<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Tzina_Cazas_AJH303_aatsakuaya_2010-07-13-h" version="19" version_date="120113">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Andrés Martín Juarez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1406.922">
<Turn startTime="0" endTime="5.015" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:man xite:chtapowi tikihtowa ke teh no: iksá: tikinonkuia xilimeh a:taw.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="5.015" endTime="8.738">
<Sync time="5.015"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah 
<Who nb="2"/>
Neh niki..., neh n'te:te:nkaki ke iksá: kihtowah kitsakuayah n' a:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="8.738" endTime="16.064">
<Sync time="8.738"/>
¿Ke:ní:w kitsakuayah? ¿Toni kikuiah? ¿Ke:ní:w kichi:wayah?
<Sync time="11.718"/>
Wa:n ox teh no: tiwelik yo:n kitsakuah n' a:t.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="16.064" endTime="19.827">
<Sync time="16.064"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah.
<Who nb="2"/>
Wa:n ke:ní:w kichi:wayah ke:man ..., para kinki:tskia:yah xilimeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="19.827" endTime="509.288">
<Sync time="19.827"/>
Nikmattok, kualtia, komohkó:n ekintsi:n name:chtapowi:ti.
<Sync time="23.468"/>
Pues nohjó:n n' a:t, kitsakuayah pero nohjó:n timo..., moilwia:yah *entre** tein titasohiknimeh
<Sync time="33.655"/>
tikihtowa:yah, tikontsakuaskiah n' a:t, xa: onkaskeh xilimeh.
<Sync time="39.624"/>
Niman kihtowa oksé:, "¿Tiá:s? Tia:skeh, a:mo, a:mo, nehyó:n, teh ximolwi
<Sync time="47.468"/>
komo tikta:li:s ne:n tenex no:, neh no: n'ta:li:s
<Sync time="51.296"/>
para n' a:taw, para mikiskeh xilimeh.
<Sync time="54.327"/>
"*Bueno**, tiowih oksé: *amigo** tikilwi:tih, se: totasohikni:w tikilwi:tih".
<Sync time="59.437"/>
Mokuih sake:ra na:wi:n, wa:n *¡Órale!**
<Sync time="63.529"/>
Entó:s ki..., tia:yah ya n' a:taw wa:n tiahsih ompa ne: tikte:mowah ka:n tikwa:tsaskeh, 
<Sync time="72.059"/>
tik..., tikitah ka:nika kuali tikta:niskeh *porque** koma:mo se: kita:nik nohjó:n n' a:t 
<Sync time="79.485"/>
pos te:ta:ni wa:n ne:nkah sah se: itekiw.
<Sync time="82.985"/>
*Primero** tikitah ka:nika ne:n *más** ya:s wa:n tikwa:tsah ka:mpa *menos** se:, ka:mpa a:maxal tikiliah a:maxal *porque, caso**
<Comment desc="Quizá quiso decir aquí, 'casi'"/>
 xeliwtok n' a:t, ka:mpa *menos** ompa wa:kis.
<Sync time="94.735"/>
Entó:s pe:wa tiksakah ya n' tet, tiksentiliah n' tet,
<Sync time="99.204"/>
seki ompa ne: tik..., tiki:i:xkepah tet, tiktekpa:nah
<Sync time="103.345"/>
komoke *corral**, mahyá: *cimiento** de nehí:n tepa:mit,
<Sync time="107.852"/>
wehka *según** de wehka, sake:ra, ke:ra *diez metros o quince metros** de wehka, de o:me *lado**.
<Sync time="116.688"/>
Tapo:tok *como de *treinta centímetros, cuarenta**,
<Sync time="121.938"/>
nehjó:n tekorra:l, mahyá: *caño. Después** ke..., seki:n ya, de timiakeh ya tiowih, tia:yah
<Sync time="130.384"/>
kitekih ya n' iswat, pahpataiswat *o** chamakihiswat.
<Sync time="134.61"/>
Nohjó:n ke:meh i:n, ke:meh i:n yetok nehjí:n wehkatan,
<Sync time="139.078"/>
'postektiowih nohjó:n iswat, sake:ra i:xoho:me, i:xehe:yi kinepanowah *lado y lado** wa:n ke:mah
<Sync time="144.312"/>
seki:n kisakah ya *arenilla**. Kipante:mah ne: a:i... ihtik 
<Comment desc="Probablemente aquí quiso decir 'a:ihtik'"/>
 a nohjó:n iswat, tikiliah a:xa:l.
<Sync time="151.878"/>
Pero *so..., kisufri:rowa:yah pobres**, ihxi:katiw pero *puro** sokimeh moka:wayah.
<Sync time="156.769"/>
Se: *lado** kichkuah seki:n wa:n seki:n ki..., kima:mah ika *costal** wa:n kipante:mah nohjó:n, nohjó:n mahyá: *caño tecorra:l**
<Sync time="164.894"/>
*hasta mollenarowa** nohjó:n *hasta** pexo:ni nohjó:n de wehkatan 
<Sync time="170.112"/>
'pexo:ntiah pe:wa ki..., wa:ktiw a n' a:t.
