Pos a:man no: n'neki nimitstahtani:s ne: ox no: tiki:xmattok yo:n xiwit tikiliah ne: koko:kxiwit, ke:niwki wa:n ke:meh ka:nikawi:n mochi:wa, ox kahfe:ntah, ixta:wat oso ohti, ka:nika mochi:wa, pero tiki:xmattos no:. Pos yehwa tikneki no: tikmatis ke:meh i:n timoahsih i:n ohti. Ke:mah. Mm. *Siempre** timona:miktinemih wa:n *siempre** timoliah kati:n kuali para pahti oso para teisá: se: kikua ne:n xiwtsi:n. Ke:mah. I:n koko:kxiwit onkak ne:wi:n wa:n ikua:pan kipia ne:n iteyo. Mm. Iteyo, pero a:mo semi no: wehkapantia. Mm. Pero yo:n kualtia, a:mo nikmati neh iteyo ox no: we:lik ta: tsikitsitsi:n, semi pisi:ltik. Ke:mah, ke..., ke:..., Yo:n ka:sá: ika ne:wi:n se: kitstinemi. Pahpatachtik tepitsi:n, me..., a:ko:lin a:mo semi patachtik pero ne:n yo:n iteyo pahpatachtik wa:n ista:k. Ite..., pahpatachtik ke:meh ... Pahpatachtik wa:n ista:k wa:n a:mo, a:mo semi telwehwei, tsikitsitsi:n. Ke:mah, ista:k. Aha:, tsikitsitsí:n *más**, tsikitsitsi:n. Ke:mah. Yehwa yo:n nik..., nikita no: ne:wi:n. Ka:sá: ika ne: nikitstinemi ihkó:n pos kualtsi:n ke:meh yo:n a:ko:lin i..., iteyo. Mm. Ke:mah wa:n ne: xa: yetok, xa: tikita ne:wi:n no:. Ke:mah, pos neh nikitani neh wa:n ne: ihkó:n nite:kakilia ke kiliah ne: koko:kxiwit, yo:n mochi:wa itech, itech chia:wit ka:mpa chihchia:wtah, ompa ne: mochi:wa yo:n xiwtsi:n, semi kwelita mopacha:ni:s. wa:n neli ne:n i..., ima:i tepitsi:n ma:..., ma:we:weyak tepitsi:n wa:n, wa:n nehjó:n iteyo iyo:la:n mota:lia, mo..., mochaya:wa ke:meh mi:lmia:wat pero i..., i..., mota:lia iteyo ista:k. Iwki ne: nikitani yo:n. Mm, ihkó:ni. Pos neh nikita ke:meh yo:n mi:ltsi:n i..., ikowyotsi:n, ihkó:n moskaltihtiw wa:n ... Pos ma..., ma:we:weyak no: tepitsi:n, ma:we:weyak, mm. Ma:we:weyak, ma:we:yak. Ke:meh mi:ltsi:n sayoh ke a:mo se: kita ne:wi:n oso onkak ne: ka:mpa ika yo:n ta:lyema:ya:n, ne:wi:n se: kita no:, ka:sá: ika sE: kita no: seki. Mm. Mm. Itech ohti pero a:mo, a:mo. *siempre** a:mo kachi se: kita ne:wi:n okseko. Ke:mah. Se: kita ne:n wehkapantia, ihkui:n, ihkui:n de wehkapantia wa:n ompa ne: ke..., moketstiw ne:n iyo:lpan ne:n iteyo. Mm. Ke:mah. Ke:mah, yo:n mochi:wa ka:mpa ... Pos ka:n se: kimati ox kikuah. Mm, pisi:ltik. Ne:n iteyo no:, no: tak kikuah chiktehtsitsi:n pero semi pisi:ltik. Pisi:ltik. Ka:n se: kimati ox kikuah pero nehjó:n n' iteyo ista:k se: kita Ke:mah, pisi:ltik, ista:k wa:n ... Cha:wit. Wa:n ka:mpa chia:wit ompa, motelchi:wa ka:mpa yo:n chia:wit ata, ompa motelchi:wa. Ke:mah. Mm, ka:n, ka:n kachi se: kita, se: kita ka:mpa chia:wit, ke:mah. Pos no:, pos ka:mpa chia:wit ne:n no: mochi:wa wa:n ki..., pos a:mo, a:mo se: kita *más** ampó:n, we:wehka, ke:masá: se: kita no: ne:wi:n ohte:noh, pero a:mo, a:mo, a:mo nochipa, ke *más** se: kahsi itech cha:wit *o** ka:sá: ika kahfe:ntah oso kowtah. Ompa mo..., A:mo kanah se: kita. Kanah. A:mo se: kita. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n ekintsí:n nika:n nika:n ti..., timonohno:tstokeh wa:n timoahsih, yehwa i:n ox nochi tikmattokeh nehjó:n, nehjó:n xiwtsi:n. Ke:mah, ihko:ni yo:n. Tsikitsí:n ne:n koko:kxiwit. A:it ke:yeh kiliah koko:kxiwit, ox koko:k *o** ke:yeh. A:cha: koko:k eski, eski koko:k *por eso** ... Ke:mah, *por eso** iwki kito:ka:itiah koko:kxiwit, koko:k. Koko:k yo:n xiwtsi:n. *O** ke:masá: kim..., kikue:chowa:yah. Koko:k eski ixiwyo *por eso** kiliah koko:kxiwit. Ke:mah koko:k, koko:k *por eso**. Ke:mah. Wa:n yo:n tak de wehka:w ya kiliah ne:n koko:kxiwit. Pos tehwa:n tikakiliah tota:tahwa:n i:pa iwki kito:ka:itiah koko:kxiwit. Ke:mah, koko:kxiwit kito:ka:itiah yo:n. Pos a:mo n'mati yo:n, a:mo n'mati, neh nikitani ke mochi:wa a:chia:wit pero a:mo n'mati ox para pahti yo:n, a:mo, a:mo ke:man nikita ihkó:n. Wa:n .... A:mo nikinkakilia ta:tahmeh ox mopahtia ika. Wa:n yo:n, yo:n a:mo tikmati ox xa: kuali para se: ipah *o** ... Ke:mah. Pos neh no: nikte:kakilih ke onkak koko:kxiwit pero a:mo ke:man nikita ox koko:k. Mm. Ke:mah. A:mo ke:man nikitak ox koko:k nehjó:n xiwit, a:mo se: kikua pero kuali se: kitas. Ke:mah. Ke:mah, se: kie:ko para se: kineltokas ke ox neli koko:k oso kanah. A:mo. Ke:masá: se: ki..., se: kieko:s ne:wi:n, a:mo, a:mo nikihto:s te:pahwi:s ta: ... A:mo, mm. Kuali se: kieko:s ne:wi:n, onkak ne:wi:n. Wa:n se: yowi wa:n kuali, ta:ka:n ke:masá: no: tikekowa oso tikita ne:n i:n pos kuali se: moli:s, kuali ... Se: tiknelto..., [tinenel]tokakeh ke koko:k nehjó:n xiwit *o** xa:, xa: i:pa ihkó:n sah ito:ka:i nehjó:n xiwtsí:n, sakatsi:n. A: ke:mah, mah se: motapowi. Ke:mah. Ke:mah pos ka:n se: kimati ke:ní:w. I:n ke:meskia sakatsi:n *porque** ihko:ni mochi:wa ke:meh mi:ltsi:n. Ke:mah, ihko:ni. A:mo nikihto:s senwe:i kowit mochi:wa. A:mo, ta:lpan sah moso:sowa, ta:lpan sah, mm. N' ta:lpan moso:sowa ihkó:n wa:n seki ihkó:n mokehketsa ihkó:n wa:n ihkó:n, ihkó:n yetok. Mm. Ihkó:n moskaltia. Ke:mah. Pero a:mo ke:man nikitas mah wehkapantia semi *o** we:i kowit mochi:wa, a:mo. A:mo, i:pa tsikitsi:n sah, xiwit sah mochi:wa tsikitsi:n, mm. A:ah, nohne:lmeh. Wa:n yo:n nikitstinemi ne:wi:n itech cha:wit, ihkó:n ka:mpa a:ta:l pos ompa mochi:wa nehjó:n koko:kxiwit. Ke:mah. Pos yehwa yo:n miakka:n no: nikte:kalilia ke onkak yo:n ... Iksá: se: kita yo:n koko:kxiwit wa:n yo:n nimitstahtania xa: tikmati teh ke xa:, xa: ox koko:k yo:n xiwit. Ke:mah. Pos neh nikitani tepitsi:n koko:k ne:n ixiwyo, koko:k se: kiekowa, mm. Koko:k i..., ix..., isakayotsi:n *o** koko:k ikowyo *o** ixo:chio. Wa:n ixo:chio, neh, neh a:mo ke:man tikita ke:niwki. A:mo ke:man nikita xo:chiowa, nikita semi ita:kka kipia ista:k wa:n paxi:ni yo:n A:mo ke:man tikita ox no: mopampilowa. Ta..., mochi:wa de xo:chit pero ka..., ka..., a:mo t'ta:liah *cuidado** pos a:mo tikmatih ke:niwki xo:chitsí:n. Pos neh no: nikitstinemi sayoh i..., iteyo, pisi:ltik. Ke:mah. Iteyo, ke:mah. Mm. Wa:n yo:n a:chá: no: kikuah ya chiktehtsitsi:n de n', de n' tsikilitsitsi:n. Pos ka:n se: kimati, ka:n se: kimati. Pero neh a:mo ke:man nikita mah, mah xo:chiohto ihko:ni. Ka:n ke:man se: kita ixo:chio, ka:n, ka:n se: kimati, ka..., *O** ke:niwki ixo:chio, a:mo. Nikita *solo** ne:n iteyo. Pero mochi:wa xo:chit nimolia *por eso** ta:ki *porque**, sayoh ke a:mo t'ta:liah *cuidado** tehwa:n, a:mo ta..., a:mo 'ta:liah *cuidado**. Mochi:wa ne:n ... Mochiwa seki ne:n i..., iteyo no: ixwa *por eso** moskaltia ne:wi:n yo:n itech n' a:t pos ne:nke:n moskaltia te..., ka:mpa yema:nik n' ta:l. Ke:mah. Ke:mah xo..., xo:chiowa. Ke:mah, ihko:ni. Mm. Sioh ke a:mo tikitah ke:meh i:n ekintsi:n nika:n timolihtokeh kuali se: ki..., se: kitas, se: kitas ke:niwki yo:n xo..., ox xo:chiowa. Ka:n se: kichi:wa kue:ntah, mm. Ke:mah, mah se: kita wa:n ... Mm. Oso xa: sayoh ta:ki. Ke:mah. Wa:n yehwa no: pos kualtsi:n ke:meh i:n se: monohno:tsa pos se: mo..., molia ya pos no: se: kimattiw a. Ke:mah, se: kimattiw a, mm. Katin kachi kuali nehjó:n xiwtsi:n, sakatsi:n, nochi kualtia. Ke:mah. Katí:n para ne: ox kuali para pahti. Pos yo:n neh a:mo ke:man nikte:kakilih ox kuali para pahti. Pos neh ka:n no: nikmati yo:n ox pahti pero nikaki ke kiliah ne: koko:kxiwit kiliah pero a:mo n'mati ox pahti. Ke:mah, yehwa sah, yehwa sah yo:n ne: nimitstatsi:ntokia *porque**, ekintsi:n ka:n tiki:xmatih wa:n *por eso** mah se: motapowi sikie:ra. Koko:kxiwit. Ne:chili ke:ní:w timono:tsa wa:n de ka:nika tiwa:le:wak. Pos kualtsi:n nika:n timonohno:tsakeh, ne:n timo..., timolihkeh ya de kati:n koko:kxiwt nochi pero ne: teh no: tiki:xmati wa:n neh no: niki:xmati, pos kualtsi:n sioh ke pos a:mo tikmatih ke:niwki ixo:chio pero pos no..., nochi kualtsi:n. Ke:mah. Ke:mah, pos neh nik..., neh nimono:tsa ne:n Anastacio Nicolás Damián. Mm. Niwi:tsa ne: San Miguel Tzinacapan. Ke:mah, pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n no: niwa:le:wa San Miguel Tzinacapan, ke:mah.