Si es posible borrar esta parte. Ke:ní:w timoahsi kualtsi:n. ¿Mokaki?. Mm. *Este* ki..., este** teh tiwa:kah de ne: a:na:l ti..., tiki:xti:ko ne:n tomase:waltahto:l. Ti..., tikneki mah nimitstapowi ke:ní:w moto:ka ne:n se: *semilla, o sea** se:, se: tateyo:t de n' kahfe:n, kanah, ke:mah. Tikuelmati ne: mah nimitstapowi. Mm. We:noh, i:n tehwa:n nika:n tikchi:wtokeh i:n tekit ne:n, nehjí:n tehwa:n tikiliah ye:k..., ye:knemi:lis *porque** se:, se: tateyo de i:n kahbe:nmtsi:n tehwa:n tikchi:wah tikiliah *este** tikyektiah n' ta:ltsi:n wa:n de ompa tiktamiyektiah tik..., tikte:mah itech se: *bolsita**, mono:tsa se: *bolsa de naylon** de, de *veinticinco** de wehkapan entó:s ompa yo:n tikpexo:ntiah n' ta:ltsi:n ne:n tein tikektiah wa:n tik..., tiktamachi:wah se: *metro** de pata:wak para ... Komo tiknekih se: *metro cuadrado** pos apenas ke:meh mah t'ta:lili:ka:n se: *ciento** de *bolsa** de tateyo:t de kahfe:ntsi:n. Entó:s ke:mah, yehwa yo:n tikchi:wah, ta:ka:n yo:n ika tipe:wah, ika tikitah ox kualtia oso a:mo. Entó:s yo:n de se: *metro cuadrado**, se: kitamachi:wa ompa tiktekpa:nah sikie:ra *este** sehsempowal wa:n ma:kui:l pero a:mo akis ta: ke:meh, ke:meh ma:mahtaktibo:lsah akis de, de se: *metro** wa:n de ne:pa *o** xa: ke:mah de se: *veinte, por ejemplo** nika:n de se: *metro, cien, cien centímetros** kipia wa:n de o..., pos a:mo we:wehka, semi koya:wak ke:meh de *tubitos como de treinta** de koya:wak *más o menos**. Tsiki..., tsikitsitsi:n, a:mo semi wehwei. Entó:s o:me, e:yi *hasta** ihkó:n, *hasta** motekpa:nas se: *metro**, pexo:nis, ta:ka:n *quince bolsitas por** de se: *hilera, por se: metro** mah t'ta:lili:ka:n, ma:kui:l *hilera** ki:sa *por** se: *metro**, mah t'ta:lili:ka:n ma:kui:l bolsi:tah motekpa:na para ki:sati *este** m..., mah de *veinte** pos yehwa ya *cien, cien bolsitas** aki se: *metro**. Entó:s yo:n tik..., *una vez** nochi tikahxitihkeh ya nochi *cien bolsitas** pe:wa ya tikta:liah sehse: tateyo:t, oho:me tateyo:t para ix..., ixwas se:. Entó:s ihkó:n nochi tikta:lilihtiowih wa:n ompa ya tikitah se: pos komo tikpachowah kualtsi:n wa:n mo:stah tika:aha:wiah pos e:wi ke:meh, *de perdido** se: *o sea** tehwa:n tikihtowah *pues** wehka:was semi se:, se: sempowal to:nal. Pe:wa ya ma:..., se: kitas ke ma:tapa:ni a, entó:s yowi de mo..., mopoto:ni:ti a tehwa:n tikiliah entó:s pe:wa ya se: kita ke komo se: kita ke yowi a nochi mo..., pe:wa ya mo..., moma:tapa:na ya, entó:s se: kahchi:wa ya, se: kahchi:wilia ne:n i..., mahyá: tehwa:n tikiliah ite:ntsak ne:n ika tikpachowah, se: iswatsi:n tik..., tikta:liliah *o** o:me ihkó:n para mah mi:to:ni, mah kuecha:wto ne:n tateyo:tsi:n de n' kahbe:ntsi:n wa:n ompa yo:n tikitah ke pe:wa ne:n nochi ixwati a entó:s tiahchi:wiliah ya n' iswatsi:n, tikta:liliah ya ne:wi:n, mochi:wa ya ne: tapala:n ya. Entó:s de yo:n a:mo ma:wilowa yo:n iswatsi:n *si no que** mochi:wa tapala:n, mochi:wa ta:ltsi:n sepa, entó:s yo:n tikitah pe:wa ya ne: moskaltia ya, moskaltia ya pe:wa tik..., tikiliah tehwa:n, tikta:liliah yo:n *este** ne:n ke:ní:w tikiliah ne: yo:n para a:mo kiahsis ne:n chapolin, a:mo kitekis, pe:wa tikta:liliah, tikta:liliah ya yo:n ke:ní:w mono:tsa, *este** ne:n, ika tikrocia:rowah ne:n *foley** pero yo:n ki:sa español a pero yo:n tehwa:n tikiliah porin ika tikrocia:rowah para mah a:mo kahsi n' cha:wis, Mah a:mo kiteki ne:n chapolin. Entó:s yehwa yo:n ika tikchi..., ika tikrocia:rowah, kualtsi:n wa:n ke:mah ne: tikitah pe:wa ya ne: komo kualtsi:n, *hasta** xohxoxoktik, se: kwelita ya. Entó:s yo:n pe:wa tik..., pe:wa moskaltihtiw, moskaltihtiw, iwki moxiwyo:tihtiw, moxiwyo:tihtiw, pe:wa momahma:itia, momahma:tihtiw a, tik..., *a los** se:, tehwa:n tikiliah, tehwa:n wehka:was mah o:me me:tsti yeto itech n' bolsa, komo tikitah ke pe:wa ya ne: momahma:tia ya, entó:s pe:wa tikahchi:wah ya, tikkahchi:wtiowih ya. Tikta:liah ya itech ne: ka:mpa moskalti:s a, ka:mpa itech ne:n ta:lko:ntsi:n, ta:lhoyoh tehwa:n tikiliah. Pero yo:n *este** achto ne: tikitah, pe:wa tik..., tikitah komo pe:wa ya moskaltia moma:xiwyo:tia ya entó:s ne: ki..., tikchi:wah ya ne:n ta:lko:mit wa:n yo:n ta:lko:mit no: tikrellena:rowah, no: t'ta:liah tapala:n. De yo:n tapala:n tikta:liliah nochi tiki:skeh, ta:ka:n tikchi:wa oksé:, se: *ciento** wa:n ... Se: *ciento hoyo** tikchi:wah *porque** yehwa sah yo:n tikpiah ne:n to..., *embol...,* tein tehwa:n tikiliah ne:n tai:xpowal tehwa:n tikiliah, tehwa:n tikiliah se: *ciento**, yehwa yo:n tehwa:n tikiliah para mah a:mo ne:n moso:bra:ro n' ta:lko:mit. Entó:s *este** yo:n tikrellena:rowah yo:n ta:lko:ntsi:n, wa:n pe:wa ya, *una vez** timotamirellena:rowah ya, ne: tik..., tehwa:n tikiliah tikpexo:ntiah. Tikpexo:ntiah n' ta:lko:mit nochi yo:n se: *ciento** ta:lko:ntsitsi:n, entó:s yo:n pe:wa ya ne: tiksakah ya, ke:mah, tiksakah ya wa:n t'ta:li:tih itech ne:n ta:lko:ntsi:n ya, tik..., sepa tik..., tiki:xtiliah tepitsi:n ta:ltsi:n wa:n ompa t'pankalakiah, ompa ke:mah tik..., sepa tik..., mahyá: tik..., ti..., tehwa:n tiki:xpohpolowah tehwa:n tikiliah. Tik..., tik..., tikpexo:ntiah mah mor..., mah mo..., mah i:xpeti, ke:mah ne:n ta:lko:ntsi:n, mah a:mo pano ke:meh yetok nalnatsi:n, mah