żA:man kuali t'te:chtapowi:s i:n oksé: wito:n, tein tikihtowa kuoma:pan se: kichihchi:wa? Ah, yo:n no:, no: nejo:n, se: kita ka:mpa takuahtokeh, ke:meh, mah ti:ltsapot tikihto:ka:n. Ti:ltsapot, ti:ltsapot yo:n kikuah n' chiktehmeh. Yo:n se: kite:mowa n' wito:nkowit tein se: kita:lis ke:meh i:n nimitsilia. Ke:meh i:n, ke:meh ta:lpan se: kita:lia wito:nkowit no: *igual** mah mah tsi:ntoma:wak wa:n kua:pitsa:wak para kuali momela:wtiki:sa, se: kilpia ne:n, ne:n itech se: kowit, n' *mismo** i..., ima:kowyo ne:n takualo:t ka:mpa onkak tsapot tikihto:ka:n. Ompa se: kilpia wito:n, ohka:n se: kilpia *para** a:mo, *para** a:mo ne: mo..., ka:xa:nis, ohka:n mah ilpito *para** tili:ntok. Wa:n ke:mah se:, se: kil..., se: kilpia sepa no: ne:n..., ne:n kow..., kowit tein se:, Se: kichihkolowa wa:n ompa se: kite:mpilo:s ne:n mi:nkat. Wa:n nika:n no: se: kita:lia no:, wa:n se: kiteki ne:n kowtsi:n ke:meh se: kitas ke kuali kuali ki..., kipale:wis *para** kipata:was ne:n..., ne:n tamali:n. Wa:n ke:mah se: kite:mpilowa itech..., itech n' kowtsi:n tein yo:n chihkkoltik nimitsilia yo:n yewaltik se: kichihkolowa. Wa:n nika:n se: kite:mpilowa mi:nkat itech wa:n se: kite:mpilowa ihkó:n. Wa:n mah yo:n tili:nto, wa:n, wa:n *cuan**... nika:n neh nik..., nikilpilia ne:n i:n tein i:xtapaletok n' kowtsi:n neh nikilpilia ika se: tamali:ntsi:n *para cuando** tawetsi a:mo pawetsi *hasta** ta:lpan. Ompa sah pilkatiki:sa n' kowtsi:n para a:mo nimoowihtia sepa n'te:mo:ti ne: ta:lpan ok, nikpoloh ya, a:mo. Nikilpia *para cuando** tawetsi, taksaki n' chiktehtsi:n nika:n etok n' ti:ltsapot nikta:lia wa:n nikta:lia xiwit, nika:n..., nika:n nikta:lia *para** a:mo pano:s nikahkuí:n. Wa:n wi:tsaya n' ..., yo:n mokuih wehwei chiktehmeh, pa:pa:meh *o** te:na:ka:lmeh *o** kowchitomeh. Tein *más** wehweichiktehmeh nemih ke:meh ahko n' takuah a:mo..., seki n' chiktehmeh a:mo temowah ta:lpan pos se: kichi:wa ahko. Wa:n ihkón se: k..., se: kita:lia nimitsilia takua:lo:t ahko wa:n se: kitsakua ika xiwit nika:n *para** a:mo Nika:n kina:lkua:s, moketsaki:w nika:n ka:mpa..., nika:n paniá:n moketsa itech n' kowtsi:n, *para** takua:ti wa:n tawetsi a wa:n kilpia ya n' bosa:l, de om[pa]mopilowa, ompa etok a n' chikteh. Yehwa yo:n semi ihsiwka se: kichi:wa. Soh mah se: kimati keni:w se: kihilpi:s *para** se: ki..., Yo:n a:mo *tanto** tiktohto:kati n' kowtsitsi:n, yo:n tikihilpi:s sah ika ika kuomekat, tein ya tikahsik wa:n nejo:n..., yehwa yo:n se: kichihchi:wa yo:n, yehwa ika se: kintakechilia. Yo:n kiliah kuo..., kowma:p..., kowma:p..., koma:pawito:n. *De** kuoma:pan se: kichi:wa. [K]e:mah wa:n mokuih miak taman chiktehtsitsi:n, tein, tein wehwei:n, a:mo tein tsikitsitsi:n, tein..., papa:meh, ke:meh yo:n..., te:na:ka:lmeh, komohkó:n yo:n chachalacas no: yo:n kowtah n' onkakeh, tepe:tah, no: mokuih ika yo:n. Itech a:matet se: tehko ahko. wa:n no: nikchi:waya iwki, no: nikinki:tskia:ya neh. a:mo wel nikintatopo:nilia, *mejor** nikchi:wa ika yo:n wito:n. [K]e:mah, yehwa yo:n se: kichi:wa kuali. Tikihtowa ti:ltsapot wa:n a:makowit. Oksé: kowit tein no: kuali se: kita:lilia. Ti:ltsapot, ok..., ti..., ti.... Pos komohkó:n..., yo:n, yo:n tetsapot *más** kachi kuali se:..., se: ki..., se: kita:lilia *porque más** ma:yeh ne:n Na..., ne:n ti:ltsapot, kachi ma:yeh yo:n wa:n kuali se: mopale:wi:a *para** se: tachihchi:was kualtsi:n. ke:mah, ti:ltsapot, yehwa sah n' kikuah ne:n, ne:n chiktehmeh soh ti:ltsapot. [K]e:mah. Wa:n yo:n chi:chiwala:yo:t kikuah ne:n chiktehmeh n' ahko *pero** a:mo wel se: kie:kta:lia *porque** ye:kma:wihwita:tstik *como que** Wa:n ti:ltsapot kualtsi:n momaxalowa, moma:ytia kualtsi:n, kuali se: kitachihchi:wia n' ahko, yehwa yo:n. [K]e:mah. żYehwa sah eski pos nochi de i:n kowma:pawito:n? Yehwa sah, yehwa sah yo:n. Te:chili moto:ka:y. Yehwa sah. NiErnesto Vázquez, José Ernesto Vázquez.