Yo:n, yo:n metstekpin se: kokolis de, de tokni:wa:n de ke:meh i:n tehwa:n tokni:wa:n, de tipilimeh ka:n teh tikchi:wah kue:ntah teyi, ke.... Neh nio:ma:wiltia:ya ompa ne: Xopana:ko, iwa:n nopi:pilikni:wa:n ke:meh yo:n Gabriel Juárez, kiliah Ga..., Ga..., kil..., kitokai..., kia:wito:ka:itiah Gabriel ma:pach. Mm. Ay tio:ma:wiltia:yah, mitsno:tstiki:sa tima:wilti:tih wa:n ompa tikonkuiah n' okuilimeh te..., ye:k sek:..., taktsonyetoyah ikalihtik, kimpiayah tak, koma:mo tachpa:naya imomá:n. Pero yo:n, yo:n, yo:n, yo:n wi:tsa, tahsol. Kihtowah ke wa:la:ya itech, itech ... Itech tahsol. Yo:n wi:tsa de ke a:mo tachipa:wa se: imoma:wa:n kalihtik, yehwa yo:n te:chi:wiliah. Wa:n yehwa yo:n, ompa yo:lih yo:n okuilimeh, ne:n tekpimeh. wa:n mota:li:tih itech se: imets wa:n i:pa pa..., i:pa para tokni:wa:n yo:n kokolis wa:n se: pili, se: metsyehyema:nik, timetsxihxi:petstikeh, ka:n teh totekak pos mota:lia se: imetsko wa:n ke:mah tata:sa ya wa:n mochi:wa ya yo:n okuilimeh, koma:mo te:ki:xtilihkeh niman yo:n momiakiliah, motekpa:ntiowih ka:mpa ika se: itaksaya:n, kiyewalowah se: imets nochi. Wa:n komohkó:n a:mo niman te:ichkuilihkeh, yo:n miakia. Wa:n titi:ka, a:mo wel se: taksa ok, se: ... Ahwayoh, ahwayohkeh semi wa:n pané:, pané: witsioh. Ehe, a: wa:n ahwayohkeh, ahwayohkeh fie:roh. A:mo wel se: taksa de ika se: imets, ta: tikitakeh tehwa:n, ompa ne: timokui:ltia:yah, ompa ne: tio:nma:wiltia:yah. Ehe, mm, a:mo, ta: te:kokoh. Ehe, neh no: ne:chkuika ata ke:meh o:me:n, koma:mo e:yi:n. Kemah. Ehe. No nikimpiaya itech noikxipil Ke:mah. Pero n'machilih pe:wak ye:kahwayowa, ahwayowa wa:n nikilia no:má: "we:noh ke:yeh nie:kmetsahwayowa, ma:" nikilia "ne:chitili i:n toni". Pe:wak ihkó:n kimachilia "pero ta:i:n" kihtowa "tekpimeh" "Tekpimeh" nikilia "Wa:n ke:yeh, ka:n nikinita". Wa:n mokahkalakiah ihkó:n, mm, mm. Taihtik de n' e:wat mokalakia ya. Mm, ta: pos kimachilih ke ihkó:n bo:lahyetok nika:n ihkó:n, i:n ki..., mm. "I:n kihtowa kuali ki:sas" kihtowa "pero i:n nikichkuas" kihtowa. Pe:wa, entó:s nikilia "pos ne:chichkuili niman, niman *porque** ye:kahwayowa" nikilia. Entó:s kikuik *aguja** wa:n pe:wak kite:ntsopo:nia, kite:ntsopo:nia ihkó:n, ihkó:n pe:wak kitso..., kiyewalowa, kiyewalowa. Kiyewalowa wa:n *parejo** pero kiyewaloh wehka. Wehka wa:n de ke yo:loh wehka. Kitehtekih. Entó:s ihwa:k a ki..., kitak a nika:n ke pochi:ntokeh, nika:n itech se: mahyá: se:, mahyá: se: naylohbolsi:tah, ompa yetokeh ya. Mm, bo:lsahaktok, mm. "Entó:s i:n" kihtowa "i:n" kihtowa "ta: i:n ki:sati aparte**" kihtowa "i:n nikxelo:ti ihkó:n" kihtowa. Wa:n pe:wa kichkua, kichkua nochi, kitektiah noma..., nometse:wayo ihkó:n ika *aguja**, kikoto:ntiah, kikoto:ntiah wa:n ke:mah kitampakui:lti:toya tein *mero** incha:n ne:n tekpimeh. Kitampakui..., ihkó:n kwi:pe:w, wa:lah nochi ika bolsi:tah, pero wa:lah wa:n i:n "n'tati:ti" kihtowa. Nikilia "we:noh." Kitikota:lia pe:wak ye:ktotopokah. Tatatsikah. Totopokah, fie:roh mochi:wah yo:n okuilimeh, tatakeh. Ke:mah, ta: miakeh ompa mokalakiah. Wa:n de ke yo:n nikimpoloh, *después** nehje:n ne: "se: ok nika:n nikimpia" nikilia. Yo:n mo:stika sepa n'machilih, "se: ok nikilia i:n yetokeh". Wa:n takah ompa *cecerca** motohtokatoyah. *Hijo de la mala** Pe:wak nochi ne:chinichkuilihkeh. Mm, tepitsi:n ya sah. Seko aya:mo miakeh, tein *más**, yo:n *último** tiki:xtihkeh, kachi aya:mo miakkeh katka. Tepitsi:n katka, moskaltia:yah ok. Ke:mah, ta: yo:n mochi:wah, ti..., kiye:yewalowah se: ixokpal nochi ka:mpa se: itaksaya:n. Mm. Komohkó:n