We:noh, ekintsi:n timonohno:tsatih de yo:n xa:lxokot. A:, xa:lxokot. Onka..., onkati a i:n a:man. Ke:mah, onkak ka:sá: ika, ne: tehwa:n onkak a Ka:sá: ika onkak a yo:n kowti..., onkak ya. Onkak ya, pero onkati a no:. Nika:kui:n tehwa:n aya:mo ya nehjó:n ... Aya:mo ya chika:waya, chikawayati ok i:n to:nalmeh, ya:ti a de... Xi..., xi:ntok a. A:, yo:n semi we:lik. Ne: tani tehwa:n xi:ntok a, xi:ntok a ka:mpa ta:ktok, mm, xi:ntok a. Ke:mah, we:lik. Semi welik kowtetsi:n wa:n we:lik, wa:n we:lik ato:l. We:lik se: kichi:wa ne: a:t wa:n we:lik ke:meh yo:n mah se: kimana, mm. Ato:l no: se: kichi:wa yehwa yo:n, ke:mah. No: we:lik, mm. Ke:mah, *porque** neh no: n'chi:chi:wani, ke:meh i:n a:mo wel tikuah ok ne:n xa:lxokotsi:n, de oksi, tahtakua:wak a:mo teh totan. *Mejor** mah se: kichi:wa ato:l, mm. Ke:mah, mm. Ke:mah. *Mejor** tik..., tikchi:wah ato:l, se: kipaya:na, se: kipaya:na kit, tein teloksik a kualtsi:n se: kixahxamania, ki:sa ne: ia:yotsi:n. Ahwia:k ki:sa n' ato:l, mm. Wa:n koma:mo a:man ne:n pi:pil, kikuih nochi yo:n *licuadora**, yehwa itech kipano:ltiah. Wa:n nehjó:n ki..., kitsetselowah wa:n pos titaih ya ika ne:n ato:ltsi:n. Ke:mah acha, yo:n semi we:lik, mm. Kemah nehjó:n we:lik wa:n no: pahti. Pahti. Para tehwa:n kuali yo:n no: ne:n okmase..., *este** iselo**. Iselotsi:n yehwa yo:n xa:lxokot, komo yo:n se: estsompi:lti, no: te:na:miki. Wa:n ie:wayotsi:n mah se: kimana no: *igual** te:na:miki, te:na:miki, a:mo nikmati teh ox no: tikmattok ke pahti. No: te:na:miki wa:n ... No: *igual**, no: te:na:miki, neh no: nikui pahti i..., ixiwyotsi:n. Ixiwyotsi:n. Ixiwyotsi:n, mm. Pos ke:mah, ta: nehjó:n mah nochi se: kimattiw ke:ní:w se: mopahti:s ke:meh i:n a:mo te:na:miki ke:meh i:n koyo:pahti se: kuiti. Ke:mah, neli acha. Ke:mah, iksá: a:mo te:na:miki, yehwa ya no: ne: te:na:miki ne:n ... Yehwa ya, yehwa ya ne: te:na:miki. Ke:mah, ta: yo:n ixo:chiotsi:n kualtsi:n mochiwa:, pané: no: chi:ltekpin. Iksá: a:mo te:na:miki wa:n iksá: yehwa ya te:na:miki, mm. Maski se: tai xiwpahtsi:n pero a:mo nochi te:na:miki, mm. Wa:n *cuando** poso:niti a kualtsi:n pohposo:ni. Kualtsi:n pohposo:ni, mm. Ke:mah, ke:meh yo:n xi:lo:xo:chit ne:n iyo:lotsi:n moka:wa. Wa:n yehwa ya ne:n mochi:wa ya ne:n *bolitas** para yehwa ya n'i..., n' i..., xa:lxokot mochi:wa. Ke:mah ne: ixo:chiotsi:n xi:..., xi:ni nochi n' ta:lpan, tel..., teltaahwia:ya ya ka:mpa xi:ni. Ke:mah, yehwa ya ne: mochi:wa kowtetsi:n, mm. Mm. Ke:mah, pos nehjó:n ... Iwki, telahwia:k, telahwia:k neli wa:n onkak o:me ... Neh niki:xmati o:me taman sah. Ta: ixo..., ixo:chiotsi:n no: ahwia:k pero ke:meh xi..., ke:meh kowtetsi:n, ta: kowtetsi:n telahwia:k, mm. O:me taman sah, mm. Mm, neh niki:xmattok e:yi taman, e:yi taman, mm. Ke:mah, yehwa ya ne:n ista:k wa:n tsina:kaxa:lxokot tikilwiah, a:mo nikmati teh ox i:pa yehwa sah. E:yi taman. Ke:mah, ta: neli onkak. Neh no: niki:xmati e:yi taman, yo:n ne: parahko onkak seki tel..., telwehwei neli wa:n ye:ktahtakua:wak iteyo wa:n