A:xka:n ta:tah ne: tikihtowa ti..., tikkmati ke:ni:w tikchihchi:wa ne:n tahpe:waloh n' nekiskia x' te:chtapowi yehwa nochi ke:ni:w tikpe:waltihte:wa wa:n nochi ke:ni:w tik..., tikchi:wa wa:n ke:ni:w mokuih okuilimeh *Bueno**, pos nehwa name:chilwi:ti *lo que es** de nik mati sah wa:n de n' ..., niktaya ke:ni:w kichi:waya no:pá:n te:chne:xtilia:ya, ento:s yehwa ekintsi:n name:chili:ti *en primer**, tiahkah se: *lado** tinemitoh wa:n ompa tiktachi:lihkeh ne:n a:yo:to:chin, tikiliah *armadillo** wa:n okseki okuiltsitsi:n ma:pachimeh *o** yehwa ya tikiliah pe:soh, *tejón** ento:s ompa tikitakeh nehjó:n ke:meh mohtia, nika:n ioh yahtok, nika:n i:n, kualtsi:n ioh. nika:n yahtok *armadillo** nika:n tikitakeh keman tiktachi:lihkeh, tahtachkuatiw wa:n nika:n i:n moxola:w ikuiytapi:l ihkó:n, yahtok ihkó:n, ento:s kihtowa no:pá:n kihtowa x' tekiti kihtowa seki kowtsitsi:n de kahka:nachi nik..., ke: ta:l we:weyak, a:mo, de se: *metro** wa:n tahko sah kihtowa ento:s kitekik se: kowtsi:n ihkó:ni wa:n kitamachi:wa ku..., ihwa:k ika *cuarta** ihkó:n kichi:wa, ihkó:n, ma:kui:l, ma:kui:l *cuarta** kichi:wak, a:mo k' kuiah ne: *metro** ke:meh ekintsi:n ento:s kitekik wa:n ne:chakak wa:n pe:wa niktehteki ne:n kowtsitsi:n a:xka:n nehjó:n ekintsi:n kihtowa tiktekpa:natih nika:n etok ohtsi:n ke:meh i:ni wa:n nika:n i:n tiktekpa:ntiowih, we:noh nika:n i:n, we:noh ento:n nika:n tima:tamkeh, de ompa ke:mah sepa nika:n tiowih, sepa ihkó:n, ihkó:n de wehka para tikta:li:skeh yo:n kiliah ta..., tatsompal de, yo:n tika:n..., tikiliah tehwa:n tatsompal, *cargador** ento:s kihtowa tik..., xiktekiti wa:n tikta:liskeh we:noh, tikchiwilih, ki..., xi..., k' tamamachi:w ne: ihkó:n sepa wa:n we:noh, niktekito wa:n tikta:lihkeh ya ne: ompa ke:mah tikehketskeh ya kowtsitsi:n, o:me *orq..., orquetita** nika:n wa:n nika:n no: se: ento:s kihtowa ekintsi:n xiktekiti kihtowa yo:n peto:lmekat, peto:lmekat *o** yo:n texo:chima:ixiwit texo:chima:ixiwit kihtowa ne: i..., ikomekayo kihtowa yeha x' tekiti, a: we:noh, seki pihpitsa:wak mo..., mo..., mono:tsa ne:n peto:lmekat, peto:lmekat, ento:s seki pihpitsa:wak, pe:wa ne:, ento:s nikma..., nikuito wa:n pe:wa tikmali:nah a:mo ta: no: nipolohka, nikuito seki tata:wikmekat, a:mo kihtowa ta: i:n peto:lmekat moneki *porque** pihpits..., moneki pihpitsa:wak pe:wa tiktem..., tiktekpa:nah, tikehketstiowih ya kowtsitsi:n ya, kowtsitsi:n, ihkó:n tikehketstiowih nika:n tima:tankeh de ompa ke:mah nochi tima:tankeh ya a:xka:n ke:mah, nika:n tiktamachi:wkeh, o:me kowtsitsi:n tiktekkeh wa:n nika:n tiktachihchi:wihkeh ka:mpa tikta:lihkeh *atravesado** se: kowtsi:n para ompa eski tikta:li:skeh se: mi:nkat tikiliah mi:nkat pero no: de kuomekat, *casi** de, yo:n komekat tikiliah *bejuco**, we:noh ento:s tikta:lilihkeh pero ti..., *después** tikchi:wkeh se: *rueda** ihkó:n para ompa tikte:mpilohkeh, se: *rueda** de komekat, ihkó:n *rueda**, ihwa:k nochi komekat t' kuiah, de ompa ke:mah nika:n etok ne:n kowtsitsi:n ihkó:n tikta..., nika:n tikta:lihkeh xiwtsi:n ka:mpa ioh ihkó:n ioh, *porque armadillo** ihkó:n ioh ompa nochi mohtia:yah okuiltsitsi:n, nika:n t' talihkeh xiwit de ompa ke:mah tikui..., kihtowa x' tekitih kihtowa seki kowtsitsi:n ihkui:ntsitsi:n we:noh, niktekito pihpitsa:wak, ke:mah nika:n nikta:ta:lilih, nikta:ta:lih ihkó:n *cecerquita, cecerquita**, pania:n moka:wak ke:meskia yo:n *puentecito** ihkó:n ke:meh yo:n tikiliah ehekai:xko ompa t' ta:lihkeh, *asi** de que wi:tsa ne:n okuiltsi:n nika:n kalikiki:w oso nika:n wi:tsa ento:s nehjó:n nika:n nikta:lih seki xiwtsitsi:n nika:n t' ta:lihkeh wa:n ke:mah ipania:n taksaki, ke:mah *primero** ahko tikta:lihkeh ne:n tet, tet t' ta:lihkeh paniá:n ento:s de ne:pa yetok ne: mahoktok, seko sah etokeh ihkó:n ompa k' kuitok ne:nwi:ni ne:n komekat, ompa kuitok ne:n kowit o:me:n ento:s *asi que** nika:n moxola:w, ke wetsiti a ne:, ento:s moka:wa ompa tatampa se: *vez** tiahsikeh, ne:chilia no:pá:n kihtowa pané: tawetstok kihtowa nikilia ke:mah, ompa tikahsitoh ompa yetok se: a:yo:to:chin tatampa ento:s se: a:yo:to:chin, *bueno** tikuikeh de ompa ke:mah, kihtowa ekintsi:n tika:watih e:yi to:nal kihtowa wa:n nehjó:n mah motapah..., mah, mah tachipa:wa kihtowa, *porque** de *cuando mokui kihtowa se: okultsi:n kihtowa no: taman nikilia pos *bueno**, tika:wkeh tak e:yi to:nal sepa tiahkeh t' tate:mpilo:toh ya, tiahkeh, sepa tiahkeh, ento:s nehjó:n, nehjó:n tiahkeh nika:n *después** nehjó:n t' tate:mpilohkeh mo:stika sepa kualka:n tiowih, tahtane:si sah, tiki..., tikitah, tipantachiatih tawetstok a: pos ta: nika:n yahki nika:n, wa:lah se: ne:n yo:n ne:n ma:pachin nika:n wa:lah wa:n se: nika:n wa:lah, pos ke nehjó:n sen..., sentawetstok nika:n i:n nika:n i:n kuali kikuik ne:n ma:pachin ne:n tet, kowit, tatsomo:talo:ni pero nika:n i:n tahko sah kikuik, kihtowa wa:n ya:ti kihtowa ne: okulin, moli:nihtok ok tsonahokui ne:paka, yo:lik x' kahokui, kihtowa wa:n i:n yetok se: mikik kihtowa wa:n se: yo:ltok *ˇUta!** kihtowa *ya mero** tikcholtia:yah *porque** nika:n yahki se:, tak mopa:panowia:yah, nika:n yahki se: wa:n yo:n *porque** nika:n tikta:lilihka pahpata nika:n, pahpata t' ta:lilihkah ento:s pos kihnekuik, ento:s nehjó:n kihtowa ne:n, yo:li:k ki:xtilih ne: se: wa:n kihtowa a:mo xi..., a:mo xikitsto ne:, *porque** cholo:ti yo:lik nehjó:n kahokuik wa:n tikitah, yo:lik moketsa takah *kitoca:roh** sayoh *ilo:moh ento:s tikmiktihkeh wa:n tikalakihkeh ne:, yo:n o:..., yo:n o:me tahpe:walmeh *después** tikinketskeh kihtowa ekintsi:n kihtowa tiketsatih oksepa sé:, *bueno** timowelitakeh, neh nimowelita pos katka nikone:t ok nikwi:ka ne:n, nikwi:ka ne:n nehjó:n