a:mo te:ki:xtilihkeh, we:iti wa:n te..., se: ko:xohkui, ke:mah, ompa ne:pa kalyetoyah miakeh, [ko]moke kipiayah ne:n, nochi yo:n kipiayah, *porque** a:mo motachipa:wiah te:moma:wa:n. We:i, tein ka:mpa *más** mosemillarowah ya telmiak *este** mochi:wa, telwehwei *bolas** mochi:wah, nochi yehwa yo:ni kimpiayah yehwa:n. A:mo. *Hasta** imahpilko yo:n Gabriel kiliah, nochi imapilko kitsa:la:n kipiaya pa..., ima:tsa:la:n nika:n ihkó:n, imahpilko. *Parejo** Nochi kuikah okichpiltsi:n, iwa:n tima:wiltia:yah. Nochi kimpiaya. Tehwa:n tipuercos tiktohtokayah okichpiltsi:n. Iwa:n tima:wiltia:yah wa:n ye:ktekpiyohkeh katka, ne:chye:kkuetaxwihkeh, neh nikelka:w pero ne:chkuetaxwihkeh ya, a..., ay nikalpanowa ne:pa wa:n ye:ktapitsoka:n. Ye:ktekpiyohkeh. Mm, pos se: tsikitsi:n. Neh a:mo n'matia, ke:meh tipilimeh tehwa:n tima:wiltia:yah iniwa:n. Ke:mah. Pos ompa timokui:ltia:yah tehwa:n kokolis. Yo:n pitsotik yo:n, wa:n komo se: kimowilia yo:n, *más** te:kuih. Ompa, yo:n pitsotik yehwa yo:n. Komo se: kimowilih ke:mah. *De que, de cualquiera cosa de** kokolis komo t'mowilih se: *cualquiera cosa**. *Hasta** se:, se: sesepoka yo:n *cuando** se: kelna:miki, neh n'mowilia, te:kui, te:kui. Niman mitskui. Ke..., ke:mah. *O sea** niman mitskui wa:n *es que** mitskui wa:n ke:mah motech moka:wa. Ke:mah *porque** t'mowilia. Ke:mah se: kimowilia. Ke:mah, tikmowilia wa:n ke:mah nika:n moka:wa oso nika:n *a ver** ka:nika eski a wa:n mitskui, pero yo:n poliwkeh *cuando** yo:n pe:wkeh tapahwiah. Mm, yo:n telonkaya yo:n kokolis, telonkaya yo:n ke:man ya, ke:meh *cuando** pe:wak tapahwiah ya. Ihwa:k poliwkeh, ke:mah, mikkeh n' okuilimeh miak wa:n ... Mm, ke:mah. *Cuando** yo:n pe:wkeh tapahwiah, ihwa:k ke:mah, nochi, nochi *parejo**, nochi mikkeh *parejitos** tein eski okuilin. Ke:mah, yo:n ihwa:k a yo:n pe:wkeh, mm. Ihwa:k koto:nik yo:n wa:n nochi koto:nik yo:n okuilimeh wa:n onkaya mihmikilo:tataxis, ihwa:k nochi koto:nik mihmikilo:tataxis. *Parejo**, nochi komoke kwi:kak yo:n pahti tein ki..., ki..., kimoya:wkeh, nochi ika tapahwihkeh, nochi kahkalihtik ke:meh i:n. Ke:mah, pe:wak, nochi kihkuanih kokolis, ke:mah, nochi tapahwihkeh pos ki..., Mm, ke:mah. Entó:s ke:mah nochi koto:nik. Ehe ki..., nochi mahyá: mikik yo:n tein kokolis katka onkaya, okuilimeh. Ke:mah, tamik. Koma:mo onkaskiah *hasta** ekintsi:n. Onkaskiah Wa:n ekintsi:n a:mo ok *porque** tape:wah ne:n tein yo:n ki..., ki..., kintoka:rowa nepale:wi:l ki..., yetokeh yo:n tein siwa:meh kimpe:wah, mah motachipa:wi:ka:n siwa:meh nochi. Mah a:mo tatahsolotihtoka:n inkalihtik wa:n yehwa yo:n ika tachipa:wah, koma:mo ki..., tak iwki kisentokaskia. Ke:mah eski. Ke:mah, iwki kisentokaskia, kihtowah yehwa yo:n kikoto:nak a. Ke:mah, pero yo:n neli pos, pe:wkeh poliwih pero nochi, *cualquiera** de kokolis a yo:n nehje:n porin pe:wkeh tapahwiah ya, mm, yehwa kikoto:nak. Ke:mah, koma:mo nochi iwki eskia *hasta** ekintsi:n, pilimeh kit..., ki:t..., ki:xmatiskiah ok yo:n tekpimeh, kimpiakiah ok. Mm, kinimpiaskiah yo:n metstekpimeh. Kimpiaskiah ok, mm. A: yo:n se: kokolis, pitsotik no: yo:n kokolis. Fie:roh *porque** ye:kahwayohkeh katkka. Ahwayohkeh, te:kokohkeh. Neli ye:kahwayohkeh. A:, neh no: ne:chkuikah o:me, e:yi:n ok. Tehwa:n no: te:chkuika tehwa:n por tia:wilakameh, no: te:chkuika. Ke:mah. Pero niman nikimpoloh. A:, kachi kuali, *porque** te:kokoh, te:kokoh. Ke:mah, te:kokohkeh, ke:mah. Pos yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh, neh noto:ka:i Ernesto Vázquez. Neh Miguel Gorostiza.