Ta:tah xte:ch..., te:chtapowi i:n okuilin, ton okuilo. Nehjó:n okuilin istama:ma:ni mono:tsa, istama:ma:ni, nehjó:n kowtah itech se: kopalak mochi:wa, nehjó:n mochi:wa miakeh nehjó:n mochi:wah, sayoh ompa, ompa tikuih *porque** nankinekih, namehwa:n ne:chnawati:ka:n, nikwa:lkui nehjó:n ta..., tapial, nikwa:lkuik pero nehjó:n se: kopalak ompa mochi:wah miakeh, ompa mochi:wah, ompa nikuik ya:lwa Wa:n wehweyi mochi:wah *o** A:mo ta: ihkó:n sah, ompa tami, ompa nehjó:n ompa tami a, a:mo wehweyah i:n. Yehwa nohjó:n tein we:yi ompa tami a. Ka:nachi tamameh tikini:xmatok. Neh niki:xmatok sayoh e:yi tamameh, seki yo:n i:xxa:kohtikeh wa:n seki yehwa yo:n ista:keh ata, yehwa nehjó:n nikini:xmattok neh. Wa:n oksé: Wa:n a:mo nikahsik *más** ya:lwa *por eso** nikwa:lkuik sayoh, sayoh nohjo:ni Onkakeh de miak *cla...**, e:yi *clase**, neh niki:xmattok e:yi *clase**. Se: ista:k tikihtowa. Se: ista:k, ista:k wa:n seki ne: nehjó:n *medio** xa:kohtik no: onkak. Wa:n se:, poliwi se:. Yo:n *azul**, e:mah Yo:n *azul**, i:n tein tikwa:lkuik, kati:ni I:n a:mo, a:mo, a:mo *azul** no, no *azul** pero a:mo semi *azul**, no:, no: oksé: *color** kipia. Ke:niwki, yehwa tikilia xa:kotik. Yehwa yo:n nikilia xa:kotik mahyá:, ke:mah *porque** a:mo *azul** kuali. Wa:n i:n *este** toni se: kichi:wilia i:n okuilin . Yo:n a:mo ke:ni:w teh se: kichi:wilia, nio:nó: teh chi:wkeh, a:mo teh *daño...,** a:mo teh kichi:wa *daño** nohjó:n, sayoh tinek..., sayoh i:pa yetokeh sah nohjó:n ka:mpa onkak miak kopalak ompa mochi:wah. Ompa mochi:wah nohjó:n, semi miak mochi:wah wa:n ompa nikahsik wa:n ompa nikwa:lkuik, mm. I:n a:mo no: teh se: kinkui pos. A:mo, a:mo teh servi:rowa nio:n teyi, a:mo, nio:n se: kikui, nio:n teyi, a:mo ts...,. Wa:n i:n ke:ni:w mochi:wa, tikmatok ke:ni:w mochi:wah, oso tata:sah *o** ke:ni:w. Mochi:wa de miak, komo kimpiah miak mahyá:, kipia seki pio:tetsitsi:n, tak yehwa:n, itech m..., se: we:yi kopalak mochi:wah miakeh nehjó:n, miak mochi:wah nohjó:n se: *montón**, de miak. I:n tikihtowa nemih itech kopalak, toni kichi:wiliah kopalak. Kopalak s..., Ke ka:n teh kichi:wi..., ompa i:pa t..., mo kalakiah tein kipala..., mahyá: komo kikuah yehwa wa:n ompa, ompa kichi:wah *inabono** mahyá: kipala:ntiah kowit, ke:meskia ompa *moservi:rowah** yehwa:n ya. Ompa ki..., ompa yetokeh, se: *montón** mochi:wah miakeh yehwa nohjó:n pos yeh a:mo teh kichi:wah *daño** nio:n teyi, nehjó:n a:mo malditos. A:mo, a:mo, ka:n teh kichi:wah. Yo:n, nohjó:n mono:tsa istama:ma:ni pero sayoh e:yi taman, mela:w moneki ista:k wa:n nohjó:n se: xa:kotik, kuali, kuali yehwa ya, yehwa ya yo:n xa:kotik wa:n oksé: pos i..., se: *azulito** komo 'neki nikwa:lkuis, nikte:mos sepa no:, a:mo *komokie:rah**, ke:meh a:mo, a:mo ne:, a:mo mits..., ka:ni ihkuiliwtok, ka:ni etokeh pos sayoh se: kite:mowa *a ver** ka:mpa ya se: kahsik, ke:meh ya:lwa nochi n' to:nal ninemik, nikinte:moh miak okuilimeh. Yo:n seki kowtahxiwa:n no: nikwa:lik pos, kowtah onkak, a:mo *cerca**, owihka:n pero we:noh, ne:chiliah mah nikwa:lkui nochi tein eski okuilin, tein eski, neh nikwa:lkuik. Wa:n moka:wkeh ok ompa ne:, tein okseki moka:wkeh ok *envases** seki, a:mo nikwa:lkuik *porque** pos a:mo nikahsik, a:mo nikahxitih komo no: nikwa:lkuis pos nikwa:lkuis a, nikahxiti:s wa:n nikwa:lkuis seki *más**. Xa: tikmati ke:yeh i:n kito:kaytiah istama:ma:ni Yehwa sah pero ito:kay, istama:mani, i:pa tehwa:n ompa ne: *rancho** ihkó:n tiki:xmatih istama:ma:ni wa:n i:n koyo:meh pos se: taman kito:kaytiah *siempre** neli, yehwa ya ke:meh yo:n tikihtokeh ye:wa ya tikihtowah *salero** yehwa kinilia:yah Pero a:mo tikmati ke:yeh kito:ka:ytiah iwki, istama:ma:ni A:mo, a:mo, a:mo nikma..., a:it ke:yeh, wehka:w a *abuelos** i:pa ihkó:n tiki:xmattkeh, *desde** ihkó:n kilia, Pero a:mo n' mati, de yo:n a:mo teh kipia *cuento** de teisá:. *Bueno** pos xi..., xite:chili moto:ka:y. Nehwa, neh niPedro Santos Castañeda.