*Este** tehwa:tsi:n don Ernesto *este** yo:n pachkilit, tikmati ata e..., *este** onkak seki no:, ye:kiwki..., ye:kiwki ta..., iwki, iwkitik tamatisneki yo:n tu:sankua:e:wat.** Wa:n yo:n se: mokaya:was tehwa:n tikihto:skeh yo:n tu:sankua:e:wat wa:n yehwa yo:n pachkilit, se: mowa:lkaya:was, no: se: kimahse:wasnekis Ata ye:kiwki..., ye:kiwkitik. Seki iwkitik, ihkuitik seki. E:yi taman ata. Iwkitik wa:n, wa:n onkak e:yi taman yo:n tu:sankua:e:wat, a:mo n'mati ox no: tikitani. Ke:mah, e:yi taman.a E:yi taman. E:yi taman. Pero yo:n neh nikmati pané: yo:n a:mo, a:mo nikmati ox kualtia para teisá: ihkó:n para takualo:t, para tapialtsitsi:n pero *[por]que** neh a:mo, neh a:mo ke:man niki... neh nikitani, niki:xmattok, niki:xmattok yo:n xiwtsi:n pero .... Ke:mah. A:mo nikmati ox kualtia pata teisá: ihkó:n, tehwa:tsi:n xa: tikpia talna:miki:lis, xa: tikma..., xa: tiki:xmati ke .... Mm. Pos yo:n tu:sankua:ewat tein yo:n, nochi n' taman tu:sankua:e:wat, ke:meh yo:n metsahalaxtik ata, seki tu:sankua:e:wat. Metskowyohpihpitsa:wak wa:n alaxtik, mimiltik. Wa:n nehjó:n nochi n' i..., nochi n' ixiwyo mota:lia nochi ike:span sah mopepechowa Mahyá: nanakatsi:n, ike:span mo..., mopepechowa ne:n ima:xiwyo wa:n yehwa .... Ma:yehyewaltik. Wa:n yo:n seki ne:n tu:sankua:e:wat, yo:n *esquinado** yeh eka..., tepitsi:n ekapanpihpitsaktik, ki..., kipia iekapayo. No:, no: mota:lia i..., ike:span ikowyotsi:n wa:n te..., pero yeh kipia ikepa..., iekapayo. Mahyá: kahbe:nxiwit, ekapitsaktik no:. Aha:, ke:mah, ke:mah, ke:mah Wa:n i:n seki ma:yehyewaltik ata ne: tu:sankua:e:wat, seki yo:n alaxtik ikowyo, n' yo:n tako:tsi:n n', n' itako:yo, komoke imekayo. Neli, aha. Ma:yewaltik ne:n n' i..., i..., yeh i..., ixiwyo. Mm. Wa:n kowyoh ahalaxtik wa:n i:n seki yo:n, yo:n nimitsilia *esquinado** yeh. Yeh ne: tepitsi:n kua:pitsaktik ne:n n' i..., n' ixiwyotsi:n. E:s..., mm. Ke:mah, pané: kua:pitsaktik tepitsi:n pero no: yetok ike:span no: i..., ikowyo. Yehw..., wa:n yo:n seki no: mihmimiltik, no:, no: iwki tamatisneki a, achi tepitsi:n toma:wak ikowyo yeh ata, yeh achi toma:wak tepitsi:n, e:yi taman. E:yi taman .... Se: taman telkowyohpihpitsa:wak, se: taman tepitsi:n toma:wak ikowyo wa:n se: taman yehwa *esquinado** Aha, yehwa ya yo:n, ke:mah. Moke *esquinado** pero na:wi *esquina** kipia komekat. Na:wi *esquina**. E:..., e:soh, mahyá: yo:n ke:s, mahyá tikihtowah tehwa:n *este** ke:s..., ke:smihmimiltik. Ke:mah, ke..., ke:mah, yehwa yo:n, yehwa yo:n nehjó:n, yo:n pahti no:. Ke:sxahxakachtik mahtikihto:ka:n tehwa:n. A:, pahti. Neh, neh no..., nomomá:n, ne: nemi ok no: nomomá:n, Kikuia, ke:meh yeh tekitik de, de yo:n soh, yo:n .... Tehwa:n tikilia:yah ihwa:k ne: te:itanih, siwa:..., siwa:..., te:itanih komoke siwa:meh yehwa:n kinitayah ke:meh i:n kokoxka:akih. Aha:, ke:mah, tu:sankua:e:wat, e:soleh. Yehwa:n kinte:moliah pahti, kinimakayah yo:n pahti, kite:mowa:yah, ke:mah, tu:sankua:e:wat kinimakaya. Yehwa yo:n neli, mm, ke:mah. Ke:masá: oli:nih kihto:s siwa:meh wa:n a:mo ya o:rah ya, yehwa kintsakuilia ika, kin..., kinte:molia, kichihchi:wa no:má:n, nimana, mati ke:ní:w kichi:waya. Pero yehwa kikuia, ika yo:n tu:sankua:ewat nikakia. Ke:mah wa:n ekintsi:n kin..., kito:ka:ipatakeh yo:n, yo:n ma:sewaltahto:l kihtowah yo:n, yo:n kihtowa ne: Ehe. Mm, pil..., pilma:chianih, yo:n taman ki:sa yo:n, tamantik sah ki:sa yo:n tahto:l, se: yehwa, yehwa ki:sa ya yo:n kito:ka:itia:ya ne:n nomomá:n kitoka:itia:ya ne: siwa:te:itanih. Siwa...,siwa:..., *andale**, ke:meh i:n, ehe, yo:n taman, taman neli. E:soh, siwa:ko..., siwa:kokoxka:itanih, siwa:kokoxka:itanih. Koko..., ko..., kokoxka:itanih, yehwa yo:n, ihkó:ni ne:n .... Ihkó:n kachi kualtsi:n ki:sa ihkó:n, siwa:kokoxka:itanih, Wa:n kachi kualtsi:n mokaki. *Porque** yo:n pilma:chianih, yo:n pané: neh *hasta** pa..., pané: a:mo se: kuemalti Ke:mah, ki:sa tamantik, mahyá:, mahyá: .... Mahyá:, mahyá: se: pitsitahto:l a, mahyá: ti..., mahyá: ika timoke:lowah ne: a:kin kokoxkeh, yehwa yo:n pané: ka:n kualtsi:n ki:sa. Neh a:mo nikwelkaki no: yo:n neh, pero iwki kihtowah itech *radio**. Mahyá:, mahyá: pitsoyo:tahto:l mah tikihto:..., pitsotahto:l a, e:soleh, ihkó:n, ihkó:n *mero**. Aha:, neh a:mo no: nikwelkaki, ka:n no: nikuelkaki, mm. *Andale, andale**, yehwa, ihkó:n, iwki yo:n. Pero neh ka:n nikwelkaki, neh niknekiskia mah kite:nmahpacho, mah a:mo kihto:ka:n iwki, mah kihto:ka:n ne: siwa:kokoxka:itanih, ke:mah. Wa:n se..., komohkó:n pe:wa ne: se:, se: siwa:t ne: komo se: ikalihtik kihtowah. Kitati:w a na:nah yo:n .... Mah kitaki a yo:n siwa:t, ne: wa:n taman nehjó:n *porque** pe:wak a i:n kokoxkeh wa:n, wa:n nehjó:n mah kitaki ke:yeh. *Andale**, mm, mm. Aha:, ihkó:n *mero**, ihkó:n *mero**. Yehwa:n kitatih, kite:molia pahti, toni, toni kina:mikis wa:n .... Ke:mah, iwki tamati:ya tepitsi:n, koma:mo o:rah ya, iwki tamati:ya wa:n komohkó:n o:rah ya pos .... Ki..., kimaka pahti tein, tein para mah, mah, mah mopale:wi niman, mah mopal..., ke:mah yehwa yo:ni, ke:mah, yehwa:n kimattokeh ke:ní:w yo:n kichi:wah. Ke:mah, neh, neh nomomá:n wehka:wak ika tekitik yo:n, ika yo:n chi:walis. Pos etok a, etok, komo etok de ta:ltikpaktis