We:noh *pues** ke nika:n timona:mikih ta:tah no: nik..., nikneki nimitstahtanili:s ke tehwa, ne: tanikua:kopa ox no: onkak yo:n anay, e..., kihtowah *según** ke onkak kilanay, seki onkak yo:n ti:ltia:ni anay. wa:n no: ox tiki:xmattok ox, ox we:lik nochi o:me taman oso se: taman sah we:lik, tehwa:tsi:n tiki:xmattos ne: tanikua:kowa niki:xehekowa. Ke:mah ta:tah, neh no: niki:xmattok no: o:me taman, pero niki:xmati neh pané: kachi we:lik ti:ltiani. Mm. Wa:n ne: kilanai ata pané: achi tsope:k. Mm. Tsope:k, entó:s niki:xmattok ta:tah wa:n no: monamaka, ti:ltiani no: monamaka pero ne:n kilanai pané: a:mo kachi kitekih. Kanah, pero xoxoktik. Ke:mah, porin xoxoktik. Borrar We:noh pos wa:n no: yo:n i..., ikowyo no: kualtia para teisá:, para kowtati:l kualtia niki:xehekowa wa:n para teisá: ki..., kitekih xa: kualtia no: para wapal, tiki:xmattos no:. Pos neh nikmattok ke kiki:xtiah no: para ne:n, para n' kali de yo:n ahko, tein kita:liah para ka:mpa, ta:ka:n *cartón** se: kipanta:lili:ti pos ompa ya yo:n se: kitekpa:na ika, no: kualtia. No: kualtia para kalkowtsi:n kitekih, wa:n ixiwyotsi:n no: nikmattok ta:tahmeh ne: ke:man xa: no: tikelna:miki teh *este** kichi:wayah kaltsi..., ininkaltsi:n Mm. Komohkó:n *este** ne: mokalpatati se: ta:tahtsi:n oso mocha:nti:ti a kite:mowa:yah yehwa ya yo:n anaixiwit, kisentiliah Wa:n no: kichi:wayah kaltsi:n, xa: tikelna:miki ta:ta. Ke:mah, no: te:chtapowia:ya ihkó:n ke tota:tahwa:n ke ihwa:k nochi, nochi xiwit kita:lia:yah yehwa yo:n i:n anaixiwit oso yo:n koma:it kite:mowa:yah, xiwit tein yo:n, yo:n tein takua:wak tein a:mo ma:tepe:wi. Wa:n yo:n kihtowah kis..., kitekiah xiwit, kite:mowa:yah ka:n onkak an..., anai, anaikowit. Wa:n kit kisa:lowah ke:meh, *tan..., tanto** de, de weyak ne:n kali, komoke de weyak sikie:ra ka:n se: na:wi *o** ma:kui:l *vara** kisa:lowah kit ne: yo:n xiwit ne:chtapowiah, kisa:lowah wa:n kitamachi:wah ke:meh se:, se: *metro** kitamachi:wah de wehkapan kisa:lowah ihkó:n wa:n de se..., tani de weyak, de weyak kali kisa:lowah wa:n yehwa yo:n ki..., kikuih kali kit, ki..., mahyá: kowtareah kitamachi:wah. Wa:n komo pexo:nik yo:n tamachi:w kita:liliah yehwa ki..., ke:mah ki..., pe:wah kiwi:pa:nah, ah..., pe:wah ite:nkaltson pe:wah ihkó:n wa:n *hasta** iyo:la:n kikua:tsakuatih wa:n ne:wi:n no:, ka:mpa ne:wi:n seko, no:, no: kisa:lowah para ki..., para tatahko kali kitsakuaskeh kit yo:n. Ihkó:n ne:chtapowia:yah wa:n kilpia:yah ika yo:n, ika yo:n tata:wikmekat oso peto:lmekat ika kitili:ntia:yah, achi takua:wak yo:n komekat, yo:n xoxoktik, ata peto:lmekat yo:n xoxoktik, mowila:na ta:lpan. A:mo moi:xtohto:ka se: kitila:na wa:n tata:wikmekat yeh panki:sa itech kowit, yo:n semi takua:wak para taxi:kowa:ya ika yo:n kiwi:pa:nayah ika yo:n xiwit para n' kali wa:n kachi, para kachi, kachi taxi:kowa:ya ne:n kali, a:mo tahxi:kas [nimi]tsilia:ya ke kachi weyak kale:walmeh ke a:mo taihti:yo:meh me..., kua..., kua:wehkapantik kali kichi:wayah para a:mo tahxi:kaya. Pero komo so:wtok tahxi:kas yehwa ne:chilia:yah no..., ta:tahmeh no:, kichi:wayah kali, xiwkal. Ke:mah, yehwa yo:ni ne:chilwia:yah Ke:mah ta:tah, neh no: niki:xmattok neli yo:n