Kita sah ta:to ne: nika:n sepa timoahsikoh *este** tikita nika:n ne: teh, teh no: tikneki tikakis i:n, i:n tataxis tonika se: mopahtia. A:, entó:s teh no: tikneki no:, no: ika timopahti:s komo mitskui tataxis. We:noh, yo:n welis ... Ekintsi:n nimitsilwi:ti. I:n tataxis onkak se: xiwtsi:n mono:tsa opochekaxiwit wa:n yo:n, yo:n opochehkaxiwit kuali iwa:n tiktewa:tsas, *o sea** yo:n opochehkaxiwit tiktewa:tsa ne:n, tikawa:ntia ne:n opochehkaxiwtsi:n wa:n yo:n pimie:ntahxiwtsi:n kualtsi:n tiktewa:tsa wa:n ke:mah tik..., mahyá: tik..., tehwa:n tikiliah ne: tikchi:wah, tikxahxama:niah kualtsi:n mah mochi:wa *polvito** wa:n ompa tikte:kili:s yo:n tsiktsi:n tia:tsi:n, tehwa:n tikiliah refi:noh. Entó:s yo:n, yo:n opochehkatsi:n, xiwtsi:n, *este** kualtsi:n ompa ne: tikawa:ntia ne:n opochehkaxiwtsi:n wa:n tiki:xta:lilia ya yo:n *este** ne:n *pimienta, pimienta polvito** pero ixiwyotsi:n, tiktewa:tsa, *primero** kualtsi:n mah tewa:ki ne:n pimientahxiwtsi:n wa:n tikawa:ntia ne:n opochehkaxiwtsi:n wa:n tiki:xta:lilia iwa:n tsiktsi:n tia:tsi:n, refi:noh tikilwiah. Entó:s yehwa ya yo:n ika tik..., tikta:lilia kualtsi:n wa:n nika:n timoyo:li:xpepechowilia wa:n nika:n ne:n *este** ne:n itech ne:n *topulmonias**. Kualtsi:n, kualtsi:n xi..., xima..., ika ximopi:ki wa:n ne:n refi:noh tein ne: tikawa:nti:ti, tein takawa:nti:l no: entó:s nika:n timo..., timokua:ohohsa kualtsi:n wa:n tsiktsi:n timometsta:lilia nika:n, ika mahyá: timosoba:rowa wa:n ke:mah ximotsompacho ya. Wa:n yo:n tataxis *este** niman t'machili:s koma:mo mitska:wa pero niman se: kimachilia *porque** te:ka:wa. *Porque** neh ihkó:n *a veces** no: ika nimopahtia. Entó:s ika yo:n neh nikpia *este comprobado** ke yo:n, yo:n *pimienta** xiwtsi:n wa:n i:n opochehkaxiwtsi:n semi pahti, pahti para yo:n *este** tataxis, ke:mah. *Porque** neh nikita *este** pos tehwa:n yo:n i:n opochehkaxiwit *desde tiempo** ya tiki:xmatih, *desde** ke:meh ni..., ne: nikitak tane:x, *desde** ihwa:k to:má:n te:chitaya, te:chpahtia:ya, *porque** ne: to:nalmeh a:mo onkaya pahti. Ekintsi:n yankuik *este** mone..., onkak miak pahti *porque** pos miak nemaxti:k onkak, *por eso** ekintsi:n nochi titakowtamatih nochi ne: *botica** pahti wa:n ne:n tein ika timopahtia:yah komoke ne:n tanamakanih a:mo kinekih ok mah *este** tikuika:n tehwa:n, kinekih mah tikintakowi:ka:n para te:chkui:liah totomi:n tein timota:niliah. Yehwa:n te:chiliah se: pahti, *tantos, o sea**, a:mo no: iwtok ok, pati:yoh. Se: pah..., se:, se: witsti, nehjó:n tehwa:n tikiliah pahti ne:n *penicilina o penprocilina**, a:mo mitsilwi:tih se: e:yi peso mitsilwi:tih se: sempowal wa:n mahtakti *peso** wa:n *porque** pos *este** a:mo mitska:wa toto:nik *o** tataxis *Uta! pos tikixta:wtok a yo:n, entó:s yo:n yehwa:n *este pues a veces** te:chna:miki, *a veces** a:mo te:chna:miki pero i:n, i:n, i:n xiwtsi:ni pos nika:n tai:ka:n ya tikta:liah, a:mo tikuih ok. Tikihtowah pos a:mo, a:mo tikuis tih ok *porque más** te:chpahtia yehwa i:n *botica** pahti [ika] titakowtamatih. Pero a:mo neli ta: *mismo** yehwa xiwtsi:n sayoh kifabrika:rowah wa:n *por eso** ne: yehwa:n kinekih *más** mah te:chkui:li:ka:n totomi:ntsi:n wa:n nika:n tikpiah pahti. Nika:n tehwa:n tika:wte:wah, ma:se:walxiwtsi:ni, ma:se:walpahti tehwa:n tikiliah, yehwa ika timopahtiah. Ke:mah wa:n yehwa yo:ni ne: pos semi kuali yo:n *este** n' opochekaxiwtsi:n wa:n *pimienta. *Pimienta** se: kitewa:tsa ne:n ixiwyotsi:n kualtsi:n wa:n pero se: kichi:wa, se: kixahxama:nia, kualtsi:n mochi:wa tatixtsi:n, *polvito** Entó:s se: kixta:lilia ne:n opochekaxiwtsi:n, se: kikawa:ntia xiwtsi:ni wa:n se: ki..., ki..., ki..., kiohsa ika ne:n tia:tsi:n, tehwa:n tikiliah refi:noh, ke:mah. Entó:s yo:n, yo:n tia:tsi:n kualtsi:n ika ne:[*por]que** no: tamachi:wtok sah se: ki..., se: ki..., se: kitoto:nis ne:n refini:toh, tia:t. Se: tahkkoto:pohtsi:n xikawa:nti kualtsi:n ika se:, ika se: ko:ntetsi:n. Se:, se: tsikitsi:n, se:, se: *cuarto** de, *o sea** se: ... *Por ejemplo** se: topo de a:tsi:n, mah kualtsi:n tsokowa:ki, kualtsi:n, *o sea** ne: a:mo a:tsi:n, refi:noh, tikawa:ntia kualtsi:n wa:n tik..., tikohohsah ne:n *pimien..., pimienta polvito** wa:n ke:mah tiki:xta:lilia ne:n opochehkaxiwtsi:n wa:n ke:mah timoyo:li:xta:lilia nika:n. Kualtsi:n nika:n itech i:n se: *ipecho** kie:ra e:yi, nika:n xikte:tekpa:na, *primero** nika:n 'ta:lia ihkui:n wa:n se: nika:n 'ta:lia para mah moki:tski wa:n nika:n no:. Chikuase:n, chikuase:n *hoja** opochehkaxiwtsi:n, nika:n nochi wa:n tein moka:was ne:n refini:toh *sobra**, tein mo..., mo..., moka:wa ya entó:s yeh ika timo..., timoohohsa, nika:n kualtsi:n wa:n ximotsompacho xikochi, xi..., ximi:to:ni, mo..., mahyá: tehwa:n tikiliah, timovaporisa:ro:ti, timi:to:ni:ti. Entó:s titane:siki:w kualtsi:n, tekelka:wa ne:n ... Kie:ra ohpa, e:xpa timochi:wili:s, a:mo *porque** yekinika ne: timota:lilih ya wa:n tikneki mah mitska:wa ya, a:mo, kie:ra ohpa *o** e:xpa. Ke:mah, ika tikochi wa:n sepa mo:stika sepa ika tikochi wa:n, wa:lwiktika [wiptika] ke:mah tika:wa ya pero e:xpa ximochi:wili:s para mitsna:mikis. Wa:n a:mo tima:lti:s ika sese:ka:t tima:lti:s mah taka..., ika ma..., mah a:mo semi toto:nik mah tein yema:nik. Pero ika toto:nika:t *porque** ta:mo *este** ... *Porque** tima:lti:ti ika ne:n sese:kat pos welis teisá: mitschi:wili:s *o** a:mo mitsna:mikis, kipia de ma:lti:s ika toto:nik, yema:nka:t, ke:mah. Iwki yo:ni. Ke:mah, mm.