ye:k, ye:k, ye:ke:wayohtihtilaktik. Ke:mah, tahtakua:wak, mm. Yehwa yo:n niki:xmattok no:, ke:mah. Yehwa yo:n teh tiki:xmattok. A:mo n'mati ox, ox *más** tiki:xmati ok teh, tikihtowa tiki:xmati *morado**. Ke:mah, niki:xmati *morado**. Ompa ne: tanikopa *más** paratani, ne: ka:mpa tehwa:n tinemih. *Porque** nika:kui:n a:mo, a:mo onkak, onkak yehwa sah tsina:kaxa:lxokot. A:ah, yehwa sah, ompa ne: tehwa:n *más** mochi:wa ne:wi:n paratanikopa talwiah ne:, ne: nehjó:n Amatlán wa:n ne: Paso de Jardín wa:n ne: nehjó:n La junta. Ompaka mochi:wa, pos ke:meh a:man onkas a. Ompaka mochi:wa, mm. Ompaka motelchi:wa. Onkas a, onkas a, ta: onkak a ne: tehwa:n. A: pos neli, ta: nika:n tehwa:n no: chika:wayati a. Mm. Mm. Ke:meh i:n *tiempo** de i:n chika:waya ya, i:n agosto, nikelna:miktok neh ne: no:ma:ntsi:n ke:meh i:n kichi:wtok, "tiowih ya tikuitih ne: xa:lxokotsi:n". Tikuitih ke:meh de a lunes ye:k se:se: *canasta** tein ekin kahkama:wak. Mm. Para yo:n nehjó:n ahsi miércoles kualka:n ne:chkuite:wa, 'namakatih Zacapoaxtla, te:chixta:wilia:yah se: *canasta** ihkui:ni. Mm. *Cuarenta pesos**, mm. Semi telpati:yoh *cuarenta pesos, cuarenta pesos**. Yehwa yo:n tikonka:wayah wa:n tiwi:tseh ya pos nehjó:n tikwa:lkuih ya toni ne:n ika timokowilia:yah, ahsia para timotakowia:yah. Mm. Ahsia. Ekintsi:n telsemi a:mo, a:mo para ximotakowi ok, ye:kteltapati:yoh. Pero a:man tel a:mo, a:mo ahsi ok yo:n tomi:n. Teltapati:yoh wa:n a:man nikita ne:n, ne:n yo:n xa:lxokotsi:n oksitiw pero nochi ihtiohokuiloh. Mm, nochi ohokuiloh, ka:n kuahkuali ok. Pero a:man a:mo. Wa:n ne: ke:man kualtsi:n onkaya, ye:kkuahkuali. Mochi:waya ye:kwehwei, ke:mah, ekintsi:n ye:kokuiloh. Nochi, nochi okuiloh ya. Mm, a:mo okuiloh katka tak, x'mati ke:yeh, xa: porin a:mo teltatikui:nia, ta: ekintsi:n teltatikui:ni. Wa:n ihwa:k ne: mochi:waya wehwei ne:n xa:lxokotsi:n wa:n a:mo okuiloh katka, a:mo n'mati ke:yeh tak porin ... Pero pané: i:pa tatikui:ni, i:pa, neh ni:xpeta:n i:pa tatikui:ni. *Eso** wa:n a:man a:mo kakisti ok. I:pa taikui:ni, ne: ke:man katka tehwa:n tikihtowah ne: a:mo semi tatikui:nia porin yo:n a:we:wecho ata tsahtsia, pero ekintsi:n tak a:mo, a:mo, a:mo kakisti ok, tak mikik. Pos yehwa yo:n no: timolwihtoyah i:n tiwa:lpano:keh itech *mes de junio**. Mm. Se: niman kihto:s ne:, ne: yo..., i..., nehjó:n poxtkui:ntok ne:n a:we:wehcho. Mm, pero a:man a:mo kakisti ok, pané: tawiwiyoko ata ne: kakistia.i *Porque** yo:n *hasta** pané: tawiti..., tawiwiyokaya ne:n kakistia wa:n a:man a:mo kakisti ok. Ka:n kakisti ok. Mati toni yo:ni katka pero poliw, mm. Ka:n kakisti ok neli yo:n a:o..., ox a:okuiltsi:n toni yo:n katka. Wa:n neli teltatatsi:ni a a:man wa:n ne: ke:man neli no: tatatsi:nia pero neli *tiempo** de i:n junio. Junio tatikui:ni a, i:n a:man i:n *tiempo**, julio. Junio, teltatikui:nia, julio, teltatikui:ni, ke:mah *Hasta** agosto, agosto. Tepitsi:n kax..., kaxa:ni a agosto ya, septiembre ya tami a. Tami a ne:n tatikui:ni wa:n tak yehwa ya neli no: kio..., kiokuilo:tiah ne:n, ne:n ... Nochi okuilowa ke:meh