A:man xte:chnohno:tsa de i:n totochmeh, ka:ni mochi:wah, *este** ke:niwkeh, ox miakeh nemih, toni kikuah. A:, i:n totochmeh ne: se..., nemih kalihtik semi wa:n kikuah teisá: tein tsope:k, e..., e..., nochi ki..., ki..., ke..., ke..., taih tak yo:n, [ko]mo kah..., kahbe:n *o** kahbe:nxi:wah etok paniá:n wa:n ompa yetokeh n' totochmeh *siempre** kike:mih nochi wa:n komo kipankalakih yehwa ne:n siwa:t, kuito ne:n xi:wah wa:n kipankalakih iwki kahbe:n, nio:nó: kitak sikie:ra ne:n n' i..., ixi:wah. ne: iwki kipankalakia, mopankalakia itech ne: kahbe:n i:xko ya totochmeh wa:n komo se: tai a iwki, se: kiekowa ya xoko:k, xoko:k ne:n yo:n okuilimeh, moka..., mota:liah a:i:xko itech kahbe:n wa:n iwki se: tai a, pero se: kiekowa ke b..., ke a:skayoh, porin totochyoh wa:n yo:n porin a:mo kuida:rowah ne:n, ne:n kahbe:nko:mit ne:n siwa:meh *por eso** totochiowa ne:n, ne:n tapalo:l oso mah kahbe:n, komo mah tapalo:l no: *igual**, no: mokalakiah itech ne:n tapalo:l totochmeh. Kisenkuih no:, kikuah no:, nochi kikuah tein eski, tein tehwa:n tikuah, nochi kikuah. Ke:mah yehwa totochmeh yo:n kichi:wah, yehwa yo:n, yo:n a:mo, a:mo te:kehtsomah, tepitsi:n te:te:kokoh te:..., te:kehtsomah no, tepistsi:n no: pero a:mo semi telte:kokoh pero yo:n tikeokowa xo:xoko:k komo se: tai iwa:n kahbe:n, ke:mah. Nochi kikuah tein eski, tein tsope:k nochi kikuah, mah pa:ntsi:n se: ki..., se: kita:lihtos, me:sahpan *o** ka:mpa se: ki..., taewtok, wa:n komo kiahsikeh nochi kike:mih wa:n kalakih iihtik, nochi kitehteki, kikuah yo:n totochmeh. A:mo no: se: kikua ok porin se: kihya, ke:mah. Taxkal no: kikuah. Ne: kiteteitsah nochi n' taxkal, tein, tein ya kahsikeh, tein ya kahsikeh kikuah. Wa:n onkakeh seki a:skameh no: tehwa:n, ne: kalihtik no: nikita, no: nehjó:n, yeh kostikeh pero, a:skameh pisi:ltikeh ke:meh totochmeh pero pero ne: nehjó:n kohkostikeh wa:n no: kikuah pa:ntsi:n, teisá:, kisenke:mih wa:n a:mo se: kikua ok. N'mattok ompa n'ta:lia pa:ntsi:n ne: kalihtik, nimoe:wilia ke:meh i:n ka:mpa nitahtsoma, ompa n'ta:lia wa:n nikitas neh kisenke:nkeh, komohkó:n tsope:k pa:ntsi:n kisenke:mih pero nio:n para tikua:s ok pos iwki n'tamo:ta ya, ne:, ne: pané: totochmeh no: pero a:mo n'mati ton a:skameh, yeh kostikeh yehwa:n, kohkostikeh. Wa:n no: pisi:ltikeh ke:meh totochmeh wa:n no: moohketsah *cuando** moohketsah yo:n tepa:nke:span yowih se: kita ihkó:n, ahsih ka:mpa takualo:t ompa, ompa yetokeh ya. Ke:mah, a:mo n'mati ton a:skameh yo:n pero totochmeh yehwa:n ti:ltikeh wa:n nochi kikuah sa..., tein eski, tein ya kahsikeh, taxkal, pa:ntsi:n *o** tapalo:l, kahbe:n mokalakiah itech, ke:mah. Yo:n no: kichi:wah tahpo:tsal. Pos ka:n se: kimati, se: kinahsi sah ihkó:n ka:mpa totakual ne: mota:li:tih pero a:mo, a:mo kipiah tahpo:tsal, yo:n nexi:kolmeh sah i:pa, ne: a:it ke:ní:w kimatih, ka:mpa, ka:ni yetokeh yo:n, pero nehjó:n ki..., kima:tokah kahbe:nko:mit wa:n, wa:n *mismo** yehwa:n a:kin kahbe:nte:kati, kikuiti ixi:wah, nochi kip..., pexo:ntokeh, a:mo kita:lia *cuidado** pankalaki a, ompa moka:watih ne: itech ne:n kahbe:n ya wa:n iwa:n te:makah ya. Iwki yo:n okuilimeh kichi:wah, yehwa:n ki..., kipahpalohtokeh tak ne:n xi:wah, ke:meh tsope:k yo:n ki..., wa:n ke:meh yo:n xi:wah de, de yo:n xi..., xi:wah, de komekaxi:wah tein, yo:n nika:n, ata mehme..., mehmetseh yo:n xi:wahtsitsi:n mo..., mahyá: poxa:wak, a:chichi:na wa:n tsope:ya pos ika yo:n mote:matih ihtik a ne:n no: yo:n a:skatsitsi:n, totochmeh wa:n ika ne:, ompa ki:sah wa:n kina:isawiah ya pos moka:wah ya itech, itech kahbe:n ata ne: yo:n, yo:n okuilimeh. Yo:n, i:n totochmeh wehwei:n wa:n ke:niwki tapalohkeh. Tihti:ltikeh no:, ti:ltikeh wa:n ka:n semi wehwei, tsikitsitsi:n, tsikitsitsi:n pero xoko:keh neli se: tai iwa:n kahbe:n, nikekowa:ni neh ke:masá:, ke:mah. I:n a:mo tikmati ox no: moahtapaltiah. Kanah, ka:n ke:man, ka:n ke:man se: kita ahtapalehkeh, mm, yo:n semi tskitsitsi:n okuilimeh, mm Moto:ka:i. NiErnesto Vázquez.