We:noh pos no: nikneki nimitstahtani:s ke nika:kui:n tomahsih yo:n ox tiki:xmattok se: kowit kiliah *o** tehwa:n tiki:xmatih ne: sanjose:kowtako:t, sanjose:tako:t *o** san jose:kowtako:t, nochi iwki sah sanjose:tako:t. Ox tiki:xmattok no:. Pos neh no: nik..., niki:xmattok ke:meh ne:wi:n kowtah ti..., nemitih, tik..., tikitatih. Mm. Ka:sá: ika tikitah ohte:noh ihkatok yo:n sanjose:kowtako:t tehwa:n tikiliah. Mm. Yo:n tikiliah sanjose:kowtako:t *porque** nika:n mokehketsa wa:n we:weyak ke:meh yo:n pos a:mo semi wehkatan monalwayo:tia, paniá:n. Mm. Yo:n kiliah sanjose:kowtako:t *porque* de wehka:w ihkó:n kito:ka:itiah. Mm. Yo:n kualtsi:n mokehketsa wehkapan wa:n pos no: xo:chiowa pero *hasta** ikua:pan ya. *moradito** ixo:chio wa:n achi pisi:ltik. Ke:mah. Wa:n pos yo:n kiliah sanjose:kowtako:t nehjó:n i:pa ihkó:n kiliah *porque** yo:n a:mo nikihto:s kualtias para teisá: se: kitehtekis, se: kitapa:nas oso wehwei ... Nehjó:n ki..., se: kitehtekis wehwei tohtoma:wak, a:mo yo:n nochi pihpitsa:wak. Mm. Xa: no: seki kualtias *cuando** ne:wi:n ka:mpa mi:lah ki..., se: kwiwita wa:n se: kitehteki xa: kualtias no: ika se: tekolchi:was. Wa:n pos yo:n a:mo nikihto:s, ne: a:mo nikmati nehjó:n ox we:lik oso a:mo we:lik i..., ixiwyo. Pos neh sayoh nikitani ima:yo nehjó:n nochi pané: yo:n pohpototik wa:n kualtsi:n ma:..., ma:pa:pata:wak, pero a:mo nikmati neh ox xa: we:lik, xa: i..., ima:yo, xa: kikuih para teisá: pahti wa:n neh nehjó:n nikitani sayoh yo:n sanjose:kowtako:t wa:n pos ne:wi:n, nochi ne:wi:n ka:sá: ika ne:n mi:lah e:wi wa:n pos ka:sá: ika ne: ohte:noh ihihkatok wa:n pos ompa ne: n' iewa:yo nehjó:n yema:nik. N' ie:wayo yema:nik pero ne: n' ik..., n' ikowyo no: achi xa:ltik, achi xa:ltik wa:n pos kihtowah ke no: teyowa pero semi pisi:ltik iteyo pero a:mo nikmati yehwa sah yo:n wa:n ekintsi:n no: kuali, kuali tine:chili:s xa: kachi tikmati tehwa ne:, ke:meh i:n tinentinemi no: kowtah, tikitstinemi wa:n ke:masá: se: yowi, ihkó:n se: kitas xa: tik..., xa: tikmattos para toni se: kikui. Ke:mah, no: nikitani neh wa:n no: iwki tikto:ka:itiah sanjose:kowtako:t, ta: yo:n iwki kito:ka:itiah ta:tahmeh *porque** mochi:wa se:sah ne:n tako:t, a:mo maxaleh, yo:n a:mo kipia imaxal, nio:n tei, i:p..., i:ts..., se:sah de yo:n ta:lte:noh, *hasta** panki:sa kie:ra se: *metro** wa:n tahko mochi:wa de wehkapan wa:n ikua:pan moxo:chio:tia ya. Xo:chiohki:sa, imahma:yo wa:n mota:lia ixo:chio *moraditos** pero pisi:ltik, a:mo wehwei. Ne: kachi wehwei teposihya:k ixo:chio, ne: pisi:ltik xo:chitsi:n wa:n *moradito** wa:n nehjó:n teyowa, mopihpilowa ne:n kowtetsitsi:n itech ikechtayo wa:n yo:n moskaltia nochi imetskowyo, nochi ne:, nochi moloxtik ata, metsmohmoloxtik wa:n mahyá: tohmiyoh. wa:n ima:i nochi ne:, nochi mohmoloxtik i..., ima:i tein i:..., i:xko ya xiwit, nochi moloxtsitsi:n wa:n ma:yehyewaltik sah wa:n mohmoloxtik. Wa:n no: kikuah tapialmeh kasá: se: kilpih wa:n kite:nahsik, kikua no: yo:n kowit, tak kwe:lilia semi, ahwia:k mahyá: yo:n wa:xih, wa:xkowit. Xa: tsope:k eski. Wa:x..., wa:xkilit iwki ne: ahwia:k. Ne: seki kikuah tapialmeh, nikitak *porque** tikpiayah *caballito wa:n tikilpia:yah, no: kikua:ya yo:n, te:wa:n kikua:ya ehkaw wa:n yo:n, nochi, no: kikua:yah tapialmeh. Ke:mah, kikuah no:, kikuah, mm. No:, no: kikuah wa:n pos yehwa yo:n a:mo nikmati ox, pos no: nikitani ne:wi:n kua:pohposteki pero a:mo nikitaya *cuando** ke:masá: ihkó:n nikpanowia ihkó:n ilpitok se: tapialtsi:n pero a:mo nikmati ox, ox kikua. Ta: kikuah no: wa:n ... Mm. Pos ta xa: kikuah no:, ke:meh ... Mm. Wa:n yehwa yo:n ne:n nika:n nochi timoliah ke:ní:w, ke:niwki ox kikuah no: chiktehtsitsi:n