<Sync time="174.222"/>
Pe:wa wa:ktiw a n' a:t, *más** kipexo:ntiah, sentapal moka:wa miak.
<Sync time="178.987"/>
*Hasta** ki:satih, komo wa:kik a nochi, a:mo kanah ok ki:sa ok n' a:t.
<Sync time="183.701"/>
Ke:mah kit kwi:kah ya ne:n tenex 
<Sync time="187.607"/>
kita:liah sake:ra *seis bultos o cuatro bultos o cinco costales** de nohjó:n *costales**
<Sync time="194.117"/>
tikiliah *co..., este, burreros**
<Sync time="197.654"/>
*de cuarenta ki..., cuarenta kileros**, ke:mah.
<Sync time="202.757"/>
Entó:s, [noh]jó:n, pe:wa kita:liah ya, *este**, pos pe:wa panki:sah ya xilimeh.
<Sync time="209.332"/>
Entó:s ompa ne: mosentiliah ya na:nahmeh, pi:piltsitsi:n, ta:tameh ti..., *cada quien** ima:taw, *cada quien imorral**.
<Sync time="216.263"/>
Pero kinte:mowah ya xilimeh, komo ki:sah ya xilimeh.
<Sync time="222.998"/>
Pos kinima:tawiah ika, nohjó:n, ma:tat wa:n tein *listo** ika ima:y tsikui:ni wa:n kinki:tskia.
<Sync time="228.779"/>
Wa:n nohjó:n xilimeh pos miak tamameh.
<Sync time="232.185"/>
Onkak sayoh kikui tein yo:n wehwei:n kiniliah *pintos** 
<Sync time="236.185"/>
wa:n seki:n mono:tsah, *este, mecos**
<Sync time="239.535"/>
wa:n seki:n kiniliah ma:chikomeh wa:n seki, *este**, ma:xahxakameh.
<Sync time="247.372"/>
Wa:n seki n', *este**, kua:texilimeh yehwa nohjó:n xilimeh *este** onkakeh.
<Sync time="254.622"/>
Pos a:kin *listo** kikuis miak wa:n a:kin a:mo *listo** a:mo kikuis miak.
<Sync time="259.747"/>
Ihkó:n mokepas a:mo miak kwa:lkuis wa:n iwki a. 
<Sync time="263.834"/>
Pero no:, no: se: taman nohjó:n yetok, 
<Sync time="269.233"/>
komo se: tokni:tsi:n yahki *por malo**, nexi:kol, komo kipantamo:t nohjó:n a:taw se: *peso o** se: *veite centavos** 
<Sync time="276.443"/>
a:mo teh ki:sas n' xili. Tikpolo:s nochi yo:n *motrabajo**, nochi tenex. Ne:nkah,
<Sync time="284.177"/>
a:mo ki:sas, sake:ra se: *seis** ki:sas. Yehwa sah. Ma:ski onkaskeh.
<Sync time="290.193"/>
Wa:n no: kichi:wa *mal** komo yahki se: tokni:tsi:n, siwa:tsi:n, *este, embarazada** No: *igual**.
<Sync time="297.24"/>
A:mo teh ki:sas nohjó:n xili, no: kichi:wa *mal**. Ke:mah.
<Sync time="303.087"/>
Nochi 'mattok nohjó:n, *este**, ihko:ni yo:ni chi:wik.
<Sync time="305.945"/>
Pos nikitaya wa:n no: nia:ya, no: nik..., no: nitekorraltia:ya wa:n niksakaya n' a:xa:l pero semi fie:roh.
<Sync time="312.444"/>
Ke *entre por a veces** se: kihtowa mah nikita sake:ra ke:ní:w xa: no: niwelis.
<Sync time="318.172"/>
Pos ompa se: kimattok, *hasta** a:xka:n nikelna:miktok ke:ní:w nohjó:n kichi:wayah.
<Sync time="322.413"/>
A:mo, a:mo ne:nkah, se:, se: *recuerdo** moka:wa *porque** se: kimattok.
<Sync time="327.842"/>
Entó:s de, noh[jó:n], de tami a, a:mo teh ne:si ok ne:n xili, pos tiowih ya.
<Sync time="334.494"/>
Timoka:wah, sepa tiktapohte:wah ne:n ka:mpa tik..., tiktsakkah.
<Sync time="341.518"/>
Ihsiwka para se: kitapo:s pero para se: kichihchi:was owih,
<Sync time="344.829"/>
ika miak *trabajo**. Ke:mah.
<Sync time="348.119"/>
Yehwa nohjó:n tikuiah nohjó:n tenex de nochi tikixkayah.
<Sync time="351.436"/>
Seki para a:taw wa:n seki para n' kali ihkó:n.
<Sync time="357.394"/>
Wa:n, nohjó:n n' *este, pescados**, nohjó:n, a:mo mikiah ika tenex.
<Sync time="363.409"/>
Nohjó:n *pescados, este**, nohjó:n mikih ika se: kimpahwia kiliah a:pahkamoh.
<Sync time="371.014"/>
Ke:mah wa:n yo:n a:pahkamoh onkak kuowtah.
<Sync time="374.752"/>
Onkak, *este**, kuowtah, owihka:n *o** ka:sá: a:mo owihka:n.
<Sync time="379.338"/>
Se: kichkua, *a veces** seki se: tachkua wehkatan sake:ra *tres metros o dos metros o** se: *metro**.
<Sync time="386.79"/>
Se: ki:xtia wehwei kamoh, ka:sá: ika ki:sa sake:ra *treinta kilos**.
<Sync time="392.672"/>
Ka:sá: ika *veinte o cuarenta kilos cada mata**,
<Sync time="395.739"/>
ka:mpa wehwei, wehwei *mata**.
<Sync time="399.048"/>
Pos se: kisentilia wa:n se: kichihchi:wa se: *bote**, se: 'kohkoyo:nia
<Sync time="406.41"/>
wa:n ompa se: kix..., se: kixitkoma mah, mahyá: nohjó:n kamoh mochi:wa takue:chol ke:meh, ke:meh i:pa tixti.
<Sync time="414.141"/>
Wa:n nohjó:n takue:chol pos se: kisentilia miak wa:n se: ki..., se: 'koxta:lketsa sepa, koma:mo ika *naylobolsa**
<Sync time="423.137"/>
wa:n ke:meh komo se: monechikowa sepa se: itasohikni:wa:n iwa:n pos, se: molia tiowih tikpahwi:tih ya n' a:t, ka:ni.
<Sync time="429.58"/>
Tiowih, para *pescados** nehjó:n. Pero para ika tenex a:mo mikih. Ke:mah.
<Sync time="436.563"/>
Tikwi:kayah wa:n tikinta:lilia:yah, ki:sayah *pescados**.
<Sync time="440.777"/>
Timowelitayah, ¿*porque** ke:yeh? aya:mo te:ch..., aya:mo te:chte:mohmowtia:yah.
<Sync time="447.086"/>
Pero a:xka:n a:mo wel tikchi:wah ok *porque** te:chte:mahmowtiah.
<Sync time="451.914"/>
Wa:n neli *porque** tite:kakilia:nih, ka:sá: kin..., 
<Sync time="455.197"/>
ekintsi:n pos nochi tase:wik pero *cuando** pe:wak kinahsih ya pos kiniwi:kakeh seki tokni:wa:n *por** yehwa yo:n.
<Sync time="462.137"/>
Pero *gracias a Dios** tehwa:n a:mo teh *te:chpasa:roh**, timopale:wihkeh a:mo no: tiahkeh ok, tikakkeh onkak kuehmol de n' a:taw, ihkó:n timoka:wkeh.
<Sync time="471.154"/>
Ke:mah, pero ihwa:k a:mo teh, a:mo teh tamowtia:yah.
<Sync time="477.569"/>
Ti..., d..., tia:yah a:taw de *confianza**, mahyá: yo:n toa:xkapan tia:yah a:taw wa:n ompa ne: tinemiah *a gusto**. tikinte:mowa:yah okui..., okuil..., okuiltsitsi:n.
<Sync time="488.13"/>
Pero a:man, a:xka:n a:mo ok, a:mo a:kin yowi ok.
<Sync time="491.964"/>
Nió:n *porque** kinimo:taskeh ika *cohte pescados** nió:n *porque** kimpahwi:skeh, tak xa: xichi:wah seki pero semi ika mohka:yo:t.
<Sync time="499.796"/>
A:mo, a:mo semi de *gusto** ok.
<Sync time="503.503"/>
Ke:mah, yehwa yo:n tikchi:wayah, semi owih. Ke:mah, yehwa sah, tasohka:matik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="509.288" endTime="516.84">
<Sync time="509.288"/>
Tikihtowa ne:n tekorra:l, ke n' a:itik, ¿Ka:n kisenkui:ltia:yah pos, mahyá: ninipaka ihkó:n kisa:lowa:yah n' tet.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="516.84" endTime="517.817">
<Sync time="516.84"/>
O:me *lado**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="517.817" endTime="532.064">
<Sync time="517.817"/>
<Who nb="1"/>
Aha. ¿Wa:n nika:n ihti..., ihtiwahkaltik?
Ihkó:n. 
<Who nb="2"/>
O:me *lado**. *Ésole**, mahyá: wahkal, mahyá: wahkal *deveras** ihkó:n.
<Sync time="523.926"/>
<Who nb="1"/>


Mahyá: *cajón**, mahyá: *cajón**, ke:meh nehjí:n yetok i:n kowit wa:n nehjí:n, ihkó:n. Mah pexo:ni nochi ne:n ta:l,
<Who nb="2"/>
Ke:meskia o:me tepa:mit.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="532.064" endTime="544.394">
<Sync time="532.064"/>
wa:n ke:mah motsakua ya n' a:t seko, seko wel se: *lado** we:ia komo nipa *o** nipa pero se: *lado** kaxa:ni
<Sync time="538.122"/>
ka:mpa se: ki:xehekowa no:. Mm, ihkó:n nohjó:n t'chi:wayah. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="544.394" endTime="548.115">
<Sync time="544.394"/>
Wa:n miak n' okuiltsitsi:n ne:n nankinki:xtia:yah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="548.115" endTime="570.468">
<Sync time="548.115"/>
*I:hjuamalah**, pos ne: ke:man miak ki:sayah.
