We:noh pos a:ke nika:n timona:mikih ne: nik..., wa:n timonohno:tstokeh no: nikneki nimitstahtani:s yo:n, tiki:xmattok yo:n seki xiiwt ata moskaltia wehkapan, wehkapantsi:n mochi:wa ke:meh se: o:me, e:yi *metro** de wehkapan ata wa:n mochi:wa ne: ma:te:mpantsitsiiltik xiwit, ma:wehwei ke:meh po:xne, wa:n ixo:chio mo..., iyo:la:n mota:li:ti, ompa ta..., pané: ke:chchihchihkoltik mochi:wa i..., ixo:chio, iteyo ya. Mm. Wa:n ma:..., itam..., ima:tampa ne: nextik sah, me:dio kiliah *color de rosa** ipa, ima:tampa. Wa:n nehjó:n nimolia xa: tiki:xmattok ata yo:n xiwit ke:ní:w tikto:ka:itia, Ke:mah. *O** ka:ni onkak *o** para toni yo:n se: kitatekiwtia. Xa: tiki:xmattos. Pos neh niki:xmattok no: yo:n wa:n o:me taman neh niki:xmattok, yehwa yo:n we:wehkapantia ma..., Ma:nehnextik wa:n te:mpanwihwitstik ne:n ite:mpan. wa:n *este** ikowyo tohtoma:wak wa:n chi:chi:ltik wa:n no: xo:chiowa. Mm. Pero nikmati no: neh ke no: para *remedio** yo:n xiwtsi:n, *este** pos tikita ya ke i:n se: tanohno:tsa ke:meh ekintsi:n nika:n timoahsih wa:n timotapowiah. pero *demás** ne: kih..., ne: kihtowah seki *amigos** kualtia para opochehkaxiwit. Wa:n neh, neh ihkó:n nik..., ihkó:n nitanohno:tsa ne:chiliah ne: para, para ne: yo:n kihtowah tokni:wa:n kipiah kokolis para mihmikih, no: kuali kit mah ika mopa:kaka:n. Mm. Mah ki..., kima:pataka:n kit *este** itech *cubetas o lata** senyowal mah ompa sere:nohyowa wa:n mo:stika mah ika mopa:kaka:n ya kit. Mm, mm. Yo:n iwki yo:n para *remedio** wa:n oksé: tein yo:n kowyohxohxoktik oksé:, yeh opochehkaxiwit no: . Ima:tampa ma:mohmoloxtik. Yeh *este** no: xo:chiowa, yeh nehnextik ixo:chio pero ixiwyo xoxoktik wa:n ma:pohpotoxtik ima:tampa wa:n tsikitsitsi:n ne: i..., ixiwyotsi:n pero a:mo nikmati tehwa:tsi:n ox xa: *más** tiki:xmati okseki *o** xa: i:pa yehwa sah *o** xa: t'mati *más** oksentaman para *remedio** servi:rowa yo:n xiwtsitsi:n. Ke:mah pos yo:n nehjó:n xiwit tein tikihtowa ne: yo:n mochi:wak a ata taktso:n wa:n ye:kitsmoli:ni wa:n ixo:chio mochi:wa ke:meh yo:n okma, poto:ni no: ixo:chio ista:k. Ihkó:n. Ke:mah wa:n nehjó:n mochi:wa ika i..., mahyá: tikihto:ka:n wehwei xo:chit mochi:wa ikechtan mota:lilia. Mm. Wa:n olo:chitsmoli:ni wa:n yo:n ima:xiwyo, ima:tampa neli mohmoloxtik wa:n *hasta medio** sasaltik. Ihkó:n. Komo se: kima:toka ata yo:n xo..., yo:n xiwit se: ma:sasaltia. Ihko:n neli. Ke:mah, nehjó:n niki:xmattok yo:n xiwit, pané: niki:xmati opochehkaxiwit yo:n mono:tsa. Mm. *Porque** kualtia para opochehkat, yo:n pilimeh ne: ke:meh opochehkatih, se: ... Kinta:liliah ika *o** kikawa:ntiah