Ne:chtapohpolwi tehwa:tsi:n no: n'nekia nimitsnohno:tsas ika seki okuiltsitsi:n ka:nachi taman xi:kohmeh tikini:xmati tehwa:tsi:n. A: de n' xi:kohmeh, pos xi:kohmeh niki:xmattok yo:n xi:komeh tein yo:n ti:ltikeh wa:n mahyá: kuitako:nkohkostikeh, komoke *rayados**. Yehwa neh niki:xmati yo:n xi:kohmeh wa:n seki xi:komeh niki:xmattok yo:n kuitako:nista:keh, yeh tsikitsitsi:n kachi wa:n ohololtikeh sah wa:n i:n seki ne:n nimitsilia yo:n ke..., ke:chtipan no:, ke:chtipan, mahyá: kechtipankostik, ikechtipan wa:n nika:n ikuitako:n no: kostik tepitsi:n, se: *raya** kipia ihkó:n. Wa:n ti:ltikeh ne:n nochi ne:n yo:n, yo:n xi:komeh, acha wehwei:n, yehwa:n wehwei:n, ti:ltikeh wa:n wehwei:n wa:n i:n nehjó:n kuitakó:n ista:k, tsikitsitsi:n wa:n o..., ololtikeh sah, yeh kuitakó:n, kuitakó:nista:keh nochi. Yeh semi motelchi:wah nika:kui:n, ahkokopa, ka:mpa pitsa:wakta:l mochi:wa, nika:n ika *ingeniero** katka ita:lpan, i:n ahko. Ompa semi motelchi:wah wa:n yo:n a:mo a:mo, a:mo kachi te:kuah, komo se: kimoyo:nih ya wa:n sa mo..., yehwa:n sah pané: moto:tokatokeh, ki:chi:chi:wtokeh ka:mpa intapahsol. Pero yo:n seki n' ti:ltikeh nimitsilia wa:n kuitakó:n *rayados**, soh ke iwa:n ikechtipan no:, no: kostik, yo:n ke:mah te:kuah wa:n te:tokah, yo:n te:mihmi:mah semi. Yehwa sah niki:xmattok o:me taman yo:n okuilimeh wa:n yo:n mota:liah itech, itech ka:mpa tu:sankal mokalakiah oso ka:mpa kimichtaphsol ompa motahchihchi:wiah. Ke:mah wa:n komohkó:n we:i *mata** mochi:wah, mota:lto:kah ya komo ... I:n koyok tein ka:mpa *tuza**, mota:lto:kah wa:n a:mo para xikinki:xti ok pero yo:n seki:n mota:liah paniá:n sah yo:n kuitako:ni..., ihista:keh, paniá:n sah itech, ke:meh itech kimichtapahsol ompa, ompa mocha:ntiah wa:n pero a:mo, a:mo lo:kohmeh yo:n. Tello:kohmeh tein ti:ltikeh wa:n kuit..., kuita..., kuitako:nraya:dos de kostik wa:n ikechtipan no: kostik tepitsi:n no:. Yo:n achi pisi:ltikeh, kanah. A:, tein yo:n pisi:ltikeh yehwa tein a:mo lo:kohmeh. Aha:, ke:mah. A:mo, yo:n wehwei:n yehwa:n yo:n, wehwei:n, pisi:ltikeh yo:n a:mo lo:kohmeh, yo:n kuitako:nista:keh, yo:n a:mo, a:mo kachi, a:mo, a:mo te:tokah yo:n. A:mo te:tokah. A: pos neli *porque** neh se:pa nikinahsika nika:n, ompa ka:mpa *este** nitekitia, nikinahsika wa:n nikinichkuak. Wa:n nikitak neli seki a:mo lo:kohmeh, entó:s yo:n no: ta:tamameh yo:n nikita neli neh, aha:, ke:mah. Ta:tamameh, yo:n kuitako:nista:keh a:mo lo:kohmeh. Ke:mah te:..., moyo:nih pero a:mo, a:mo tem..., yo:n a:mo te:tokah. Ke:mah. Entó:s yo:n sakatsa:la:n motapechtiah, ka:mpa yo:n telxiwtah wa:n sakatsa:la:n mona:lto:kah itech ta:l, yo:n yehwa ya tein, a:mo lo:kohmeh semi, aha:. Ompa sah yehwa:n moyo:ntokeh ka:mpa intapahsol wa:n yo:n lo:kohmeh yo:n. Te..., yo:n kuitako:nista:keh a:mo lokohmeh wa:n tein yo:n nimitsilia ti..., ne: ti:ltikeh wa:n i..., ikechtipan ne: kostik tepitsi:n wa:n ikuitako:n *rayado**, kostik ihkui:n. Yehwa yo:n lo:kohmeh yo:n, yo:n te:tokah. Kachi komo