Pos a:man ke sepa nika:n timoahsih, n'neki no: nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n, yo:n kiliah ne: mekaehkaw, ke..., ke:niwki yo:n itaktsoyo, ox no: wa:ki sah ke:meh i:n seki tikte:ne:wkeh ne: mi:lahehkaw, ox no: ika *tiempo** sah mochi:wa, ka:n no: mochi:wa, ox mochi:wa no: mi:lah oso kahfe:ntah. Pos neh no: nik..., niki:xmattok, a:kin nika:n tine:chtahtania wa:n ihkó:n kualtsi:n timotahtaniah de ke ke:meh i:n tikowtahtekitinih ti..., tinentinemih, nochi tikitstinemih kati:n ne:n *matita** de n' mekaehkaw. Pos neh no: nikilia mekaehkaw *porque** yo:n tehko ihkó:n moskaltia tsikitsitsi:n wa:n ihkó:n panki:sa, ahsi seki itech kopahsol, ompa mowi:wila:na, mocha:chapa:nia. Yo:n mochi:wa kualtsi:n, ihkó:n ima:te:mpan yowi nochi i..., iseli wa:n pos a:mo ... Kostik ixo:chio. Yo:n, yo:n se: kitamo:ta, ihkó:n ma:s[ki] tsikitsi:n se:, se: takoto:n, se: kitamo:ta wa:n selia. Mm. Yo:n motekpa:ntiw inalwayo, ihkó:n motekpa:ntiw wa:n se: kitapa:na, se: kitamo:ta wa:n se: kita ihkó:n wa:n *cuando** se: kitati:w ne: nochi, nochi selik a. Moi:xto:ktiw itech, itech ii:x. I..., mi:xto:ktiw wa:n yo:n komo se: kite:xi:ma ihkó:n, selia. Selia. Selia *porque** ihkó:n yetok ne:n *mata**, yo:n semi teltakua:wak inalwayo, teltakua:wak, yo:n selia, tak no:, no: wa:kis komohkó:n mah se: kitsi:nihichkua ika yo:n kowit se: ki..., ki..., kiekaxihxi:ma, mah se: kitsi:nichkua wa:n mah se: kitamo:ta paniá:n yo:n no:, no: wa:kis, no: wa:kis pero ihkó:n mah se: ki..., itech n' ta:lmanik mah se: kiwiwita wa:n se: kitamo:ta sepa itsmoli:ni wa:n mota:lia, ne: moi:xtohto:ka inalwayo. Mi:xtohto:ka wa:n ompa sepa selia, entó:s *hasta** we:ia, *hasta** we:ia wa:n yo:n pos neh nikitstinemi a:mo, a:mo kanah nikitas mah kikuika:n para teisá: ihkó:n kowtati:l oso ihkó:n teisá: mah kuika:n. Yo:n *solamente** a:mo no: semi teltohtoma:waya wa:n yo:n, yo:n ke:meskia se: komekatsi:n ne:n nehjó:n, nehjó:n, nehjó:n xiwit. Yo:n, yo:n no: kualtsi:n ixiwyo no: pero yo:n a:mo nik..., a:mo nikmati yo:n mekaehkaw ox kualtia para teisá: ihkó:n. Por eso** nika:n neh nehjó:n no: nikneki nimitstahtani:s, ne:n nika:n ya:kin, ya:kin nika:n tinentinemih xa:, xa: kachi tikmati, xa: kualtia para ti..., timopahtiah *o** kualtia para se: kikua *o** ke:maniá:n xo:chiowa *porque** neh nikitstinemi ihkó:n i:pa, i:pa xo:chiohtok a ihkó:n. Pero teh xa:, xa: tikmati teh, xa: katí:n nochi de i:n tapawal katí:n ne:n, ke:maniá:n xo:chiowa. Ke:mah. Ke:mah. Pos neh nikitani yo:n x..., yo:n xiwit tikiliah mekaehkaw, ne: yo:n motaktsonta:lia ka:sá: kahbe:ntah, ka:..., oso ka:sá: ohte:noh, itech xiwka:wal ompa mochi:wa yo:n miak yo:n xiwit. Pero mi:lah a:mo kachi mochi:wa *porque** ke:meh ne: ka:sá: pos ki..., kitawe:litah yo:n porin a:mo wa:ki, ki..., kisahsalo:wiah ika *esquina** de salo:n wa:n ika yo:n ki..., kipolowah yo:n pero ka:mpa kahbe:ntah pos a:mo se: kichkua, ika se: tawi:teki sah, mowe:itaktsonta:lia wa:n yo:n a:mo, a:mo xo:chiowa ika *tiempo sah, yo:n ke:man chika:waya ne:n komekat ne: xo:chiowa. Yo:n ne: a:mo, a:mo ika *tiempo** ke:meh i:n seki, i:n seki ehkaw, yeh mo..., yeh xo:chiowa ke:meh i:n *todos santos** sah, ihwa:k poso:ntok pero yo:n xo:chit poso:ni ke:man ahsi ichaka:walis, tsi..., de ahsi chika:walis de ke motami a ompa poso:ni a ikechtan xo:chitsi:n, mo..., mochi:wa ya, no: kostik ixo:chio, no: iwki ke:meh ehkaw, ma:wehwei, no: iwki ixo:chio, no: iwki a, soh ke i:n mi:lahehkaw kachi wehwei ixo:chio wa:n i:n seki pisi:ltik. Pero no: iwki a ixo:chio pero a:mo mochi:wa yo:n *cuando** yeh poso:ntok