Wa:n yo:n owakilit ke:ní:w se: kichi:wa se:, se: ki..., oso se: kikua teha:n *o**, ox kikua se: pio, se: pitsot *o, o** se: teisá:, se: ... Tapialmeh mah se: kinimaka no: n' owakilit oso sayoh para teha:n ne:n owakilit para ne:n tikuih para ne:n totakual. Pos nona:ntsi:n neh niki:xmattok yo:n kiltsi:n tikuah tehwa:n tein ti..., tikristia:nos, titok..., ti..., ti..., ti..., tik..., tini:tsitsi:n, titek..., komo tehwa:n tikuitih yo:n xiwtsi:n tiktektinemih de pe:wa moskaltihtiw, we:ixtiw wa:n *cuando** tahko ihko:ni we:ixtiw pos se: kipostekiti a. Se: kitektinemi a yo:n xiwtsi:n, se: we:itana:palo:l se: kahxitia wa:n ke:mah se: kwa:lkui a n' kalihtik wa:n se: kipa:ka kualtsi:n wa:n ke:mah se: ki..., kikokototsa ya, komo weli ika se: ima:i se: kokototsa koma:mo ika se: kochi:lo. Se: kikokototsa wa:n ke:mah nehjó:n se: kikue:chowa ya ne:n nextamaltsi:n. Achto titapaya:nayah, 'paya:nayah yo:n nextamaltsi:n wa:n tikalaxowah, tiktamialaxowah ke:mah tikta:liliah ya n' istatsi:n wa:n tsiktsi:n *carbonato** wa:n ke:mah tikma:po:lowah ya yo:n takokotots a ne:n kiltsi:n, kualtsi:n tikma:po:lowah wa:n ke:mah tikuitih ya ne:n nexkihiswatsi:n, ox tiki:xmattok no: na:nah. Niki:xmattok. Yehwa yo:n tikuitih xiwtsi:n wa:n tiktsahtsaya:nah wa:n ke:mah nehjó:n tikuih ya *bolitas** tikpihpi:kih wa:n ke:mah tikpanketsa ya ika ne:n ko:mit. A: pos teh no: taman tik..., tikmati. Ke:mah. A:. Neh no: nikitaya yo:n owakilit i..., ke:man kikuiah, ne: kikuitih, kikua:lkuia se: nowehpo:l. Mm. Yeha yo:ni ne:n kiwa:lkuia ... Pero yeh ne: kipaya:nante..., te:chnawatia:ya mah t'paya:naka:n *primero** tixti. Ke:mah. Ke:meh ne: ka:mpa tinemiah pos semi *cerca** onkaya owakilit. Onkak. Wa:n ke:man a:mo teh toemo:l tikihtowa:yah pos tikuitih n' owakilit wa:n t'chihchi:watih seki tamal. Ke:mah, ta: neli we:lik. Entó:s ehkoya ne: no..., no..., nowehpo:l a wa:n entó:s ki..., ki...,ehko wa:n kipa:ka wa:n pero yeh kipi:pisi:lowa. Mm. Ke:mah ta: pos se: ki..., kikokototsa pisi:ltik. Ika se:, ika se:, ehe, ika se: *machete** ye:kapayo:t ki..., kitehtekia. entó:s *este** yeha yo:ni ne: kima:nelowa:yah ika tixti pero yeh kika:waya mah ne:nke:n xokoya. Mah xokoya tepitsi:n. Mah ne:nke:n xokoya n' tixti. Pos tehwa:n a:mo tikxokoltia:yah tixti *si no que** tikalaxowah wa:n niman pe:wa tikta:liliah ne:n istatsi:n wa:n *carbonato**. Wa:n ke:m..., mm. Yeh ... Aha. No: iwki yeh kita:lilia:ya ne:n ... A:. Yeh ne: no..., no..., nowehpol kitelmatia mah se: kita:lili tenexistat. Wa:n ke:mah se: kima:polowa ya. Tenexistat. Tenexistat, telkualtsi:n *hasta** xihxitiktik n' tamal ki:sa. Ke:mah. Wa:n ke:meh ne:nenke:ntsi:n te:na:xoko:k tikti neli kualtsi:n yemaxtsi:n mochi:wa n' tamal wa:n telahwia:k ki:sa. Telahwia:k ki:sa. Telwa..., ahwia:k ki:sa. Pero moneki yo:n xiwit mah a:mo, mah a:mo po..., se: kipolo:s *o** mah, mah ka:n tikto:kanih ce:cerkah ka:mpa tokal..., tokalce:rka *porque** n' se: kua:sneki ihsiwka se: kikua, iksá: se: kichihchi:wa. Ke:mah. A: pos semi mochi:wa nika:n tehwa:n ne: pos Ate:noh. A: pos A:te:noh. Ke:meh i:n talwiti ne: ka:mpa towe:itahtsi:n, ne:n Padre Jesústsi:n. Se: kitstiw n' ohtipan ihihkak kualtsi:n. Ata ma:, ata pané: ma:..., ma:..., mahyá: yo:n mets..., metsihista:k nochi kowit, nochi ista:k. Nochi, nochi ista:k, nochi ista:k wa:n ne:n ixiwyotsi:n pos we:weyak. A:, ta: ma:we:weyak tepitsi:n pe..., aha:. We:weyaktsi:n, ke:mah tein telka:mpa *abonado** n' ta:lts:n pos mochi:wa no: ye:kwe:weyak ixiwyotsi:n. Wa:n tein, tein *más** we:ia ya pos yehwa ya yo:n pe:wa ya ne:n kapotsitsi:n. Xo:chiotiw *hasta** mo..., xo:chiowa kualtsi:n ne: ixo:chiotsi:n *morado**, a:mo niki:xmati iteyo. Mm, neh ... Neh no: a:mo niki:xmati ixo:chio, neh nikitak *lo más** moskaltia pero ke:meh i:pa ihkó:n pohposteki a ne:n no..., no..., nowehpo:l katka. Ke:mah. Entó:s yeha ika ne: a:mo ke:man nikitak xo:chit, a:mo ke:man nikitak. Ten..., A:mo tikitak xo:..., neh nikitaya xo:chit ke:meh i:n se: talna:miki se: kitati:w towe:itahtsi:n ne:, ne: nehjó:n Tuzamapan. Pos tikitstiowih ohti pané: onkak xiwtsi:n. Neh niki:xmatik *porque** se:sepatiká: ke:man a:mo te:mantih pos kiwa:l..., ke:meh i:n yawih kualka:n kanah ika ya:ya, kua:lkuitiki:sa ka:mpa telonkak wa:n ehko wa:n ke:mah ki:xpachowa wa:n ke:meh titistokeh ne: koma:li:xko. Ke:mah. Kihtowa ke kiwa:lkui a n' iswat wa:n kii:xpachowa. Ke:mah, kualtsi:n se: no:, se: ki..., *O** kitikopachowa ya ne: ka:mpa koma:lte:nakastan wa:n kite:milia tekol. Wa:n kikua tai:xpacho:l. Tai:xpacho:l sah. Aha: wa:n ika istat. Aha:, ke:mah, ta: we:lik no: ne:n kiltsi:n Mah se: kimatili sah. Pero a:mo nenke:n teisá: tamati ke:meh tomakilit, ihkó:n de ahwia:k. Ke:mah. Ke:mah, se: ki:xpachowa. Se: ki:xpachowani, pos neh *lo más** nikua yehwa ne:, yehwa ne:n se: kipi:ki ika iswatsi:n, tamaltsi:n. Mm, teh tikua tamal, no: nikua tamal neh. No: tikua. Pero ne: no: nikua tai:xpacho:l. No: telkualtsi:n we:lik tai:xpacho:l, telkualtsi:n yemaxtsi:n kowit mochi:wa komo sepa ne: i:xkuetawik a ke:meh ne: tik..., tiktikopachowah. Ke:mah, a:mo ta: neh nik..., nikchihchi:waya yehwa wa:n koma:mo, komohkó:n sikie:ra koma:lko se: kokxitia. Mahyá: to..., ne: ti:tilatsitsi:n, se: kima:nelowa ika xiwtsi:n. Mm, se: kima:nelowa. Wa:n ompa ya ne: se: kokxitia, no:, no: se: kikua, ke:mah, se: kipoye:lia ne:n tixtsi:n. No: we:lik yo:n [neh]jó:n no: we:lik, aha:. No: ke:meskia ne: ahwia:ya ya de *mismo** yeha ne:n kilit. Ke:mah, ahwia:ya kualtsi:n xiwtsi:n. Aha:. Pero nochi kuali nikilia mah se: kichi:wili *lucha porque** ta:mo ne: a:mo weli ne: se: mah ki..., mah se: kipolohtiw se: toma:se:waltakual. Pos ... Pos neh nikitani nika:n tehwa:n