Tehwa:tsi:n *don, este** neh nimono:tsa niRubén Macario. Mm, yehwa niErnesto Vázquez. Neh n'neki nimitstahtani:s tehwa:tsi:n *este** katí:n kowtsi:n tiki:xmati tein *más**, ma..., *bueno** mah tikihto:ka:n tein ta..., tein tekoloh wa:n tein, tein a:mo tekoloh, tein kownex sah. Ke:mah. Pos kowit ne: onkak miak taman tein tekoloh wa:n miak taman tein a:mo tekoloh. Mm. Sem..., semi tekoloh kowit, ke:meh yo:n ahkokowit. Ahokowit. Ke:meh yo:n kakate. Mm. Ke:meh yo:n tepe:chi:lkowit, ke:meh yo:n tekowit, ne:wi:n mochi:wa pimie:ntahtekowit tohtomaktik mochi:wa komo se: kitatapats, yek, yo:n kualtsi:n tahtapa:ni ma:ski chihchikoltik yo:n, ye:ktekoloh semi yo:n kowit wa:n ye:kkualtsi:n tapa:ni no:. Wa:n no: ye:kkualtsi:n tapa:ni ne:n, se: kitapa:na ne:n tepe:chi:lkowit, ye:kmehmelaktik mochi:wa. Tepe:chi:lkowit. yo:n ye:kkualtsi:n tapa:ni no: wa:n ye:ktekolo no:, soh ke teleti:k. Wa:n yo:n teswat ke:meh yo:n tikihtowa ista:kteswat no: kualtia para kowtati:l wa:n kualtsi:n tapa:ni pero yo:n a:mo tekoloh, yo:n i:xmiktik semi i..., wa:n no..., nochi kuownex sah mochi:wa, kownexkowit sah. Wa:n no: kualtsi:n tapa:ni yo:n nimitsilia ne:n takua:wakteswat no:. Pero para kowtati:l a:mo kualtia yo:n, nochi kownex sah Kualtia. Wa:n ke:meh yo:n xi:kalkowit no: kualtsi:n tapa:ni. Pero semi, semi poxa:wak, tata, tata kualtsi:n pero tekoloh a:mo kipia tekol, a:mo semi takawa:ntia. Mm. Tein teltakawa:ntia yehwa nimitsilia ne: kakate wa:n ahkokowit wa:n tepe:chi:lkowit wa:n no: kuali tata yo:n chalawih. Ata chalawih, o:me taman komekachalawih, se: taman yo:n kostikchalawih, yo:n takua:wak, yo:n takua:wak ata kostikchalawih. A:mo yo:n achi *medio** chi:chi:ltik. Achi, achi kostik ne:n ihtik, se: ... *Cuando** se: kiteki kostik, *cuando** yo:n kowit wa:n yo:n ista:kchalawih achi poxa:wak wa:n ye:kahoktik. Wa:n ye:k no: kualtsi:n tapa:ni yeh, ke:meh tepe:xo:no:kowit pero a:mo kualtsi:n tata, chichinawi sah ke:meh, ke:meh ... Pané: poxa:wak. Wa:n yo:n chi:chi:lchalawih. Yeh..., yehwa yo:n se..., yo:n semi takua:wakkowit no: yo:n, takua:wakkoit wa:n ... No: takua:wak, ke:mah. Wa:n no: kualtsi:n tapa:ni ma:s[ki] chihkoltik tapa:ni kualtsi:n ke:meh tepe:chi:lkowit No: kualtsi:n tapa:ni, mm. Wa:n no: kualtsi:n tata, no: tekoloh yo:n, ke:mah wa:n okmakowit no: ye:ktekoloh. Ke:mah. No: ye:k te..., tekoloh semi, yehwa kikuih ne:n ahkokopa tokni:wa:n kichi:wah *carbón** yo:n kinamakah ampó:n tekol. Ke:mah wa:n a:wa:kowit no:, no: tekoloh semi wa:n no: ye:kkuali tata wa:n no: kualtsi:n tapa:ni. Ke:mah. Wa:n no: kichi:wah ne:n *carbón**, nika:n i:n we:ikowtah tehwa:n