okseki, yo:n poso:ni mekaehkaw ke:man yeh kits..., ahsi inekas, ineiskalti:lis, motami a, xo:chiowa ya. Xo:chowaya. Xo:chiowa ya, yo:n a:mo xochiowa, xo:chiowa ika *tiempo** sah oso wa:ki, de sepa xo:chiowa, yo:n a:mo wa:ki ke:man. Yo:n de tamixo:chiowa sepa itsmoli:ni wa:n sepa *más** mowila:na. iwki yo:n mochi:wa yo:n, yo:n xiwit wa:n a:mo teh, a:mo teh, a:mo se: kikui para pahti wa:n nehjó:n yo:n no: kikuah tapialmeh komo se: kikua..., kitekik wa:n kinta:lilia n' tapialmeh, kikuah no:. Kikuah pio:tsitsi:n oso to:toltsitsi:n. Kikuah n' tapialmeh no:, ki..., kikuah, kikuah, ke:meh i:n kua:kuehtsi:n kite:miliah oso se: tapialtsi:n tein yo:n tama:ma, tama:ma, kikua nochi yo:n xiwit. A:, ki..., kikua. Ke:mah pero kikuah, tapialmeh kikuah. Ke:mah pero a:mo, para pahti a:mo semi nikita ke pahti kikuih yo:n. Pos yehwa yo:n neh ni..., nitahtani no: ke:meh ekintsi:n tine:chtahtanihtok, nika:n tinentinemih. Ke:mah. Pos nochi mah tikmatika:n kati:n ne:n ox we:lik oso a:mo we:lik, ka:ti:n kuali para topah. Mm, mm. Xa: tikmati no: tota:tahwa:n, ta: se:meh tota:tahwa:n ihkó:n te:chiliah katí:n topah de se: xiwtsi:n Mm. Ox we:lik nehjó:n *o** pos neh nikmattok ke a:mo we:lik pero ke:meh yo:n se: kita:tamo:ta sah wa:n *a veces** ma:ski se: kisahsalo:wia, ika tsikitsi:n moka:was ihkó:ni, selia. Mm, mm. Pos tsikitsi:n nalwat, tsikitsi:n moka:wa nalwat sepa selia kachi. Ke:mah selia, yo:n a:mo wa:ki Itsmoli:ni, moka:wa wa:n selia, a:mo, yo:n a:mo wa:ki. Ke:mah, yehwa yo:n nochi ti..., pos no: kualtsi:n nika:n ti..., timotapowiah. Ke:mah. Pos semi kuali nehjó:n para no: tikmattia:tih Pos de i:n tikowtahti..., tekitinih nochi tikmattokeh ke:ní:w de, katí:n tein we:lik, katí:n tein selia, katí:n kuali topah ne:n xiwtsi:n, katí:n ... Ox kualtia para kowtati:l yo:n nochi ekintsi:n tik..., tik..., tikmatih. Ke:mah wa:n neli pos ne: xiwit itech ta:lmanik onkak miak, miak xiwit tein pahti wa:n soh ke yehwa a:mo ti.., a:mo ki:xmatih, a:mo timomakah kue:ntah ne: miak taman pahti ipan titaksatokeh wa:n tehwa:n a:mo, a:mo tikahokuih, ne: pero xiwit ne:chilia:yah nota:tahwa:n tein a:ki:n, a:kin kelna:miki, a:kin kita:lia *cuidado** tein yo:n toni kitapowih ite:skaltihka:w yo:n ke:mah, kelna:miktok toni pahti wa:n seki pos a:mo se: kichi:wa kue:ntah ke i:n tipilimeh a:mo t'chi:wah kue:ntah ox te:ch..., tiknekiskeh sa:te:pan, tikte:mo:skeh yo:n xiwpah, a:mo ti..., a:mo tikelna:mikih ox sa:te:pan ne: tikte:mo:skeh. Ke:mah, a:mo se: kichi:wa kue:ntah ke:meh se: kone:meh a:mo se: kichi:wa kue:ntah toni yo:n, ox te:chservi:ro:s teisá: yo:n tein te:chilwiah xiwtsitsi:n. Pos a:mo tikmatih, ke:meh i:n mekaehkaw ne:wi:n tikta:tamo:tah sah, yo:n a:mo tikmatih ox kuali para topah. A:ah, mm. Ke:mah. Yo:n tikte:xi:mah ne:wi:n wa:n pos yo:n ye:k ... A:mo, a:mo nikihto:s ne: mone:neki, yo:n ne:nke:n selia. Semi mochi:wa ne:nke:n, mm, mm. Yo:n nenke:n mochi:wa wa:n pos yehwa yo:n ne:n a:mo tikmatih xa: kikuiah *antes** ne:n tota:tahwa:n para topah pero ... Pos ekintsi:n nesi nika:n ekintsi:n nika:n tinentokeh a:mo tikmatih. Ke:mah. Pero ekintsi:n tein tikmatih pos yehwa i:n tik..., timolihtokeh. Ke:mah, pos yehwa sah. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n nimitstahtania *porque** ta:taman tiki:xmatih wa:n ta:taman t'to:ka:itiah, yehwa sah yo:n. Soh ne:chili ke:ní:w moto:ka:i wa:n ka:ni tiwa:le:w. Pos nehwa ni..., nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w ne: xola:l San Miguel Tzinacapan. Mm, wa:n neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. A:, we:noh, tasohka:matik.