a:mo kipanawi, kipia de yetos iwa:n *este** ne:n inalwayotsi:n, mah iwa:n ne:n ... Mah moreja:ro tikiliah tehwa:n, ke:mah. Una vez** kualtsi:n ya nochi tima:tamih ya yo:n tikto:kah ne:n se: *ciento** ne:n taktson *pues este, una vez** nochi t'tamito:kah ya sepa se: ... *Después** de yo:n sepa tiwa:lpe:wah ya, tikchi:wiliah ya ne:n *rayitas**, sikie:ra, seki tehwa:n tikiliah ne: komo ke tehwa:n tikiliah tikpatas *raya** tik..., tehwa:n tikiliah ne: tikchi:wiliah ne: se:, se: ohtsi:n. Ohtsi:n, yo:n ohtsi:n tikiliah tehwa:n para ompa tikta:li:skeh ne:n tapala:n. Ompa ti..., tikta:li:skeh yo:n, yo:n ohtsi:n tik..., tikchi:wiliah, parahko, a:mo paratani, kipia t'chi:wili:skeh parahko para ne: ompa motila:nilihtia:s ne: n' iyo:lchika:wka. Ke:mah, de yo:n, de yo:n tik..., tima:tamih ya ne:n se: *ciento**, entó:s tikihtowah tehwa:n ekintsi:n sayoh mah se: kikuida:ro ya sah *porque** no: xiwyowa, no: xiwyowa, kipia se: kichipa:wtia:s, se: kistinemis. Ton ki..., ton, xa: teisá: kitepachowa to..., to..., to..., totato:ktsi:n ne:n tein tikta:lilihkeh ne: para ika timopale:wi:skeh, entó:s yo:n pe:wa ne: tikcuida:rowah ya *hasta** ne:n nosiwa:w nikilia ke:meh neh no: nite:tekitilia entó:s nikili:s "i:pa tikitati:w ne: to..., to..., tein tikta:lihkeh ne: tikmattok ton ika timopale:wi:skeh, tikitati:w xa: teisá: kitekipachowa, xa: kikuitakepak pio, xa: kalakik xiki:xti:s, komo tikitak kalakik, ki:xti, mah a:mo te:chma:lchi:wili ne:n to..., tein ika timopale:wi:skeh, ne: tein tikta:lilihkeh ne:n tateyo:t ne:n kahbe:ntsi:n" *porque** yo:n pos *este** te:chpale:wi:s, se: o:me e:yi xiwit te:chpale:wi:s. *Hasta** no: timowelitaskeh ya komo tikitah pe:wa ya ta:ki, entó:s i:pa tikihto:skeh ke i:n tik..., tikihtowah tikepko:tih ya ne:n tein timoowihtihkeh ne:, ne:ka to:nalmeh tikta:lihkeh se: *este**, se: taktsontsi:n de kahbe:ntsi:n. Entó:s yehwa yo:n semi *este** pos tehwa:n ika timopale:wiah yo:n kahbe:ntsi:n. Yo:n kahbe:ntsi:n semi te:chpale:wia miak *por eso** tehwa:n tikitah ekintsi:n ... Achto *primero cuando** tipe:wte:wkeh pos neli tiknamakayah ok, pero *cuando** yo:n tipowetsikoh, i:n *apenas** ke:meh se: *veinticinco años, cuando** tasekwetsik, wehka:w a yo:n wa:lah, se: tasekwetsi:lis wa:n yehwa ya ka:mpa te:chtekipacho:ko ya i:n *este** tehwa:n tikihtowah ne: pos titapolo:koh *porque** tikpolohkeh yo:n to..., toyo:lchika:wka, totato:k. Nochi wehweliw yo:n kahbe:ntsi:n, tatak nochi, *después** pos a:mo a:kin ok te:chkowilih ok, a:mo a:kin te:chkowilia:ya pero ekintsi:n pos sepa pe:wak komoke timoyo:lkuih nono *porque** ne: *pues** tikitah