miak, we:i *mata** yetokeh, te:tokah, te:senkuih. Yehwa yo:n te:tokah *hasta** se: inahnakasko, ka:mpa ya mopilohkeh, neh nikilia te:tokah, ka:mpa ya te:..., te:tepi:..., aha:. Ka:mpa te:tipi:nihkeh neli. Ke:mah, yo:n wa:n te..., te:mi:mah miakka:n, *más** te:kuah se: i..., se: i:xko te:kuah *porque** ... Ke:mah, te:mihmi:mah semi. Wa:n nehjó:n yo:n no: ka:mpa motapahsoltiah, de we:i *mata** ya ... Aha:. No: kipiah taxkalo:t wa:n kipia no: nekxo:chit wa:n kipia no: ... Kichi:wah nekti ke:meh yo:n, ke:meh yo:n pisi:lmekmeh no:, ohololtik, kipihpi:kih no:, mahyá: kapolin. Ke:mah, ke:mah. Ke:mah no: kipiah nekti yo:n okuilimeh Wa:n yo:n nekti tak no: we:lik eski. A:, no: we:lik, ke:mah. No: we:lik, neh ke:masá nikita ne: nik..., ki..., ka:mpa yetokeh wa:n nikinichkuaya, nik..., yo:n tite:tawi:tekilia:yah. Nimoyo:lchika:waya, nikimiktia:ya wa:n nikinichkuaya. Ke:mah, neh no: nikinitani neli yo:n okuiltsitsi:n wa:n pero neh a:mo ke:man nikehkoh nekti ke:ní:w, ox we:lik, ox tsope:k. Tsope:k. Tsikitsi:n sah no: wa:n no kipia nekxo:chit, mm. Neli no: nikinitaka se:..., sepa neh no: nikin..., pero neh nikimiktih para nikinki:xtilih yahwa yo:n nekti nimitsilia wa:n neli yo:n tikihtiwa itaxkalotsi:n, a:mo miak, tepitsi:n sah, tepistsi:n sah. *Andale** wa:n neh no: niknemilih nikin..., para nikinki:xti:s yo:n okuiltsitsi:n n'nemilih nikimpahwi:s. Mm. Nikinta:lilih seki panti. Mm. Wa:n yo:n okuiltsitsi:n ika se:tsi:n, ika se:tsi:n nikpahwih mismo** yehwa kiwi:kilih ne:n i:kni:wa:n, kiwi:kilih yehwa yo:n pahti. Ne:, ne: ompa nikitak neh pe:wak mikih, mikih, mikih, *hasta** nikintamimiktih nochi yo:n okuilimeh wa:n n'nemilih pe:wak nikichkuas a para nikmatis toni kipia taihtik. Wa:n neli ke:meh tikihtowah, kipia ne: ya mahya: tso:tsokoltsitsi:n Ke:mah. Wa:n kipia ne:n taxkalo:tsi:n ne:n taihtik wa:n ompa yo:n neh ni..., nikitak ne:n okuiltsitsi:n. Taxkalo:t tsikitsi:n kipia taxkalo:t wa:n ... Mm. Pero ihkó:n mah tikihto:ka:n tikinki:xti:tih, mah tikinichkuaka:n sah, a:mo mote:makah, komoke te:kuehmolowah neli no: Ke:mah. Ke:mah a:mo nochi lo:kohmeh. Lo:kohmeh seki lokohmeh wa:n seki a:mo lo:kohmeh neli ke:meh tikihtowa. Ka:nachi, ka:nachi taman okuiltsitsi:n tikihtowa, e:yi *o** o:me. Pos neh niki:xmati ne:, niki:xmati ne: o:me taman sah, yehwa tein kuitako:nihista:keh wa:n yehwa yo:n tihti:ltikeh wa:n ke:chtipankostikeh wa:n kuitako:nkostikeh pero *ra..., rayas** sah ihkui:n, komoke kiewalohtok ihkui:n. O:me taman. Yehwa yo:n niki:xmati o:me, o:me taman, ti..., yehwa:n lo:kohtikeh ata yo:n nimitsilia ti:ltikeh wa:n kuitako:nraya:dos, yehwa yo:n tein te:tokah. Aha, ke:mah, ke:mah tein a:mo semi lo:kohtikeh. A:, yehwa lo:kohtikeh yo:n, a:. Ke:mah, ke:mah. Yehwa n' te:tokah. *Cua..., cua..., cuando** we:i *mata** kachi *más** se:, tel..., mosenyo:lchika:wah, te:tokah wehka. Mm, yehwa tein motapahsoltiah itech tahsol sah, itech tahsol sah. Wa:n yo:n kuit..., kuitako:nihistakeh, yo:n a:mo te:tokah, a:mo, a:mo