Ne: tiki:xmati no: ne:n sa:yo:lin, ne:n, ne: toni kichi:wa sa:yo:lin, xoxoksa:yo:lin. Ke:mah, xo..., xoxoktikeh, ehe, niki:xmati. Mm, xoxoktikeh Yehwa: yo:n ne: .... Ke:mah. Pos yo:n, yo:n ke:meh, se: kihtowa yo:n tata:sa pero kita:lia mahyá:, mahyá: *arrocito**. Ke:mah yo:ni. Ehe, pisi:ltik. Pisi:ltik. Pero kitekpa:na miak niman Miak niman. Miak niman, seki de ihkó:n, nika:kui:n nochi kita:lia Miakka:n kita:lia. Kita:lia miakka:n wa:n komo se:, se: kua:koweh. Ke:mah. *o** se: *becerrito** ke:meh eski pero komohkó:n ixi:k nika:n, komoke koyoktik. Komoke mahyá: .... Mm, ya..., aya:mo pahti. Aya:mo pahti, entó:s mota:lia ompa wa:n niman pe:wa mota:li:ti n' okuilin, yehwa ne: xoxoksa:yo:lin, tata:sa, entó:s niman mota, se: ome, e:yi to:nal wa:n pe:wa moto:ka ya. Ke:mah. Moto:ka, koma:mo tik..., tikpia kuida:doh nehjó:n okuiltsi:n entó:s pe:wa moto:ka, moto:ka, moto:ka wa:n pe:wa *más** ki..., kitehtekih Ke:mah. Ehe, entó:s *más** momiakilia wa:n *lo que** yo:n tein kita:lia telmiak, mati yo:n ka:nachi:meh, nochi yehwa:n yo:n yo:lih. Ke:mah. Pos miak niman pe:wa tatehtekih. Miak, miak yo:lih n' okuilimeh. Miak, miak niman, mm, ke:mah kuehwelowah wa:n komotikitak niman ... Ke:m..., kalakih taihtik ka:mpa takoko:l wa:n ki..., kwehwelowah ne:n tapialkone:t, yeh ika kimiktiah koma:mo kipiak, koma:mo kiuida:roh .... Entó:s pos niman x'te:kili yo:n tikiliah *este matagusano**, i:pa onkak *este** se: kikowa ne: Cuetzalan, nehje:n ne: yo:n pahti. Ke:mah. Para t'te:kilia wa:n ke:mah ika yo:n niman pe:wa mikih. Niman xi:nih n' okuilimeh. Niman, niman mikih, niman mikih yo:n okuilimeh. Niman xi:nih. Ke:mah. Ma:ski wehweitsitsi:n ya katka pero niman pe:wa mikih. Niman nikih. Nimantsi:n mikih wa:n ke:mah pe:wa pahti. Ke:mah. Ke:mah. Mm, pe:wa pahti, yehwa yo:ni, yehwa yo:n kichi:wa i..., ichi:walis yo:n okuilin. Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, mm. Wa:n no: seki yo:n tahsolmo:yo:meh tikiliah ata yo:n nika:n kalihtik nemih, yo:n ke:masá: a:mo tapahpa:kah niman *plato platitos o** teisá: ihkó:n .... Ta:sahmeh a:mo kipahpa:kah niman *o** tapalo:l ka:wah mah te:ntapo:to wa:n yo:npistotikeh yo:n okuilimeh no:, tikihtowah tahsol kimahma:tokah pero a:mo neli, yo:n no: ki..., tata:sah yo:ltok iwa:n ihkochtsitsi:n, Yo:ltok niman kita:liah wa:n koma:mo tikitak, ekintsi:n kita:li:koh, tepitsi:n mahyá: moli:nia okuiltsi:n, yo:liktsi:n, yo:liktsi:n, takuahtok a niman. Yehwa yo:n te:l..., telpitsotikeh. A:, yo:n fie:ros. Tel pitsotikeh yo:n kita:lia yo:ltok wa:n i:n xoxoksa:yo:lin kita:lia teksis. Yeh ke:mah, yo:li, yeh niman. Wa:n tikitas yo:lik, e:yi to:na:l yo:li a wa:n i:n seki, i:n, i:n motahsolmo:yo:meh, yehwa:n nimantsi:n yo:li. Wa:n niman ki..., niman kwehwelowah tapalo:l to..., *o** wehwelow a niman oso ki..., *más** kixokoltiah Mm. Kixokoltiah *porque** ke:ma..., se:, ke:masá: te:chta:ni tapalo:l tehwa:n a:mo tikpiah kuida:doh de n' tapalo:l i..., mota:liah itech wa:n .... pero tehwa:n timoliah ke yehwa:n kichi:wah yo:n *porque** ne: kalihtik sepa tehwa:n noko:wka seki *pescado** ne: tatewa:ts wa:n n'ta:lihtoya me:sahpan wa:n ka:n, ompa ka:n kalakih xoxoksa:yo:limeh kalihtok, tsaktok kihtowah, kalihtik pero tikahsitoh mo:yo:meh kwitokeh yehwa yo:n 'tsilia tahsolmo:yo:meh. Mm, mm. Nikimowtilih wa:n ke:mah n'tetekuinoh ika a:mat wa:n ne:wi:n nike:wato. Yo:n tak mo:stika ne: ne:chtamakah sepa ika wa:n