Pos aman ke sepa nika:n ke timona:mikih no: sepa n'neki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n kiliah piltsompech. Ka:ni mochi:wa *o** ke:niwki n' tamati n' ikowyo wa:n ixiwyo, ox wehkapan moskaltia oso ta:lpantsi:n sah. Yehwa n'neki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok no:, para toni se:, para toni se: kitatekiwtia. A:, tik..., tikneki tikmatis de ke:meh nika:n ti..., Pos ne: se: ki..., se: kikui yo:n piltsompech ne:n, se: ki..., ke:masá: kihtowa:yah ne:n kone:meh kinkua:pechtia:yah yo:n *cuando** te:n..., ki:saya inte:na:yo ne:n kone:meh. Mm. Yehwa yo:n ista:k ixo:chio, mopihpilowa wa:n ista:k ikowyo. Mm. Ma:xahxakachtik, yo:n a:mo semi wehkapantia. Mm. A:mo semi wehkapantia, ihkó:n mochi:wa wa:n ka:sá: ika se: kita ohte:nte:noh *o** ka:sá: ika ne:wi:n. Mm. Kahfe:ntah no: se: kita. Mm. Yo:n a:mo semi wehkapantia, a:mo we..., a:mo kualtia para kowtati:l nikihto:s, yo:n i:pa sayoh para pahti, kikuih xiwit, ma:mohmoloxtik no: kipia wa:n nochi ma:tohtomiyoh. Yo:n a:mo kualtia, xiwit sah, xiwit sah. Mm. Tepitsi:n pero a:mo, a:mo nikihto:s ke witsioh. Mm. Wa:n yehwa yo:n ki..., kikuih ne:n para ne:n pahti *antes** kikuiah ne:n tota:tahwa:n. Ke:mah. Kinkua:pechtia:yah a:mo nikmati xa:, xa: seki kimanayah. Ne:n no:, no: tikmattos teh xa:, xa: kimat..., xa: tikmattos ox kimanayah *o** xa: ki..., kima:pa:tskayah *o** ke:ní:w, neh nikmattok sioh kinkua:pechtia:yah. Pos neh niki:xmati yo:n piltsompech pero a:mo n'mati ke:ní:w, ke:ní:w kimpahtia, yo:n pané: sayoh kintsompaltia:yah ne:n pilimeh tein yo:n kochte:na:yo:tih, kihtowah para kelka:wakeh n' i..., *por eso** kito:ka:itihkeh piltsompech *porque** pilimeh ki..., kininkua:..., kua:pechtia:yah, mahyá: tsompal kinta:lilia:yah. Tsompal. Mahyá: kintsompaltia:yah ika, ke:mah, yehwa yo:n ki..., ki..., ika kito:ka:itiah piltsompech pero kihtowah pahti para yo:n pilimeh. Mokua:pechtia:yah tsom...., Semi kochte:na:yo:ti, wa:lme:wah pilimeh seki ye:ktehte..., tehte:na:yo:ki:stokeh, yo:n kihtowah no: kokolis *por eso** kita:liliah yo:n xiwit wa:n ika kimpahtiah para mah a:mo kochte:na:yo:tika:n ok. Yo:n seki kone:meh de miak a:t ki:sa itech inte:noh *o hasta** kia:palowah ne:n kami:sah, nochi intsompal. Yo:n soh n'mattok neh pero ... Ke:mah, yehwa yo:ni, i..., intsompal, yehwa i:n tilmah. Ke:mah. Oso intake:n. Ke:mah. Yehwa yo:n kuitih kit..., kitekitih yo:n piltsompech wa:n kinkua:pechtiah. Ke:mah, ihkó:n kihtowah pero ke:mah. Kua:pitstiah wa:n ki..., pos yo:n kuali kihtowah. Ke:mah, yehwa yo:ni. Kuali. Yehwa yo:ni wa:n ixo:chio neli wa:n yo:n xiwit ma:yehyewaltik wa:n ima..., ima:tampa ye:kma:mohmoloxtik, nochi ima:tampa, ikowyotsitsi:n *parejo** mo..., nochi ikowyo nochi, nochi moloxtik ata. Ke:mah, yo:n ka:mpa imahma:tsa:la:n ompa ki:sa xo:chitsí:n. Kuali kihtowah nehjó:n xiwit, a:mo xochio..., moloxtik wa:n ima:tampa mopihpilowa ixo:chio. Ihista:k. Ompa ki:sa. Pero, pero yo:n xo:chit a:mo se: kimati ke:nikwi *porque** neh nikita nochipa kipia ista:k pero we:weyak sah mochi:wa, ihkó:n we:weyak sah pané: ... Ke:meh yo:n ta:lkuitaxkoltsitsí:n tohtoma:wak pero moma:ahkokehketsa ihkui:ni ne: i..., ki..., ih..., ihko:ni kie:ra ka:n chikuase:n mochi:wa imahma:tsa:la:n. Imahma:tsa:la:n ki:sa. Ih..., ih..., ihista:k, a:mo n'mati ke:ní:w xo:chit iwki pero nikita iteyo ihkó:n panki:sa ya imahma:tsa:la:n. Pos neh a:mo no: ke:man nikitak ox, ox xo..., ox ixwa iteyo, ox wehwei iteyo, neh nikita nochipa ke:meh yo:n we:weyak sah mo..., mo..., mopihpilowa. Pos ka:sá: ika se: kita tsikitsitsi:n