<Sync time="552.455"/>
*I:hjuamalah**, nehwa note:iskaltihka:w, nikitak kinkuia sake:ra, ke:ra o:me *canasta**,
<Sync time="558.726"/>
de nohjó:n ihkó:n *canastas**. Kinkuiah, miak onkayah. Ke:mah.
<Sync time="564.295"/>
Pero a:xka:n a:mo ok. Kimpahwihkeh ika nohjó:n, a:mo se: kimati toni. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="570.468" endTime="578.479">
<Sync time="570.468"/>
<Who nb="1"/>
'Tankeh.

<Who nb="2"/>
Entó:s se:.... Ekintsi:n komohkó:n timo..., mah tikihto:ka:n tiowih tiktsakuatih n' a:t wa:n tikinte:mo:tih xilimeh ¿Timolwia tikinahsiskeh ok? 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="578.479" endTime="615.169">
<Sync time="578.479"/>
Pos a:mo a:kin *ma:nima:rowa porque, pues** mowih ya.
<Sync time="584.376"/>
Mowih ya, niman se: kihtowa, [para] mah ompa ne:chkuitih *policias**, a:mo niá:s. 
<Sync time="588.971"/>
Para toni nitsaktoti:w por a:mo t[eh], mah a:mo teh nikui.
<Sync time="591.923"/>
Ihko:ni a:mo a:kin ok kichi:wa. Ke:mah.
<Sync time="596.356"/>
Kita:liah oksentaman ya, yehwa nohjó:n okseki pahti a:it toni pero pos no: tein *ka:rriesga:rowa**, pero de a:mo, a:mo.
<Sync time="603.405"/>
*Porque** se: mowi, ke:mah.
<Sync time="607.402"/>
Wa:n yo:n pahti ne:n, kita..., *bueno** ne:n tenex nankikuiah. ¿Kinsemiktia:ya oso kini:xtayowaltia:ya sah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="615.169" endTime="635.51">
<Sync time="615.169"/>
Pos *de plano** mikiah.
<Sync time="617.213"/>
Komo telmiak tenex *de plano** mikih, ompa ne: mote:mah a:ihtik koma:mo nochi se: kinte:moh, mo:stika, wiptika se: ya:s ompa ne: yetokeh ok pero tamantikeh ya.
<Sync time="627.16"/>
A:mo para se: kikuis ok. Pos tatah. Ke:mah, iwki nohjó:n tikin..., tikinchi:wayah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="635.51" endTime="641.727">
<Sync time="635.51"/>
Teh timolwia ke yo:n tenex nakinte:milia:yah, a:mo kin..., yehwa kinsewehweloh timolia, yehwa ika a:mo semi onkakeh ok no:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="641.727" endTime="791.188">
<Sync time="641.727"/>
A:mo. A:mo *porque** yo:n yetok sah ka:mpa pahyowayah, se: *parte** sah, a:mo nochi.
<Sync time="648.096"/>
*Al, al año** sepa onkakeh, *al año** sepa onkakeh pero nehjí:n oksentaman pahti ne:sik, *este**, i:n a:xka:n ok, *parejo** poliwih.
<Sync time="657.959"/>
A:mo teh tikahsis ok. *Al año** ne:sis sake:ra se:, se:, se: *treinta**, se: cuere..., se: *veinte**.
<Sync time="666.379"/>
Ke:mah a:mo tein, yehwa nohjó:n semi kintamih.
<Sync time="669.073"/>
Pero achto ika tenex tikta:liah wa:n ke:[meh] nane:chilwiah,
<Sync time="673.187"/>
tiktsakuayah pos se: *rueda** sah, se: *ruedita** sah.
<Sync time="678.119"/>
Koma:mo se: miakeh se: tapahwi:s, nohjó:n se: kitsakuas ke:[ra] se: *cachito**, komo se: o:me:n *o** se: ise:lti 
<Sync time="684.662"/>
Pos se:, se: *diez metros** tikinkuis se: *morral** xilimeh.
<Sync time="689.73"/>
Se: *tres kilos**, se: *diez metros** de we:i sayoh n' a:t.
<Sync time="695.512"/>
Ke:mah 'wi:ka 
<Comment desc="Aquí es de un imperativo xwi:ka"/>
 tenex sake:ra se:, se: *diez kilillos**. A:mo miak.
<Sync time="702.437"/>
Ihkó:n tikinkuis a, tikinkua:s a ne:n xilimeh para teh sah.
<Sync time="705.736"/>
Pero komo se: kineki para m..., se: miakeh pos yehwa nohjó:n, we:i tekorra:l x'chi:wa wa:n miak mah yowi *gente**. Mah tate:mo:ti.
<Sync time="713.482"/>
Ke:mah. Pero no: se: *moorganiza:rowa**, se: monechikowa para a:mo sayoh mokalaki:ti:w n' a:kin ya:s *porque**
<Sync time="720.51"/>
tepitsi:n *kicoopera:rowa:yah** kimak..., ki, *cooperación** kite:makaya.
<Sync time="725.279"/>
Se: *cinco pesos**, a:mo miak kitahtania:yah *porque** para tenex, ke:mah, ihkó:n nohjó:n tekitiah.