pilitsi:n. Ke:mah, pero .... Aha. En..., entó:s *este** don Ernesto neli, neli ta: nikakilihtoya neh se: *viaje** neh yo:n na:nahtsi:n *este** n' i..., ite:iskaltihka:w katka ne: Cupertino Guerra. Wa:lahka ne: kalitik wa:n pe:wak te:chnohno:tsa wa:n yehwa yo:n neli te:chilih ke:meh tikihtowa tu:sankua:e:wat neli kit kualtia para yehwa yo:n .... Kualtia para yehwa yo:n siwa:..., siwa:tsitsi:n tein mokokowa de, de pili, se: kone:tsi:n.... Ke:mah, ika se: kone:tsi:n. Entó:s neli *pues**, ta: ne:chtapowihtoya se: *viaje** kihtowa, "ke:mah", kohtowa "yo:n semi kuali" kihtowa "mah kimakaka:n" kihtowa "*cuando**" yo:n pe:wa oli:niti a kihtowa. Mm. "Komohkó:n etok a" kihtowa "de, de mopanowili:s a ne:n, ne:n tiskeh pos .... Ki..., yetok a wa:n ta: ka:n a:mo pos ihkó:n sepa kikoto:nilia ne:n, ne:n nekuemolo:lis. Ke:mah. Entó:s neli, yehwa yo:n, yehwa yo:n kualtia, *porque** neli ne:chilwihkeh, neli ne:chilwihtoya yehwa yo:n na:nahtsi:n nimitsilia pero neh pos Ye..., yehwa semi pahti. ke:meh tikmatis, neli ke:meh a:mo semi se: .... A:mo semi ika se:mo..., se: mota:lia neli pos a:mo no: se: kimahmati pero .... Se: kelka:wa, ke:mah. Ke:mah. *Pues** neh nikmati no: kihtowah no: kualtia yo:n kit para kikuah yo:n *este** kowtahokuiltsitsi:n, yo:n *este** ne:n ke:ní:w kiliah, to:ch..., to:chimeh. A:yo:to:chimeh. A:mo, to:chimeh, tochimeh yo:n .... A:, to:chim....A A:yo..., a:yo:tochin, a:yoto:chin tak, ke:ní:w mono:tsa, *conejos**, to:chimeh. A:, to:..., to:chimeh, yo:n *conejos** kiliah, a:. Kihtowah no: ki..., no: kikuah kit. Tak kikuah tak no: neh n'mattok intakual yehwa:n yo:n tochsakat To:chsakat wa:n yehwa ne:n, ne:n pachkilit no: kikuah kit, ke:mah wa:n .... A: yo:n tak ke:mah kikuah no:. Wa:n yo:n, *bueno**, yo: tak kualtia neli para tapialtsitsi:n ke:meh i:n to:tolimeh *o** piomeh. Kikuah nochi, yo:n kikuah yo:n, ke:meh ema:nik kikuah pio:tsitsi:n, kikuah. No: kikuah, no: kikuah, kikuah, kikuah, ta: neli nikita neh *a veces** Se:sepa ke:meh i:n ka:mpa tikmatis, ka:mpa onkak kaltsi:ntan a:mo no: ka:wah mah moskalti ne:n xiwtsi:n, ka:n ka:wah. Yehwa ya yo:n wa:n tak .... Ka:n ka:wah, ka:n ka:wah, ki..., kitihtipi:niah, a:mo moskaltia no: xiwtsi:n, Ke:mah. A:cha seki okuiltsitsi:n, ke:meh a:mo se: kimati neli ke:meh i:n tikmatis *este** ke:meh a:mo, tikmattokeh ke a:mo teh te:ch..., te:chpale:wia, *pues** neli a:mo teh tikchi:wah kue:ntah neli xiwtsi:n pero, Ka:n t'chi:wah kue:ntah pero yo:n .... pero i:n neli pos onkak pero neli para takualo:t. Ke:mah yo:n xiwtsi:n ke:meh i:n tikihtowah i:n tu:sankua:e:wat semi, semi pahti wa:n .... A:chto n..., na:..., na:nahmeh kikuiah tein ke:meh i:n ta..., tapahtia:yah *o** te:itayah. Kikuiah nochi yehwa, ekintsi:n nochi, koma:mo yo:n kikuih pos ki..., ki..., yo:n kihtiwah kintekih ya *operación** kihtowah kichi:wah, koma:mo .... Kintekih ya *o** koyo:pahti a neli Koyo:pahti ki..., kinye..., kintsohtsopo:niah, kinininyecta:rowah kihtowah. Koyo:pahti a. Yehwa ya yo:n, yehwa ya yo:n, mm. Xiwpahtsitsi:n. Pero achto, tehwa:n timoskaltihkeh tikitakeh ne: nochi xiwpahtsitsi:n kikuiah na:nahmeh, ke:meh yo:n a:yo:to:chkakawat no: kikuiahaa Aha, yehwa ya neli, yo:n neli no: kikuiah, neli, no: kikuiah, neli. A:yo:to..., a:yo:to:che:wat, kikuiah no: kin..., kinimanilia:yah. A:mo ta: *este** pero yehwa yo:n e:yi taman, e:yi taman xiwtsitsi:n, yo:n tu:sankua:e:wat pos *este** Nochi, nochi kualtia para tak para ne: siwa:kokoyanih *este** No..., nochi kualtia, nochi, nochi kua..., nochi kipia se: weliti:lis sah kipia yo:n xiwtsi:n, mm. Nochi, nochi iwki sah ahwia:k wa:n iahwia:ka:yo yehwa kipia iweliti:lis para kipahtia ne:n kokolis, yehwa yo:n. Mah tikihto:ka:n tehwa:n komoke yo:n e:yi taman xiwtsitsi:n nochi kualtia para ne: siwa:kokoyanih, a:mo, a:mo *porque** .... Ke:mah nochi kualtia. Tikihto:tih i:n taman i:n xiwtsi:n, ma:ski *mismo** yehwa pero ta:taman ata tikihtowah ixiwyotsi:n pero .... Ke:mah, mm. N' ixiwyotsi:n pero n' iahwia:kka:yo *mismo** nochi iwki sah, se:sah. Se:, se: se:sah, ke:meh i:n tehwa:n ne: seki .... Tiwe:wehkapantikeh tiseki:meh pero no:, se:sah casi tita:ltikti..., tietokeh, no: iwki xiwtsi:n, no: se:, se: weliti:lis sah kipia ne:n, ne:n xiwtsi:n. *Anda..., andale**, ke:mah, ihkó:n, ihkó:n, ihkó:n, aha. Wa:n tak mah timomakaka:n kue:ntah neli ke:meh i:n tokahbe:ntsi:n, pero ta: tokahbe:ntsi:n yo:n no: *igual**, no: ta:taman neli. Ma:ski to:ka:it sah. No:, ma:ski tikihtowah ne:, ne: koyo:tahto:l ke *ca..., caturra**, yo:n no: seki moskaltia seki kohkostik kahbe:n. Nochi iwki sah ahwia:k, *igual** i:n xiwit no:, no: iwki i:n xiwit. Nochi iwki sah, *igual** i:n xiwtsi:n. Ke:mah, wa:n .... No: iwki i:n xiwit *hijo de la mala**. Pos semi kualtsi:n neli ke:meh i:n tik..., tikihtowah tehwa:n tomoskaltihkeh ti..., te:chi:xpeta:nihkeh tote:iskaltihka:wa:n pos miak, miak tahtaman xiwtsitsi:n tiki:xmatih Pos seki te .... Pero a:man topi:pilwa:n neli nikita neh pané: a:mo, a:mo ki:xmatih nio:n taman, nio:n sentaman xiwit, a:man nikilia neh te:chwetskiliah sah tik .... Tikine:xtili:skeh *o** tikinilwi:skeh i:n xiwtsi:n iwki i:n nomo:tsa. Ka:n ki:xmatih wa:n ka:n kichi:wah kue:ntah yehwa:n, ka:n kichi:wah