tia:yah. Kichi:wah se: ta:ltekoch ka:mpa ki..., kitatia:yah kixo..., kitaxo:taltilia:yah yo:n tekol kinamakakih tokni:wa:n ne: ahkokopa. Ompa ki..., ompa se: ki..., te:ntok tekol tein a:mo kiwelitakeh ok, tsikitsitsi:n, te:ntok ompa, ompa kimoya:wah, ompa kita:liah de n' ah..., a:wa:kowit, yo:n itsa:wal kitekih, kitatapatsah wehwei wa:n kisa:lowah ompa kita..., kitatatiliah, kitaxo:ltaltiliah wa:n okmakowit kitehtekih tohtomaktik wa:n ompa kipante:miliah wa:n yo:n kualtsi:n mo..., ye:ktekoloh no: yo:n, yo:n okmakowit. Ke:mah, yo:n nochi tekoloh. Ke:mah. *Bueno, este** neh nimo..., nimo..., nimo..., nimonemilia *este, bueno** nimitstatsi:ntoki:sneki. Para kichi:waskeh yo:n *carbón** nochi kualtia kati:n eski kowit, mah tikihto:ka:n tein takua:wak kowit sah *por[que]** ... A:mo tein ema:nik. Tein takua:wak wa:n tein ... A:mo tein takua:wak wa:n tein ... *Porque** tein ema:nik, mah tikihto:ka:n tehwa:n ke:meh, ke:meh yo:n xokokowit. No: kuali kichi:waskeh *carbón, porque** no: teltakua:wak. No:, no: kuali kichi:was. No: kuali kichi:waskeh, ke:mah. Ke:meh kakatekowit. Ke:meh ne:n ahkokowit. Ke:meh ahkokowit. A:wa:kowit. A:wa:t. Wa:n yo:n tepe:chi:lkowit. Tepe:chi:lkowit, ke:mah. Wa:n ne: *este** ne: ke:ní:w kiliah yo:n se: telta..., yo:n chi:chi:l..., chi:chi:lchalawih tikihtowa, yo:n no: kuali kowit. Mm, yo:n, yo:n ke:mah kuali kowit no:, kuali kowit. Wa:n yo:n, yo:n a:mo sayoh, neh, we:noh neh ni..., nikmatik ke:meh ne: ke:man tekitiah to..., towe:ita:twa:n. Semi kitekiti:ltia:yah pané: *este, porque** kitelchi:wayah *panela**. Ke:mah. Wa:n yo:n neh nikmati yo:n nochi yo:n kowtsi:n ki..., kitelwelitayah neli ke:meh tikihtowa teh, tein takua:wak kuelitayah. *Porque** teltoto:nik ne:n tekol wa:n a:mo pa:ti niman. Toto:nik wa:n tekoloh. Sanoke ke:meh ki..., ihkó:n ke:meh kina:lta:liah, ne:chta:tapowiah no..., nowe:ita:t katka, ne:chilia:ya ke ihkó:n ke:meh kina:lta:liah wehka:waya kit para pa:tia. Wehka:wa xo:tatok. Moka:wa tekol. Wa:n xo:tatok wa:n tami..., tamipa:ti pero a:mo mochi:wa kownex *si no que** moka:wa *puro** tekol. Tekol a. Ke:mah, kati:n neli a:mo kwelitayah, ne:ch..., ne:chta:tapowia nowe:ita:t ke a:mo kwelitayah semi ne:n ke:ní:w kiliah, *este**, eskowit. Yo:n semi ye:kpoxa:wak, yo:n nochi kownex sah no:. Poxa:wak. Kownex sah. Kownex sah. Ke:mah, ihkó:n ne:chilia:yah, kitelwelitayah yehwa:n yehwa yo:n tikihtowa ne: *este** cha..., chi:chi:lchalawih wa:n kostikchalawih. O:me taman. Yehwa, yehwa yo:n o:metaman, *casi** ... Kostik wa:n chi:chi:lchalawih wa:n yehwa telkuali kowit, yehwa seki nimitsilia ista:kchalawih poxaktik semi, yo:n a:mo kuali tata, chichinwi sah, chichinawi sah yo:n. Yo:n a:mo no: etik, ye:kahoktik ata semi. Aha:, a:mo no:, ye:kchichinawi sah, chichinawi sah. Ke:mah. Wa:n i:n seki, o:me taman kowit ye:keti:k Eti:k. Mm, ke:mah. *Porque, porque** nehjó:n, kachi kuali kowit yo:n, takua:wak. Mm. Wa:n pero a:xka:n nikita neh pané: semi a:mo teh we:ikowit ke:meh ne: ke:man onkakya tikitayah tehwa:n, *cuando** neh nimoskaltih nikitaya ... Miak kowit onkaya, ke:meh yo:n kakatekowit, a:xka:n nikita neh pané: a:mo we:itei ok. Pos ka:n we:itei ok wa:n tak onkak seki kokolis tein kakatekowit ma:ski a:mo we:wet a, kone:meh ok kowmeh *hasta** ihkatoya:wa:ki Ihkatoya:nwa:ki. Mm, ke:mah, ke:mah, mm. Pané: ke:spahpala:ni ihkó:n wa:n ke:mah wa:ki a, yehwa yo:n nikita ne: kowtah tehwa:n tikpiah yo:n kakatekowmeh pero ... A:mo wehwei a ok, tsiki..., tsikitsitsi:n sah wa:n wa:kik a. Ke:mah, yo:n no:, no: mahyá: se: kokolis tak no: kiahsik, no: kokolis. Yo:n kokolis no:, kokolis no:. Mahyá: tikihtowah tehwa:n *este** ti..., onkas, onkas kowtsi:n pero mah semi se: kitel..., semi se: kitelnehmachpia ya. Ke:mah. Mah se: kinehmachpia. Mah se: kinehmachpia, pero ihkó:n mah tikihto:ka:n tehwa:n ke:meh ne: ke:man mochi:waya. Mah se: kinehmachpia *hijo de la mala**. Kahfe:ntah, kahfe:ntah *o** ixta:wat, ka:mpa tiknekiah, ihkó:n tikitayah, nochi yehwa ika takowyohtoya, tehteiweli kowit mah tikihto:ka:n ke:meh ahkokowit. Ne:wi:n *todavia** ohonkak ok. Ne:wi:n onkak ok, ne:wi:n kowtah, onkak ok. Onkak ok pero nika:wi:n mah tikihto:ka:n ke:meh yo:n kakatekowit. Onkaya, telonkaya ne: ke:man neh nipe..., ihkó:n nitamatiw, nikinitaya neh kakatekowkeh, kahfe:ntah casi nochi yehwa ika takowyohtoya. Nochi onkaya, onkaya, ke:mah. Nochi onkaya yo:n a:wa:kowit, *todavia** nehne:si ok nika:wi:n pero no:, no: kitemach..., kitelnehmachpiah ya sah. Kinehmachpiah ya, a:ah, ne: ke:man telonkaya, nochi kuahkuali kowit wa:n ... A:mo semi onkak ke:meh ne: ke:man onkaya, telonkaya. Mm. Tehwa:n ti:xpeta:nkeh *hasta** nika:n xola:lpan, San Miguel. Mm. Ka:n, ka:n timiakeh katka, o:me, e:yi kalmeh sah yetoyah. Ke:mah. Nochi kowtah katka ne: tokaltsi:ntan ka:mpaika ne: Orduńosmeh wehwei a:wa:kowyoh katka Nochi kowtah, mm. We:i a:wa:kowmeh, we:i a:wa:komeh onkayah wa:n ekintsi:n a:mo, a:mo we:itei yo:n komeh, ompa yetok ok o:me, e:yi *matas** yetokeh n' komeh. A:mo tei ok. Pero no:ya:n nika:mpa ihkui:n, a:mo tei:n ok. Yo:n ne:, ke:ní:w talwiah Akatepe:k. A:katepe:c, nochi, nochi ... Yetokeh ok ompa o:me, e:yi ok, yetokeh ok. Yetokeh ok, yetokeh ok. Wa:n kachi katka *cuando** tehwa:n ti:xpata:nkeh onkaya miak a:wa:komeh ompakawi:n, onkaya miak. Ke:mah, miak onkaya ok. Nika:n Nepalkowtitan, nochi a:wa:kowyoh katka ihkó:n, onkaya miak, miak, miak taman kowit. Wel ... Ka... *Pues** a:xka:n nikita neh nika:wi:n tehwa:n kowtsitsi:n, tein kuahkuali kowmeh, a:mo tei:n ok, a:man timokuahkuawiah ... Pues a:man tikihtowah tehwa:n nochi te:ch..., nochi te:chpale:wia ya, ma:ski eskowit seki a..., seki tikihtowah tehwa:n ma:ski xo:no:kowit tikitah ne: tokalihtik tehwa:n, ma:ski xo:no:kowit kikuih para kowtati:l kihtowa, ma:ski kownex sah pero ... Kualtia. Pos telsemi owapach eski. Telsemi wa:n neli, kie:ra tepitsi:n pero ne: para tekol, a:mo tekoloh yo:n, yo:n xo:no:wtsi:n kownex sah nokta. Ke:mah. A:mo tekoloh, ka:n tekoloh. Tel..., teltekoloh neli ke:meh nimitsilia ne:n xokokowit wa:n ... Yo:n ke:mah. Tein takua:wak kowtsi:n. Ke:mah, ke:meh yo:n kahbe:nkowit no: semi tekoloh. Pero ... *Andale** kahbe:nkowit no: semi tel..., telta..., teltekoloh neli wa:n ... Ke:mah, semi tekoloh. Pero pos a:mo semi kachi se: kahsi ok tein kuahkuali kowit, a:mo se: kiahsi ok ke:meh ne: ke:man tikitayah tehwa:n. A:mo, a:mo tei ok, a:mo tei ok, a:mo moskaltia ok. Ka:n tei ok, ka:n tei ok, nochi ti..., nochi neli ne: ma:s[ki] moskalti:skia pero ke:meh kokolisyowah, a:mo moskaltia ok kowit, wa:n, wa:n tein ... Tepitsi:n kuahkuali kowit, a:mo no: 'ka:wah, kite:ntekih wa:n ki..., kitsaya:nah *o** kichihchi:wah *vigas**. Wa:n ika yo:n a:mo, a:mo onkak ok kowit tein kuali kowit. Ke:mah wa:n oksé: don Ernesto *este** neh nik..., ne:, ne: ke:man ... Ke:meh yo:n kakatekowit, ke:meh yo:n tikihtohtoyah tehwa:n *este** a:wa:kowit. Mm. A:mo kikuiah sayoh para kowtati:l sanoke kikuiah para kow..., para kalkowit. Para kalkowit, kitekiah, kitekiah kalkowit wa:n i:n, yehwa i:n kakatekowit no: semi taxi:kowa para ... *Hijo de la mala**... Kalikximeh wa:n kikuiah no: para taihti:yo:meh kitekiah, ta:nka:yo:meh, semi chika:wakkowit, soh teleti:k pero ihwa:k kisa:kayah ma:ski eti:k *porque** ihwa:k yo:n ke:mah onkayah tapialmeh, tatila:nanih ke:meh yo:n kua:kuehmeh. Para kalkowit, para kalikximeh, mm. Taka:n ... Yehwa, yehwa ya. Aha, ke:mah. Chika:wkeh katka no:. Kin..., ki..., ki..., chika:wmeh katka, ika mohtitia:yah sah kowit, ma:ski ye:keheti:k, konkuiah. Pero ekintsi:n ka:n teh tapial tikpiah yo:n, nochi se: kechpano:ti, a:mo se: kixi:kow ok yo:n kowit. Ke:mah, a:mo se: kixi:kowa wa:n neli. Neli ne: ke:man nikitaya neh *hasta, hasta** to..., tota:tahwa:n katka *topopa:wa:n katka nikitaya neh. Pos towe:..., towe:ita:twa:n, tote:iskaltihka:wa:n