ihkó:n ika *morral** nikwi:ka ne:n, ihwa:k onkaya yo:n ichti, seki de *tapadera** ne:n *morral* ompa tikalakihkeh, ke a:mo aki, ay kihtowa okichpil kihtowa tikwa:lkuik yo:n mekapal kihtowa de xo:no:t, nikilia ke:mah, a: we:noh pos x' kilpi pero ta: wehwetsisneki sah, wetsisneki sah ne:, ento:s ne:n *siempre** tikilpihkeh ihkó:ni wa:n nikma:maya t' chi:wati se: tahpe:wal, ne:paka tiahkeh, ay, nika:n ne:stok no: mohtihtokeh no: okuilimeh, a:, *deveras** takah yahtok in ioh ke:meh ne: sepa *igual** x' tekiti kowtsitsi:n teh okichpil, we:noh pe:wa nikwelkaki ne:n no:pá:n pero pe:wa ne:n no: yeh no: kiteki a seki ne:n kowtsitsi:n sepa nimitsakak kihtowa *medida**, tikwa:lkui, ke:mah, nika:n etok pe:wa tiktekih sepa tikchihchi:wah ne:n tahpe:wal de ompa ke:mah no: s..., ompa ke:mah tikta:lilihkeh *porque** tikitakeh nochi nemi sayoh yo:n, nochi kowtahokui..., sayoh nochi de yo:n ma:pachih oso ne:n pe:soh, nochi yehwa yo:n ke a:mo ne:si ne:n *rastro** de ne:n ikuitapi:l n' *armadillo** ta: i:n tikta:lili:ti kohtowa se: *corralito** kihtowa para pahpata t' ta:lili:skeh, we:noh ento:s tikchihchi:wkeh nika:n wa:n nochi tikchihchi:wkeh de ompa ke:mah, ki..., tekiti kihtowa seki mowtsitsi:n ihko:kó:n, we:noh ento:s nika:n ikuitapan de *corralito**, nika:n tikchi:wilihkeh ihkó:n *corralito** ompa ke:mah tikta:lilihkeh pahpata pahpata wa:n xokot, yo:n semi kikuah, yo:n *manzanospahpata** wa:n chi:chi:lpahpata tikta:lilihkeh, we:noh t' te:mpilohkeh nochi tikta:lilihkeh xiwtsitsi:n tatampa wa:n nochi tikta:lilihkeh ke:meh sayoh kihtowa mi:nkat kihtowa xi..., kuali xikta:li kihtowa *porque** we:noh tik..., tik..., tikti:w *porque** semi pitsa:wak de tiktekis ihkui:n kowtsi:n ka:mpa se:, nika:n, nika:n etok i:n i:xtapal wa:n se: kiteki se: kowtsi:n wa:n ihkui:ni kichi:wtok ihkó:n a:xka:n nikili..., ihkui:n kixhi:wtok wa:n nika:n etok kowtsitsi:n pos de mo..., de pankalaki a i:n pos moahokui a ne:n kowtsi:n wa:n wetsiti, *hasta** se kimowilia *cuando** se: kita:lia *porque** komohkó:n wetsiti nika:n sayoh para te:tamo:tas, te:i:xpitsi:ni:s ento:s ne:n, we:noh tima:tankeh ya, katka tio:tak a no: xa: ke:meh chikuase:n *hora** de tio:tak a, kihtowa tiowih ya kihtowa no:, mo:sta tiwi:tseh oso wipta, mo:stika tiahkeh a:mo teh ne:si ento:s ne: tiowih, wiptika tiahkeh ompa yetok tiahsikeh takah se:, pe:wa tiowih t..., tiahsikeh tikitah se: takuatsi:n ompa aktok takuatsi:n de yo:n nextikeh, wehwei:n kihtowa, i:n iwki i:n takuatsi:n, neh nikilia yo:n nextik *porque** takuatsitsi:n no: onkakeh o:me, o:me *clase** seki yo:n wehwei:n, ihko:kó:n, wenoh wehwei:n inintsotekon wa:n we:weyakeh, nextikeh wa:n seki onkakeh no: ihkui:ntsitsi:n pero ne:n achi ti:ltikeh niman no: tiki:xmatkeh *porque** pos ne: xi:petstik ne:, ne: ikuitapi:l ne: de n' takuatsi:n pos ompa timo..., ompa