kowtsi:n, semi tapale:wih *o** semi tapale:wia. Mm, mm. Ke:meh ekintsi:n pos komoke pané: tantiw a, kaxa:ntiw a, a:mo semi onkak ok, pero semi tapale:wia:ya para ta:tahmeh kichi:wayh ininkaltsi:n. Mm. Wa:n neli *este** komoke para n' kowtsitsi:n, para n' kowtsitsi:n tein kima:malti:tih miak taman ata kisentilia:yah, kisentilia:yah tao:lkowit. Mm. Yehwa ya koma:it seki tein pihpitsa:wak. Mm. Wa:n kisa:lowah ya, ne: kihilpiah wa:n moyo:le:wayah ata ta:tahmeh, moma:nowia:yah, ihwa:k kilwia:yah ... Mm. Miakeh mosentilia:yah se: to:nal, sikie:ra ka:n se: mahtaktio:mome *cristianos** ata tachihchi:wayah. Mm. Komoke tak semi owih katka *porque** wehka:wayah sake:ra se: semanahtsi:n kichi:wayah para ma:tamiah yo:n kaltsi:n. Ke:mah. Yo:lik tak ne: kihilpihtia:yah. Ke:mah. A:, tikinitaka ok ta:tah *o** xa: tikelna:miki ok. Ke:mah, ti..., tikitakeh ok, tehwa:n tikitayah kichihchi:wayah ne:n ta:tahmeh wa:n no: ti..., tiki.., seki tikitayah kitsi:..., kwiwitayah yo:n xiwit. Kite:mowa:yah seki yo:n sakani:nioh wa:n seki kite:mowa:yah yo:n, yo:n kowxiwit, yeh kachi ihsiwka kite:tekpa:nayah wa:n kachi, kachi owih i:n seki xiwit se: kihilpia, kachi owih katka, ika nik..., tein ni..., kowihita pos kite:mowa:yah kowxiwit para kichi:wayah kowxihkal. Iwki tikitayah tehwa:n. Pero i:n *después** a ta:tah, i:n *después** nehjó:n kichi:wayah kowxiwkal. Ke:mah, sa:te:pan ya. *Cuando** yo:n tamik a kowxiwkal kalak ne:n *cartón** ata kowayah. Yehwa ya. Yehwa ya. Wa:n ekintsi:n *más** mopatak a, pero semi kuali *este** ne:n anaikowit semi tapale:wih. Ekintsi:n sepa no..., nochi taman ya kalmeh kichi:wah, ke:mah. Ki..., tapale..., kuali. Tapale:wih. Ke:mah. Pero ekintsi:n pos poliwtokeh yo:n kowtsitsi:n. Ka:n tikchi:wah ok kaltsi:n ke:meh yo:n tein, tein tikmattokeh seki ke:ní:w kichihchi:wah pero tehwa:n a:mo tikelna:mikeh t'chi:waskeh no:. Tiktatsiwiliah ya *porque** kachi owih neli wa:n kachi kuali timotatsiwka:pahtiah ika yo:n a:mat, a:mat a te:chwa:lkuiliah, karto:ntsi:n. Kachi ihsiwka tikihtowah t'pahpansowiliah wa:n wehka nimah takuitiw, yehwa kachi ti..., tikuelitah, akchi ihsiwka [...]wa:n a:mo, a:mo kachi we:ieti:k i:n tikihtowah, ma:s[ki] kopihpitsak kixi:kowa ne:n, ne:n yo:n a:mat se: kita:lilia. Ke:mah, yehwa yo:n tikmattokeh wa:n de tami a nimitsi[lia] ne:n *cartón**, we:noh pero achto pe:waya, onkaya *teja**, ekintsi:n *teja** a:mo kanah no: x'we:iita ok ne: xolalpan, nochi ki..., kipatakeh ya kaltsitsi:n. *Cada** xiwit ihkó:n tikitah mopata, mopata, *hasta** a:it ke:ní:w eski tocha:n es..., sate:pan pi:pil a kichi:waskeh. Pos yehwa sah nehjó:n tikmatih wa:n nimitstahtania, a:kin nika:kui:n timona:mikkeh wa:n mah timotapowi:ka:n ke:ní:w kichi:wah n' ta:tahmeh achto n' kaltsi:n de, de tomi kikuiah wa:n ke:ní:w kichi:wayah. Ekintsi:n ma:ski a:mo kichi:wah, sikie:ra pi:pilmeh kimattokeh ke..., ke:ní:w kaltsitsi:n kichi:wah de xiwit, yehwa sah yo:n. Sayoh ni..., 'neki xine:chili moto:ka:i, ke:ní:w timono:tsa wa:n ka:n tiwa:le:wak. Neh nimono:tsa niMartín Becerra Nazario, niwa:le:w ne: Tecoltepec. Pos neh nimono:tsa Ernessto Vázquez wa:n niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan.