ke:meskia *fuerte**.
<Sync time="1438.461"/>
Yehwa mahyá: metat, ta: pos ke:meh metama:itsi:n sah. Aha, ka:n tikmati ox te:miktih, ta: kanah. 
<Sync time="1447.258"/>
Wa:n a:mo mo..., toma:wa, ta: *regular** sah, *regular** sah, ihkó:ko:ntsi:n sah. A:mo xtahtani metama:it, ihko:ni yo:n, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1458.734" endTime="1462.75">
<Sync time="1458.734"/>
<Who nb="1"/>
Pos yehwa sah komohkó:n ne:n ...,
<Who nb="2"/>
Ke:mah, yehwa sah, ka..., ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1462.75" endTime="1470.625">
<Sync time="1462.75"/>
Tas..., tasohka:matik miak, ke:mah, name:chkaya:w i:n noxolopihyo, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1470.625" endTime="1472.766">
<Sync time="1470.625"/>
Tikihtowa ke onkak o:me taman *coralillo**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1472.766" endTime="1473.337">
<Sync time="1472.766"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1473.337" endTime="1484.539">
<Sync time="1473.337"/>
<Who nb="1"/>
Welis 'te:chtapowi:s ke:ní:w, ke:ní:w, ke:niwkeh ne:n yehwa:n.
<Who nb="2"/>
Pos se: weh, onkak chi:chi:ltik wa:n de yo:n chi:chi:ltik yeh no: mochi:wa we:i.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1484.539" endTime="1536.571">
<Sync time="1484.539"/>
Wa:n ne:n oksé: kostik wa:n ti:ltik, kostik wa:n ti:ltik.
<Sync time="1490.82"/>
Yeh no: se: *tanto** achi mochi:wa. Pero a:mo nikmati ox *mismo** yehwa. Se:, *apenas** ke:meh agos..., septiembre yahki nika:n notankua:ko.
<Sync time="1506.305"/>
Notankua:ko yahki pero mahyá: poxkatik, pero *parecido de coralillo**.
<Sync time="1514.383"/>
Poxkatik, poxkatik, mahyá: po..., mahyá yo:n pohpoxkaw.
<Sync time="1521.524"/>
pero *parecido de coralillo**, a:mo, a:mo kipia *tipo**
<Comment desc="Por equivocación mal pronunció como 'kipo'."/>
 de na:wiyák.
<Sync time="1526.633"/>
Ehe, yahki nika:n itech notankua:y, mm. Nikna:paloh, ke:mah, pero semi kua:kualtsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1536.571" endTime="1542.118">
<Sync time="1536.571"/>
Wa:n komo te:tipi:nihkeh yo:nkes, nochi *igual** nochi o:me te:tipi:niah tak?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1542.118" endTime="1549.665">
<Sync time="1542.118"/>
Mm, [no]chi te:tepi:niah pero siempre kipia *remedio** ok, niman kipia remedio. Aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1549.665" endTime="1552.649">
<Sync time="1549.665"/>
Komo te:tipi:nih se: *coralillo** toni ika se: mopahtia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1552.649" endTime="1576.181">
<Sync time="1552.649"/>
Yehwa ne:n, yehwa ne:n n' kowa:pahtet tikiliah.
<Sync time="1558.274"/>
Wa:n *tabaco** ika *refino**, mm. Yo:n a:mo semi *tanto venenoso**, pero *más**, ne:n, kowa:t tein ne: na:wiyakmeh.
<Sync time="1568.899"/>
Na:wiyakmeh *más peligrosos** wa:n no: iwki *coralillo**, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1576.181" endTime="1581.822">
<Sync time="1576.181"/>
Tikihtowa pala:nka:na..., ¿a:mo, pala:nka:kowa:t?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1581.822" endTime="1587.525">
<Sync time="1581.822"/>
Mm, yehwa nikihtowa, komo te:tipi:nih a:mo se: pahtisneki.
<Sync time="1585.452"/>
A:mo se: pahti *más bien**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1587.525" endTime="1592.516">
<Sync time="1587.525"/>
Pos kati:nyeh yo:n tikihtowa ke komohkó:n se: ki:xahsi, cholo..., cholowa wa:n mahyá: kikiste:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1592.516" endTime="1598.375">
<Sync time="1592.516"/>
Yehwa n' ekowa:t, yehwa n' ekowa:t wa:n petakowa:t ki:stewa pero xkita.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1598.375" endTime="1599.578">
<Sync time="1598.375"/>
A:mo te:chia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1599.578" endTime="1634.469">
<Sync time="1599.578"/>
Kanah, kanah, a:mo mitschi:xtos, yeh ki:ste:was, ta: yeh ya:s. *Igual** xohpilkowa:meh, yeh mitsitas
<Comment desc="Aunque parece que dice 'mitsitos' por equivocación."/>
 wa:n yeh yahki *carrera**, mm.
<Sync time="1608.797"/>
Ma:ski mitsmowti:s pero pos yeh yahki, *porque** [...], aha. Pero i:n seki a:mo, i:n seki a:mo cholowah.
<Sync time="1617.657"/>
Wa:n iwki tein name:chilwihtok i:n *hora poco** ne:chmohmowtih, ka:n choloh, ka:n kanah yahki.
<Sync time="1624.203"/>
Kichiak n' kowit mah *hasta** kwa:wa:ntika:n wa:n para ..., ompa t'pilohkeh, kipias komo *quince o dieciseis kilos**, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1634.469" endTime="1639.516">
<Sync time="1634.469"/>
A:man xite:chtapowi ke:ní:w moto:ka:y, ka:nachi xiwit tikpia wa:n ka:ni tiwa:le:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1639.516" endTime="1653.297">
<Sync time="1639.516"/>
Pos neh niwa:le:w, neh niwa:le:wa Xaltipan, Limontakxitan,
<Sync time="1645.672"/>
nimono:tsa María Ocotlán Fermín Cabrera.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1653.297" endTime="1654.625">
<Sync time="1653.297"/>
Ka:nachi xiwit tikpia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1654.625" endTime="1661.422">
<Sync time="1654.625"/>
Nikpia sesenta y siete. Uhu. [Se]senta y siete años nikpia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1661.422" endTime="1662.969">
<Sync time="1661.422"/>
Miak tasohka:matik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1662.969" endTime="1667.957">
<Sync time="1662.969"/>
*Igual** namehwa:n, tasohka:matik no:.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