ki..., ki..., ki..., koma:lko, kikoma:lkuetowah wa:n tepitsi:n kima:xakualowah para a:mo moxohxokoli, wa:n ke:mah kite:kiliah refi:noh wa:n ika kininpahpachowah ne:n pilimeh i..., nika:n i..., iniyo:lpan wa:n inyo:li:ka:n. Ihkó:n. Wa:n ... Pero i..., ika refi:noh tohtoto:nik. Mm. Yehwa yo:n kinina:miki para opochehkat yo:n pilimeh. Para pilimeh, mm. Yehwa yo:n. Para ... Ke:mah kim..., opochehakta kiliah, opochehkaxiwit, yo:n semi kuali pahti Mm. Ne:n ... Ta:taman pilimeh kinina:miki *porque** seki pilimeh kinina:miki popochehkat, ke:meh yo:n opochehkatih. Yo:n kue:kuetaxxo:..., yo:n kiliah *este**, yo:n ista:kxo:chit, yo:n ka:kampani:tas, mahyá: *cornetas**. Yo:n semi kuali yo:n para opochehkat no: para n' pilimeh. Mm. Yo:n opochehkatih, komohkó:n opochehkati se: pili, kitekitih xo:chit wa:n a:mo teh se: kichi:wa nio:n tei, soh se: kima:xakualowa mah, ma:..., mah pa:ti, moxokoli ne: *hasta** kana:waya, pané: *naylon** moka:wa ihkó:n se: kima:xakualowa, se: kitsi:nkoto:na itsi:ntayo wa:n se: koto:na ne: i..., ite:mpayo yo:n xo:chit, yo:n wihwistik wa:n moka:wa sayoh i..., i..., *icuerpo** sah ne:n xo:chitsi:n. *Eso**. Ata se: kima:xakualowa *fuerte** wa:n ke:mah se: ki..., se: kia:lpi:chia ika refi:noh wa:n se: kipepechowilia pili iyo:lpan wa:n iyo:li:ka:n se: kipepechowilia wa:n ... *A ver**. Yo:n kochiti a wa:n komo dios kineki kika:wa ya opochehkat no:. Taservi:rowa. Yo:n no: semi kuali opochehkat no:. Ihko:ni, mm. Ke:mah, yo..., yo:n no:, no: sasaltik ata xo:chitsi:n. Wa:n no: ahwia:k ista..., yo:n ista:k, ista:kxo:chit kiliah, ista:k, ista:kxo:chit kilia. No: iwki. Ista:kxo:chit, ke:mah, ke:mah ista:k, iwki. Yo:n kikuiah para to:tolimeh, kikuah ima:xiwyo, no: mohmoloxtik xiwtsi:n. Mm, neli no: iwki, mm. Ke:mah, ke:mah yehwa yo:n wa:n koma:mo onkak ne: yo:n ixo:chio xo:chit. Kualtia ima:xiwyotsi:n, se:, se:, ke:mah se: kima:xakualowa no:, mah se: kima:kueto ika se: ima:i sah wa:n se: ka:lpi:chi ika refi:noh wa:n se: kita:liliah pili iyo:lpan wa:n iyo:li:ka:n yehwa yo:n ye:kopochehkati. Ixiwyotsi:n. No: servi:rowa iwki. Mm, mm. Yehwa yo:n no:, no: kuali pahti opochehkat wa:n yehwa i:n tikihtowa i:n popochehkaxiwit yeh i:pa ito:ka:i opochehkaxiwit yo:n. I:pa ihko:ni sah. Ke:mah pero se: kita:lia iwa:n refini:toh wa:n se:, se: kipahpachowa pilimeh ika. Ihkó:n kinka:wa opochehkat. Pos ihkó:n. Wa:n i:n seki i:n, yo:n tikihtowa ma:nextikxiwit. Ke:mah. Yo:n, yo:n no: kualtia para popochehkat, no:, pero no: ika refi:noh kita:liliah. No: ka:lpi:chiah re..., ika refi:noh. No: ika refini:toh. *Eso**. Wa:n i..., tepitsi:n kawa:ntiah no: ika ... Koma:li:xko kawa:ntiah, tepitsi:n sah mah kuetawi, mah kawa:ni. Wa:n ka:lpi:chiah, ke:mah se..., kipepechowiliah nika:n kokoxkeh wa:n sepa iyo:li:ka:n ma:ski tein wehwei:n, te:..., te:na:miki yo:n. Seki ma:ski tein wehwei:n ke:meh i:n te:chkui toto:nik wa:n opochehkat niman te:chkepilia. Tsina..., ke:mah. Te:chkui:ltia. Ihko:ni. No: te:na:miki no: yo:n xiwtsi:n. Ke:mah, te:na:miki, ika se:, ika kochi wa:n mo:stika tane:si *hasta** tewa:ki a *porque** ki..., se: toto:nik se: yeh. Ki:xtia ya ne:n kokolis, ki:xtia kokolis, *eso**. Ki..., ki:sa kokolis, ki:sa kokolis yo:n semi kuali pahti sayoh se: ki..., mah se: kineltoka sah wa:n mah se: kichi:wa. Ihko:ni, ihkó:n sah. Ke:mah, ihko:ni yo:n. Ke:mah. Ke:mah, mah s..., Pos yehwa nohjo:ni *este** ne: *ˇQué bueno!** ke nika:n timoahsih pos mah ti..., timotapowi:ka:n tein tikmatih *este** ne:n toni servi:rowa teisá: *plantita** tikihtowah *plantita** pero onkak miak xiwtsitsi:n para, para *remedio**. Pero no: yetok sah kati:n kokolis kina:miki. Yetok sah no: wa:n mah se:, wa:n se: kichi:wa, nochi, nochi ne:n xiwtsitsi:n tein itech ta:lmanik e:wa, nochi kipia weliti:lis. Yetok. Ihko:ni. Soh ta:taman ichi:walis wa:n mah se:, wa:n mah se: kichi:wa, mah a:mo se: kaki sah. Ihko:ni mah se: ... Ke:meh se: kokolis pe:wa, pilimeh *o** se: a:ksá: mitsnohno:..., mah se: kilwi. Toni kital[ilia] se: ipili wa:n kie:ra tepitsi:n ika se:, se: kipale:wia kokolis wa:n kiki:xtia. Ihko:no mah se:, mah se: motapowi *porque** koma:mo *este** tikmattok wa:n ... Se: kimattok ke servi:ro:s *remedio** wa:n a:mo tikilwia ne: mo..., *movecino, nopariente, o moamigos**. Ke:mah, mah se: motapowi. Ne:n toni pahti pos ta:ka:n tana:mikiskia, *mejor** mah se: moilwi wa:n a:mo mah, mah a:mo se: kie:wto. Mah se: motapowi kachi kuali, mah se: motapowi. Ihko:ni *más seguro** ki:sa, pos yehwa yo:n *este** ne: timotapowiah nika:n *este**, acha ox i:pa yehwa sah yo:ni tikmati teh servi:rowa *o** xa: oksentaman *más** servi:rowa *porque** ... Ke:mah. Yehwa sah, yehwa sah. Yehwa sah, a:mo n'mati yo:n para popo..., para popochehkat de n', de n' o:me taman xiwit nochi kualtia para opochehkat. Pos no: *igualmente** nehwa nikmati no: iwki sah neli ki..., servi:rowa *porque** ne:, ne: ka:mpa neh nietok *este** yetok se: we:i *mata** ... Pero ... Ke:mah. Wa:n miak tokni:wa:n kio:ntekih wa:n *este** tahtanih pero nikinilia pos yo:n a:mo, a:mo, a:mo nika:n ok, para nika:mpa ok, oksé: ya *dueńo** pero xiktekika:n nikilia de que a:mo yetok no: *dueńo** pos x'teki[ka:n]. Tik..., tikenkih *porque** mokokowa topili. Kikuitih, mm. Mm. Pos