kue:ntah, ke:meh a:mo .... Ke pa..., pané: a:mo kichi:wah kue:ntah, ka:n kichi:wah kue:ntah. Ka:n tanemiliah kikelka:wah teisá: tein ika te:chpahtia:yah tehwa:n tote:iskaltihka:wa:n. Kelka:wah wa:n, wa:n yo:n tak neh niki:xehehkowa semi kualtsi:n mah ki..., mah kita:li:skiah *este** itech imintalnamiki:lis, itech inmiyo:lo *porque** .... Koma:mo tikmatis *este** ihkó:n tako..., ihkó:n koto:ntia:ti a ma:se:waltanemili:lis. Moelka:wati a, moelka:wati a. Moelka:wati a wa:n se:sepa tikihtowah tehwa:n pos .... Komohkó:n ihkó:n moelka:wtiw a wa:n tikin..., tikin..., a:mo tikine:xtiliah topi:pilwa:n, a:mo tikinilwihtiowih ke:ní:w wa:n toni, toni kualtia *cada, cada este** taman xiwtsi:n *pues este** ihkó:n moelka:wati a wa:n de yo:n moelka:wati a. Sentahman tikitas teh nochi koyo..., nochi, nochi ko:koyo:meh ya eski topi:pilwa:n. Koyo:talna:miki:lis a kikuitih. Nochi, nochi mo..., koyo..., Koyo:pah kite:mo:skeh ya, koyo:pah kite:mo:skeh, pero nochi ne: ma:ski koyo:pah kichi:wah nochi itech .... Wa:n neli ihkó:n. Itech ne: xiwit n' e:wa, tein miak taman xiwtsitsi:n, nochi yo:n, ompa, ompa, de ompa e:wa para, para kichi:wah koyo:meh yehwa:n kiye:k..., kichihchi:wah, ke:ní:w kichi:waskeh. Wa:n neli, neli, neli. Wa:n neli, neli. Pero nochi itech ta:lmanik kite:maka yo:n, yo:n pahtsitsi:n. *An...,** wa:n neli, neli, yo:n neli, neli ke:meh tikihtowa. Nochi, ke:mah, koyo:meh kichi:wah pero i:pa e:wa itech ta:lmanik e:wa ta..., ne:n xiwpah. Para yehwa:n ya kichi:wah koyo:meh. A:xka:n okseki talna:miki:lis ke:meh neli, ke:meh i:n tikihtowa tehwa:tsi:n *este** ma:ski tikihtowah koyo:pahti, pero yo:n koyo:pahti *siempre** ki:sa itech ne:n kalampa, kalampaxiwtsitsi:n. De kowtah wi:tsa *o** de kalan itech ta:lmanik kite:maka yo:n xiwpahtsitsi:n. Ke:mah soh yehwa:n ki.... Neli *este** impo:rtah tehwa:n tikitaih *este** ne: koyo..., ko..., koyo:pah, pero nika:n tehwa:n tikpiah miak taman xiwpahtsitsi:n ne: Pos ke:mah. Ke:mah, de a:mo tik..., a:mo tiknehneki ne: tik..., tik..., tikpiaskeh yo:n pahti *o** a:mo tiktsi:ntokah ke:ní:w eski. Ya:, ta: yehwa yo:n, yehwa ya yo:n te:chpolohtiw neli talna:mi..., tanemili:lis *porque** neli *este** tikmatis tanemili:lis. Ke:mah pero, pero semi .... Ke:mah, mm. Tanemili:lis *porque** neli mah tikihto:ka:n onkakeh towa:mpoiwa:n tein kipiah *este más, más** tachialis. Wa:n *más** talna:miki:lis. Neli ke:meh tikihtowah tehwa:n, seki a:mo teh tikneltokah pero nika:n onkak tokni:wan tein ki:xmatih miak taman xiwpahtsitsi:n. Ke:mah. Wa:n .... Pos tein takuitapan neli timoskaltihtiowih, timoskaltihtiowih