nikihnekuik pané: tamantik a, ne:n tamantia. Takah nikuahtok takah yo:n, yo:n *pescado** Mo:yo:meh. *Pescado** ne: ni..., niktaxkali:xta:lih wa:n nitakuahtok. Wa:n neh ke a:mo nie:ktachia, noo:kichpil ne:chilia, kihtowa "ne: pané:, pané: tsohya:k" kihtowa "ne: tikuahtokeh tapalo:l" "A:it" nikilia. "Nikihnektok pané: neli". Wa:n, wa:n ke ki:xahsi yeh takah kipia okuilimeh, ne:nentokeh ya okuiltsitsi:n. "*Hijo de la mala**" kihtowa "takah *pescado** takah pitsotik, x'tamo:ta kachi kuali" kihtowa. Takah yehwa, yehwa iwa:n seki nikahsito kima:nelohtokeh yehwa yo:n o..., yo:n okuilimeh, tahsolmo:yo:meh tikiniliah. Yo:n ma:pihpitsotikeh *porque** ye..., yehwa:n, yehwa:n nikinahsito me:sahpan kikuitoyah wa:n yehwa:n, pos yehwa:n kitata:xilihkeh, a:mo Sa:yo:lin xoxoktik a:mo, a:mo. Ompa ne:nentoyah i:pa, ye:kmoyo:ntoyah itech. Wa:n ne:nentokeh niman mo:yo:kone:meh. Ay! pos ... Yehwa:n yo:n pitsotikeh kachi. Fie:ros. Yehwa:n tik..., yeh [ika] 'mattok ke yo:n kita:lia yo:ltok niman. Mm, mm. Yo:ltok niman wa:n de, de miakeh ya n' okuilimeh pos .... Miak niman mochi:wah, miak niman. Miak, miak ik..., miak pilimeh kita:li:tih, ke:mah. Ke:mah wa:n yo:n .... A: pos miak niman. Ka:n se:sah ne:nemi, ta: yo:n wi:tseh pero de m..., miak, miak Miak, nikinahsito ke:meh ka:n chikue:yi yetoyah ne: mo:yo:meh, ye..., nikpantih ke yehwa:n, a:mo aki..., a:mo se: *más** Ehe, pos yehwa:n, toni *más**. Ke:mah, yehwa nikpanti ke .... Ehe, yo:ltokeh niman, a:mo, *más** fie:ros. Kita:liah yo:ltok niman okuilimeh, pané: ka:n pitsotik pero kachi pitsotikeh yo:n. Wa:n yo:n seki kita:liah tekxis, komo se: kitakechilih se: chiktehmeh, ne: kowtah se: kintakechilia *palomitas**. Mm, mm. Se: kahsiti moyo:ntokeh yo:n xoxoksa:yo:limeh, ne:nentokeh wa:n se: kikuiti a itech ihwiyotsi:n kitata:xiliah ata. Itech ihwiyotsi:n. Ke:mah seki ompa kita:liliah niman itexsis. Ke:mah, niman ompa. pero a:mo niman yo:li, yo:li *hasta, hasta** sa:te:pan ok. *Después** yo:n *porque** pos a:mo wel niman yo:ltiwetsi *porque** itech wa:kik ka:mpa tata:sa Ke:mah, yehwa yo:n, ke:mah, ka:mpa kita:liah wa:kik. Wa:kik, ke:mah. Wa:kik. Ke:mah, ke:mah. Ta: yo:n niman yo:li pero pos *este** ka:mpa yo:n xohxowik, a:paltik komoke. E:..., selik. Ke:mah, nimantsi:n yo:li, nimantsi:n yo:li. Entó:s niman yo:li n' okuilin de ke es..., *porque** takua niman. Nimantsi:n, yeh kiyo:litia. *Mismo** itech esa:t, *mismo** yehwa kikua n' okuilin. Kiyo:litia. Yeh kiyo:litia. *Porque** ompa takua, yehwa yo:ni, ke:mah. Ke:mah, ihko:ni *hijo de la mala**, mm. Yehwa yo:n okuilimeh, o:me ta..., o:me taman sayo:limeh tein nexi:kolmeh, taokuilo:tiah. O:me taman sa:yo:limeh. Mm, yehwa:n yo:nkeh. Yeh niman, niman. O:me taman, o:me ta..., i:n, i:n xoxoksa:yo:lin yeh kita:lia teksis wa:n i:n seki yo:ltokeh niman tata:sah, yo:ltokeh niman. Wa:n *al ratito** niman takua ya niman. Takua nimah wa:n kipitsotilia niman ne:n ne:n tapalo:l. Wa:n komohjkó:n nakasti:n niman a:..., a:tia, we:noh kia:tilia wa:n 'tamantiliah. Mm, komo e:mo:l ompa mota:li:ti *es que** niman iwa:n se: kikua ya niman. Ke:mah *porque** ompa taa:wi.... Niman, niman, niman wa:n kia:tilihtokeh kitamantiliah ne:n nakatsi:n. Mm, ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:n okuilimeh. Yehwa sah yo:n tiki:xmattokeh de nehjé:n o:me taman mo:yo:meh. Mm, mm. Ke:mah wa:n neh nimono:tsa niErnesto Vázquez. Neh nimono:tsa Miguel Gorostiza.