sepa pe:wa te:chkowiliah ke:meh te:chilwiah ke mah a:mo timoyo:koko:ka:n, ehkos, ehkos to:nal *este** te:chkui..., te:chkowili:skeh wa:n ika ipati:w a. *Hasta** ekintsi:n pos *más o menos** kuali yetok ne:n ke:meh tikihtowah tehwa:n, mah a:mo se: mosenka:wa, *siempre** mah tikchi:wtia:ka:n ne:n tateyo:tsi:n, mah tikembolsa:ro:ka:n wa:n mah tikpe..., *o sea** yehwa yo:n mah tik..., tehwa:n tikihtowah ma:se:walkopa mah tikpexo:nti:ka:n i:n ne:n yo:n tehwa:n tikiliah na:ylohbo:lsah. Yehwa yo:n, a:mo we:weyak, ta: de veinticinco semi de we:wehkapan, wa:n yo:n mah se: ki..., se: kiepko se: ikahbe:ntsi:n para timopale:wi:skeh ika, para ika ne:, de ke pe:wa ya ta:ki pos ta:ki de tein semi niman ne: a:mo nonalwayoh..., nonalwayohkui tehwa:n tikihtowah de o:me xiwit a pe:wa ya, pe:wa ne:xtiw , a:mo miak se: o:me e:yi tatetsi:n pe:wa te:chne:xtilia ya. Oksé: xiwit sepa *más, más** ta:ki a, *parejo** ata, e:yi xiwit ke:mah pe:wa nochi a, nochi a ta:ki yo:n se: *ciento matita** de taktson de kahbe:ntsi:n nochi te:chwa:nti a. Niman tehwa:n timonohno:tsah iwa:n nosiwa:w "kita sah tein totekiw, ekintsi:n tika:provecha:ro:tih ya" tehwa:n tikihtowah tik..., tikeko:tih ya ma:se:wakopa tehwa:n tik..., tikihtowah tehwa:n timowelitah ya. Entó:s pe:wa ya ne: tata:ki a, timoi:xeheko:ltiah ka..., ox tiknamakatih *o** aya:mo, *porque** neli ke:meh i:n tikita ne:, ne: tani tehwa:n pos te:chilwiah ke mah a:mo tike:walti:ka:n ok kahbe:n *porque** a:mo kipia, a:mo eti:ya *porque** ne: semi wa:kkatik. Ke:mah, kakawat, a:mo kipia, a:mo, a:mo kipia iyo:lo, ke:mah, *por eso** tehwa:n tikihtowah *este** ne: tanikua:kopa ya semi takawa:ni, a:mo, a:mo eti:ya ke:meh tehwa:n. Entó:s ne: ihkó:n chi:wtok i:n, entó:s pe:wa ta:ki a, ahsi ne:, de e:yi xiwit, na:wi xiwit entó:s tikihtowah pos te:chmaka ya se:, se: *ciento** wa:n tahko *o** se: *ciento** wa:n na:wi powal *kilo** de yo:n, de yo:n se: *ciento** taktson de n' kahbe:ntsi:n. Entó:s yehwa yo:n komoke miak, miak *este** tehwa:n tikihtowah, miak nepale:wi:l a, yo:n se: *ciento** wa:n na:wi powal *kilo** de se: *ciento** taktson de kahbe:n. Yo:n tehwa:n tikihtowah ... A:, *no**, se: *mata** ki:sa na:wi, *hasta** ma:kui:l *kilo**, timowelitah ya. Entó:s tikihtowah tata:kik, entó:s sepa ok tikye:kchi:wiliah yo:n ohtsi:n, tikye:kue:ntahchi:wah ya *porque** ke:yeh, *porque** tikmattokeh ke te:chwa:nti. Ke:mah, te:ch..., te:chkowiliah ya, tiknamakah ya, no: *hasta a veces** tik..., te:chmakah ok *todavia** ne:n *completos** ok. Komo patiowak wa:n tiknamakah nika:n i:n tosepan pos te:ch..., te:chtaahxitilia ok