<Sync time="733.173"/>
Pero *después** poliwik nohjó:n, nió:n tenex a:mo tikixkah ok, nió:n, nió:n tei ok.
<Sync time="738.188"/>
*Hasta** a:xka:n, a:xka:n *mejor** wi:tsa oksé: *lado**, pero a:mo para a:taw ok.
<Sync time="743.382"/>
A:mo kualtia, kita:lihka se: *vez** ompa ne:pa *novecinos** yehwa nohjó:n pero a:mo *igual fuerte*.
<Sync time="749.436"/>
Taxi:kowah n' *acamayas**. Ke:mah, taxi:kowah a:mo mikih niman, mm.
<Sync time="755.899"/>
Pero, ne:n tein, ne:n, nika:n tik..., tikixkah, ¡*I:hjuemalah**. semi *fuerte**!
<Sync time="762.86"/>
Mikih. *Hasta** chi:chi:le:wih n' *acamayas**, xilitsitsi:n. Ke:mah.
<Sync time="768.911"/>
*Demás** a:mo, nehjó:n tekorral ihkó:n ke:meh nimitsilia, 'pexo:ntia:yah *hasta** tate:n, *hasta** tate:n
<Sync time="775.161"/>
para wa:ki n' a:t. Komo a:mo, a:mo. Ne:nkah sah, mm.
<Sync time="780.25"/>
Wa:n yehwa sah yo:n nimitsilwih, a:mo teh *más**.
<Sync time="783.799"/>
Nikmati okseki, okseki ok, *cosas, sobre** de n' tapa:tskalis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="791.188" endTime="805.599">
<Sync time="791.188"/>
<Who nb="1"/>
MM. *Este**, tikihtowa:ya ke ke:man komo nantapahwihkeh oso nankitsaktokeh n' a:t
<Who nb="2"/>
Ke:mah.
<Sync time="798.836"/>
<Who nb="1"/>
Yowi se: siwa:t tein kokoxka:etok oso ne: kipantamo:tiliah se: *peso** oso *o**, aha, se: tomi:n ne:n n' a:t
<Who nb="2"/>
Ke:mah, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="805.599" endTime="812.461">
<Sync time="805.599"/>
ma:ski mikkah ya xilimeh, i:x..., ¿sepa i:xpeta:nih oso ke:ní:w tikihtowa ke a:mo, ke no: kinwehwelowa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="812.461" endTime="829.706">
<Sync time="812.461"/>
A:mo ok, komo mikkeh ya, a:mo, pero kiniwehwelo:s komo kichi..., yekin kita:lihtokeh pahti *apenitas** de se: *dos minutos**.
<Sync time="821.317"/>
A:mo mikiskeh.
<Sync time="823.121"/>
Ke:mah kiniwehwelo:s. Pero de, komo i:pa pano:k nochi pahti kinchichi:na, a:mo teh, a:mo teh *pasa:rowa** ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="829.706" endTime="837.719">
<Sync time="829.706"/>
<Who nb="1"/>
Ma:ski 'tamo:tili:skeh tomi:n.
<Who nb="2"/>
Ki:sa. Ah, ma:ski kitamo:tili:skeh a:mo teh *pasa:ro:s** ok. Pos, ke i:pa kuali kinchichi:nak a ne:n n' pahti,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="837.719" endTime="849.63">
<Sync time="837.719"/>
Ke:mah, ihkó:n nohjó:n.
<Sync time="840.532"/>
Tiki..., tiki..., tiki..., tikitayah tehwa:n wa:n tik..., *te:chpasa:rowa:ya**. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="849.63" endTime="865.311">
<Sync time="849.63"/>
Teh ke ti..., tikini:xmati ne:n okuiltsitsi:n tein onkakeh ne:n a:ihtik,
<Sync time="857.356"/>
¿ka:nachi taman ok ne:n onkakeh?
<Sync time="859.514"/>
Wa:n ke:ní:w se: kimpa..., se: ke:ní:w se: kimpahwia, se: kinin..., se: ka:te:ma tenex oso
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="865.311" endTime="869.676">
<Sync time="865.311"/>
<Who nb="1"/>
se: kia:ma:nelowa wa:n ke:mah se: kipante:ka sah. Teh tikmattos ke:ní:w, ¡xite:chtapowi!
<Who nb="2"/>
Ah, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="869.676" endTime="1039.391">
<Sync time="869.676"/>
*Este**, yo:n kwi:kayah ika ichkosta:lmeh tikiliah yehwa nohjó:n ichkosta:lmeh de *a cuarenta kile..., kileros**.
<Sync time="878.112"/>
Komo wewe..., komo ki..., kitsakuah pos ompa ne:, k..., kilpiah ika se: tamali:n wa:n kwi:wila:nah, kwi:wila:nah sake:ra na:wi:n *a ver** ka:nachi *bolsa** kwi:kah, *cada quien ibolsa**.
<Sync time="889.172"/>
Kwi:wila:nah *hasta** pa:ti. Nochi pa:ti yo:n tenex ika kosta:l kwi:wila:nah a:ihtik.
