Pos a:man ke sepa nika:kui:n timo..., timoahsih no:, sepa n'nekia nimitstahtani:s ne: ox tiki:xmattok yo:n xiwit kiliah chalampilo:l. Ne: ka:n onkak wa:n ke:niwki *o** para toni kitatekiwtiah. Pos no: tik..., tikneki tikmatis nika:n timona:mikkeh itech nehjí:n ohti pos no: ... Ke:mah. No: niki:xmati neh. Mm. Yo:n kualtsi:n mowi:wila:na wa:n mopampihpilowa ixo:chio. Mm. Pero yo:n *antes** ne: ki..., kikuiah ne:n para ika tikinxakualowa:yah ka:mpa panti:loh se: ko:ntsí:n. Mm. Komohkó:n teisá: ihkó:n kikuitih se:, ihkó:n se: taki:tskil wa:n ika kixakualowa:yah ne:. Oso ... Para ki:saya yo:n poso:ni ke:meh yo:n xapoh. Ke:mah. Poso:ni. Oso *platito** ke:meh yo:n kipa:kah yo:n chia:wak pos ika ki..., ika ki..., ki..., ika ki..., kipa:kayah komoke. Pos yo:n ki:x..., yo:n kihtowah ke *más** kuali katka ke xapoh, *porque** yo:n ne:nke:n ki:xtia:ya. Ke:mah. Ki:xtia:yah ne:si ne:n na:nah..., ta:tahmeh, we:noh ta:tahmeh kikuiah. Ke:mah. Yo:n no: kionkuiah, kilia:yah chalampilo:l. Mm. Wa:n yo:n ka:sá: ika ne:n mopihpilowa ihkó:n, yo:n a:mo nikihto:s we:i mota:lia. Mm. Yo:n ka:sá: ika mopihpilowa ihkó:n wa:n kikuitih se: *bola** wa:n ika ne:n kixakualowah ne:n ko:mit *o** teisá: ihkó:n *cazuela** ihkó:n ki..., kichi:wah. Mm. Yehwa nehjó:n ki..., kiki:xtilia:yah ika. Ke:mah. Pero yehwa yo:n kihtowah no: ika seki ne: ki..., Kinxakualowa:yah ne:n kone:meh. Mm. Ne: ke:man. Ke:mah. Yehwa chalampilo:lxiwit, ne: kilia:yah xikuiti nehjó:n wa:n ika tikma:xakualo:tih. Mm. Yo:n kima:xakualowa:yah seki wa:n seki kimanayah, kualtsi:n kichi:wayah ihkó:n wa:n poso:nia. Mm, ke:mah. Poso:nia. Mm. Yo:n ke:meh xapoh. Ihkó:n *mero**. Wa:n ista:k ne:n iposok. Mm, kanah, yo:n niki:xmattok sayoh ne: ika, ika, ika tapahpa:kah yo:n, porin moloxtik yo:n xiwit wa:n moloxtsi:n ikowyo *hasta** ima:xiwo moloxtsitsi:n, kualtsi:n yehwa yo:n kualtsi:n kiposo:ntia, poso:ni neli, mahyá: xapoh. Pero a:mo nikmati teh xa: ka..., xa: kachi tikmattos ke:ní:w, ke:ní:w ... Ika taxakualowah para ke:meh i:n *platitos o** ta:sahmeh chichia:wkeh, kualtsi:n ika kipahpa:kah yo:n xiwtsi:n. *Por eso** n'mattok wa:n yo:n ka:mpa motaktsonta:lia, mochi:wa ne: itaktso:yo wa:n moskaltia wa:n mokehketsa i..., ikechtan n' xo:chitsi:n wa:n mochi:wa ata ixo:chiotsi:n pané: *medio mohmorado** tepitsi:n, a:chi:petik, motekpa:na ike:span ne:n ixo:chio. A:chi:petik wa:n ihkui:kui:n tepitsi:n we:weyak, tsikitsitsí:n. Iyo..., ki..., i..., ke:mah i..., iyo:la:n mota:lia n' ikechtayo, ompa mota:li:ti ne: yo:n tein mochika:waya yo:n, yo:n xiwit, chalampilo:l kiliah. Wa:n yo:n no:, yo:n neh a:mo nikmatik ox no:, no: we:lik, kimanah para ... Oso a:mo *porque** yo:n ... Yo:n a:mo, a:mo we:lik, soh kikuih soh para ika, ika tapahpa:kah sah. Wa:n no: kualtsi:n kuitih ne: kalan wa:n ika tapo:powah kalihtik ke:meh yo:n pio:..., piotsitsi:n mokalawiah. kualtsi:n kiki:xtia porin moloxtik, komo mela:w teisá: ihkó:n tein pitsotik. Ki:xtia ne:n, ke:meskia ne:n wap..., wapaktik. Ke:mah ki..., ke:mah ki:xtia porin moloxtsi:n. Ke:mah porin moloxtsi:n, kualtsi:n ki..., ika