se:, se: na:wi tomi:n, de se: *kilo**, se: *ciento** pos ompa tikpia motahkociento** nepale:wi:l, ke:mah. Entó:s timowelitah ya yo:n, tikihtowah *hijo de la mala**, sepa ne: tikta:liah sepa se: *vivero** ya, sepa oksé:, *más** tepitsi:n we:i a, tikta:liah ya sikie:ra o:me *metro** ya de pata:wak, de wehk..., de weyak wa:n de pata:wak se: *metro** entó:s tikihtowah tikamplia:ro:tih, *o sea** tehwa:n tikihtowah tikwe:ilti:tih ne:n *tovivero porque** tikwelitakeh ya i:n se: *ciento** taktson, komo ke te:chmakak a, te:chpale:wih ya, entó:s nikilia *nofamilia** tikmati toni "ne: tikwe:ilti:tih i:n to..., *tovivero**". "Ke:yeh" kih..., "pos xikta sah te:chmakatok a, timoye:kpale:wi..., te:chyo:lchika:wtok a, kita sah, ekintsi:n tein ticosecha:rohkeh, se: *ciento** wa:n na:wi powal *kilo** pos mahyá: yo:n miak nepale:wi:l a". Entó:s yo:n tikwe:iltiah ya sepa para na:wi xiwtika ya sepa timowelitah, tikchi:wa ya, tikwe:iltiah ya yo:n *este vivero**, 'ta:liliah ya o:me *ciento** ya. O:me *ciento** taktson de kahbe:ntsi:n. *Hijo de la mala** pos *después** de yo:n tein tikta:lilihkeh se: *ciento cuando** wa:lchikuase:nxiwit pos miak, we:i *mata** ya mochi:wa, miak, miak te:chwa:nti a. Se:, de se: taktson ki:sa *a veces hasta** chikue:i *kilo**, chikna:wi *kilo**, ke:mah, se: mowelita ya, de se: *ciento** pos tikalakiliah ya pos miak a, ke:mah. Pos mahyá: se:, se: nepale:wi:l a, se: chikuase:n *ciento** de *kilo** te:chwa:nti a, ke:mah. Wa:n ika yo:ni tehwa:n tikitah ke pos miak *ventaja** *cuando* ne: *mero cosecha** ya. *Cuando** tikitah tehwa:n de, de *tres a cuatro, cinco años** pos miak ki:sa ya, ke:mah, pero *siempre** moneki mah se: kichi:wilihtiw parahko ne:n, ne:n tehwa:n tikiliah ioh wa:n ompa tikta:liah, ke:mah. Yehwa ya tehwa:n tikiliah *castilla, terrazas**, ke:mah, pero yo:n a:mo tikuih, ta: tikuitokeh de ne:n toma:se:waltahto:l, ke:mah iohtsi:n, iohtsi:n tehwa:n tikiliah tiktatatpowiliah, 'chi:wiliah se: *caño** ihkó:n para ihkó:n *este** ompa, ompa ne:, ompa ne: no:, ompa ki..., ika moyo:litia ne:n tapala:n, ompa motila:nilihtiw. *Porque** nalwatsi:n motate:molia, motate:molihtiw, ke:mah. Entó:s nochi, nochi ompa yo:n tein se: kita:lilia tapala:n, ompa ya ne: ki..., chi:chi:tok a, ke:mah. *Después** de yo:n tata:ki, kita nochi tami tiktami..., tiktamitekih ya se: xiwti..., se: *cosecha** entó:s n' ika na:wpa, ma:kui:lpa ya tiktekis, tipano:s, moka:wa ya yo:n *este** ne:n tehwa:n tikiliah ka..., kakawat a ma:ski ohki pero e:wat a sah, a:mo, a:mo, a:mo teyoh ok *porque** ne: ki:sa komoke ne: yehwa tehwa:n tikiliah ne: se: e:wat a sah, a:mo, a:mo eti:ya ok. Pero tein achto tikihtowah tika:provecha:rowah te:chixta:wiliah se: *kilo, porque** ne: ne:pa tehwa:n te:chkowiliah pe:wa de o:me *peso** wa:n sempowal wa:n mahtak pos miak, miak, *o sea** nepale:wi:l a, ke:mah. Entó:s yehwa yo:n, ekintsi:n tikistokeh pos te:chkowilihtok patioh ya, tehwa:n tikiliah *este**, kihtowa ne:n a:ksá, "ke:ní:w tiknamakato mokahbe:ntsi:n". "A:, ne:pa kixta:wah tepitsi:n" "Ka:ni, ompa i:n, ne:pa" kihto:s, wa:n *todavia**" kihtowa mitsmakah mo..., se: a:matsi:n" kihtowa "para tiko:bra:ro:s ta:ka:n *más este** panki:sa wa:n tanamakatih yehwa:n wa:n ta:ka:n tepilitsi:n te:chtaahxitiliah ompa x'namakati". Entó:s timoyo:lchika:wah, nika:n tikwa:lkuih, ke:mah, nika:n te:chpale:wiah. Se: na:witomi:ntsi:n pos no: nepale:wi:l a para tehwa: i:n tipobres**, ke:mah. Ika yo:ni ne:n ... Neh yehwa i:n tein nimitsilia ne:n totato:ktsi:n de kahbe:n, yeh[wa] ika timotekipanowah, ke:mah, semi timopale:wiah ika *porque siempre** nochipa, nochipa tite:tekitili:skeh *pues este** tikita tehwa:n *a veces** te:chkui kokolis wa:n komo tikpia mokahbe:ntsi:n pos ika timopale:wia, tiknamaka se: *bolsita** wa:n tiknamakati, ompa tikpia ne:n tomi:ntsi:n. Kuali te:chahsis a para ika timopatili:ti:wih se:, se: almo:n tao:ltsi:n. ke:mah, ika timokowili:tih ya, se:, se: tahkoki:loh etsi:n ompa timowa:lkuiliah ya, se:, se: pa:nti toxapohtsi:n ompa no: ika timokowiliah ya para ika timotachipa:wi:skeh kie:ra ika tima:lti:skeh, *porque siempre** tima:ltiah moneki se: xapohtsi:n. Kie:ra ika timokua:xakualowah wa:n yehwa yo:n se:, s..., tsiktsi:n istatsi:n pos nochi timokowiliah ke:meh ne: tehwa:n a:mo tikmatih ke:ní:w tikchihchi:waskeh istatsi:n, pos neli nochi timopatiliah. Nochi timokowiliah pero nochi ika tomi:n, a:mo tik..., a:mo te:chahsi *más** tein tomi:n tein timota:niliah, ke:mah. Wa:n komo tikpiah se: *bolsita** de, de kahbe:nwa:ktsi:n pos tik..., tikuite:wah wa:n nika:n tikwa:lkuih, nika:n to..., to..., tosepan kali *o sea** nika:n, ne: tehwa:n tikiliah ne:n ka:mpa toye:knemi:lis, yetok se: kaltsi:n ompa te:chtakowiah mono:tsa ne: tosepan..., tosepantakowalistah, ke:mah, ompa te:chkowiliah tokahbe:ntsi:n, ompa tikte:makah wa:n no: timowelitah ya totomi:ntsi:n te:chmakah, ke:mah. Se: o:me *ciento**, na:wi *ciento peso** pos no: tomi:ntsi:n ya, ke:mah" wa:n entó:s *todavia** te:chiliah" kihtowa "ta:ka:n onkak" kihtowa "titanamakatih tehwa:n wa:n tikchipa:wah kue:ntah, ta:ka:n onkak ok tepilitsi:n pos tame:chahxitiliah" kihtowa "se: o:me tomi:n", *hasta** se: o:me powal *centavo o** se: na:wi