A:xka:n na:nah nika:n, nika:n sepa timosenahsikoh. Ne: nikitstok i:n xiwit kiliah nexokoli:lpah xa: tikpati ne: ox pahti oso, oso xa: kikuah tapialmeh, n'neki xine:chtapowi *porque** neh nikita mahyá: nochipa xiwit sah pero kihtowah seki ke pahti, a:mo n'mati toni kipahtia. A: yo:n xiwtsi:n, yo:n semi pahti. Semi pahti yo:n xiwtsi:n, komohkó:n yo:n nehjó:n se: wetsik wa:n se: nehjó:n tankua:xoxowia, ata yo:n kiliah se: mora:dohtia, se: xoxowia. Yehwa ya yo:n kikue:chowah ika tepitsi:n istat, a:mo miak, *porque** kihtowah no: te..., teiktilia se: io:miyo, entó:s a:mo kualtia mah te:ta:lili:ka:n semi ika istat, sem..., mah iwki sah kachi kuali. Ika ne: [yeh]wa ne: se: kue:chowa wa:n ika tepitsi:n refi:noh wa:n mah totoktsi:n, mah se: kita:lili ka:mpa te:kokoh wa:n pahti ika yo:n. Wa:n no: semi kuali nehjó:n se: tai, se: tai ke:meh yo:n se: mogolpea:rowa, se: wetsiti ata, se: mopoxtamo:ta wa:n telte:kokoh. wa:n te:na:miki yehwa yo:n xiwtsi:n mah se: kima:mana, mah se: tai. Wa:n semi no: kuali yehwa ya ne: yo:n ta:tahtsi:n kiliah Lucio Flores yeh kisentilia yo:n xiwtsi:n miak wa:n ka:pachowa ika *aceite**, wehka:wa a:pachiwtok wa:n ke:mah para ne: kiboteyahkehketsa, kualtsi:n xoxoktsi:n moka:wa yo:n pahti. Wa:n kiwi:katinemi semi, ka:mpa yo:n ihkó:n tapahpacho:ti ke:meh yo:n wetsih mo..., mokelo:niah kilwiah yehwa yo:n kohohsah ompa wa:n pos kina:miki, kina:miki yo:n pahtsi:n wa:n onkak miak pahti, ta: yo:n kiliah ata yo:n *cola de caballo** se: *viaje** neh nimoma:wehwelohka, a:mo ne:chna:mik yehwa yo:n nexokoli:lpah takue:chol, yehwa ya yo:n *cola de caballo** kilwiah ne:chkue:cholihkeh wa:n ika tepitsi:n istat wa:n ika ne:chma:pi:kkeh wa:n yehwa ya neh n'matik ne:chpahtih. Yehwa yo:n *cola de caballo, porque** i:n nexokol..., nexokoli:pah ne:chta:lilihkah pero pané: a:mo yeh, pero pos no: semi kuali pahti. Yehwa yo:n mah se: ta:tai komohkó:n te:kohkoh ne: se: ihtik, ke:meh yo:n kihtowah se: mogolpea:rowa, se: i:xakawetsi. Wa:n ne: tikihtowa tein se:, se: kimolo:ntia, tikihtowa komo se: tai, mah se: kimolo:nti oso tama:xakualo:l. A:mo, se: kimolo:ntia. Se: kimolo:ntia. Ton achi taki:tskil se: kikui wa:n ton achi n' a:t. Se: olo:chtsi:n, se: olo:chtsi:n, ihkui:ni. Ke:mah wa:n ... Ke:mah, mm. Sikie:ra se: mahtak kechti wa:n a:tsi:n. A:tsi:n sikie:ra se:, de se: *litro**. Mah tsokowa:ki oso mah mo:molo:ni sah. Pos onkak seki kitsokowa:tsah, taih sepa sah. Pero seki kimanah tai:tokeh, ke:man a:mikih yehwa taih ka..., ke:meh i:n tepitsi:n a:mikitih, kwa:lkuitih wa:n yehwa taih. Aha:. Ke:mah wa:n onkak seki kitsokomanah. Wa:n tai:tih sayoh tsikitsi:n ya sah pero neh nimolia kachi kuali ke:meh yo:n se: tai:tok ka..., ke:..., ke:man se: a:mikis mah yehwa se: momakato ika tahko *taza**. Ke:mah, ne: pos neli a:mo nikmatia yo:n komohkó:n yo:n neli pahti wa:n neh nikita nochipa, ekintsi:n nikitstok nochipa, we:noh, nochipa nikita xiwit sah. Ke:niwki iteyotsi:n oso, oso teyowa *o** ke:niwki wa:n ixo:chio. Nehjó:n ... Pos iteyotsi:n a:mo nikitstok pero ixo:chiotsi:n no: poso:ni kualtsi:n, kapotsitsi:n mochi:wa ke:meh yo:n chi:ltekpin wa:n ke:mah poso:niti a *ye:krositas. Rositas** yo:n xo:chitsi:n wa:n iteyotsi:n a:mo niki:xmati pero yehwa ya xi:ni sepa wa:n sepa ompa ixwa. Ke:mah, semi telonkak yo:n xiwtsi:n ke:man ye:kseseltik pos kualtsi:n se: ki..., kikui komohkó:n ka:sá: ika te:kokoh pos yehwa ya neli se: kue:chowa. Mm wa:n komo ika refi:noh kualtsi:n ika se: kimolo:ntia wa:n yehwa ya ika se: mometstahta:lilia ka:mpa ika te:kokoh, se: ima:ko, ka:nima eski. Yehwa yo:n se: kue:chowa wa:n yehwa ne: se: mota:lilia ika ne:n nehjó:n refi:noh wa:n ika a:mat se: kipi:ki iwa:n ya wa:n tilmah se: kilpia para a:mo wetsis. Wa:n tein te:na:miki yehwa ya yo:n ye:ktamanaltia a:mo xoxoktik ok, tamanaltik mochi:wa, ke:mah, yehwa yo:ni te:na:miki pahtsi:n. Wa:n yo:n xiwtsi:n no: kikuah tapialmeh. Pané: a:mo kikuah, a:mo, *porque** ka:mpa ihkak ompa ihkak *hasta** ompa wa:ki, ke:mah, yehwa yo:n xiwtsi:n a:mo n'mati ox xahxakachtik *o** ke:yeh *o** i:pa a:mo intakual tapialtsitsi:n *porque** a:mo kikuah. Wa:n i:n kito:kah oso ixwa sah, mochi:wa sah. Ixwa sah, ixwa sah, ka:mpa eski yo:n, ihkas yo:n xiwtsi:n wa:n kuo..., ixwas sepa de wa:ki, xi:ni iteyo se..., sepa ompa ixwa, *más** mo..., momiakilia ya, ke:mah. Pos pané: yehwa sah, neh a:mo ne:, a:mo nikmati, neh i:pa a:mo nik..., niki:ita sah i:n xiwit pero a:mo nikmati ox pahti wa:n ... A:mo, ta: semi pahti. Ke:mah, pos telmiak tasohka:matik tine:chyo:kmela:w ne: ne:chilwi moto:ka:i, ta:ka:n teisá: sepa nikneki nikmatis nimi..., para nimitste:mos wa:n ka:ni tiwa:le:wa. Pos a:mo teisá:. Ke:mah, pos neh nimono:tsa niCelina Gonzalez Nazario, niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. Pos neh no:to:ka:i Amelia Domínguez Alcántara wa:n niwa:le:w ompa ne: Xaltipan. Mm.