A:xka:n xite:chtapowi i:n kokolis ne: tein mote:ne:wa opochehkat, a:konimeh kikui, kinkui, ne: ox pilimeh oso wehwei:n, toni ika se: mopahtia wa:n nochi, nochi tein mokui ke:meh tehwa:tsi:n no: tik..., xa: tikmattos nochi tein mokui para kuali se: kipahti:s i:n kokolis, yehwa tinekih xite:chtapowi. A: i:n [o]pochehkat te:kui *cuando** yo:n se: tiwi..., tehwa:n oso ne:n kone:meh. I:n [o]pochehkat te:kui, se: tataki..., tatasi sah, se: yo:lsa:sawa:ni, se: yo:lsa:sawa:ni wa:n a:mo wel se: tanohno:tsa, ke:meskia yo:n se:, sa tekit se: mihyo:tihtok. Wa:n yo:n sa tekit se: mihyo:tihtok *porque** pos *tanto** de s..., de te:kokoh ne:n taihtik, a:mo, a:mo wel se:, a:mo wel *fuerte** se: tatasi, ta: yo:lik sah, ke:meskia yo:n se: sa:sawa:ntok sah. Ke:meskia yo:n se: sa..., mosa:sama:wtok sah se: i..., se: i..., iyo:lpan, Ta: nesi kiliah ne:n [o]pochehkat, wa:n yo:n [o]pochehkat kihtowah ne: ton te:na:miki, entó:s te:ta:liliah yehwa yo:n [o]pochehkaxiwit, seki yohyowaltik [o]pochehkaxiwit de, kima:xakualowah ika yo:n tepitsi:n refini:toh wa:n iwa:n ne:n istat kita:liliah wa:n nika:n te:ta:liliah. Yo:n te:ta:liliah wa:n se:, nika:n se: iyo:lpan wa:n kima:nelowah nochi iwa:n yo:n limo:nxiwit, yo:n no: te:ta:liliah yo:n sa..., sa..., sa..., ke:ní:w kiliah ne:n li..., limo:nxiiwt wa:n yo:n ... Limo:nxiwit pero yo:n, yo:n, yo:n achi ihkui:kui:n, moketsa ke:meh sakatsitsi:n, yo:n no: kikuih ke:meh kahfe:n sepa limo:nx..., xi..., limo:nxiwit yo:n ihkui:kui:n se: kikui. Entó:s yehwa yo:n nochi ki..., kimanah wa:n te:..., ika te:a:ltiah wa:n *después** ki..., ki..., kima:xakualowah, de nochi yo:n kisehsentiliah, limo:nxiwit wa:n yo:n saka..., sakalimo:n, no: sakalimo:n kiliah. Nehjó:n seko sah kisehsentiliah wa:n kima:xakualowah wa:n te:..., ika te:ohohsah nochi se: i..., ka:mpa se: sahsa:liwtok wa:n seki..., se:, ika se: te:..., te:altiah wa:n sepa ne: seki te:..., te:tai:ltiah ihkó:n se: tai. Se: tai nehjó:n pero de n', we:noh de se: tai wa:n te:altiah de ompa ke:mah kima:xakualowah ihkó:n kualtsi:n wa:n te:ohxiliah nochi ka:mpa se: sahsa:liwtok, *más** teohxiliah nika:n se: iyo:lpan, te:pepechowiliah ika yo:n, yo:n xiwit ne:n, yo:n tikiliah ne: kowachxiwit, yo:n no:, yo:n no: kikuih oso yo:n seki xiwit de n', tein kuali para ika se: te:pepechowiliah nochi de n' se: i..., i::ka:n wa:n se: iyo:lpan yehwa yo:n ihkó:n kite..., te:ta:liliah ne:n x..., xiwit, xiwit de kima:..., kima:xakualowah ompa wa:n nika:n se: ... Te:yo:lpanta:liliah wa:n ke:mah kilpiah tepisti:n ihkó:n para a:mo wetsis. *Después** pe:wa ihkó:n ya *de que** kaxa:ntiw ihkó:n, a:mo semi te:..., a:mo semi se: sa:sawa:ni ok, ta: yo:n ye:ks..., se: sa:sawa:ni. Mm, se: sa..., komo kone:t ihkó:n, ke:meskia yo:n kochtok pero yo:n ihsi:katok, ihsi:katok. Yo:n ihsi:katok ke:meskia panki:stok ne:n [lis] *de que** panki:sasneki ne: pero a:mo weli, ihsi:katok, ihsi:katok, entó:s ne:n nochi molinihtok, ihsi:katok de wetstok se: kone:tsi:n, entó:s yehwa yo:n ka:ltiah ya wa:n ... Komo semi tsikitsi:n pos kimakah tsikitsi:n a:tsi:n no: pero ika teisá:, se: tilmahtsi:n mah kipipi:na. *Porque** de we..., de tsikitsi:n semi se: kone:t pos ki..., moliah xa:, xa: me:lsi:mi:s entó:s kimakah *solamente** ke:meh i:n tehwa:n tiwehwei:n ya pos titaih ika se: xika:ltsi:n *o** teisá: ihkó:n ika te:ch..., te:chmakah nehjó:n n' a:tsi:n pero pos de n' tsikitsitsi:n kone:meh yehwa ihkó:n kichi:wah. No: tein tamattokeh ya, no: tein achi kuali taih n' a:tsi:n pos yo:n ke:mah pero de semi tsikitsitsi:n, ta: seki, seki semi tsikitsitsi:n kinkui no:, yo:n nehjó:n *de que* yo:n *cuando** yo:n kinkui, yo:n ke:masá: kualtsi:n kimpihpi:ktokeh komo kone:meh de nohne:lmeh wa:n kitapowah, entó:s kipi:tsa n' ehekat, kipi:tsa. Nika:n kipi:tsa, ke:meskia sese:ya, kawa:ntok de nika:n iyo:l..., iyo:lpan wa:n i:ka:n wa:n yowi a itech n' i..., nika:n ikua:ko. Pos de ke kitapowah yo:n ke:meskia mi:to:nihtok, kitapowah pos kipi:tsa ya n' ehekat, kipi:tsa ya, pos yehwa ya kikui yo:n [o]pochehkat. Ke:mah, yo:n [o]pochehkat semi no: para t..., para teisá: tsikitsi:n kone:meh semi tel, nehjó:n semi kinekih ne:n mikiskeh wa:n yo:n para a:mo mikiskeh pos yehwa yo:n kinmakah yo:n, yo:n pahtsi:n, yo:n kuali semi, mm. I:pa yehwa sah, a:mo tikelna:miki oksé: xiwtsi:n. Yehwa de nik..., yehwa yo:n [o]pochehkaxiwit sah, ke:mah kima:xakualowah wa:n yo:n e:yi taman, yo:n kuali iwa:n, iwa:n ne:n tai:ltsi:n ne:n refini:toh. Mm, a:mo onkak ok okseki xiwit. A:mo, mm. Pos yehwa sah komohkó:n miak tasohka:matik, sayoh xine:chilwi moto:ka:i. Anastacio Nicolás Damián.