tachipa:wah. Yehwa sah yo:n nikmattok neh. Pos yehwa yo:n ekintsi:n a:mo miak nehj..., tokni:wa:n a:mo ... We:noh *más bien**, a:mo nochi, a:mo nochi kimatih. Ka:n kitatekiwtiah ok, mm. Ox kuali nehjó:n ika kikuah tona:nahwa:n *o** tota:tahwa:n ihkó:n ne:n tota:tahwa:n ke:ní:w kichi:wayah para yo:n. Mm. Ika tachpa:nayah oso ika tapahpa:kayah. Ke:mah. *Porque** yehwa nehjó:n, *a veces** no: n'te:kilia:ya yehwa yo:n ko:ntsi:n *o** teisá: ihkó:n ika kipahpa:kayah, *a ver**, tak yehwa nochi ika ne:n teisá: tapalkat. Ke:mah. Kaxtsitsi:n oso yehwa ya ne:n, nochi ne:n *tacitas** ika kimpahpa:kayah pero ihwa:k kinkuiah *jarritos**, yo:n ko:ntsitsí:n. Ke:mah, nochi ika tapahpa:kayah. Soki..., yo:n kax..., ka:x... *plato**, yo:n sokipla:tomeh. Mm. Mm. Yehwa yo:n kinwa:lkuiah ne:wi:n ahko wa:n ika kim..., kimpahpa:kayah. Mm. Ekintsi:n a:mo se: kimati, ekintsi:n nochi kikuih yehwa yo:n ne:n xapoh ya. Ki..., xapoh wa:n ne: *plástico**. Ke a:mo miak, a:mo ... Miak a:mo tikmatih ne: ke:ní:w ox kuali nehjó:n ... Ke:mah, ka:n kimatih. Para ika tapahpa:kaskeh. Ka:n ki:xmatih ok. Ke:mah. Mm, mm. Mm, ke:mah. Wa:n yehwa yo:n ne: nikmattok ika kin..., ox kina:ltia:yah kone:meh kima:xakualowa:yah wa:n kin..., ox ika kin..., kina:ltia:yah, no: ox kimpepechowilia:yah nehjó:n, pero kihtowah ke no: kuali katka yo:n chalampilo:l. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n a:mo nikihto:s semi telwe:i, we:i mowe:ita:lia:ya oso kualtia para teisá: kowtati:l, yo:n a:mo. A:mo, i:pa xiwit sah. I:pa xiwit sah. Xiwit sah. Xiwit sah ma:kahkakaltik wa:n yehwa yo:n ne:n tepitsí:n we:weyak i..., i..., ixo:chio wa:n achi ... A:mo semi chi:chi:ltik. Achi, achi *medio morado** ata. Ke:mah, a:chipetik, ne: achi ihkó:n *medio** ompa ne: se: kita ya de o:me taman ne:n, ne:n i..., xo:chitsí:n. *Hijo de la mala**, a:chi:petik. Mm. Xo:chitsí:n, ke:mah. Pero se: taman sah. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n neh nik..., nikitaya no: ne: ... Ne: ke:man ya no: nik..., kita ekintsi:n ne:wi:n tak onkas ne:wi:n pero a:mo se: kichi:wa kue:ntah i:n se: yowi pero onkak. Onkak, onkak, sayoh neli ne: ... Onkak ne: ohohte:n mochi:wa yo:n xiwit, ke:mah. Ompa, ompa a:mo mochi:wa ko..., ne: kowtah a:mo mochi:wa, mochi:wa nika:n xola:lpan yo:n. Onkak pero ka:sá: ika, ampo:wi:n pero ohohte:noh, pero ne:wi:n kowtah a:mo se:, a:mo kanah se: kita. Mm, ampo:wi:n ohohte:noh ... Yo:n xiwit i:pa para xola:lpan mochi:wa, a:mo mochi:wa kowtah, mm. Para xola:lpan a:mo mochi:wa. A:mo, *porque** ne:wi:n kowtah a:mo ... *O** i:n ka:sá: ika ne:n ohte:noh onkas, ke:meh i:n no: tihsiwtiowih pos a:mo no: se: kichi:wa kue:ntah, pero yo:n onkas nehjó:n. Ka:n se: kichi:wa kue:ntah. Onkak, o..., ohte:noh. Chalampilo:l ne: kiliah Ke:mah, onkak. Kiliah chanampilo:l *porque** mopihpilowa mos..., nehjó:n ihkó:n se:se:rkah, ihkó:n motekpa:ntiw ne:n xo:chitsi:n. Ke:mah, ihko:ni yo:n. Pero neh a:mo ke:man nikita iteyo. Pos ka:n no: se: ki..., ka:n no: se: kichi:wa kue:ntah de ke, de ke ka..., Iteyo. Ne:n nikita ne:n xo:chitsi:n. Xo:chit