lo:kohmeh yo:n, itech tahsol sah, yo:n a:mo, a:mo, a:mo lo:kohmhe yo:n. A:mo lo:kohmeh. Ke:meh yo:n kuitako:n..., kuitako:nista:keh, mm. *Pues** neli ta: neh sepa nikin..., nikinitak neh wa:n yo:n a:mo no: semi miakeh tikmatis mo..., motahchihchi:wiah *o** miakeh n' okuiltsitsi:n *porque** neh nikinitaka neh tak xa: *apenas** mota:lia:yah *porque** neh nikinitak semi ke:meh, semi miakeh xa: ke:meh mahtakmeh sah. Aha:, yehwa:n yo:n. Wa:n nikte:molih neli ke:meh tikih..., tikihto:s tehwa:tsi:n, nikte:molih tach tahsol ne:n sah i:xahaktoyah. Itech kimichtapahsol, itech tahsol sah mota:liah. Ompa sah. Yo:n a:mo pos i:pa iwki sah motapechtiah yo:n, itech tahsol sah mokalakiah wa:n, wa:n paniá:n sah yetokeh komo se: kintsowihwi:teki *o** tamih oso se: kinimiktia wa:n a:mo cholowah semi wa:n a:mo te:mihmi:mah. Wa:n nikte:molia:ya, nikihtoh neh xa: no: iwki eskia ke:meh okseki:n, pero a:mo, ta: nikiyak sayoh tahsoltsi:n. Entó:s a:mo porque ekin mota:lia:yah, yo:n i:pa iwki motapechtiah, a: i:pa iwki sah, mm. Pero yo:n kechtipankohkostikeh wa:n kuitako:nraya:doh yehwa yo:n tello:kohtikeh, kachi komo we:i *mata** ne:nke:n wa:n yo:n nimitsilia kichi:wah nekti no:, kipia nekxo:chit wa:n kipia itaxkalo tsikitsi:n. Yo:n itaxkalo ompa ya ka:mpa yo:lih ne:n ipilwa:n ya no: ompa ya yo:lih ipilwa:n. Mm, ka:mpa yo:lih ipilwa:n, ka:mpa yo:lih ipilwa:n. Ke:mah yehwa yo:n. Wa:n yo:n tak, yo:n tein tikihtowah tehwa:n, tein a:mo motapechtiah, a:mo kipiah imintaxkalo, yo:n ke:ní:w a tak no: tayo:litiah. Pero pané: ka:n ke:man se: kiniya ihkó:n mah ... Ke:ní:w momiakiliah mah tikihto:ka:n Pos, pos mati asah yo:n, mati, mati ke:ní:w. *Porque** yo:n no: yetos ke:ní:w momiakiliah. Aha, ke:mah, ke:mah. Yetos no:, yetos no:, pero a:it ke:ní:w yo:n mochi:wah pero a:mo ke:man nikita yo:n, nikitani itech tahsol sah mota:lihkah, ka:mpa kimichih itapahsol ompa mokalakiah wa:n om..., ompa yetokeh. Ke:mah *porque** neh nimits..., neh nimitstahtanilia *porque** yo:n tein tikihtowah tehwa:n kipiah intaxkalo, yo:n se: kimati a ke:ní:w momiakiliah, ke:ní:w mo..., mosentiliah. Mm. Ke:mah, mm. Pero yehwa tein tikihtowa itech tahsol neh no: nikinte:molia:ya wa:n a:mo ke:man nikinahxilih ne:n i.., in..., inin..., ka:mpa motayo:litiah . Ke:mah, mm. Entó:s *solamente nimonelia, we:noh. We:noh neh nimonemilia, a:mo a:kin n'tapowia soh nimonemilia pero ke:ní:w yo:n moma..., momiakiliah. Mm. Ke:ní:w ne:n tayo:litiah neh nimolia. A:mo. Pos a:mo se: kimati, neh a:mo ke:man nikita yo:n, soh nikita itech tahsol sah wa:n ompa sah yetokeh pero a:mo kipiah nio:n tei. A:mo teh kipiah nio:n takualo:t, nio:n ne:n i..., nio:n ipiliwa:n. Tein nikitani yehwa i:n nimitsilia ti:ltikeh wa:n kechtipankohkostikeh, yehwa yo:n. Nikitani ka:mpa intapahsol, ka:mpa, ka:mpa mota:liah, ka:mpiah taxkalo:t wa:n kipiah nekti wa:n kipiah nekxo:chit, ika yo:n, yo:n *bo..., yo:n bo:boli:tas kichi:wah, ompa kipihpi:kih no: nekti. Ke:mah, ke:mah, mm. Yehwa