katka chika:wkeh. Chika:wmeh katka. Yehwa:n a:mo ki..., kieti:kmatiah, wehwei kowit ihkó:n tikitayah tehwa:n kisakayah wa:n ki..., kiwa:ltokia:yah *porque** kiwa:ltokia:yah yo:n kowit. Kisakayah, kisakayah. Neh nikelna:miki *cuando** tehwa:n tik..., tik..., tiketskeh ne:n i..., icha:n ne: nowe:ita:t. Tik..., tikonkuikah kowit ne: kali:ka:n, ne: ista:ka:kowtah. Is..., ne: ista:ka:te:noh. *Has...,** Ista:ka:te:noh, *hasta** ompa t'panki:xti:toh ah..., *puro** ahkokowit, nochi ahkokowit ompa yo:n tiketskeh tehwa:n yo:n kali wa:n nikitaya no:..., no..., nowe:ita:t wa:n notiohwa:n, yehwa ne: no..., nota:iwa:n ya. Mm, no..., nochi. Mm. Kikuiah weh..., wehwei kowit, nikita neh pané: yo:n a:mo kieti:kmatiah. Chihchika:wkeh katka ta:tameh, chika:wkeh katka. Kua..., Chika:wkeh katka pero telkuahkualo kowit katka neli, *hasta** a:man nikita neh yo:n ahkokowit, wehka:wa para kalkowit. *Porque hasta** a:xka:n nikita *todavia, todavia** onkak ok, yetok ok, yetok ok wa:n ... Ye..., yetok ok, ke:mah. Ta: nehjó:n yo:n wehka:wa, te..., *hijo de la mala**, ke:mah de ke a:mo okuilowa yo:n wa:n a:mo kahsi n' a:t, a:mo pala:ni yo:n, taxi:kowa yo:n kowit. Ka:nachi xiwit a, neh nimoskaltih i:pa yetok yo:n kowtsi:n. Mm, yehwa ya, yehwa ya yo:n, *andale** yehwa yo:n, yehwa yo:n. Wa:n yo:n ke:mah semi kachi kuahkuali kowit onkaya tak, taxi:kowaya wehka:wa. Taxi:kowa:ya, a:mo, a:mo katka kokolisyoh kowit no: ihwa:k. Taxi:kowa:ya ok pero a:man neli a..., Pos a:xka:n neli a:mo teh we:ikowit ok ke:meh ne: ke:man onkaya. Ka:n onkak ok, ka:n no: tika:wah, ke:meh timiakiakeh, ihkó:n a:mo no: tika:wah. A:mo onkak ok, ke:mah. Timiakiakeh. Yo:n kua:okuilkowit żNo: tiki:xmattok? Timiakiakeh. Ke:mah. Yo:n ma:pa:pata:wak [kowilkowit] ata, *porque** yo:n no: onkak o:me taman. Yo:n, yo:n ... Onkak tein ma:pihpitsa:wak wa:n onkak ne:n ma..., ke:mah. Aha:, yo:n ma:pisi:ltik achi. Yo:n ma:pisi:ltik semi onkak tak ka:mpa ihixta:wat mochi:wah yo:n wa:n no: kimpia kua:okuilimeh ata ike:pan mota:liah. Aha, ixta:wat, aha:. Pero tel *más**, tel *más este** tiki:xmatih tehwa:n yehwa yo:n kuaokuilkowit yo:n ma:pa:pata:wak. Wehwei, ma:patakaxtik. [Kanah], yehwa yo:n no: semi kuali para kalkowit, a:mo no: okuilowa. A:mo no: okuilowa wa:n para kowtati:l nikilia neh no: kualtsi:n *porque** no: achi *medio** tekoloh. No:taxi:kowa, yo:n a:mo no: okuilowa, a:mo no:, a:mo okuilowa. Tekoloh no:, ke:mah. Sayoh mah kualtsi:n wa:kik sah. Mah kualtsi:n wa:kik sah, mm. Mah wa:kik sah wa:n yo:n nehjó:n neli no:, no:, no: kuali tata wa:n ahoktik. Ahoktik, ahoktik, a:mo eti:k. Ahoktik. Ka:n semi