ne:n yetok. Ista:k ata yo:n. Mm, mm. Pos tak ixwa *por eso** ne: mo..., moxina:chowa, ixwa eski no:, ke:mah, onkak. Wa:n yehwa yo:n ne: se: ki..., se: ki..., ka:sá: ika ka:wah, tak porin moliah kuali. Ke:mah. Ke:mah. Se: kite:mo:s no: wa:n ka:sá: ika ne:n kuali se: ki..., xa: kuali se: kito:kas kaltsi:ntan, ta: kuali kit. Ke:mah, ke:mah. Ke:meh i:n ka:sá: ika te:tahtaniah para kone:meh pos se: yeh ya se: kiteki. Se: kiteki wa:n se: kinmaka. Soh se: kiteki sah. Ke:mah. Kualtsi:n no: seki se: motahtania ke:meh i:n ka:sá: ika se: nentinemi se: kitstinemi ne:n para toni wa:n, wa:n ... Se: kita, miak taman se: kita ne:n xiwit pero a:mo kimatih toni ne:n servi:rowa. Pos miak a:mo tikmatih ox kualtia para kone:meh. Seki tiowih ne: tapahti:lo:ya:n wa:n ma:ski kina:mikiskia se: xiwit, ihkó:n se: xiwtsi:n. Ke:mah, se: ka:wilchi:wa sah, ke:mah. Tama:pah pos a:mo, a:mo tikmatih pos tikwi:kah ne: tapahti:lo:ya:n wa:n kachi kuali. Mah se: kinta:lili, xa: kinna:mikis ne:n kone:meh. Pos ka:n, ka:n se: kichi:wa kue:ntah ne:n pahti para pahtis, soh mah se: kichi:wa, mah no: se: kichi:wa pero wa:n mah se: kinta:lili pilimeh. Ke:mah, ke:mah. Yehwa:n de nohne:lmeh yehwa yo:n ki..., yehwa yo:n kinekih mah se: kinta:lili para pahtiskeh. Ke:mah, yehwa. Pero koma:mo se: kimpahtia pos yehwa yo:n weh..., wehka:wah ya. Ke:mah. Wehka:wa, yo:n a:mo, a:mo kualtia ta: pos a:mo se: kimati ox ika mikih ta: pos ki:sa ne:n inte:na:yo, a:mo se: kimati. Pos a:mo. Ke:mah, a:mo, a:mo ika miki pero neli to:ntohkuih pilimeh *mejor** achto mah kinta:lili:ka:n niman pahti para a:mo kisegui:rowah ke:meh yo:n. Ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:ni kita:lilia:yah ne:n piltsompech. Piltsompech yo:n ... A:mo moko:wtani, sayoh se: kuiti sah wa:n se: ... Kintsompalti:ka:n sah. Se: kuiti, yo:n kualtsi:n ma:yohyowaltik yo:n tikita wa:n kualtsi:n i..., ikowyo. Mm, ke:mah, ma:yowaltik. Ke:mah. Soh mah ta..., ma:tampamohmoloxtik. Mohmoloxtik ima:tampa, ke:mah. Iteyotsi:n ista:k nochi, ke:mah, ista:k pero xo:chit, xo:chit a:mo ke:mah se: kita yo:n, se: kita iteyo tak yehwa yo:n ke:meh, ke:meh yo:n, ke:meh yo:n kiliah xa:lkowit iteyo, yo:n ista:kxa:lkowit iwki iteyo. Soh ke ne: tsikitsitsi:n, tohtokotstik sah wa:n yo:n xa:lkowit telwe:weyak, chihchihkoltik iteyo yeh. Moloxtik wa:n ista:k ne:n i..., i..., iteyo tak ox ixo:chio. Ke:meh xa:lkowit i..., iteyo. Ihkó:n mochihchikolowa wa:n ne:, ne: mehmelaktik. Yehwa yo:n we:weyak wa:n i:n a:mo, i:n ... I:n moahkokehketsa, mehmelaktsitsi:n, tsikitsitsi:n, yehwa yo:n iteyo tiki:xmatih. Mehmelaktik. Pos neh nikita ... Ta: i:pa ke:meh ne: ihista:k, a:mo ke:man nikita mah mopata, kostik oso ke:ní:w. Pos a:mo se: kimati ta: acha: yehwa ita:kka *porque** ka:sá: ika se: kita ne:n ixwa. Ke:mah, ka:n se: kita ixo:chio, se: kita yehwa sah yo:n wa:n a:mo n'mati ke:ní:w xo..., yehwa ixo:chio oso yehwa i..., ita:kka, a:mo n'mati ke:ní:w yo:n, mm. Yehwa eski, yehwa eski, ke:mah. Wa:n yehwa yo:n ki..., kikuih ne:n iselo. Kikuih iselo, ta: iselo pero a:mo, a:mo nikihto:s semi we:i mochi:wa pero kualtia para kowtati:l, yo:n i:pa sayoh tatampa, a:mo semi wehkapantia. Kikuih, kikuih, ke:mah. Xiwit sah wa:n pos ne:n ... Ke:mah, pos yehwa sah yo:n nimitstahtani:skia para ox no: tikmattok, wa:n no: *igual** tein nikmati no: iwki nikmati neh, soh xine:chilwi moto:ka:i wa:n de ka:ni tiwa:le:wak. Pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: iwki nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n no: San Miguel Tzinacapan niwa:le:wak. A:, we:noh.