ya *pues** a:mo nochi tiki:xmatih pero onkakeh o:me, e:yi towa:mpoiwa:n tein tepitsi:n te:cheka:nah pos yehwa:n neli *más** ki..., ki:xmatih *más** xiwpahtsitsi:n. Ki:xmatih. Wa:n tikmatis *este** se:sepa no: kualtsi:n *porque** ke:meh i:n xiwpahtsitsi:n Ki:xmatih. A:mo impo:rtah tikow..., tikowa..., tikowati:wih, a:mo po..., a:mo semi tel, tel, tel, telpati:yoh tiki:xta:watih, se: taki:tskil xiwtsi:n, ika se: o:me pe:soh, e:yi, e:yi, e:yi, e:yi, e:yi pe:si:tih wa:n ompa tikpiah ya para pah[ti]. Etoka niman. Etok a, a:mo noneki semi miak tomi:n mah tik..., tigas..., tikpa..., tik..., para timopahti:skeh ika tepitsi:n wa:n timopahtiah ya. Etoka niman. Ke:mah, ka:n moneki, ka:n moneki yo:n. Wa:n neli, neli ke:meh tikihtowah tehwa:n nika:n tikpiah miak, miak pahtsitsi:n, ke:meh miak xi..., miak xiwtsitsi:n pahti, ke:meh i:n .... Ti..., ekin timolwihtoyah tehwa:n ke:meh yo:n tu:sankua:e:wat, pos ki:xe..., ximonemilin sah tehwa:tsi:n ka:n, ka:n tikmatiskiah kox pahti pero pos neli ke:meh ne:ka tie:mpoh *este**, ne:ka to:nal *cuando** to..., tote:iskaltihka:wa:n neli ki.... Ika mo..., ika mopahtia:yah pos *todavia** tikelna:mikih ok tehwa:n. Ke:mah Tikelna:mikih ok wa:n tein tik..., tein tik..., tein totech moka:w wa:n tein a:mo to..., tein a:mo totech moka:w pos tikelka:wkeh ya. Ke:mah se: kelna:miki ok. Se: kelka:wtiw, se: kelka:wtiw, ka:n se: kichi:wa kue:ntah, seki a:mo tikelna:mikih ton te:chilwiah ta:tahmeh ke tikelka:wah sah. Neh, neh nochi ne:chtapowia nota:tahwa:n, ke:meh i:n nowe:ita:tah, ne: nimoskaltih ima:ko, neh nimoskaltih ima:ko nowe:ipopá:n. Se: kelka:wtiw pero, pero wa:n, wa:n neli, mm. A:, yehwa ya. Yehwa ne:chiskaltihkeh, nomo..., nomomá:n wa:n no:pá:n Ka:n moye:kwi:kakeh iwa:n nopopá:n, moka:wkeh niman, pos nimoka:w nimika:ka:wal de nopopá:n, nomomá:n, pos ne:ch..., kuali ke ne:chahokkeh, nemia ok nowe:ita:tah. Moka:wkeh niman Mm. Yehwa:n ne:chtekipanohkeh para nimoskaltih, *hasta** ekintsi:n ka:mpa nietok. Ke:mah, mm, ke:mah Wa:n ne:chilihtiah nochi toni onkak pa..., pahtsitsi:n, ke:ní:w wa:n nochi ne:ch..., te..., ne:chte..., ne:chilia:ya ke:meh i:n *cuando** kuehmol, onkaya kuehmol itech ne:, yo:n ne: ke:man xiwmeh ya. Mm. Nochi nikmattok, ne: mahyá: yo:n nik..., nikpia itech notalna:miki:lis nochi. Ke:mah. Ke:mah, nochi onkaya kuehmol, neh katka, yahka te:wa:n kuehmol no:, nowe:ita:tah. A:, no: yahka ya. Ehe, *cuando tiempo** Carranza. Aha:. Ehe, yahka. Wa:n neli, wa:n neli ke:meh tikihtowah ne:ka tie:mpoh ne:chtapowia no:..., note:iskaltihka:w ne: no:.... Note:iskaltihka:tsi:n nechilia