eti:k, ke:mah. A:mo eti:k, ke:mah kualtsi:n neli, yehwa yo:n. Wa:n no: kualtia para wapal se: kiteki, no: kualtia para wapal, ke:mah, soh mah kuali se: kite:nti tepos para kualtsi:n se: kixihxi:mas, yo:n semi xo:no:tik. Pos ... A: no: kualtia. Ke:mah. Ke:mah, ke:mah. Xo:no:tik. Wa:n onkak ata se kowit no: yo:n kiliah to:to:kowit. Mm. Yo:n to:to:kowit no: kikuih para kowtati:l. Sanoke tein kipia neli yo:n to:to:kowit mahyá: neli panchihchichinowi, panpachichinawi sah komohkó:n a:mo ye:kwa:kik, pa..., paniá:n sah chichinawi wa:n eliwis *este** popo:ka sah, a:mo no: ye:ktata. Popo:ka sah neli. Ke:mah, ka:n ... Pero yo:n no: niki..., niki:xehekowa neh ne: ke..., we:noh ne: ke:man, a:mo n'mati a:man nikita pané: a:mo kachi tiktatekiwtiah ok. Ne: ke:man to..., no..., note:iskaltihka:wa:n ki..., kikuiah ki..., kiehke:wilia:yah ike:se:wayoh wa:n pané: n'mati yehwa ika tahtalpia:yah. Ika tawi:pa:nayah, kilpi..., ke:mah ika tawi:pa:nayah. Ika tawi:pa:nayah, ehe. A:mo moi:xmatia *este**, a:mo moi:xmatia ke:meh a:xka:n tehwa:n tiki:xmatih yo:n *este alambre**. Ke:mah yo:n ... Nochi kowe:wat. Ihwa:k kikuiah nochi yehwa yo:n kowe:wat. Ika ta..., ma:tawi:pa:nayah wa:n yo:n no: semi teltakua:wak. Takua:wak, taxi:kowa. Wa:n oksé: yo:n no: kikuiah para n' kowit ... Kua..., no:, no: kualtia para kowtati:k wa:n yo:n se: kowit, yo:n kiliah *este**, kiliah te..., tepe:xo:no:t. Aha. Yo:n tepe:xo:no:t, yo:n no: kuali, no: kuali ie:wayo. Yo:n no: ye:kchika:wak n' ie:wayo, komo se..., komo sepa pipi:niak a:mo ... No: ye:kchika:wak ie:wayo. A:mo wehweliwi komo kie:rah, komoke taxi:kowa wehka:wa, taxi:kowa wehka:wa. Taxi:kowa, taxi:kowa no: *hasta** para kalkowit. Yo:n no: taxi:kowa *hijo de la mala**. Tehwa:n no: tikuiah kal..., *ci..., cintas**, ne: kuilo:meh tikuiah. *Hasta** para kalkowit no: taxi:kowa. Ehe. *O** kale:wal tikuiah, nochi ika n' e:wat. Pero taxi:kowa:ya iwa:n ie:wayo, ke:mah. Taxi:kowa. Taxi:kowa, taxi:kowa. Oksé: yo:n xa:lkowit. Ke:mah. Para kowtati:l ye:kkualtsi:n, no: kualtsi:n tapa:ni yo:n. Xa:lkowit no:, no:, no: kualtia para kal..., para *este** ne: kowtati:l, no: kualtsi:n tata. Wa:n kualtsi:n tata neli no: wa:n neh nikilia achi chika:wak no: n' tit. Kualtsi:n tapa:ni wa:n yo:n ata ... Ke:mah, yo:n ke:mah no: wa:n nehjó:n ne: ahoktik no: semi komohkó:n kuali wa:kik kualtsi:n ahoktik. No: chika:wak tit. Aha:, kualtsi:n ahoktik. Ke:mah. Pero yo:n xa:lkowit niki:xehekowah neh a:mo sayoh para kowtati:l, sanoke ixiwyotsi:n ki..., we:noh ni..., nite:kakilia kihtowah no: kualtia para pahti. Pos ne: tehwa:n tikitanih ke yo:n wehwei, onkak