A:man xite:chtapowi i:n kostika:skat, ke:niwki, ka:ni nemi, ox no: te:kua. Pos i:n a:s..., kostika:skakt nemi ne: kaltsi:ntan no: mo..., motaktsonta:lia wa:n i:n no: kichi:wa a:skatapo:tsal no: ke:meh ti:ltia:skat, no: iwki motapo:tsaltiah wa:n ka:sá: tehtetsi:ntan *o** ka:sá: se: kite:ma tahsol ompa yo:n semi kwelitah mo..., mota:liah i:n kostika:skameh wa:n no: te:kehkehtsomah, ke:mah. A:mo t'mati toni kikuah. Pos ka:n se: kimati no:, toni kikuah, ne: nemih sah se: kita wa:n motahpo:tsaltiah, ke ta:lpan no:, ika, ika ta:l kimomoxowah, yo:n kite:te:mah, yo:n kite:te:mah tak. Pané: potoktik ta:l kite:mah, yehwa yo:n kostika:skameh, i:n tak e:yi tamameh *porque** ne: kostika:skmeh wa:n chi:chi:la:skameh wa:n yehwa ne: ti:ltika:skameh. Eyi taman tsikitsitsi:n a:skameh pero nochi iwki sah ne:n ka:mpa mocha:ntiah, mop..., mopa:pata ne:n itapal ya kipatah, ke:mah. Wa:n i:n no: miakeh ne:n ka:mpa ne:n tahpo:ts yetokeh. No miakeh no:, no: miakeh ke:meh ti:ltika:skameh. Wa:n a:skameh tein *este**, tein i:n tikihtowa kostika:skameh kichi:wah tahpo:tsal wa:n se: kati:n te:chilih no: kichi:wah tahpo:tsal. Ne: kostika:skameh wa:n chi:chi:la:skameh wa:n ti:ltika:skameh, e:yi taman, e:yi taman, nochi, nochi ki..., a:skatapo:tsal, ta:lpan mota:liah ta:lpan motachihchi:wiah, ompa momiakiltiah, ompa tata:..., tata:sah no: ompa momiakiltiah, kite:te:mah ta:l ka:mpa mo..., mocha:ntiah, mm. Wa:n i:n ti:ltika:skameh tein yetokeh kalihtik yehwa no: yo:n *este** iksá: kiwa:tsah yo:n chi:l oso tomat. Pos ka:n se: kimati kati:n yeh *porque** yo:n ti:ltika:skameh niki..., nikita neh ke:masá: ka:mpa chi:ltekpin oso .... Tehwa:m tichila:rowa:yah yo:n ke:man, ika nowe:ita:tah te:ch..., te:chtekiti:ltia:ya, tichila:rowa:yah. Wa:n ka:mpa mo..., ka:mpa motapo:tsa, tepitsi:n kite:ma ta:l, o:me e:yi, tepitsi:n tal, momoxtik wa:n ompa kie:witi..., ki..., kita:lia ike:span no: chi:l, chi:lkowit ne:n ta:l, kite:milihtiw ihkó:n, mahyá: moohchi:wiah, moohchi:wiah mahyá: it..., ike:span ne:n kowit de n' chi:l wa:n ompa yowih a:skameh wa:n ke:mah ne: yo:n, a:mo n'mati ke:ní:w yo:n ox mokepah sepa ne: yo:n, yo:n a:skameh, mochi:wah seki chi:chi:ltikeh, achi tepitsi:n achi wehweitsitsi:n. Pihpi:ntohtikeh, chi..., kostik kipia wa:n ti:ltik kipia yo:n, yo:n pané:, achi, achi we:weyakeh, a:skemeh ya ke:mah sepa se: kitas mochi:wah ne: xoxoktikeh wa:n kua:wihwitsiohkeh yo:n okuilimeh wa:n tik..., tiow tikmikti:ti a yo:n okuilin momalakachowa ihkó:n, a:mo wel tiki:tskia, ihkó:n momalakachowa ihkó:n, *después, hasta** se: kicholtia koma:mo tiki:tskih niman. Yo:n, yo:n tiki:tski:sneki kimalakachowa kowit ihkó:n para a:mo tiki:tski:s, iwki kichi:wah yo:n okuilimeh, ki:xmatih *porque** tichila:rowa:yah wa:n niki:xmattok n' okuilimeh, seki tikimiktilia:yah wa:n seki semi kiwa:tsayah, ke:mah. Yo:n nexi:kolmeh yo:n, komo a:skayowak ne:n kowit, ke:meh i:n chi:ltekpin *o** de chi:lxohxowik kiwa:tsah niman, kuetawi ihsiwkatsi:n, kuetawi. Tak te:ntoto:nkeh oso a:mo n'mati ke:ní:w yo:n ton kichi:wiliah. Ke:mah, oso ox kanahwayohkeh, a:mo se: kimati. *Porque** paniá:n se: kinahxilia yo:n a:skameh, itech ikowyo ne:n, ne:n a:skat, yo:n e:yi taman, yo:n a:skameh nimitsilia tein panki:sah a:skameh wa:n sa:te:pan ya mokepah ne:n yo:n pihpi:ntohtikeh ne:n okuilimeh, kipia kostik wa:n *medio** ti:ltik ne:n okuiltsitsi:n wa:n ke:mah sepa se: kahsiti etokeh xoxoktikeh