Mm, tiki:xmattok popá:n kowka:kaba:yoh. Mi..., miak, miak taman onkakeh, ka:n, se: taman onkak yehwa i:n .... Yo:n pihpitsaktikeh Se: taman, se: taman ne: pi..., pihpitsaktikeh sah, i:n, i:n .... Ke:meh yo:n Xoxok..., a:..., a:mo, a:mo xoxoktik i:n, me:dioh, pané: kostik tepitsi:n. A:mo xoxoktik, me:diopo:ktik. E:soleh, yehwa yo:ni, i:pa achi sah. Kostik tepitsi:n pero, i:n tsi:tsikitsi:n, i:pa achi sah mochi:wa no: wa:n no: oksentaman ye:kwe:i. Mm, ye:kwe:i, ahtapaleh. Ahtapaleh, ahtapalx..., ke:mah wa:n tako:tik sah ke:meh kahbe:nko..., koma:tako:t. Wa:n we:i ikuitako:n. Yehwa yo:n, iwki a. I..., i..., ik..., ikuitakó:n nochi itsontekon senki:stok, mahyá: kow..., koma:tako:t, kahbe:nkoma:tako:t, ye:kiwki a, iwki a, a:mo kanah ika kipoloh. Wa:n ima:wa:n no: iwki a, ke:meh, ke:meh kahbe:nma:tako:t, pitsaktik. Mm, mm, ihkó:n, ke:mah. Yehwa yo:n, yo:n kowka:kaba:yoh kiliah. Kowka:kaba:yohmeh. Ke:mah, yehwa yo:n. Yo:n a:mo teh kichi:wa, a:mo nexi:kolmeh, i:pa sayoh nentinemih sah. Ye:kwehwei:n yehwa:n wa:n i:n seki onkak tsikitsitsi:n Onkak tsikitsitsi:n. O:me taman onkakeh. Ke:mah. O:me taman. Mm, de yo:nkeh. Ke:mah, yehwa se: taman, xoxoktikeh sah wa:n se: taman yehwa nochi ke:meh i:ni. Mm, achi kostikeh tepitsi:n pero se: taman xoxoktik. Ke:mah. Wa:n, wa:n se: taman yo:n, pos yo:n se: taman i..., iwki a itapal, ke:meh kahbe:nkowit, no:, no: se: taman ata pos. Yeh no: se: taman. Pos e:yi taman. Mm, se: taman. E:yi taman onkakeh. Ke:mah, mm. E:yi taman kowka:kaba:yos. Y..., yo:n nochi wehwei, yo:n xoxoktik wa:n yo:n ke:meh kahbe:nkowma:tako:t itapalyo. Nochi, nochi iwki sah de wehwei:n, ke:mah, mm, a:ah, wa:n se..., i:n seki achi, achi me:diohkoh..., kostikeh *y** achi tsikitsitsi:n Mm, nochi iwki sah, a:mo tei *más**. Mm, no tsikitsitsi:n, mm, yo:n a:mo te:kua, mm, ke:mah. Tsikitsitsi:n, i:n a:mo teh kichi:wa, a:mo *malo**, a:mo te:kua, nio:n tei, a:mo teh kichi:wa, i:pa nemi sah n' okuiltsi:n, mm, yehwa sah. Yehwa sah. Yehwa sah wa:n a:mo .... Wa:n no: ata onkak yo:n okuilin k..., okuilin, no: mah..., iwki a, mahsi kowka:kaba:yoh Pero soh de n', de n' its..., de itakohya:n para ikua:pan, itsontekon. No: ma:tahtako:tik, pero yeh, yeh n' ikuitako:n yewaltik sah, ke:meh yo:n we:ixopepe. E:soh, iwki *mero**, xoxoktik, mm, mopahwia. Wa:n xoxoktik no:, yehwa yo:n ata kihtowah komohkó:n kikuah kaba:yoh iwa:n sakat, miki ika, mopahwia yo:n .... Kihtowah yehwa yo:ni. Ke:mah, miki. Iwki te:chiliah seki pero a:mo se: kimati ox neli ke:meh tehwa:n ka:n .... Pos a:mo tiki:xmati pero *más o menos**, yo..., yo:n de *más** kihtowah ke komohkó:n yo:n xo..., yo:ni, yo:n kowka:kaba:yoh Ka:n ti..., ts..., ts..., ke:mah. Tikuito sakat iwa:n, ompa wi:tsa wa:n kaba:yoh tikte:milia wa:n kikua ya, Entó:s kikua, entó:s ompa yo:n miki kaba:yoh. Ika miki kihtowah. Miki, *veneno** Ika miki kihtowah, ke:mah. Ehe, yo:n pos *malo** no: n' okuilin, *malo** n' okuilin. *Malo, malo**. Pero yehwa yo:n tein, yo:n kuitapi:l..., komo ke patakaxtik ke:meh xopepe. Mm, yehwa, mm, yehwa. Yehwa yo:ni n' okuilin ne: tamantik sah pero i:n seki ko..., okuiltsitsi:n, i:n kowka:kaba:yoh tikihtowah, kiliah tahtako:tik a:m .... A:mo yehwa yo:n *malo**, yo:n xoxoktik, we:i tsi..., tsi..., ke:mah yo:n pané: xope..., ye:kwe:i xopepe i..., ikuitako:n, ke:mah wa:n xoxoktik. A:mo ta: *malo** yehwa yo:n xoxoktik, yo:n we:i ihkó:n, ikuitakó:n, ehe, ke:mah. Yehwa yo:ni. Yehwa yo:ni. Yehwa yo:n *malo** de n' komohkó:n kikuah kaba:yoh. Ke:mah. Ika miki. Iwki kihtowah. Miki, ehe, ompa miki wa:n, wa:n *después** a:mo se: kimati ke:ní:w miki kaba:yoh *porque** pos tikahsiti i:pa mikik a, ke:mah, mm. Ehe, yehwa ya yo:n, ke:mah de ka:n se: kimati, ke:meh kite:miliah sakat, iwa:n yowi a, kikua pos, mopahwia. Mopahwia, ehe, mopahwia kaba:yoh, ke:mah. Ke:mah, mm. Ika yo:ni sah, yeh *malo**. Ke:mah, yehwa yo:n ichi:walis kichi:wa, mm, nexi:kol. I:n a:mo teh kichi:wa i:n, a:mo teh, a:mo teh kichi:wah. Yehwa sah *malo**, mm, yehwa pero de i:n tsikitsitsi:n a:mo teh kichi:wah, i:n tsikitsitsi:n a:mo teh kichi:wah. I:pa nemih sah, ke:mah. Mm, nemih sah, mm. Yehwa sah, mo..., moto:ka:i. Neh, Miguel Gorostiza. A:, neh ni..., niErnesto Vázquez, San Miguel Tzinacapan. Sa:n Miguel Tzinacapan.