tomi:n, ke:mah, iwki yo:ni ne:n chi:wik i:n to..., totahto:l, ke:mah. *Este** ke:ní:w tikita kualtsi:n, kuali mi..., eh. Ke:mah wa:n yo:n *pesma** ke:ní:w no:, ke:ní:w se: kikui. *Pesma** ke:ní:w se: kikui ipan *vivero** A: *pesma**, a: yo:n de *pesma, este**, ke:mah weli, no: kuali se: kita:lia ne:n yehwa yo:ni pa..., a: para ikua..., ikua:..., ikua:cha:ntsi:n ne:n to..., tovivero** Aha, ke:mah. A:. Ke:ní:w se: kichi:wa. *Este** yo:n, *este** se: kitohto:ka ne:n, e:yi, según** de, se weyak ne: mo..., to..., tehwa:n tikiliah tehwa:n, *según** de weyak ne:n tikiskalti:s ne:n, ne:n *movivero**, ta:ka:n e:yi *metro o** o:me *metro** pos o..., na:wi, na:wi kowtsitsi:n sah, na:wi *poste** tikteki wa:n tikto:ka ka:mpa ne: *movivero esquina** wa:n ne:pa *esquina**, na:wi. wa:n o:me kow..., kowi:xpano:l ne:pa tikta:lia, ne:n ahko. Sayoh tein tikto:kas ne:n para *poste** mah kipia ne:n ikamachal, yo:n kamachal tehwa:n tikiliah para ompa tikta:li:skeh n' oksé: ne:n kowtsi:n para okseko sepa tika:na:lmakah para ompa mota:liah, tehwa:n tikiliah mahyá: ta:ta:nka:yo:tsitsi:n. Ke:mah, yehwa yo:n tikta:liliah, entó:s de yo:n tiktamita:liah ya, sikie:ra se: o:me e:yi kowtsi:n ihkó:n sepa tikta:liah *atravesado**. Na:wi kowtsi:n tikta:ta:liliah *porque** ne:n tein ika tikua:pacho:tih ya n' iekawil, a:mo we:weyak, semi, semi we:weyak ke:meh se:se:me:tro de we:weyak, entó:s wa:n komo se: *metro** de koya:wak ne:n *movivero** sa n' kuali sah, ne:n kita..., kitapa:rowa ya. Mahyá: iwki kipachohtok a, para iekawil a. Mm. Yehwa yo:n iekawil. *Por eso** kahbe:ntsi:n kualtsi:n moskaltia, *hasta** xohxoxoktik, *porque** ne: takua:iya:ntok. [K]e:mah, de *vivero** pero, ke:mah. Entó:s *una vez este** ki:sa ya ne:n taktson de ne:n tokahbe:ntsi:n tikahchi:wah ya entó:s no: ... *Porque** ne:n yo:n *pesma** no:, no: wehweliwi pero pos taxi:kowa *mientras** ke a:mo se: kioli:nihtok taxi:kowa, ke:mah. Kie:ra ka:n se..., según** de weyak ne:n *movivero** miaktsi:n kikui. Mm. Se:, se:, se: nepan, ke:meh se:, se: sempowal wa:n ma:kui:l *este** ne:n xiwit de n', de yo:ni, sehse:, sehse: *pesma**. Mm, toni *pesma**. Nehjó:n *pesma**, de yo:n tein wehwei, yehwa yo:n se: kita:lilia, ne: ika se: kikua:pachowa *vivero**, ke:mah. A:mo ta:lpanpesma. A:mo, a:mo, yo:n tein wehwei, yo:n *este** tehwa:n tikiliah *pesma** tein wehkapan mochi:wa *porque** miak, o:me taman de n' *pesma** seki no: a:mo witsio, yehwa yo:n no: kualtia no: kuali ika se: kipanta:lia ne:n, ne:n *vivero**, ke:mah. *O sea** miak taman pero yo:n ta:lpanpesma, yo:n tsikitsitsi:n pos a:mo kualtia, yo:n