a:mo tikpolowah, tiksegui..., tiktohtokatiowih ke:meh yo:n kiltsi:n ka:mpa timoahsiliah wa:n koma:mo wel timokui:li:tih pos a:ksá: ka:mpa ikowtah tiktahtaniah xte:chwa:lkuili n' kiltsi:n, timitsixta:wili:skeh. Ke:mah *porque** ... Pos te:chwa:lkuiliah ya wa:n no: t'chi:wah ya n' totamaltsi:n. Ke:mah *porque** se: ki..., se: kimattok tohtoni we:lik. Para ika timotekipano:skeh, para mah a:..., mah a:mo ne: tikelka:waka:n towehka:wkayo:emo:l *porque** kiyeh, yeha tein no: towa:mpoywa:n nemiah wa:n telsenka chika:wtoyah *porque** yeha:n a:mo kua:yah eliwis nakat. Pos a:mo kikua:yah ihkó:n nochi takowal. Nochi ekintsi:n pos ... Ma:se:walemo:l, ma:se:walemo:l kikua:yah. Nochi nehjó:n, nochi toma:se:waltakualis kikua:yah, kiltsitsi:n, tein ya ne:sik. Ke:mah. Wa:n yeha yo:n kualtia *porque** no:, no: telmaik, no: telmiak ne: ixta:tamanka:tamakokolis te:chpale:wia ya. Ke:mah. Itech yo:n kokolismeh ke:meh te:chkuitiw pos se:sepatiká: tikuah nochi xiwit, pos kualtsi:n se:, se: kikua ma:se:wal, ma:se:waltakual. Entó:s *este** no: para teha:n no: kachi kuali a. Ke:mah. Pos yehwa *más** nehjó:n te:chyo:lchika:wa kiltsi:n *porque** teisá: takualis de yo:n nakat pos a:mo no: te:yo:lchika:wa. *Porque** a:mo te:chkui *más** miak kokolis. Ke:mah. Ke:mah *porque** ekintsi:n tikitaya nochi telmiak i:xta:taman onkak ta..., nakat. Ata yo:n kin..., no: kintsopo:niah ata wa:n no:, wa:n no: kinta:liliah pahti para mah a:mo mikika:n tapialmeh wa:n *hasta** teha:n no: tikuah a, no: totech moka:wa ya. Ke:mah, ta: ... Ke:mah, neli. Pos yeh..., yehwa sah i:n no: ... Aha:. Entó:s *este** pos kuali a na:no ke tine:chyo:lmela:wak ika, teh no: *igual** tik..., tiki:xmatis ne:n owa..., owakilit. Wa:n no: tikua wa:n neh no: nimitstapowia ka no: kualtia ke:meh neh 'nemilia, *porque** teha:n ke:meh i:n ti..., chi:chiko tikalyetokeh. Pos chi:chiko, chi:chiko no: tiki:xehekowa ke:ní:w timotachihchi:wiskeh. Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, ka:n no: ... A:, entó:s miak tasohka:matik na:no wa:n mah ne:, mah niow ke:meh yeh n'neki nimitstahtani:s. Pos neh no: yehwa i:n nimitstasohka:matilia miak ke timotapowihkeh wa:n neh ... Mm. A:mo teisá:. Neh niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Mm. Ompa nipowi wa:n nimono:tsa niCelina Gonzalez Nazario. Neh niwa:le:w na:no ne:wi:n, ne:, ne: Cue..., Cuesala:n, *este** ompa nikalyetok pero no..., noyo:lya:n ompa ne:wi:n Tepango, *por eso** no: niki:xmati i:n kiltsi:n. Ke:mah. No: ke:meskia se: *rancho** niwa:le:w, ke:meskia se: ta..., we:i ta:ltikpak, ke:ní:w nimitsilwi:s neh, a:mo *pueblo** oso kanah. Ke:mah. Entó:s yeha ika ne: nimits..., nimitstahtanih, timolwih xa: no:, ox no: tiki:xmati oso a:mo, mm. Mm. No: nik..., no: tikmahse:wah. Aha, we:noh tasohka:matik, neh niow. Ehe, pos miak tasohka:matik na:nah. We:noh.