tikwi:kakeh ya para ne: a:xka:n ke:mah kihtowa tipe:watih kihtowa ika i:n tahpe:walmeh kihtowa *porque** xi..., nikneki xa: tik..., tik..., nikneki no:, *después** nikilia no:pá:n, no: nikneki nimomachti:s a:, tikneki timomachti:s pos x' ta:li *cuidado**, ekintsi:n nochi tikitak a toni se: kikui nochi se: kikui kihtowa yehwa i:n komekat, peto:lmekat, tata:wikmekat, yo:n poposokani ikomekayo e:mah, nochi yeh kihtowa i:n, nochi i:n tikuis kihowa komohkó:n ne:n tikchihchi:wa kihtowa wa:n... ximomachti kihtowa *porque** i:n semi we:lik kihtowa tapalo:l kihtowa i:n kowtahnakat, we:noh pe:wa nikita ne:n no:pá:n ke:ni:w kichi:wa ke:mah pe:wa n' chihchi:wa ya, no: nikchihchi:wa ya n' tahpe:wal pos para ne: we:iokulin pos *más** de se: *metro**, para *armadillo** sayoh de se: *metro** de ma:kui:l *cuarta** sayoh se: kiteki kowit, a:mo semi telwe:i *porque** ta: tsi:tsikitsi:n okuiltsi:n ka:sá: ika nehjó:n se: kita, ka:mpa neh nikitaya, seko nehjó:n, nehjó:n *armadillo** etok tetampa ihkó:n nikilia se: *vez** nikilia nika:n etok se: *armadillo** ke:yeh nikilia nika:n yahtok ioh wa:n kuitapi:lne:stok, i:n *armadillo** ay, nikita te:ntok ne:n tahsol, tahsol ompa ne: k' wi:kak ne:n tahsol, nika:n *seguro** etok, nimomachti:ti nikchihchi:wili:ti kiht..., nikilia tahpe:wal, ˇXimomachiti! kihtowa no: tiwelis kihtowa wa:n, wa:n *cuando* a:mo ti..., a:mo ninemis kihtowa tikta:lia *cuidado** tikchihchi:was kihtowa para semi we:lkeh okuilimeh, we:noh pe:wa nikchihchi:wa wa:n no: ne:chne:xtilihtiw, pe:wa nikchihchi:wa pos tikta:lilihkeh yehwa yo:n name:chilia ne:n, sepa tikta:lilihkeh komekat, nikchi:w o:me *ruedas** de komekat ka:mpa kikuis ne:n kowit, ne: tai:xpanka:yo:meh, tikiliah *atravesados** sepa nikuito tatsompalmeh, *cargadores** yo:n tikiliah sepa n' *orquetitas** o:me, komaxalmeh, komaxalmeh o:me, tikintekkeh na:wi:n kiliah komaxalmeh, ento:s ompa ne: tikta:lihkeh pero *cuando** se: tate:mpilo:ti a pos se: k' kui:ltia ya ne: a:xka:n kihtowa x' kuiti kihtowa se: komekat kihtowa para de in yema:nik para ne:n, ne:n tik..., titate:mpilo:skeh, nikilia pero a:mo tei nikilia ompa yetoya se: ihkui:n kow..., kowtsi:n de tepe:xo:no:t, nikilia *solamente** i:n tepe:xo:no:t, a: pos ta: yo:n no: kualtia nikilia pitsa:wak, pitsa:wak niktehteki ihkó:n, niktehteki ihkó:n, *bien** ihkó:n tikmali:nkeh ke:meskia *después** ika tik..., kihtowa x' teki kihtowa se: kowtsi:n ihkui:n tsikitsi:n ka:mpa kikuis ne:n mi:nkat ento:s pe:wa ihkó:n nik..., niktekik wa:n ke:meh tikta:lihkeh ne:n kowtsitsi:n ihkui:n ne: kowtsi:n tikwi:pa:nkeh pos wi:pa:ntok ne:n, ne:n *corralito**, nika:n tiktekpa:nkeh ento:s ompa monekik se: kowtsi:n ihkó:n, sepa ihkó:n tiki..., i:xtapal wa:n tikiliah *atravesado** a:xka:n kihtowa x' te:mo:ti sepa kowtsitsi:n kihtowa ihko:ni, ihkó:n de: we:weyaktsitsi:n