*Bueno** pos ne: ekintsi:n se: ki..., ne:pa, nika:n sepa timona:mikih, neh, nikneki nimitstahtani:s ox no: tiki:xmati yo:n, ata ka:sá: mochi:wa ka:mpa chia:wyoh mochi:wa yo:n xiwit, ata kohkostik ixo:chio wa:n mehmetskohyoh, mehmetskowyohpihpitsaktik sah wa:n ne: kostik mochi:wa ata ne:n xo:chitsi:n. A: wa:n no: tik..., Ke wa:n nehjó:n yo:n nimolia xa: tiki:xmattos teh Ox onkak ka..., ka:nachi taman sikie:ra, ox se: taman sah, o:me taman onkas *porque** seki ke:meh ka:sá: ika tiki:sah *o** seko tite:tekitili:tih, tikitah ompa yo:n xiiwt no: mochi:wa no: iwki a. Ika nimolia neh xa: tiki:xmattos ka:mpa yo:n kasá: mochi:wa chia:wit wa:n xiwit, xo:chioh kostik wa:n no: tite:kakiliah ke pahti para i:n itskuimeh *o** pitsomeh sa:watih kin..., achto ta:tahmeh kin..., ika kina:ltia:yah, a:mo 'mati ox no: tiki:xmattos no:. No: niki:xmattok ne:n, ke:meh i:n ka:sá: ika ne: kuali a de ke nika:n timona:mikih itech nehjí:n ohti pos kuali a timo..., timoliah kati:n kuali *o** kati:n xiwit, ox tiki:xmatih ke:meh i:n ka:sá: ika tiowih kowtah pos tikitstinemih. Ke:mah. Nehjó:n cha:wxiwit no: kiliah ne:n, no: kuali para ne:n itskuimeh ne: ki..., kikuih, yo:n a:mo se: kimati ox we:lik, ta chi..., nehjó:n kohkostik ixo:chio wa:n yo:n semi e:wi ka:mpa yo:n a:ta:l kiliah. A:ta:l kiliah ka:mpa taselistok, ompa a:cha:wit, ompa ne: semi tele:wi. Ka:mpa, ka:mpa, ka:mpa chia:wit. Motelchi:wa. Wa:n yo:n *siempre** wehkapantia wa:n kohkostik ne:n ie:wayo pero a:mo, a:mo witsioh, a:mo witsioh wa:n pos no: mota:[li]lia iteyo. Ke:mah. Yehwa yo:n iteyo a:mo no: nikmati neh ke:ní:w ox ixwa oso ke:ní:w ox we:lik *o** ke:ní:w. Mm. A:mo nikitak ox kikuah ne:n chiktehmeh, neh nikita sayoh iteyo ihko:ni pero a:mo nikmati neh ox, ox kikuah n' chiktehmeh. Pero nehjó:n cha:wxiwit nehjó:n semi kuali para ne:n itskuimeh *o** para pitsomeh ika *antes** yehwa kikuiah wa:n ketsayah *o** kima:xakualowa:yah wa:n kohxilia:yah ne:n itskuinti oso pitsot, kiohxilia:yah wa:n pos pahtia ya, kilpia:yah ka:mpa toto:nik de ne:n ... Pos yehwa yo:n nimitstahtania ke ox tiki:xmattok yo:n xiwit tikiliah ke:meh nimitstahtanihtoya wa:n no: 'neki 'matis ox tiki:xmattok wa:n, wa:n tine:chilia ke para toni se:, pahti servi:rowa, de para sawat, ke:meh yo:n itskuimeh sa:watih yehwa kita:liliah. Yehwa sah yo:n nimitstahtania:ya. Ta:taman tiki:xmati wa:n ta:taman 'tatekiwtiah. Pos ... Pos no: nikmattok de ke kuali yo:n, [n'matok] de ke itskuintsi:n se: ki..., kinilpia wa:n *o** pitsotsi:n se: kohxilia wa:n pos pahtih. Ke:mah. Pahti nehjó:n se: kima:xakualowa oso ne:n iwki sah ihkó:n kina:ltiah wa:n pahti nehjó:n no:, no: kuali. Kuali pahti, mm. Chia:w..., chia:wxiwit. Ne:n pos *casi** o:me taman onkak, oksé: chi:chi:ltik wa:n oksé: ista:k. Ista:k. Yo:n ista:k yo:n nochi kualtsi:n momahma:yo:tia wa:n wehkapantia wa:n pos nochi, nochi kostik ixo:chiotsi:n wa:n yo:n a:mo, a:mo witsioh. Mm, ke:mah. Ahalaxtik. Ahalaxtik wa:n yo:n no: e:wi ka:mpa ne:wi:n, ka:mpa semi a:ta:l. Alaxtik. Ke:mah. Nehjó:n no: e:wa oso ka:sá: ika no: se: kita, ka:sá: ika kahfe:ntah ihkó:n ne:n yetok nehjó:n pero yo:n a:mo nikmati neh ox, ox we:lik oso a:mo teh ... *por eso** [les] nika:n tim..., timona:mikkeh itech ohti, pos mah nochi mah timoli:ka:n. Ke:mah. Ke:meh i:n tinentinemih pos mah tikihto:ka:n, teh xa: tikmattos de ke ke:ní:w, xa: we:lik, oso xa: ki..., iteyo *porque** neh iteyo nikita ne: nochi *cuando** selik ihkó:n yetok pero a:mo nikita ke:masá: *cuando** chika:waya. Ke:mah. Pos kikuah tsi..., tsi..., chiktehtsitsi:n oso teh tik..., teh xa: tik..., xa: tikmattos, neh nehjó:n nik..., neh nikitaya sah, nikita sah. Ka:n se: kita:lia *cuidado** ke:niwki iteyo. Ke:mah. Nikitaya, nikita ne:wi:n yetok wa:n pos ... Pos neh no: ka:n, neh no:, ke:mah. Pos neh a:mo ke:man niki:xmati iteyo ke:níwki, nikita ixo:chio pero iteyo a:mo ke:man nikita ke:niwki ix..., iteyo. Nikita poso:ni wa:n pawetsi wa:n ompa tami a, pero a:mo, pero a:mo, pané: a:mo, a:mo ke:man nikita iteyo, a:mo, a:mo kipia. A:mo kipia. Se: kita. Pos se: kita de tsikitsitsi:n kipia iteyo pero a:mo ... Pero, pero kipias iteyo no:, ta: ka:sá: ika se: kita ixwa. We:noh, a:mo, a:mo teyowa, soh a:mo n'mati ke:ní:w mochi:wa yo:n mosemilla:rowa, tak itech nalwat oso ke:ní:w yo:n. Xo:chit ke:mah kite:maka, pero a:mo, a:mo teh kipia *semillita** para, para se: kihto:s ke: te:maka ita:kilo, a:mo, a:mo teh ta:ki, a:mo teh ... A:mo. Ixwa, ixwa pero a:it ke:ní:w kichi:wa pero ... Ixwa sioh ke ... Pos a:mo no: tikchi:wah kue:ntah, i:n ... Pero ... Oso a:mo nochi teyowa, a:mo, nimolia xa:, xa: seki a:mo nochi teyowa nimolia, xa: seki sah tein teyowa. Pos seki tein teyowa sah. Ke:mah *porque** para mochi:wa. Nimolia ke:mah eski, pos ke:[ní:w] ta: ... Ke:mah yehwa s..., yehwa yo:n n'neki nimits..., mochi:wa sah, yo:n xo:chit mochi:wa sah. Wa:n yo:n ka:sá: ika pos ka:mpa a:ta:l ihkó:n, ka:sá: ika se: panowa, se: mometstohto:ka pos ompa semi telonkak nehjí:n. Mochi:wa sah wa:n i:n a:mo, a:mo nikihto:s ne:n chichi:k, a:mo se: kimati xa: chichi:k, a:mo se:, we:noh ke:meh i:n a:mo se:, se: kikui. Mochiwa sah, ke:mah. Ke:mah. Eski chichi:k, *por eso** kinina:miki ne:n itskuintsitsi:n. Ke:mah. *O** pitsomeh. Ke:mah eski. Ke:mah. Eski chichi:k, a:mo, a:mo se: kimati. Ka:n se: kimati de ... Wa:n i:n xa:l..., xiw..., xiwit nowya:n onkak ne:kui:n ka:mpa se: kita, ne:wi:n ka:mpa yema:nik ta:ltsi:n se:, se: kahsi. Ke:mah, mochi:wa. Se: kita, ompa se: kipanowia, pero i:n a:mo, a:mo te:kuihkui. Yo:n a:mo. A:mo te:kuihkui, i:n no: wehkapantia seki. A:mo te:kuihkui. Wehkapantia seki, ke:mah, ka:mpa tapala:ntok moskaltia wehkapan. No: wehkapantia wa:n pos yo:n ke:meh o:me taman onkak, seki chi:chi:ltik wa:n ... Mm. No: ahalaxtik. Seki ista:k a. Ke:mah, no: ahalaxtik tein ista:k wa:n de yehwa i:n chi:chi:ltik. Ke:mah *Casi mismo** yehwa, soh ke nochi ta:taman. Ke:mah, ta:taman, mopata ne:n itapalo ya, ke:mah. Ta:taman wa:n nochi momahma:yo:tia kualtsi:n *hasta** ahko wa:n kualtsi:n *cuando** e:wi a ixo:chitsi:n pos kualtsi:n ta..., takose:wtok. Ke:mah, poso:ni kualtsi:n, mm. Takose:wtok kualtsi:n no: wa:n pos yehwa yo:n se:, se:ki kiliah kihtowah poso:ni de n', de nepantah pero a:mo se: kimati, tak yo:n nochipa ya poso:ntok. Pos ka:n se: kimati tak, ka:n se: kimati. Ihkó:n te:chta:tapowia:yah, nimitsilia nepantah ihkó:n ne:n poso:ni pero a:mo ta: tak nochipa ya poso:ntok de ke sepa ne: chika:waya pos poso:ni a ne:n xo:chitsi:n, ne:n moskaltia ya. Ke:mah, mm. Ke:mah eski tak, ke:mah, poso:ni. Ke:mah, poso:ni. Pos yehwa sah yo:n neh nikmattok ne:n ... Yehwa sah, kuali yetok pos, yehwa sah n'nekia nimitstahtani:s ox ne: tiki:xmattok wa:n ne:chili mo..., moto:ka:i wa:n ka:ni, ka:ni tiwa:le:wak. Pos nehwa ni..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w de ne: San Miguel Tzinacpan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n no: ompa niwa:le:w San Miguel Tzinacapan, ke:mah. A:, we:noh tasohka:matik.