nikitani neh pero i:n seki:n a:mo ke:man teh nikinitilia ke:man. Pos ke:mah, yehwa neh nimitsilwia wa:n a:mo nikmati xa: tehwa:tsi:n tikpia *más** talna:miki:lis *O, o** xa: tikpia ma..., mah tikihto:ka:n tehwa:n, *más** tatsi:ntokalis para no: tikahsika:matiskiah Komo tikpia pos nech..., xne:chtapowi, xine:chilwi. para no:, no: nikmatis wa:n *lo que** tein neh nikmati pos no: nimitstapowi:s sepa o:me e:yi tein neh nikmattok. Ke:mah. Pos kanah, neh soh niki:xmati yehwa ke:meh i:n tite:tawi:tekiliah nimitsilia yo:n kahbe:ntah se: kahsi yo:n kuitako:nihista:keh, nikitani achi nohne:lmeh wa:n ohololtikeh sah pero a:mo lo:kohmeh yo:n, a:mo te:tokah yo:n se: kinoli:nia, a:mo te:tokah. Pero i:n seki tsilia tein yo:n kechtipankohkostikeh wa:n, wa:n nehjó:n kuitako:n, kuitako:nraya:dos, tellokohtikeh yo:n. Tello:kohtikeh wa:n a:mo n'mati ox e:yi taman *porque** nikita yo:n se..., seki telwehwei ata, a:mo n'mati ox yehwa te:nan *porque** seki telwehwei ata mo..., mochi:wah yo:n. Seki wehwei semi kachi ata. Wa:n a:mo kowtekinimeh, yo:n kowtekinimeh senti:ltikeh wa:n i:n a:mo, i:n kechtipankostik, ikechtipan wa:n kuitako:nraya:doh ihkó:n, pero wehwei kachi wa:n no: onkak seki, no: iwki a, ye:kiwki a, ye:kiwki a no: pero achi nohne:lmeh tepitsi:n. Wa:n yo:n se:, yo:n kuitako:nkostikeh *más** telnohne:lmeh wa:n ololtikeh sah yehwa:n. Yeh kachi *más** nohne:lmeh. *Pues** yehwa yo:n neh n'neki nimitstahtani:s *porque** ka:mpa yo:n tikitas teh ... A:mo yehwa, a:mo nikmati neh xa: tikitani tehwa:tsi:n ka:mpa yo:n tikitas *este** yetokeh yo:n xi:kohmeh, kanah ika tikahsis se:tsi:n oso o:metsi:n. Ke:mah yo:n te..., yo:n yehwa tein wehwei nimitsilia. Yehwa yo:n neh nikihto:snekik ox no: tamameh yo:n oso *mismo** yehwa:n tak eski. Yo:n tein *más** wehwei:n, yo:n a:mo miak mochi:wa. A:mo, a:mo miak. A:, yehwa:n tein ... Aha:, ke:mah. O:me *o** e:yi sah, aha:. Ke:mah, yehwa sah yo:n, telwehwei:n pero wa:n yo:n seki nimitsilia yehwa tein te:tokah, yehwa:n tel..., te..., telmiakeh mochi:wah, miak moyo:ni. Ke:mah. Pero nehjó:n ye..., *mismo color** ke:meh nimitsilia tein wehwei:n. Ke:mah, ke:mah, ihkó:n tamati. *Igualito**, ti:ltikeh wa:n kipia *raya** ikuitako:n wa:n ikechtipan kostikeh nochi. Ke:mah. Kechtipankostikeh. Ke:mah yehwa yo:n neh nik..., nimitsilia, nikita neh n' i..., intapalo pos nochi iwki sah. Nochi iwki sah intapalo. Ke:mah, mm. Nochi iwki sah. Sayoh neh nimitsilia neh nikin..., nitahtani *porque** seki telmiakeh mo..., mochi:wah. Mm. Wa:n yo:n tein tikihtowa a:mo, a:mo kipiah imintaxkalo, yo:n a:mo no: semi miakeh semi ... Semi miakeh ke:meh se: sempowal. Ke:mah. Wa:n onkakeh ata yo:n tein achi wehwei:n, teh tikihtowa, mota:li:skeh o:me *o** e:yi:n sah. Yehwa sah yo:n. Yo:n xikin..., komo t'miktih ya se: wa:n komo tikimiktih ya nochi e:yi, ompa tamih ya nochi n' okuiltsitsi:n. Ompa tami a. Kinte:mo wa:n a:mo tikinahsis ok. Ka:nah, tamih. Ompa tamih. Pero ... Wa:n yehwa yo:n neh