i:pa n'mattok yo:n para toni servi:rowa yo:n opochehkaxiwit. Ke:mah. Ke:mah pero ne:n oksentapan pos ne:n yo:n wehwei pos ne:h no: n'mattok no: para toni servi:rowa pero nik..., nika..., ke:meh i:n nika:n timoahsih pos timotapowiah ya ke:ní:w de toni servi:rowah. Ke:mah, mah se: motapowi. Para *remedio** yo:n okseki xiwtsitsi:n wa:n neli timolwiah de ke:ní:w tiki:xmattokeh, ke:ní:w ne:n nochi ne:n chihchi:wtok. Para ihkó:n se: moye:kahsika:mati:ltia *porque** iksá: te:chnecita..., te:chnecita:rohtiki:sa pos at..., to..., kokolis a:mo tikitah totech, ke:maniá:n te:chkuis. pero de ke *por si** kokolis tikpiah, ta:ka:n yehwa te:chna:mikiskia pos ... De timotapowiah ya tikmattokeh ya, pos tikuitih ka:mpa onkak wa:n tikchihchi..., tikchihchi:wah ya, timota:liliah ya ke:meh nika:n timotapowihtokeh pos tik..., *ˇQué mejor!** ke neli mah tana:mik ki:sa yo:n *remedio** xiwpah *porque** semi kichi:wa *falta**. Ke:mah, mah se: mota:lili, ke:mah, ke:mah. Ke:mah wa:n ... Ke:mah. Komo se: kineki mah koyo:meh te:pahti:ka:n pos ne: ke:masá: a:mo no: te:na:miki, *más** te:tanowiah sah. Pos i:ksá: okachi te:tanawiah sah wa:n ... Wa:n ... Ke:mah wa:n onkak a:mo timomatih de te:chinyekta:ro:skeh oso se:, se: *jarabe** te:makah. Oso *pomada, mejor** xiwtsi:n se: mota:lilia. Pos ihkó:n mah se: mota:lili de *particular** teisá: xiwtsi:n wa:n *ojalá** ke neli te:..., *primero dios** te:na:miki pos ne: se: *icentavito** pos no: moa:horra:rowa ya komo tana:miki wa:n ne: iwa:n *doctor** se: yowi niman pos *a veces** te:ch..., ompa ne:, ta: ne: te:makah no: pahtsi:n pos iksá: te:tayo:koliah wa:n koma:mo ne:si ompa ka:mpa te:tayo:koli:skeh pos se:, te:tokah ne: ka:mpa se: kixta:was wa:n tikitah a:man semi pati:yoh n' pahtsi:n pero pos, pos *mientras que antes** de pe:wa yo:n kokolis mah se: mochi:wili *lucha** ika ne:n xiwpah, ke:mah. *Qué bueno** ke timo..., Ke:mah, yehwa kachi, kachi kuali. Ke:mah. Pati:yoh nochi, pati:yoh. Ke:mah achto mah se: kieheko, achto mah se: kieheko, ke:mah. Timoilwiah pos mah a:mo poliwi yo:n talna:miki:lis ika topiliwa:n pos mah se: kinilwihtia:s *porque cualquier rato** kinchi:wili:s *falta**, ke:mah. Ihkó:n *mero**, ke:mah. Mm, pos ... Mm, yehwa pos, yehwa sah yo:n ne: nimitstahtania:ya wa:n nehjó:n ne: ekintsi:n te:chili ke:ní:w timono:tsa wa:n de ka:ni tiwa:le:wak. Pos neh nimono:tsa Andrés Marín Juárez, nika:n niwa:le:wa de San Miguel Tzinacapan, teh..., tehwa:tsi:n ... Kuali yetok, tasohka:matik miak, mm. Mm, Tasohka:matik. Neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w no: San Miguel Tzinacapan, ke:mah.