<Sync time="896.684"/>
Mah kwi:ka n' a:t para mah kinke:mi nochi ne:n xilimeh,
<Sync time="900.232"/>
*hasta** tami nochi nohjó:n pahti n' ihtik n' *costal**.
<Sync time="904.757"/>
Wa:n ke:mah, moka:wah ya no: wa:n seki:n i:pa tate:mo:lo:tok, i:pa kin..., [kin]kuitokeh ya xilimeh,
<Sync time="910.453"/>
ke niman ki:sah.
<Sync time="911.927"/>
Ah ke:mah, komo *fuerte** semi tenex yenkuik, niman, niman ki:sah mahyá yo:n wi:tseh miak, mahyá: yo:n piotsitsi:n kin..., se: kintamaka.
<Sync time="921.093"/>
Ihko:ni.
<Sync time="922.356"/>
Miak ki:sah wa:n tein *listo** pos niman ki..., kinkui.
<Sync time="927.941"/>
Ke:mah iwki nohjó:n.
<Sync time="929.615"/>
Kia..., kia:moya:wah ne:n tenex, ika *costal** kwi:wila:nah ihkó:n, kwi:wila:nah a:ihtik,
<Sync time="936.965"/>
*hasta** tami.
<Sync time="938.415"/>
Wa:n no: se: *cosa** kichi:wayah *cuando** kihtowa:yah kisempahwi:tih.
<Sync time="943.083"/>
Kisempahwiah wa:n kisempahwia:yah n' a:t, a:mo kitsakuayah.
<Sync time="947.272"/>
Ya:yah ka:mpa *pozo** we:i yetok, ka:mpa itech tepe:t,
<Sync time="953.647"/>
ka:mpa **corrie...,** ka:mpa *chorrera** kipia, pero ka:mpa *pozo*.
<Sync time="957.806"/>
*Este**, ya:yah, kwi:kayah, nohjó:n, tenex *por costal**.
<Sync time="962.357"/>
Wa:n ompa kipankahka:wayah. Wa:n de *tanto** toto:nik ne:n *cos...,** ne:n tenex,
<Sync time="968.825"/>
*hasta** kuitats..., kuitatsaya:niah seki ne:n kosta:lmeh ma:ski kualmeh,
<Sync time="973.494"/>
*porque** ne:n tenex, *este, cuando** ne:n a:t iwa:n poso:ni mahyá:.
<Sync time="981.939"/>
Entó:s ti..., tikinitayah pero cuando yo:n tasempahwia:yah a:kin eski mah motate:moli, pero pahyowaya n' a:t, wehka, wehka.
<Sync time="989.226"/>
Pochiktik mochi:waya ke:meh i:n tilmah n' a:t.
<Sync time="992.037"/>
*Puro veneno** de tenex.
<Sync time="993.846"/>
Pero a:mo tamiah.
<Sync time="996.094"/>
Se: xiwtika sepa onkakeh.
<Sync time="998.637"/>
A:mo tamiah.
<Sync time="999.908"/>
Pero a:xka:n, a:mo tei.
<Sync time="1002.731"/>
Tikele:wiah pero nió:n sake:ra tikelna:mikih ok tia:skeh pos i:pa ne:nkah sah.
<Sync time="1007.133"/>
Ke:mah, pero nochi kikuiah yehwa yo:n name:chilia ma:tat, nochi yehwa ika kikuiah, ma:tat.
<Sync time="1013.385"/>
Niweli ma:tat, no: niweli nikchihchi:wa. Ke:mah *porque** de ke tikuiah tehwa:n.
<Sync time="1018.939"/>
Ke:mah, pero de pos nehjó:n moka:wak nohjó:n tekit tikchi:wayah.
<Sync time="1025.837"/>
A:mo no: tikelna:mikih ok tikchihchi:waskeh ma:tat, a:mo tikelna:mikih tia:skeh ok n' a:taw
<Sync time="1030.793"/>
ke 'mattokeh ke a:mo teh tikahsiskeh ok.
<Sync time="1033.757"/>
Ke:mah.
<Sync time="1035.161"/>
Iwki nohó:n ki:sayah miak okuiltsitsi:n. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1039.391" endTime="1042.893">
<Sync time="1039.391"/>
¿Toni tikuia ke:man t'chihchiwa:ya ma:t..., ma:tat? ¿Ton ika t'chihchi:waya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1042.893" endTime="1136.299">
<Sync time="1042.893"/>
Pos *hilo** mono:tsa *cáñamo*.
<Sync time="1046.229"/>
Wa:n koma:mo yo:n kiliah *pita**, se: 'ki:xtia, se: kite:xi:ma
<Sync time="1051.827"/>
wa:n se: ki..., se: 'ki:xtia itech se: kuowit, se: kiwahwa:na mahyá:, moka:wa *hilo** ya sah, mahyá: pachti.
<Sync time="1061.142"/>
Wa:n ke:[mah] se: kixe:xelowa mahyá: tsonti.
<Sync time="1064.489"/>
Wa:n se: kimali:na, *por, por cachitos** mochi:wa. Wa:n se: kite..., se: kichihchi:waya ma:tat, se: kisa:lohtiw.