yo:n nehjó:n kowtsapot no: okuilowa ya *cuando** teltatikui:ni. Ke:mah, neli a:it ke:yeh, kichi:wilia *mal**. Mm. Yehwa ya kiokuilio:tia ke:meh i:n kowta:kilo:tsi:n, mm. Okuiloh ya, ke:mah, ta: porin teltatatsi:ni a. Okuiloh ya, ka:n kualtia ok. Mm. Nochi, nochi. Nochi kichi:wilia *mal** ne:n kowta:kilo:tsi:n *hasta** yo:n xokot no: ohohkuiloh seki. No: ohokuiloh, pero ekintsi:n a:mo kualtia ok, mm. Wa:n achto katka ye:kkuahkuali, ta: ne: ke:man no: semi t'namakayah xokotsi:n, ka:n welik ok, ta: porin telxi:ni. Mm, telxi:ni, achto ok pe:wa xi:ni. Telxi:ni. Achto ok neli, achto ok, ta: ka:n kualtia ok. Mm. Ke:mah, pos ... Pos yehwa ya i:n timonohno:tskeh, ika i:n xa:lxokot, toni kuali. Pos neh nikmattok neli yehwa kuali yehwa yo:n iselotsi:n, se: ki..., komo semi telte:kokoh se: ipox wa:n a:mo teh te:tamati:lia pos se: kitsonkuahkua iselotsi:n wa:n se: kitolowa. Ke:mah. Wa:n ie:wayotsi:n pos no: se: kimana wa:n se: tai. Ke:mah, a:mo n'mati neh xa: tikmati ok *más** teisá: pahtsi:n. Wa:n koma:mo mah se: kimana wa:n mah se: tai, mm. Neh nikmattok yo:ni ne:n, xa:lxokot ne: komo se:... Yo:n *telfuerte** ne: *desinteria** te:kui, yehwa yo:n xa:lxokot i..., ixiwyo mah se: kimana wa:n iwa:n okma. Iwa:n okma. Iwa:n okma, mm. Iwa:n se: tai a. Iwa:n se: tai a, o:me taman, mm. Ke:mah pos nochi se: kisenelowa ya xiwtsitsi:n. Ke:mah, pos yehwa sah i:n nimitstahtanih. Wa:n yo:n telesti se: mihkuita. Aha. Ke:mah Yo:n seki se: telesxohxowik a seki mokalawiah, ke:meh yo:n kinkui estsompi:l. Ke:mah. Neh nikimaka yo:n kihtowa ne: *pata de vaca** Wa:n ke:niwki yo:n *pata de vaca**. Seki xiwtsitsi:n no:. Mm. Mm, seki xiwtsitsi:n, pero semi kuali. Semi kuali. Mm, yehwa yo:n i:n i:pa nitapahtia, i:n *hospital** wa:n ne:..., i:pa ne:chilwihkeh ke ke:meh i:n mah niwi:ki mah nitahto:ki. Wa:n nikwa:lkuik yehwa yo:n xiwtsi:n wa:n tein se:, se: siwa:tsi:n nikmakak wa:n x'mati yo:n ke:ní:w kichi:w, yeh kiseliltih kit. A: mochi:wak. Wa:n ekintsi:n kit yehwa yo:n kikui semi pahti. A: pos ... Mm. Nochi a sah se: kitehte:mowa kati:n te:na:mikis. A:mo ki..., A:mo nehjó:n kipoloh kit, ta: yeh kit kis..., kiseliltih. A:. Wa:n ekintsi:n kit kihtowa "ke:meh yo:n a:ksá: ne:chilia" kihtowa "kikokowa ipox, yehwa" kihtowa "nikmaka mah momanili" Yehwa sah pahti. Wa:n kina:miki kihtowa. No: kuali a, ta: fie:roh i:n kokolis te:kui. Fie:roh, mm. Ke:mah, pero neh n'mattok neli yehwa yo:n tsina:kaxa:lxokot iselo wa:n yehwa ya ie:wayo. Mm. Pos yehwa ne: iselotsi:n yehwa se: kima:xakualowah wa:n se:, se: ... Se: kima:xakualowa se: kitsonkuahkua, mah iwki se: kitohtolo. Ke:mah, ta: kuali. Wa:n yehwa ya ne: ie:wayotsi:n pos se: kimana. Mm. Para se: tai:s. Ke:mah. Ke:mah, pos yehwa sah i:n minitstahtanih wa:n telmiak tasohka:matik. We:noh, mm. Neh niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan, noto:ka:i Celina Gonzalez Nazario. Ke:ní:w tehwa:tsi:n timono:tsa. A:, neh nimono:tsa Leonor Osollo Segura, niwa:le:w ne: Tecoltepec. *Hasta** ompa tiwa:le:w pos telmiak tasohka:matik. Mm.