*Bueno** a:man xite:chnohno:tsa de i:n kowtekinicui A: de n' kowtekini, se:, se: we:i wa:n se: tsikitsi:n, nochi, nochi ti:ltikeh, i:n kowtekini, ke:masá: ni..., niow ne:wi:n kowtah wa:n ompa nikita kichi:wa se: *hoyito** ihkó:n wa:n ompa kalaki, ke:mah sepa ki:saki. Entó:s ompa yetok yo:n okuilin kima:xinia ne:n *polvito** de yo:n tamomox ya, tamomox ya de ne:n kowit wa:n *después** se: kita, ke:mah ne:wi:n de yo:n palaktik kowit wa:n se: ki..., se: kixe:lo ihkó:n, se:, se: kita ompa yetok yo:n kowtekini ihi:n kowtekini no: *hasta** se:, ke:meh i:n se: ikaltsi:n no: kikohkoyo:nia *[por]que** i:n semi te:ntakua:wak, kohkoyo:nia wa:n pos ke:masá: ompa posteki a wa:n i:n *solamente** ka:mpa palaktik kowit ne: ki..., kitehteki no:, no:, no: seki tein a:mo semi takua:wak pos ompa ne: kalaki, ompa se: kita *o** ke:masá: se kitapa:na se: kowit, se: kita ompa, ompa wi:tsa ya. Ompa wi:tsa ya wa:n *después** komo se: kikahka:wa xa: sepa yowi itech se: kopalak, itech se: kopalak ompa sepa yowi eski wa:n *porque** ihkó:n se: kita ke:mansá: itech xo:no:kowit *o** itech chiikiskowit *o** xi:kalkowit ompa ne: yetokeh de i:n. Se: tsikitsi:n wa:n se: we:i wa:n seki *más** onkakeh seki ihkó:n we:weyakeh, we:weyaleh, i:n achi tsikitsitsi:n, seki wehwei:n, ihkó:n. Por eso** kiniliah kowtekini *porque** kitehteki ne:n kowit, kichi:wa ne:n ihkó:n *hoyito** wa:n kitehteki ne:n kowit *por eso kililiah nehjó:n kowtekini *porque** pos ki..., kitehteki, kitehteki de n' palak..., ka:mpa palaktik kowit pos ompa ne:n, ompa se: kahsi. Tikihtowa onkak o:me tamameh, seki wehwei wa:n seki tsikitsitsi:n, nochi n' o:me tamameh, nochi kitekih kowit. Pos o:me tamameh nehjó:n nikitak ne:n nehjó:n no..., nochi se: kitehteki, neh nikitak se: vez itech ne:n de n' kalimeh, yo:n tikiliah kale:wal ki..., kitehtekih wa:n oksé: pos no: nikitak ne: itech ne:n yo:n, yo:n de n' palaktik kowit, no: kitehtekih, *casi** nochi n' o:metamameh *siempre** nochi kitehtekih *porque** n' oksé: kitehteki ne:wi:n kowtah no: ne:n..., *cuando** se: kita ihkó:n itech se: kopalak pos ompa ne: kit..., kitehtektok, ke:masá: no se: kitehteki, se: kita, ke:masá: ka:sá: ika se: kita se:ki *hoyitos** ihkó:n kohkoyoktik, kohkoyoktik, kohkoyoktik, se: kitapa:na, se: kita ompa yetok taihtik. E:mah yo:n komomox ihkó:n kita:ta:lia wa:n se: koyoktsi:n ihkó:n, se: ihkó:n kichi:wa se:, ke:meskia se: tekoch, se: tekoch wa:n ompa ne:n, se: kita..., [ki]tapa:na *o** se: ki..., ki..., ihkó:n se: kimaga ne:n kowit mah xahxama:ni ihkó:n, ke:meskia motilta:lia, motapowa. Se: kita ompa yetok a, ompa yetok se: we:i wa:n se: tsikitsi:n, entó:s niman se: kihtowa pos i:n kowtekini nika:n i:n nochi ki..., kikohkoyo:nih ne:n kowit ke:masá: ne:n xi:kalkowit oso yo:n ala:wakkowit nochi kohkoyo:nia, mm. Entó:s por i:n se: yeh te:ma:ki:tskia ihkó:n pero a:mo, a:mo te..., te:kua, i:n a:mo, sayoh te:ki:tskia pero ye:ksemi xahxakachtik, e:mah, xahxakachtik wa:n telpané: yo:n panpetaktik, mm, mm. Yo:n a:mo wel se: kinkua. A: i:n a:mo, i:n a:mo we:lkeh, a:ah, i:n, i:n *solamente** kwe:lilia yo:n *armadillo**, yo:n a:yo:tochin, tehwa:n tikiliah a:yo:to:chin. A:yo:to:chin semi kiwe:lilia i:n oso yo:n pe:soh, yo:n pe:soh no: ke:masá: se: kikui wa:n se: kahxilia itech ne: taihtik ikuitaxkol Mm, wa:n a:yo:to:chin yeh semi kiwelilia. Wa:n i:n *este** tikihtowa ke iksá: kiteki kal..., ne:n se: ikalkow wa:n kwehwelowa, tonika kuali ika se: kipahti:s kalkowit para a:mo kitekis. Pos tehwa:n nehjó:n *de que** yo:n ('talia) oso kowit wa:n tikitah kohkoyo..., panxi:nia yo:n tamomox, pos ke:masá: tikxihxi:mayah se: kowtsi:n wa:n tikalakilia:yah ka:mpa n' tekoch, de ka:mpa ne: ki..., Tikitayah ke:masá: pos ompa mikia okuilin.Ompa mikia nehjó:n *porque** tikta:lilia:yah se: kowtsi:n, ke:meskia tiktili:ntilia:yah, a:mo wel ki:saya ok, ke:meskia miki. Wa:n koma:mo pos ne:n ahko ihkó:n tik..., ka:mpa a:mo semi wehkapan titehkoyah ika *escalera** wa:n se: kite:kiliaya a:t, ompa ki:sa ne, ki:sa ne: kowtekini. Ki:sa wa:n se: kimiktia ya pero ye:ktakua:wak pané: yo:n xahxawaktik, e:mah se: ki..., se: kimiktia ya, e:mah. Nochi a eski ne:n kowtekinih. Eh. Nochi a eski i:n kowtekinih *o** t'mati ok teisá: de n' kowteki. No:, pané: nochi a. Nochia Mm. Te:chili pos moto:ka:y. Neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Dammián. Ne: nika:n Tozán Jonotla ninemia pero ekintsi:n nika:n Xo:pana:ko, San Miguel Tzinacapan. nikpia *sesenta y tres ańos**.