sah kohkopi:ni wa:n panxi:ni ata. Eski moka:wa iteyo itech itsi:nkaxyo, ompa mochi:wa iteyo ka:mpa yo:n i..., iyo:lxo:chio moka:wa ata i..., ke:meh yo:n tekpa:ntok miak. Panxi:ni, ne:n ka:sá: ika se: kita wetstok. *Porque** neh ... Yehwa iteyo *porque** neh a:mo ke:man nikita iteyo ihkó:n ... Ompa mochi:wa iteyo, nimolia ompa ne: pané: kokotsi:n moka:wa, yehwa ya ne: ompa moka:wa iteyo, ompa mochi:wa ya, de wetsi a xo:chitsí:n pos moskaltia ya iteyo ya. Moskaltia ya wa:n ... Ke:mah *por eso** ne: moxina:chowa *porque** ompa teyowa Pos neh nikita se:serka ihkó:n motekpa:ntiw i..., iteyo wa:n de chika:waya ... Mm. Nesi ke:meh tikihtowa nik..., nikneltoka *porque** achi a:chipetik ne:n ixo:chio, ke:meskia yo:n mota..., tein chika:wak. Ke:mah. Ke:mah, yo:n, yo:n a:chi:petik tein chika:wak a wa:n tein wela:man poso:ntok yehwa yo:n mo..., *moradito**. Wa:n we..., wehwetsi a, de chika:waya, wehwetsi a. Ke:mah, pa..., kohko..., kohkopi:ni.: Kohkopi:ni wa:n panxi:ni ta:lpan. Ke:mah, yehwa. Wa:n yehwa yo:n ne: tik..., yehwa yo:n kikuiah ne:n para teisá: ika tapahpa:kayah. Tapahpa:yah ika nochi ne: ki..., *porque** ne: ke:meskia xahxakachtik. Ke:mah. Ke:mah, ihko:ni. Xakach..., xahxakachtik wa:n ke:mah ki..., kikuiah sikie:ra se: *bola** ihko:ni wa:n ika taxakualowa:yah. Mm, ke:mah. Pero ekintsi:n a:mo, a:mo kikuih ok. Ekintsi:n a:mo ok. Ekintsi:n a:mo kikuih ok, ekintsi:n ne:n no:nio: kimatih seki tokni:wa:n de ke ox kualtia ya ne: nehjó:n. Ke:mah, ka:n kimatih. Ekintsi:n a:mo, a:mo kikuih ok, ta: ... Mm, mm. Pero komo se: kita ne: wa:n ika mah se: kita ta:ka:n xa: kualtiaskia ma:ski ika sah se: kita i:n ko:ntsi:n ne:n ki..., ti:lowa mah ika se: kixakualo pos se: ki..., Ke:mah de ke kualtia pos yeh ika tapahpa:ka:yah ne: to..., tota:tahwa:n, tona:nahwa:n kichi:wayah inchi:walis. Ke:mah wa:n yo:n pos poso:ni ke:meh xapoh. Nochi ika ta..., taix:xa:wia:yah ika tapalkameh. Ihkó:n neli. Ke:meh yo:n alaktik mochi:wa pero nehjó:n ekintsi:n a:mo ... Kuali se: kitas, *después** se: ki..., koma:mo teh te:chmaka kuali se: kitekis se: *rollo**, ta: ne:wi:n oh..., ne:wi:n onkas ohte:noh. Ke:mah, pos yeh..., ke:mah. Onkak. Onkak, ke:mah. Pos kuali yetok, pos yehwa sah no: nimitstahtania:ya neh wa:n ... Ke:mah, pos neh, neh yehwa sah yo:n nik..., nikmatia wa:n ... De ta:taman tiki:xmatih wa:n taman tikto:ka:itiah. Pos yehwa sah yo:n. Pos ta:taman nochi tik..., tikmatih ihkó:n, ompa ihkó:n kualtsi:n de ke timona:mikih ihkó:n itech, itech se: ohti, ihkó:n itech n' ohti. Pos timoliah wa:n ke:ní:w tiki:xamtih kati:n nehjó:n tato:k, kati:n te:chservi:rowa nehjó:n ma:ski a:mo ti..., tikuah. Mm. Ke:mah. Pero te:chservi:rowa ihkó:n, *antes** xa: yehwa ne: ika te:chtatekiwtia:yah wa:n ihkó:n se: mo..., momati:ltia, ke:mah. Tatekiwtiah sentaman chi:walis kem..., kichi:waltiah, ke:mah. Ihko:ni *mero** yehwa ya pos. Pos yehwa sah nimitstahtania, wa:n ne:chili ke:ní:w moto:ka:i wa:n ka:ni tiwa:le:wak. Pos nehwa ne:n nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Pos neh no nimono:tsa ni A:, we:noh. Ke:mah.