ke ne:ka tie:mpoh a:mo teh onkaya pahti, a:mo teh onkaya koyo:pah. *Pues** tein tehteiweli xiwtsitsi:n ika mopahtia:yah pero neli ke:meh name:chilia "onkak miak taman xiwit nika:n pahti". Kihtowa. Ke:mah. "Neli a:mo moneki semi nochi timoto..., kitomi:nti:ti:wih" kihtowa "ne:n koyo:meh" kihtowa, "ta: onkak pahti nika:n. Sayoh tehwa:n ne: ki..., sayoh tehwa:n" kihtowa "a:mo nochi tiki:xmatih" pero nika:n tehwa:n miak taman pahti" kihtowa "tik..., ipa titaksatinemih". Ke:mah, miak taman onkak pahti, ke:mah, soh ke tehwa:n a:mo tikchi:wah kue:ntah, a:mo .... Tiknekih timota:lili:skeh ke:meh yo:n komohkó:n se: moteki ....] Miak taman pahti ipa titaksatinemih. Mm, mm. Impo:rtah mah se: mota:lili yo:n kinamakah *pomada** kiliah, kiliah ne:n koyo:meh [mah] te:chnamaki:lti:ka:n. Onkak miak taman pahti para se: motekis yo:n .... *Andale**, ihkó:n, ihkó:n, ke:mah. Ke:mah, onkak ke:meh yo:n, yo:n xo:no:kowalak no: semi kuali pahti, yo:n komo para se:, se: motsontek. Xo:no..., aha:, yehwa yo:n neli wa:n yo:n kiliah *este** chi:nich. Kitsakuilia esti, kitsakuilia esti. Tsi:nich no: kuali yo:n. Wa:n yo:n kuomekat, ko..., *este** ke..., kaxtapa:nmekat. Yeh no: kuali pahti kihtowah, ke:mah no:, no: kuali pahti, ke:mah kitsakuilia. Yo:n no: kuali yo:n tein isehselotsi:n, mah se: kima:xakualo wa:n mah ika se: mota:lili pos yo:n neli no: kitsakuilia n' esti. No: kitsakuilia wa:n pero neli ke:meh tikihtowah tehwa:n a:xka:n pos nochi ti..., moelka:wtiw a pero, komotik..., komo tehwa:n tinemilihtiowih wa:n tikta:lihtiowih nochi *este**, tikta:lihtiowih nochi de to..., to..., tonemachti:l tehwa:n *mismo** tein ne:ka tie:mpoh tim..., ne:ka to:nal timomachtihkeh, kwi:ka xiwtsitsi:n *o** te:chne:xtilihkeh. Mah tikelna:mikika:n, *todavia** moelna:mikis ok. A:mo moelka:was, moelna:mikis ok. Moelna:mikis ok, moelna:mikis ok, ekintsi:n tikitah ne: .... Tein ki:xmatih xiwpahtsitsi:n, ekintsi:n mowech..., mowe:ichi:wa ne:n tanemili:lis kachi, ke:meh koyo:meh tape:wah kinekih kimatiskeh toni xiwpah. Mm, ke:mah. Wa:n semi kualtsi:n yo:n iwki, moelka:wka ya, ke:meh i:n totahto:l tehwa:n timonohno:tsah. *Pues** semi kualtsi:n, semi kualtsi:n, mm. Nehjó:n moelka:wtia:ya ya, pero ekintsi:n sepa onkak nono *porque** te:chelna:miktiah i:n koyo:tsitsi:n mah a:mo tikelka:wa:n totahto:l Ke:mah. Semi kualtsi:n, semi kualtsi:n. Neli ke:meh tikihtowah tehwa:n topi:pilwa:n mah .... Ke:mah. Tikintahto:ltapa:ntia:ka:n ok *todavía** ika yehwa i:n totahto:l *porque** koma:mo san okachi neli tik..., tikihtowah moelka:wati wa:n de moelka:wati toxwi:wa:n nochi, nochi