<Sync time="1072.163"/>
Tikneki we:i ma:tat, tik[neki] *más** we:i, *qué tanto** de we:i.
<Sync time="1075.932"/>
Nochi weli, po:wtok 
<Comment desc="Po:wtok, 'está contado' en referencia a los hilos"/>
.
<Sync time="1077.74"/>
Po:wtok, ke:mah, pero a:mo owih.
<Sync time="1081.952"/>
Tein se: kimattok a:mo owih.
<Sync time="1084.087"/>
Entó:s yehwa yo:n tikuiah.
<Sync time="1086.361"/>
Tikuiah ma:tat de *pita o** yehwa de *cáñamo** wa:n ka:mpa tikchihchi:waya tiktekih se: kowtsi:n [i:]n *tanto agujeritos**.
<Sync time="1093.414"/>
Tikpankui:ltihte:wah nohjó:n wa:n 'te:mpilowahya se: kowtsi:n tiktekiah hko:n de ta:rroh.
<Sync time="1098.726"/>
Pat..., pata:wak, *tanto** de wehwei eski n' *agujeritos**, ke:mah.
<Sync time="1106.01"/>
Wa:n nohó:n tik..., tiknehnemi:ltia:yah nohjó:n kowtsi:n *hasta** tamiti:w n' ma:tat.
<Sync time="1110.314"/>
Ihkó:n 'xola:wtiowih, 'xola:wtiowih wa:n tikilpihtiowih, 'xola:wtiowih, xola:wtiw ihkó:n *hasta** tamiti:w.
<Sync time="1115.922"/>
Mochi:wa se: ma:tat we:i.
<Sync time="1118.158"/>
De ompa tatsi:ntan tamiti ompa se:, se: *kicruza:rowa** ihkó:n, se: kite:te:mpilohtiw nipa, nipa.
<Sync time="1124.004"/>
Nió:n no: moita ok ka:ni n' sa:liwtok, nió:n no: moita ka:nika pe:wa.
<Sync time="1129.076"/>
Ihkó:n nehjó:n mochi:wa, ke:mah.
<Sync time="1132.4"/>
Nochi, nochi n' mattok nehjó:n tekit. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1136.299" endTime="1141.327">
<Sync time="1136.299"/>
Mm. Ye:wa tite:chilih ke onkak, *este**, ox kui:kuiltikeh xilimeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1141.327" endTime="1146.542">
<Sync time="1141.327"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah.
<Who nb="2"/>
Okachi kuali teh 'te:chtapowi k..., *porque** neh a:mo nikini:xmati.
<Sync time="1144.89"/>
<Who nb="1"/>
Ah.
<Who nb="2"/>
'Te:chili:ka:n..., ke:niwkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1146.542" endTime="1157.054">
<Sync time="1146.542"/>
Ke:ní:w mono:tsah, ne:n, yehwa yo:n okuilimeh *porque** neh nikinte:nkakia kihtowah seki onkak, *este**, kilwiah, *este**,
<Sync time="1153.698"/>
ox xo:lo..., a:mo n' mati, a:mo semi nikie:kmati.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1157.054" endTime="1158.904">
<Sync time="1157.054"/>
Aha, ne: pero de n' *pescados**. 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1158.904" endTime="1162.189">
<Sync time="1158.904"/>
Aha, nochi yo:nkes onkayah wa:n ke ekintsi:n a:mo onkakeh ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1162.189" endTime="1298.204">
<Sync time="1162.189"/>
*Pues** ekintsi:n yo:n a:xo:lo:meh tikinilia:yah, yo:n a:mo we:lkeh. Tein a:xo:lomeh tsikitsitsi:n pero tein kiniliah xolotes wehwei:n ke:mah we:lkeh.
<Sync time="1174.532"/>
Pero yo:n a:xo:lo:meh *hasta** ekintsi:n a:mo tein ok.
<Sync time="1178.707"/>
Wa:n onkayah seki tikin..., tikinilia:yah, kueyameh.
<Sync time="1183.212"/>
Tikiliah *español, 'rana', este**, wehwe:ih
<Comment desc="Aqu parece larga la vocal de we:i, esto es, wehwe:i aungue en mucho caso lo pronuncia con vocal corta: wehwei."/>
.
<Sync time="1188.015"/>
Se: *nocarnal** nikpia semi kiniwelitaya kinim..., kinima:ya tet.
<Sync time="1192.107"/>
Ma:noh katka. A:taw ya:ya, a:taw niman kimá:s tet, sake:ra *diez** kinima:ya.
<Sync time="1197.331"/>
Wa:n ke:meh tenex tikuiah, tapahwia:yah, a:mo ke:man poliwiah.
<Sync time="1204.352"/>
*Mes de marzo, abril, mayo, hasta junio**, ¡uta! miak mota:lia:yah tekua:ko.
<Sync time="1210.912"/>
*Hasta** ne:n xilimeh ki:sayah a:te:n de n' a:taw.
<Sync time="1215.375"/>
Pero, pos ekintsi:n i:nxxx ke:meh name:chilia nohjó:n *pintos** i:ihkui:nkes.
<Sync time="1223.134"/>
*Pintos** kinilia:yahxxx wa:n inima:y wehwe:i, wehwe:ixxx mochi:wa ihkó:n.
<Sync time="1227.816"/>
Wa:n kiliah *mecos** no: i:ihkui:meh. Wa..., wa..., mela:w nakayohkeh, tohtoma:wkeh.
<Sync time="1234.689"/>
Wa:n ne:n ma:chikomeh seki ihko:ni sah.
<Sync time="1240.03"/>
Wi..., *mismo igual** we:lik, ma:chikomeh.
<Sync time="1243.359"/>
Wa:n nohjó:n *este** kiliah ista:kxilimeh no: seki:n, *mismo** no: pero yeh *más** tsikitsitsi:n.
<Sync time="1249.269"/>
Pero ne:n, *este**, n' kiliah kua:poye:kxili, pos yo:n a:mo, yo:n a:mo se: kikua, yo:n i:pa ihkó:n sah, seki kikuah pero a:mo. Semi takua:wak.
<Sync time="1261.616"/>
Pero ma:xahxaka yeh ihkui:ntsitsi:n sah, *medio verdes*.
<Sync time="1267.318"/>
Ke:mah.
<Sync time="1268.313"/>
Soh ke neli xahxakachti.
<Sync time="1270.892"/>
Neli, neli xahxakachtik, pero nikitak tikinkuiah no:, pero semi takua:wkeh.
<Sync time="1276.341"/>
Pero ma:chikomeh wa:n *pintos** wa:n *mecos** kualtsi:n, semi ema:nik.
<Sync time="1280.681"/>
Semi we:lik para se: kikua:s chi:lposo:n *o** ihkó:n taixkal *o** mantecado** iwa:n *jitomate**, semi we:lik.
<Sync time="1290.694"/>
Yehwa:n nohjó:n, ke yo:n *nombre** kipiah wa:n *tamaños** name:chilwih ya, *más** a:mo.
<Sync time="1297.325"/>
A:mo teh *más**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1298.204" endTime="1303.595">
<Sync time="1298.204"/>
<Who nb="1"/>
Entó:..., entó:s, entó:s ke:man nantapahwia:yah, *pescados**, ¿yehwa:n a:mo ki:sayah?
<Who nb="2"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1303.595" endTime="1386.923">
<Sync time="1303.595"/>
A:mo, a:mo mikiah.
<Sync time="1306.015"/>
Pos *ya, de ya**, name:chilwia, *este**, ki..., yehwa:n ki:sah pero ika ne: a:pahkamoh.
<Sync time="1311.508"/>
Okseki. Tenex a:mo, a:mo kimachilia:yah.
<Sync time="1314.788"/>
No: moyo:niah pero *si..., como siempre vivos** yehwa:n moka:wtiki:sah *cuando** ne: mi:xte:kaya n' a:t.
<Sync time="1320.043"/>
A:mo, a:mo mikiah.
<Sync time="1321.82"/>
Ke:mah, *porque** yo:lchika:wkeh.
<Sync time="1325.086"/>
Oksé:, oksé: *fuerzas** kipiah tak.
<Sync time="1327.879"/>
Ke:mah, pero, ne:n, ika a:pahkamoh a..., niman mo..., momoya:wah. Mikih. Ke:mah
<Sync time="1335.859"/>
Nikmattok *porque** neli tia:yah.
<Sync time="1339.651"/>
Wa:n tikchi:wayah neli ti..., tikte:mowa:yah yo:n kamoh.
<Sync time="1343.695"/>
Semi kualtsi:n se: kichkua, seki we..., seki semi wehwe:i.
<Comment desc="Aquí también se escucha wehwe:i con la vocal larga aunque otros lo pronuncia wehwei"/>

<Sync time="1346.978"/>
Seki i:ihkui:n se: kahsi, se: kitihtoka, se: kichkua. Ke:mah.
<Sync time="1351.877"/>
*Por eso** nikihtowa yehwa yo:n ika mikiah.
<Sync time="1354.316"/>
Pero ne:nke:n.
<Sync time="1356.129"/>
A:kin *listo** kinkui nohó:n tikihtowa xo:lo:tes *o** toni kiliah tokoxihmeh *o** kowa:michin wehwe:i.
<Sync time="1362.785"/>
Seki tapalo:l a nohjó:n. Pero a:xka:n a:mo ok. Ke:mah.
<Sync time="1369.092"/>
A:xka:n yo:n nochi, nochi poliwik a, ma:ski tak onkaskeh pero *gente** mowia.
<Sync time="1375.188"/>
Pos ne: xilimeh a:mo tein ok.
<Sync time="1378.462"/>
Ke:mah. Mm. Yehwa sah nohjó:n, a:mo teh *más**. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1386.923" endTime="1406.922">
<Sync time="1386.923"/>
<Who nb="1"/>
Sepa yankuiká: 'te:chtapow`i moto:ka:y wa:n ka:ni tiwa:le:wa, ka:nachi xiwit tikpia.
<Who nb="2"/>
Pos neh noto:ka:y Andrés Martín Juárez ni..., ne: Xaltepec niwa:le:wa, ninemi a:xka:n de San Miguel Tzinacapan. Ke:mah. Nikpia *cincuenta y nueve años**.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