ya, *casi** ihkó:n kua:pihpitstikeh sah wa:n ipanko kipia se: witsti. *Hasta** te:witswih, komo se: ki:tskia eliwis, te:witswiah yo:n, yo:n, yo:n nexi:kolmeh, wits..., te:witswiah, mm. I:pa chi:l sah kwa:tsah *o** no: kwa:tsah tomat. Ne: tomat no: kwa:tsah, mota:liah yo:n [o]kui..., ima:tampa tomat, wa:n ke:meh sasaltik, yo:n tomakowit sasaltik, mopehpepechowah wa:n ke:mah ki..., no: kiwa:tsah, entó:s kiwa:tsah, kikuih yo:n okuilimeh, koma:mo se: kitape:pe:wih, koma:mo se: kipahwih mikih yehwa yo:n kiwa:tsah ne:n *planta** yo:n. Tomat oso chi:l, chi:l, chi:lxohxowik, yo:n chi:lxohxowik tein yo:n tsikitsitsi:n mochi:wa wa:n yehwa ne:n chi:ltekpin. Yo:n nochi kiwa:stah yo:n, yo:n a:skameh. Ke:mah, a:mo n'mati ox yehwa:n tein ti:ltikeh yo:n seki a:skameh oso no: taman yo:ni tawa:tsah, i:pa yeh nexi:kolmeh sah nimolia, a:mo se: kimati ke:yeh yo:n, ke:mah pero ti:ltikeh a:skameh neli. Ke:mah wa:n ke:ste:miliah ta:l ka:mpa panki:sah ki..., kite:miliah ta:ltsi:n nik..., ka:mpa e:wititehkoh, ompa kite:miliah ta:ltsi:n wa:n ompa moohtiah a:skameh wa:n sa..., sa:te:pan ke:mah mokepah ya, mochi:wa ne:n okuilimeh kui..., kui:kuiltikeh ya. Ompa ke:mah sepa se: kitas xoxoktikeh ke:meh yo:n ihyaokuilimeh pero kuahkua:witsyohkeh, a:mo ihya:okuilin. Yo:n ihya:okuilin yeh, yeh nehjó:n, yeh patachtik sah wa:n i:n pihpitstikeh sah ihkó:n mahyá:, ko..., pahpanpitstikeh sah ihkó:n, pa..., pa..., mahyá: achi panwitstik pero panpitstik wa:n xoxoktik wa:n iekapan ka:mpa ne:n panpitstik tepitsi:n *me..., medio** chokola:tik, tepitsi:n kostik wa:n chokola:tik tepitsi:n, mahyá: se: *rayita** kipia ikechtipan. Wa:n, wa:n kipia se: witsti ipanko, n' ikua:ko kipia witsti yehwa yo:n te:witswih komo se: ki..., eliwis se: kima:xakualowa, witsyohkeh n' okuilimeh pero mokepah de a:skameh, yo:n wa:le:wah, de a:skameh mochi:wah, ke:mah. Wa:n yehwa i:n a:skameh tein kwa:tsah ne:n tomat wa:n chi:l, ika toni se: kinimiktia. Pos seki se:, ke:meh ekintsi:n onkak, onkak yo:n *ormisán**, se: kinte:milia yo:n *okko** koma:mo *ormisán** pos okko** se: kinte:milia wa:n mikih ika, ke:mah. Pero achto ne: tapahwiah to..., tote:iskaltihka:wah tehwa:n tikinkakilia:yah no..., nowe:ina:nah yehwa:n ke:..., ke:meh yo:n onkayah ka..., kalihtik okuilimeh, xopepemeh kitikote:mayah yo:n kolori:ntet, yehwa ika tapahwia:yah wa:n ke:meh tsohya:k, mikih n' okuilimeh no:, achtoya, pero ekintsi:n pos onkak yo:n pahti tein kinamakah koyo:meh wa:n ne: se: kita:lia, ika yo:n .... Wa:n mikih a:skameh soh ika tepitsi:n ika ne:n kohmohkó:n chi:l ki..., kipancha:nkawihkeh a:skameh, yo:n okuilimeh. Ke:meh yo:n mopa:patah, mo..., mokepah, achto a:skat wa:n sa:te:pan yo:n nimitsilia okuilimeh ne: kui:kuiltikeh wa:n sa:te:pan xoxoktikeh, pero kua:wihwitsyohkeh n' okuilimeh, ke:mah. Wa:n wehka:w ke:ní:w a kinimiktia:yah yehwa i:n a:skameh ompa ne: kowtah ka:mpa onkaya chi:l. Pos tehwa:n ne: tik..., te:..., ke:meh nowe:ita:tah ne:chwi:kaya tikimiktilia:yah, nochi tikte:moliah ka:ni yetokeh n' a:skameh, tichi:ltekiah ya, tikitah kiyewalohtokeh niman tik..., achto tikmiktiah n' okuilimeh wa:n tiktekiah ne:n chili:toh. *Primero** tikte..., tikmiktiah n' okuilimeh nochi para a:mo kwa:tsas wa:n tichi:ltekiah ya. Ke:mah, iwki tikchi:wayah, neli koma:mo se: kimiktih pos momiakiliah n' okuilimeh, ke:mah wa:n kiwa:tsah, iwki t'chi:wayah tehwa:n. Moto:ka:i. Neh niernesto Vázquez. Tasohka:matik. A:mo tei.