nimitstahtania *por..., ** para nikmatis, nikahsika:matis neli yo:n, de yo:n okuiltsitsi:n. Mm. Pero komohkó:n no: ihkó:n sah tehwa:tsi:n ke:meh neh ni..., ke:meh neh nikinitani wa:n no: ihkó:n sah tikinitani tehwa:tsi:n, eski i:pa iwki sah, i:pa iwki sah, ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, no: ihkó:n sah, ihkó:n ke:meh, ihkó:n sah, ihko:ni. Iwki sah yeh a:mo ki..., niki:xmati yehwa i:n nimitsilia wehwei achi wa:n *mismo color** ke:meh yo:n seki nimitsilia yo:n tello:kohmeh i..., Pero sayoh ke kachi *más** miakeh yo:n tein lo:kohmeh wa:n yo:n sekin yo:n tein wehwei:n a:mo miakeh mochi:wah. A:mo miakeh mochi:wah. Aha:, ke:mah. Se: kintamitsonwihwi:teki wa:n a:mo teh kichi:wah ok, pero yo:n seki ke:mah de ... Mowe:ita:liah ata. Ke:mah. *Hasta** itech ohti ke:meh i:n ta:lke:span tikitas teh ompa mo..., moto:kah yo:n okuiltsitsi:n. Ompa mo..., mota:liah, ke:mah. Yo:n ke:mah. Ke:mah neh nikinitani nika:n i:n ka:mpa ika timohtiah tehwa:n nikita n' okuiltsitsi:n Mm. Seki ika ma:wltiah pi:pil, klintsomohmo:ttiki:sah wa:n komo pano:tokeh tokniwa:n seki tikitas teh mokua:tsotsontiowih ya kintokah ta: te:tokah neli n' okuiltsitsi:n, te:to..., ke:meh te:tokah. Ta:, ta: te:tokah pero, ke:mah kinkuala:ntiah, te:tokah. Ke:mah, yehwa sah yo:n. *Pues** yehwa sah yo:ni neh ika nimitsnohno:tsas wa:n ... Ke:mah. Tasohka:mati miak ke timo..., tine:chtapowi *lo que** tehwa:tsi:n tikmati wa:n no: nimitstapowi *lo que** tein neh nikmati, kachi kualtsi:n mah a:mo se: kie:wto sah teisá: talna:miki:lis ... Mah se: motapowi. Mah se: motapowi para ihkó:n pos tikihtowah tehwa:n tein a:mo kimati ne: se: tokní:w pos te:chmati:ltia. Mah se: motapowi. Mah se: motapowi a, ke:mah para ... Mah ihkó:n kualtsi:n wa:n ihkó:n no: nikuelitaskia neh ... Topi:pilwa:n mah tikintapowi:ka:n *lo que** tein tehwa:n tikmatih, mah a:mo tikie:wtoka:n sah. Para mo:sta wipta sikie:ra ika te:chelna:mikiskeh, yehwa yo:n neh nikihtowa pos mo:sta wipta ne:wi:n se:, se: tokni:w kinohno:tsaskeh, "A pos no..., note:iskaltihka:w yehwa i:n wa:n yehwa i:n ne:chtapowihte:w. Ke:mah, ihkó:n neli, ihkó:n yeh. Ke:mah. Yehwa:n kikuih ya *pues** yo:n talna:miki:lis, yo:n tanemili:lis. A:mo no: kie:wah, sanoke ihkó:n wa:n ihkó:n mah tikihto:ka:n mo..., momattiw. Momati:ltihtiowih nochi tokni:wa:n, yehwa yo:n niktasohka:mati miak. Ki..., kimoya:wah, moma..., momati:ltiah ya , momati:ltiah. Momati:ltiah ya. Ke:mah, pos a:mo teisá:. *Pues** yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh. Ke:mah. Taoshka:matik miak, neh nimono:tsa niRubén Macario, niwa:le:wa de nika:n Chilkowtah, nipowi nika:n San Miguel. No: n'nekiskia xine:chtapowi tehwa:tsi:n moto:ka:itsi:n para ihkón kie:ra ika timoelna:mikiskeh. Ke:mah pos, ke:mah, ke:mah neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez, no: niwa:le:w San Miguel. Yehwa sah yo:n. Pos tasohka:matik miak, ke:mah, nika:n timonohno:tsah. Pos miak tasohka:matik. Tasohka:matik tehwa:tsi:n.