te..., mah xa:lkowit. Aha:, ke:mah. Aha:, ke:mah, ke:mah. Se: taman yehwa yo:n tikihtowa para kowtati:l, we:i *mata** mochi:wa, we:i, we:i ... Wa:n tohtoma:wak mochi:wa wa:n achi:chika momaxalowa wa:n se..., seko, tomaktik imaxal no: kachi. Achi, yo:n ma:yohyowaltik ne: Aha, a:ha. Ke:mah yo:n ma:pihpitsa:wak tikihtowa teh. A:, yo:n ma:yehyewaltik. Yo:n para kowtati:l se: ki..., Aha, ke:mah. Wa:n pahti yo:n ma:pitsa:wak, yo:n ista:kxa:lkowit tiki:xmatih, ikowyo xoxoktik wa:n ma:we:weyak ke:meh kahbe:nma:it [wa:n] ... Yo:n ma:pihpitsa:wak, ista:kxa:lkowit. Momahma:itia, ihkui:n kichi:wa ima:tsitsi:n, *cada** ima:i, ima:i *cuando** teyowa, kiki:xtia itech i..., ima:y ima:xiwyo ompa e:wa, sayoh iteyo ihkó:n mopahpampilowa ihkó:n, we:weyak sah. A: pos no: tiki:xmattok. Yehwa yo:n kuali... Yehwa yo:n nikmattok neli para pahti ki..., kikuih. Ke:mah para pahti, para, para kalanemi:lis. Para pahti. Para kalanemi:lis. Ke:mah wa:n .... Mm. Wa:n no:, no: oksé: xa:lkowit, kiliah ti:ltikxa:lkowit. Ti:ltikxa:lkowit. Mochi:wa ka:sá: ka:mpa tehtetah, ka:mpa tehtekorra:l, ka:mpa, ka:mpa ta:ltakua:wa mochi:wa yo:n ti:ltikxa:lkowit. Yo:n no: kuali para nexwitil te.... Para nexwitil, ke:mah. Kone:meh *o** ma:ski ke:meh i:n tehwa:n, komo timoxwitiah kuali se: .... Te:poxpi:kih wa:n te:yo:li:ka:npi:kih wa:n .... Mm. Kuali pahti para nexwitil, *este** e..., e:yi taman tak. Yo:n e..., entó:s yo:n xa:lkowit e:yi taman onkak. Yehwa tein ma:..., ma:yehyewaltik. Yo:..., yo:n .... Wa:n yo:n tein tihti:ltik tiki..., tikihtowa wa:n yehwa tein yo:n *este**, tein xa:lkowit ma..., ma:pihpitsa:wak. Yo:n, yo:n ma:pitsa:wak, yo:n tein is..., yo:n kiliah ne: xoxoktik, ista:kxa:lkowit, yehwa yo:n kuali para kalanemi:lis ke:meh i:n tiwehwei:n, tehwa:n. Ista:k, ista:kxa:lkowit. A:. Wa:n yo:n seki ne: xa..., tihti:ltik xa:lkowit. Yo:n pané: kohkokoyoh no: wa:n ti:ltik imetskowyo neli wa:n ye:ktsohya:k. Ye:k..., ye:ktsohya:k yo:n, komohkó:n se: kokototsa, se: kihnekui ye:ktsohya:k yo:n xiwit, a:, yeh ma:we:weyak achi. E:..., yehwa, yehwa, yehwa neli yo:n, mm. Ma:we:weyak achi. Ma:we:weyak. Yo:n kuali pahti para nexwitil de n' pilimeh. Aha:. Ke:mah, yehwa yo:n kuali pahti. Wa:n seki yo:n tein ma:yehyewaltik tikihtowa teh xa:lkowit no:. Sayoh para kowtati:l sah, para kowtati:l sah. Yo:n ma:yehyewaltik yeh, yeh a:mo pahti, yo:n soh para, para kowtati:l sah, yo:n kualtsi:n se kuelita *porque** kualtsi:n tapa:ni yo:n. Ke:mah. Ke:mah wa:n yo:n kualtsi:n kowtsi:n no: yo:ni. Pos .... Yehwa nochi yo:ni nimitstahtania, *este** timo..., timoi:xpantiliah nik.... Nikilia neh *este** nik..., mah matis..., mah tmatika:n tehwa:n tein tik.... *Ojalá** mah no: kimatiskiah topi:pilwa:n ke:meh tehwa:n tikmatih nochi tein te:chpale:wia wa:n tein ika timopale:wiah kowtsitsi:n. Ke:mah. Para ihkó:n pos mah tikinmati:ltihtia:ka:n topilwa:n para yehwa:n mo:sta, wi:pta pos tehwa:n ti..., tii:xpoliwih, mah tikihto:ka:n tehwa:n nehjó:n talna:miki:lis mah a:mo moelka:wa, mah kisegui:ro, mah mah tiknemili:ka:n mah, mah ki..., no:, mah no: itech moka:wa yehwa:n topilwa:n. Ke:mah, neli *hijo de la mala**. Kualtsi:n neh nikilia *porque** ke:meh i:n [*edad**] se:sepa, tik..., ti..., a:mo tikinmati:ltiah topilwa:n. Pos ke:meh yehwa:n, ke:meh moskaltihtiowih wa:n ta:taman talna:miki:lis kikuitiowih, pos moelka:wtiw nochi. Ka:n a:kin kichi:wa kue:ntah ok. Pero semi kuali a ke:meh i:n tehwa:tsi:n ke:meh tiki:xmattok nochi ta:taman kowtsi:n. Ke:mah. A:mo xikelka:wa, no: xikintapowi:skia mopi:pilwa:n wa:n neh no: nikintapowi:ti nopi:pilwa:n, mah, mah a:mo ki .... Mah kelna:miktia:ka:n, mah a:mo intech, mah a:mo, mah a:mo poliwi, mah intech moka:wa nochi yo:n talna:miki:lis wa:n mah tikinilwi:ka:n kehke:ní:w mono:tsah kowtsitsi:n. Mah, mah ka:n se: kelka:wa to:ka:it wa:n .... Pa..., para toni se: kikui. Para to..., para toni se: kikui. Para toni ika timopale:wiah. Ke:mah. Tein kualtia para kalkowit, kualtia para kalkowit wa:n tein kual..., kualtia para kowtatai:l pos..., Mah nochi tikinilwihtia:ka:n kualtsi:n topi:pilwa:n para ihkó:n pos mah a:mo moelka:wa. Ke:mah, mah kimatika:n no:. A: ke:mah. Mah a:mo, mah a:mo moelka:wa, mah tik .... Neli kualtsi:n mah tik..., mah tikihto:ka:n tehwa:n tikinka:wiliah no: se:, se: nexma:ka:yo:t, ne..., ne..., nema:i:xka:yo:t nochi ke:meh yehwa:n, tein tiki:xmatih tehwa:n Mah no: ki:xmatika:n yehwa:n. Ke:mah, ihko:ni, ke:mah. Yehwa yo:ni neh nimitsilia wa:n .... Kualtsi:n ke:meh i:n mah tikinohno:tsaka:n topipi:lwa:n ke:meh i:n tehwa:n timonohno:tstokeh. Ke:mah ihkó:n. Para ihkó:n pos mah a:mo poliwi talna:miki:lis neli. Mah, mah kimatika:n, a: ke:mah, ihkó:n neli. De n', de n' to..., towehka:wkayo:..., towehka:wwa:mpoiwa:n katka. Ke:mah. Neli ihko:ni. Yehwa yo:n, tein tote:iskaltihka:wa:n te:chka:wilihte:wkeh mah a:mo tik.... Tikelka:waka:n, ihkó:n ke:meh tehwa:n te:chka:wilihte:wkeh, no: ihkó:n mah tikinka:wilihte:waka:n topi:pilwa:n nehjó:n talna:miki:lis. Ke:mah. Wa:n telmiak tasohka:matik *don** Ernesto, neh nimono:tsa niRubén Macario. *Qué bueno**, kualtsi:n, kualtsi:n, a:mo teisá:. *Igual** tehwa:tsi:n *don**, e:eh, eheh, ihkó:n tehwa:tsi:n, neh nimono:tsa Ernesto Vázquez. Tasohka:matik.