A:man ta:tah x'te:chtapowi de i:n okuilimeh tikilia *este** sokitsitsi:n Mm. De toni t'neki mah nimitstapowi, de: ke:ni:w. Ke:niwki, ka:ni nemi Yo:n nemi i:pa, i:pa mota:liah te..., teke:span *o** ta..., oso kalke:span mota:liah nohjó:n okuilimeh, yo:n sokikitsitsi:n a:mo, a:mo semi we:i mochi:wah, nohjó:n yehwa sah se:, o:me e:yi mota:liah. Kita:liah mahyá: *silbatito** mota:liah kichi:wah wa:n ompa nohjó:n ompa yehwa yetokeh, a:mo semi mowe:ita:liah, mota:liah kalke:span mota:liah ka:mpa ka:sá tepexit, ompa mota:liah, ompa mochiwah yon tikiliah sokitsitsi:n, no: te:kuah, no: *siempre** te:kuah, a:mo *modo** pos kuali nohjó:n no, no: nemih wa:n no: nochi yehwa:n ke:meh yo:n panalmeh pos no: te:kuah neli pos ka:n *modo** wa:n komo se: kinoli:ni:to te:kua:skeh, mm. Wa:n yehwa i:n sokitsi:n ke:niwki tapaloh. A, tapaloh ne:n so:sokit *o** ke:ní:w. Okuilin. A:, okuilin. Pos okuiltsi:n no: ke:meh *cerca** ke:meh kuowitomit, ihkó:n tamatisneki ke:meh kuowitomit *mero** ihko:ni sokitsi:n. A:mo teyi *más**, ke:meh kuawitomit. *Porque** pana:lmeh wehwe:in wa:n ne: a:mo semi wehwei:n wa:n kuowitomit nehjó:n nohne:lmeh, *buenos** no:, tein yo:n nimitsilia te:tokah, yo:n no:. wa:n ke:meh pana:lmeh no: achichi ya kuowitomit, no: achichi ya wa:n yehwa:n no: te:tokah pero i:n kuowitomitmeh pos yehwa:n kostikeh pero se:mi, no: *cerca** iwki tamati a sokitsitsi:n. Pos iwki tamati a, *casi parecido** nohjó:n iwki, nohjó:n, *igual** de nohne:l wa:n *igual cerca de color** pero nohjó:n pos oské:, oksé: ne:, oksé: talna:miki:lis kipiah *porque** yehwa:n nemih kal..., kaltampa oso tepexike:span ompa mocha:ntiah, ompa kipiah incha:ntsi:n ompa ne: kimp..., ompa yehwa:n *vivirowah** wa:n no: kimpiah no: ihkochmeh impilwa:n, no: ihkochimeh, no: kimpiah wa:n motapa:nah ya, moyo:lchika:waltiah ya, no: *igual** pata:nih ya ke:meh a:lsimitmeh. *Igual** ke:meh a:lsimitmeh, sayoh ke ompa yehwa kichi:wah itech sokit kichi:wah impilwa:n, itech sokitsi:n, pero ne: yehwa:n, i:n a:lsimitmeh oksé: no: taman. Pero no: *igual** ke:meh mochi:wa nohjó:n okseki okuilimeh pos *igual** ne:n sokitsitsi:n *igual** mochi:wa *cuando** pe:wa ya motapa:na ya ne:n sokit ompa wi:tsa ya ipilwa:ntsitsi:n, mo..., mo..., momehmela:wah ya wa:n yowih ya, mah, mah se: motoki komo se: motiki, te:kua:skeh no:. Yo:n iwki panowa nohjó:n semi, *bueno** a:mo semi miakeh mochi:wah, nohjó:n a:mo miakiah pero no:, no: onkakeh yo:n sokitsitsi:n. Tein miakiah de yehwa ya i:ni wa:n okseki panalmeh, a:lsimitmeh, yo:n semi miakiah a:mo, a:mo, a:mo mone:nekih. Miakiah ke:meh a:skameh. Wa:n sokit tein kichi:wah ke:niwki itapalo yeh. Yoni, ke:meh, ke:meh tapalkat, ke:meh tapalkat isokitsi:n kipia, kipia *color** de te..., te..., ke:meh tapal katka e:mah ta:, komo nan..., nanki:xmattokeh, nankitanih no:, ta:ka:n name:chkaya:wtok, a:mo name:chkaya:wtok ta: niki:xmattok neh. Ne: ke:meh tapalkatsitsi:n sokitsitsi:n kualtsi:n kitahta:lia ompa ne:, ihkó:n sah x'kinka:wa wa:n yehwa:n *cada quien** ihkó:n motekipanowah tapialmeh, ihkó:n mocha:ntiah, kichah incha:ntsi:n. Ke:meh [koch], ka:n kitak i:n a:lsimitmeh, *cada quien** kipia ke:ní:w kipias icha:n, nehjó:n sokitsitsi:n no: *igual, a ver**, mocha:ntiah no:. Kalke:span mota:liah oso tepexike:s, ompa mocha:ntiah wa:n ompa, ompa kimpiah incha:ntsi:n, ompa *vivirowah no:, mm. Sokit tein yo:n kika:wah a:mo teh kualtia. A:mo teh kualtia pero toni ompa ka:wah, ompa *moa:montona:rowa** ya, ompa tami, panxi:ni wa:n kika:wte:wah ya, tami impilwa:n, yo:lih yehwa:n yowih ya no:, yowih, ke:mah. Wa:n i:n okuilimeh xa: tikmati tonika motekipanowah, toni kikuah. Pos niman kuitih de wehka, kuitih, kuitih x..., ne:n, kipipi:nah xo:chit inekyotsi:n xo:chitsi:n inekyo wa:n yehwa sah ika motekipanowah, i:n a:mo, a:mo nochi sanke:n pos, a:mo kipiah ite:noh para ika kuiskeh teisá: sayoh kikuitih ine..., [i]nekyo:tsi:n wa:n para impilwa:n no: kintekipanowah ya, mochihchi:wiliah incha:mchi:n wa:n ampó:n yetokeh. Pos sayoh kuiti i:pa nekti sah, inek..., inekti sah kisakah para ika motekipanowah ke:meh, ke:meh nektsitsi:n, yehwa sah, a:mo teh *más**. Te:chilwi moto:ka:y. Pedro Santos Castańeda.