kohkoyo:..., kohkoyo:..., kohkoyo:tahto:skeh ya. Yehwa sah yo:n ma:ski, ma:ski a:mo ye:kte:weli pero tahtowa, yo:n kikalakiah koyo:tahto:l, taman sah kihtowah, *buey** nochi mono:tsah, ka:n no: kuali, yo:n a:mo koyo:tahto:l ok yo:n. Ehe, wa:n neli yo:n, yo:n a:mo .... A:mo no: kualtsi:n tahto:l ok. A:mo ok, a:mo. Kanah ok, yo:n a:mo koyo:tahto:l ok yo:n, ke:mah *hijo de la mala**. Yo:n a:mo neli, a:mo mah tikihto:ka:n tehwa:n a:mo ye:ktapo:wka:yo:t ok, a:mo ye:ktapo:wka:yo:t ok. Semi kualtsi:n ni..., nikilia neh, ke:meh i:n neli mah tikini:xpeta:nitia:ka:n topi:pilwa:n mah .... Ke:ní:w, ke:ní:w nemiskeh *porque** pos neli ke:meh tikihtowah tehwa:n pos para tik..., para, para tikpiaskeh tasohtalis ika to..., tokni:wan moneki mah se:, mah se: ye:ktanemili. A: ke:mah. Mah se: ye:ktanemili, mm. Ke:mah *hijo de la mala**, ihkó:n ke:mah para kuali eski. *Pues** kualtsi:n, kualtsi:n pero neli *este** ke:meh tikihtowah tehwa:n *este** mah tik.... Wa:n yehwa nimitstatsi:ntokia don, don tehwa:tsi:n *este** don Ernesto *este** ne:n .... Yo:n e:yi taman xiwtsitsi:n tiki:xmati yehwa pachkilit, *este** yehwa sah yo:n e:yi taman tiki:xmatih, a:mo onkak *más** ata. E:yi taman sah, mm. Pach..., ne:n tu:sankua:e:wat nimitsili:sneki neh, e:yi taman yo:n, pachkilit i:pa sentaman sah. Yehwa sah, e:yi taman sah, e:yi taman sah pachkilit no: se:, yeh se: taman wa:n i:n ne:n tu:sankua:e:wat, e:yi taman yo:n. I:pa sentaman sah yo:n, sentaman sah, ke:mah. I:pa sentaman sah, yehwa tein tikihtowah mo.... Ka:mpa eski tia:s, pachkilit nochi. Mo..., se: kimahse:wa Nochi yehwa se: taman sah pachkilit. Pachkilit, ke:mah. Se: taman sah. *Solamente** tu:sankua:e:wat e:yi taman onkak pero .... Yeh e:yi taman onkak. Yo:n neli to..., tehwa:n a:mo no: ika timotekipanowah, tein ika timotekipanowa:yah neli ne:, ne:ka to:nal, yehwa ya n.... E:yi taman. Yehwa ya ne:n pachkiltsi:n, yehwa no:, we:noh, i:pa yehwa sah don, we:noh, we:noh. Yehwa pachkilit, yehwa, ke:mah, ke:mah. *Pues** ke:mah don Ernesto, *este** ne:chtapohpolwi *este** neh yehwa sah yo:n niknekia nikmatis *porque** neh, neh no: niki:xmattok, pero para tikmatiskeh kox, kox, kox yehwa neli para nikahsika:matis no: neh, kox yehwa neli tein nimits.... Niki:xmattok ne *este** xiwtsitsi:n de yo:n e:yi taman nimitsilia de n' tu:sankua:e:wat *este por eso** neh nimitstatsi:ntokia. Ke:mah, mm. Neh nimono:tsa ni..., niRubén Macario. Mm, ke:mah. Wa:n yehwa yo:n neh no:, no:, no:, no:tatsi:ntokalis de tehwa:tsi:n moma:ko. Neh ni..., nimono:tsa NiErnesto Vázquez. Semi kualtsi:n, semi kualtsi:n. Ke:mah.