iteyo oso xa: panxi:ni sah, a:mo se:..., pos neh ke:masá: nikita yo:n kiliah, yo:n chiktehtsi:n, yo:n tsikitsitsi:n, kiliah mia:wachiktehmeh. Mm. Yo:n mota:ta:liah wa:n ye:k pata:nte:wak no:, no: ke:masá: nikita ompa paniá:n ne: ihkatok. Ke:mah.a Wa:n yehwa yo:n neh ke:masá: nikita ne:n pos we:wehka kipia sioh i..., imahma:yo pero a:mo semi kipia, we:weyak sah mota:lia. Yo:n komo se: ... Mehmelaktik mochi:wa, de ta:lte:noh *hasta** ahko panki:sa. Mehmelaktik sah. Tatsa:la:n sah ki:sa, ki:sa kie:ra o:me itsmol, pero *más** a:mo mochi:wa kachi. A:mo maxaleh, kanah pih..., tako:t nochi, ke:meh ... Ne: ta pipi:nik. Ka..., kachi kuali mah, kachi kuali mah se: kima:tilana wiwiti wa:n kachi kuali. A:mo mochi:wa, a:mo motohtoma:wa. Wa:n yo:n komo se: kite:xi:ma a:mo kiteki ne:n *machete** ke..., *casi** mo..., ka..., pipi:nik, achi xo:no:tik, a:mo ... Pos ka:sá: ika no: se: ki..., se: kwiwita wa:n se: kitamo:ta ne:wi:n, wa:n se: kitehteki komo mi:lah ihkó:n pos no: ika se: kipa:ta mi:ltsi:n. Ke:mah. *Mejor** se: kitehtektiw, ihkó:n se: kitehtektiw, no: moneki mah te:neh *machete**, pero de a:mo, a:mo kiteki ok, yo:n tateki:lo:ni *solamente** mah se: kite:nkana:wa. A:mo kiteki, pipi:nik semi. Ihkó:n ke:mah. Se: kite:nkana:wa kualtsi:n pos kiteki. Ke:mah, kiteki. De a:mo sayoh no: ki..., kipohposteki, ta: yo:n nochi poxa:wak, kixama:nia. Ki..., kixama:nia sah, kixama:nia sah. Ihko:ni neli. Wa:n yehwa yo:n nimitstahtania ta: ke:meh i:n tikowtahnemih, ne:wi:n ka:mpa titato:kah pos tikitatih pos tikitstinemih. Mm. Wa:n yehwa yo:n se: momati:ltia nehjó:n ke xa: tikitak yo:n kowtsi:n, xa:, xa: kitapa:nah *o** xa: ki..., kikuih para teisá: ke:meh i:n tokalyekawiltsi:n xa:, xa: kikuih. Mm, a:mo ta: yo:n i:pa, i:pa tako:t sah wa:n yo:n se: kiwiwita wa:n ompa ma:wilowa, ompa ne: ka:mpa se: tame:wa, a:mo, a:mo, a:mo ki..., a:mo kikuih, no: ke:masá: om..., ompa *cerca** se: yetok wa:n se: ki..., se: monepantahwia. komo se: kitoto:nia taxkaltsi:n, se: kololte:ma wa:n se: kipohposteki wa:n se: kixo:taltia, ne:nke:n xo:ta yo:n de sepa wa:kik a. Wa:n yo:n no: tak kikuih para tapala:n, de pala:ni tak yo:n kowtsi:n ti..., Xo..., ye..., tsi..., ta..., tapala:n ya, ke:mah nochi pala:ni, ma:..., nochi kikuih para kitsi:npale:wia ya. No: kipale:wia. Pero, ke:mah pero kualtia ne: kowtako:t para se: taxo:talti:s *porque** semi kahkakaltik. Ke:mah. Xo:ta kualtsi:n, kachi kualtsi:n xo:ta ke a:mo ehkaw. Yo:n kualtsi:n xo:ta, takua:wak, takua:wak, pipi:nia. Tak porin a:it ke:yeh tak nehjó:n takua:wak, de pipi..., de wa:ki pipi:nia ya. Wa:n neli xo:ta kualtsi:n yo:n ... Xo:ta. Xo:ta kualtsi:n. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n n'nekia nimitstahtani:s para mah timoli:ka:n nochi ke:ní:w tiki:xmatih, ke:niwki inketsalis wa:n ox wehkapania oso ke:níwki ima:i, moneki mah ti..., timotapowi:ka:n *porque** ta:taman tiki:xmatih. Ke:mah, pos se: ki:xmati ke:meh ka:sá: ika se: kita tsikitsitsi:n moskaltihtok ihkó:n de ke ixwa. Ke:mah, ke:mah, mm. Niman se: kita ke yehwa yo:n xiwit mochi:wa. Niman se: kihtowa nika:n yetok sa..., sanjose:takot, pos niman i:n moskalti:ti wa:n ampó:n yetoti. Mm. Ke:mah. Wa:n ke:meh i:n tinentinemih ne:wi:n kowtah pos *siempre** se: kitstinemi ne:n o ..., Se: kita. Se: kita, ke:mah, ke:mah, ke:mah. Wa:n nika:n timahsih, pos timoliah ya, kati:n ox ... Ke:mah. Ke:mah, neh yehwa sah nehjó:n. Ne: pos kuali yetok, yehwa sah no: neh, soh ne:chilwi no: moto:ka:i wa:n ka:n tiwa:le:w. Pos neh niwa:le:w ne: xola:l de San Miguel Tzinacapan, nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Ne: pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. A: we:noh.