kualtia *solamente** para ne:n se: kichihchi:was de ne:n i..., ikowyotsi:n, ne:n *jaula**, ne:n yo:n okseki ne:n para tatopo:ni, ke:ní:w mono:tsa *cohete**. Mm. Ke:mah, yehwa sah, yo:n ihko:ko:ntsitsi:n, yo:n kualtia para *cohete**, ika kikuih, ki... kikua:ilpiliah para mah a:ksá: kikowa ne:n se: *docena** tikiliah tehwa:n, mahtaktio:mo:me *cohetito** yehwa se: *docena** tikiliah. Tehwa:n tikiliah mah..., mahtaktio:mo:me *cohetitos**. Mm, pero [...] i:pa yo:n, pani, ipan yo:n, ke:ní:w ito:ka:i, iekawil, iekawi:lo. Eh, a:, iekawil yehwa *pesma**. Mm, pero yo:n *pesma más** toma:wak, *pesma** ixiwyo. O:me, o:me to:ka:i..., Onkak, onkak tein witsioh wa:n onkak tein a:mo witsioh. Ke:mah, yehwa yo:ni, o:me taman *pesma** ne:n onkak, nochi kualtia para ne:n ikua:tsako:ni ne:n *vivero**, ke:mah. Yehwa yo:ni. A:mo tine:chilwih ika [tein] eti:k a:mo se: wel[i] kikui. Ne:n *pesma**. Pe..., mm. De eti:k a:mo, a:mo sanke:n, a:mo, a:mo eti:k semi ne:n *pesma** Mm. De sempowal, de sempowal wa:n ma:kui:l *este** ne:n xiwit. Mm. A:mo eti:k, ke:meh se:, kuali a se: chikuase:n *kilo**, a:mo kipia, a:mo eti:k. Mm A:mo eti:k para tikua:ta:lili:s ne:pa a:mo, a:mo, a:mo, a:mo, a:mo motekono:s ne:n mahyá: tehwa:n tikiliah ta:ta:nka:yo:tsitsi:n, a:mo teh kichi:wilia, ke:mah. Mm. A:mo, a:mo, a:mo teh k..., a:mo eti:k semi. Mm. Ika yo:n tikuelitah *porque cuando una vez** wa:ki a, *¡Uta!** moka:wa ke:meh se:, ke:meh se: *kilo** ya sah ne:n de wa:ki a. Mm, mm. A:mo eti:k, ke:mah. Iwki yo:ni chi:wi ne: ... Wa:n para yo:n tapala:n, kowtapala:n a:mo weli . A: ne:n, a: ne:n ikowyotsi:n, ikowyotsi:n yeh neli pala:ni, mochi:wa ta:ltsi:n, pos *hasta** kuali yeh *este** se: kita:lilia yehwa ya ne:n, ne:n, ne:n taktson de kahbe:ntsi:n. Mm. Yehwa ya se: kita:lilia, se:, se: kichihchi:wilia se: ki..., se:, tehwa:n tikiliah ne: iohtsi:n. Pero parahko, paratani a:mo, kipia de se: kita:lili:s parahko iohtsi:n se: kitapowilia, wa:n yehwa yo:n no: kuali s..., no: kualtia ne:n *pesma, pesma** i..., ikowyotsi:n *porque** pala:ni, kualtsi:n mochi:wa *polvito** wa:n *hasta** kuecha:wak. Ke:mah, yehwa yo:n ne: no: kiyo:lchika:wa ne:n: tokahbe:ntsi:n, ke:mah, *este** pos neh yehwa sah yo:n ni..., Wa:n yo:n *pesma** kuali para yo:n tapala:n. Ey. Kuali, kualtia no:, kualtia, kualtia, ke:mah wa:n kualtsi:n *porque** kualtsi:n pa:ti. Mm. Ke:mah. Nochi *pesma**. Nochi *pesma**, nochi, nochi. *Esole** wa:n yo:n okseki, nochi kualtia, kualtia, kualtia, ke:mah. Tein wehkapan no:. Este pos neh yehwa sah yo:n tein timonohno:tskeh. Mm. Timotio:taki:ltihkeh ya. Sugiero que se borre.