Pos te:techkalakini tiki..., tiki:xmattokeh ne: pero a:mo tikmatih ton, ton okuilo kita:lia ox mo:yo:t, sa..., sa:yo:lin oso kati:n okuilin kita:lia, tikitanih n' okuilimeh tein te:techkalakiniohkeh. Ke:meh yo:n chechelo:meh, pero, pero kachi *más** kikui ne:n yo:n wehweichechelo:meh, yo:n nextikeh wa:n ti..., ti:ltichechelo:meh, o:me taman chechelo:t onkakeh, onkakeh tein chechelo:meh wehwei wa:n nex..., mo:tomeh no:, no: tsikitsitsi:n yehwa:n wa:n no: kikui ne:n, pe:sohmeh no: kinkui te:techkalakini. Tiki:xmattokeh yo:n wa:n yo:n a:mo we..., a:mo n'mati toni kita:lia ox sa:yo:lin ox mo:yo:t, n'mattok pero teisá: okuilin kitata:xilia. Yo:n kalaki itech n' e:wat. Itech n' e:wat wa:n de e:wat ne: tila:waya *porque** titi:ka wa:n kalaki se: ihkochin mochi:wa we:i wa:n yo:n koyoktik wa:n ke:mah ka:ka:waki n' a:t tate:noh wa:n yehwa yo:n kixokoltiah n' ihwiyo, mochi:wa yewalxi:petstik ihkó:n, we:i mochi:wa. Wa:n kikui sa..., sake:ra ka:n chikuase:n *o** miakka:n kikui yo:n, se: kimowilia, *hasta** ne:si se:, se: kua:ahwayowa ne: se: kita yo:n okuilimeh, neh n'mattok *[por]que** nikitani. Pihpitsotikeh, pero pos yo:n kokolis no: kikui tak yo:n okuilimeh. Wa:n seki a:mo ika mikih, ki..., ki:sah n' okuilimeh wa:n kuali moka:wa sepa n' okuilin, chechelo:t oso pe:soh, pahti sepa, sepa kuali yetok. Mm, pero yo:n, yo:n ki:sa n' okuilin, de, de ke we:wehti n' okuilin, te:techkalakini, ki:sa wa:n s..., yowi, motsakua ne: ka:mpa kokowa:ya, ke:mah, yo:n ki:sa, ki:sa yo:n, ke:mah. Wa:n *después** de ke ki:sa pos n' okuilin sepa mopahtia ya, sepa pe:wa moalaxowa, ihkó:n moalaxowa pe:wa nochi motake:ntia ika ihwiyo. Mopahtia ya n' okuiltsi:n, ke:mah, moalaxowa, ma..., moalaxowa. Ke:mah. Moalaxowa wa:n ika yo:n sepa kuali moka:wa, sepa kuali moka:wa pero yo:n, yo:n pitsitik yo:n n' okuilin, nexi:kol. Entó:s pe:wa sepa mo..., mopahpatia wa:n sepa kuali moka:wa, ke:mah. Kinkokolisa..., kinkokolisakia ne:n okuiltsitsi:n, ke:mah. Mm, ke:mah kinkokolismaka n' okuilimeh. Ke:mah, yehwa yo:n. Yehwa yo:ni, pos a:koni pero kinpahti:ti, kowtah nemih. Wa:n ke:meh a:mo, a:mo a:kah kinpahtia pos te:kne:ltihkeh, te:kne:ltihkeh, ke:mah te:kne:ltihkeh. Mm, xa: [...]. Yo:n tak xa:, xa: tein telkochih wa:n ix..., xa: kita:lia se: mo:yo:t, eski nimolia. Pos a:mo se: kimati yo:n de toni yo:n kinchi:wa, ke:mah, a:mo se: kimati. Mati a sah, mati ke:ní:w yo:n pero ... Eski yo:n kihtowah tein tel kochih sah yehwa yo:n kit kinkui. Mm. Ke:mah kinkui wa:n yo:n mo:totsitsi:n a:mo kachi kinkui *porque** yehwa:n tsikui:ntinemih wa:n tsikui:ntinemih, a:mo, a:mo mota:liah. A:mo, yo:n, yo:n kachi ti..., telkachi mo..., monehmachpiah. Ke:mah. Mm, yo:n a:mo mota:liah semi, a:, yo:n a:mo mota:lia. Yo:n *más** nehje:n mokuida:rowa, okachi tak telmo..., mota:lihtinemi sah yehwa yo:n tein tihti:ltikeh. Ke:mah, yehwa yo:n. Yehwa:n motahta:liah sah, *por eso** ne: kinkui yo:n okuilimeh. Wa:n yo:n ... Chihchi:chi:ltikeh. Ti..., yo:n ti:ltik ye..., yehwa sah i..., *mismo** yehwa i:xna:mik tein yo:n poxtampachi:chi:ltik. Mm. I..., *mismo** yehwa, *mismo** yehwa tein ti:ltikeh wa:n poxchi:chi:ltikeh. Ke:mah, ke:mah. Yehwa yo:n s..., se:, *casi** i:xna:mik. Mm. Seki siwa:t yo:n poxtampachi:chi:ltik wa:n okichmeh yo:n, yo:n ne:n tein ti:ltikeh. Tihti:ltikeh, mm. Wa:n seki ne: ti:ltikeh ne:n siwa:meh wa:n seki:n chi:chi:ltikeh okichmeh. Mm, mm, mm. Ehe, n'mattok *porque** ke:masá: tikinki:tskia ne:, tikitah ne: kowtah wa:n tikinki:tskiah. Ke:mah, *porque** ke:meh i:n *tiempo** mayo ihwa:k te:techkalakiniyohkeh, a:mo kualmeh n' okuiltsitsi:n. Mm, a:mo. Nehjó:n chipa:wayah ke:meh i:n enero kua..., chipa:wak *porque** a:mo, amo okuilohkeh. Mm, to..., chipa:wkeh ok n' okuilimeh. Ne: *todos santos** onkakeh kuahkuali, kualtsitsi:n pero itech i:n *tiempo** mayo, semi okuilowah. Okuilowah. Okuilowah pero n' takawa:ni. Aha: yehwa ika, ke:mah, yehwa ika, ke:mah. Ke:mah, iwki yo:n. Ke:mah pos neh,neh nimono:tsa niErnesto Vázquez, de Tzinacapan. Neh nimono:tsa niMiguel Gorostiza wa:n de San Miguel, San Miguel Tzinacapan.