ihkó:n de we:weyak, we:noh, pe:wak nikte:mo:ti ke:meh se: chikuase:n pe:wa nikta:ta:lihtiahki, nikta:ta:lihtiahki ne:n nikta:ta:lihtiahki wa:n nika:n nikta..., nika:n ioh ne:n a:yo:to:chin nikta:lilih xiwit nika:n wa:n tikta:..., tikta:lihtiahkeh ihkui:n, we:noh ke:mah t' tate:mpilohkeh pero semi ika *cuidado porque** yo:n semi te..., te:mikti:s komohkó:n, mah se:, mah motsowi:pe:wa pos se: ii:xko wetsiti:w, te:tamo:tas wa:n te:mikti:s *o peor** komo wehkapan, we:noh pe:wa, pe:wa ne: nikchi:wak a ne: wa:n pos de ompa ke:mah t' tate:mpilohkeh mahoktok ya ihkó:n *ˇUta! porque** de ki..., de temo:s kihtowa ihkui:n yetok mi:nkat, de temo:s, ento:s moxola:was wa:n ah..., ahko ya:s a ne:n kow..., kowmeh, wetsiti:wih ne: kowmeh se: nika:n wetsiti wa:n se: ne:pa wetsiti ento:s wetsiti a ne:n komekat, yo:n tikiliah ne:n tatsomo:talo:ni, *atravesado** tikiliah *cargador**, we:noh yehwa yo:n ne:n tokeh ne:n t' chi:wkeh, i:n mo:stika tiahsikeh *ˇUta!** nikta ne:n tawetstok, wetsik a ihkó:n yetok, ihkó:n nochi i:n tet nochi moxola:w ihkó:n, nochi ihkó:n yetok ay, kihtowa ne: tiki:xtili:tih ya, xikita ne:pa ximoketsa kihtowa, ta: ne:pa, *a ver** ta:ka:n cholowa kihtowa *armadillo** a:yo:to:chin o:..., tikahsitoh, o:men a:yo:to:chimeh se: nika:n yetok, se: nika:n yetok, motohtokayah se: te:na:n wa:n se: te:popá:n o:me:n motohtokayah yo:n *armadillos** ki..., nikinkuik a:y, timomachtih teh okichpil, ke:mah pos yo:n ni..., nimowelitak sepa tiakeh paratani, sepa tikintachihchi:wi:toh seko tepe:t, semi ihkuih tai:x, wehkapan ihkó:n, wehkapan ento:s nika:n semi miak *cuidado** kihtowa tia:tih ihkó:n, tawi:tektiw no..., tawi:tektiw de ompa ke:mah nika:n kihtowa sepa ne:nemih ne:stok pos pané: nemi kihtowa nika:n i:n, nemi no: pané: ne:n kowtusan kowtusan pané: nemi no:, takel..., tat..., t' takechili:skiah pero yo:n ait ox mokuis, ke:mah kihtowa ta mokui, kikua pahpata ay, kihtowa wa:n i:n, i:n kowit ikua:nakatsitsi:n, takah ne:stok kikuah se: mowtsi:n ihko:ni pe:wa nochi ke:s..., kie:ewaloh kit, kitetexoh, nochi kiki:xtilih ie:wayo ne:paka yetok se: tsapokowit ihkó:n tsikilitsi:n, nochi kiye:yewaloh wa:n pe:wa ki:xtilih n' e:wat, yehwa nika:n, we:noh pos tikta:lilihkeh yo:n tahpe:wal, a:mo mokuik yeh, mokuik sepa se:, se:, se: mapachin a:it takah mokuik ne:n kowtu:san, kitato, a:mo yehwa, a:mo yehwa kihtowa, ta: ne: ma:pachin sepa se: mokuik, *bueno** ento:s ne:n ompa tikuikeh, tikui:kakeh ya *después** pe:wa, pe:wa techtahtaniah ya tokni:wa:n ke:ni:w nankichi:wa yo:n tahpe:wal, pos ihkui:n tikchi:wah ihkui:n tikchi:wah, a:mo, nochi komekatsi:n tikuih, *porque** ihwa:k a:mo *más** onkaya *hilo** ekintisi:n kikuih *hilo** nochi *hilo** wa:n kichi:wah no: taman, no: taman tahpe:walmeh ekintsi:n kehketsah nochi kowtsitsi:n, ta: kixihxi:mah *tarro**, kitatapatsah *o** xo:no:kowit kitekpa:nah *o** kui:kah *hilo** wa:n *antes** tehwa:n, neh nikitak yehwa yo:n tiktekiah kuomekat, yehwa yo:n kowtsitsi:n tikuiah semi tikuiah para tasompalmeh yo:n chikikiskowit, *hormiguillo** tikiliah yo:n, nochi xo:no:kowit yehwa tikuiah, mehmela:wak wa:n tein yo:n tikuiah para tikta:lia:yah para ne:, e:mah *porque** yo:n moxola:waya, moxola:waya ike:span de ne:n t' tsakuil ne:n *corralito** tikiliah de nika:n yahtok, ento:s moxola:wa yehwa yo:n tikchi:wayah no: nochi ika *medida**, nehjó:n tahpe:walmeh pos yehwa tikuiah, yehwa yo:n, ke:masá mokuia yo:n kowtancho kowtancho tikiliah yo:n no: kikua pahpata, *marto** ke:masá: no: mokuia yo:n name:chilia, yo:n semi yo:n witstakuatsi:n *a veces** no: mo..., mokuia, pero pos nehjó:n *a veces, porque** yo:ni kikua pahpata, yehwa yo:n tikinkuiah yo:n okuilimeh n' *antes** wa:n pos yehwa yo:n tahpe:walmeh semi, pos tikinketsayah, seki de sehse: *metro** wa:n tahko tiketsayah pos mokuiah sikie:ra o:me, o:me okuilimeh *pues** ke:masá: tikua:yah ihkó:n a:ko:loh, kualtsi:n we:lik, chi:lposo:n tikua:yah k' ta:lilia:ya *pimienta**, yo:n semi, semi k' we:liltia, yehwa:n nehjó:n okuiltsitsi:n semi telwe:lkeh, *armadillo** no: we:lik n' tapalo:l *armadillo** pero no: de toto:nik, tapalo:l chi:lposo:n *o** a:ko:loh *o** chi:lmoli:toh kichihchi:wah, k' kue:cholia:ya no:má:n seki yo:n xokoyo:lin *antes** a:mo tikuiah ne:n chi:lpo:k *o** tikuiah ne:n, *solamente** chi:ltekpin tikuiah chi:ltekpin tikuiah wa:n kikue:cholia:ya no:má:n tik..., tikonkuiah ne: tepe:tsi:ntan seki xo:xokoyo:lin wa:n yehwa yo:n tik..., ika kichi:lposo:wia:ya wa:n pos kualtsi:n we:lik katka tapalo:l e:mah, yehwa yo:n tik..., tikchi:wayah yo:n tekit wa:n pos ika ti:xpeta:n, pos *antes** nochi weliah ne:n tota:tahwa:n popá:n pos yeh te:i..., te:ilia:ya no:, *[...]que antes** yehwa i:n nochi ta:taman de nehjó:n tahpe:walmeh ki..., kinketsayah e:mah, ma..., pos *después** ihkó:n neh no: ni..., nimomachtih no:, no: niwelia no: niwelia ne:n tahpe:wal, nikchihchi:waya pos neh de ninohne:l katka semi [...] nikitaya ne:n okuiltsi:n ne: yetok no: semi nimowelitaya *después** kihtowa ne:n no:pá:n kihtowa, semi timowelita kihtowa ke:mah nikilia pos neh a:mo nik..., niki:xmati i:n okul..., a:mo niki:xmati i:n okuilin ihkó:n kuali kihtowa x' ta:li *cuidado** kihtowa ke:ni:w kihtowa *dia** ke a:mo teh eski motapalo:l pos tik..., tikte:mo:ti tiketsati tahpe:wal wa:n tik..., tik..., a:mpó:n etok motapalo:l, tik..., tikui ne:n takuatsi:n takuatsi:n tehwa:n tikiliah takuatsi:n, yehwa *tlacuache**, ento:s we:noh wa:n yehwa ya a:yo:to:chin *armadillo** pos yehwa ne:n tik..., tikonkuiah ki..., yehwa ne:n nochi tik..., ika ti:xpeta:nkeh de ke ihkó:n tik..., te:chne:xtilia:yah tota:tahwa:n, ke:mah, yehwa sah Yo:n kowit tein tikihtowa tiktohto:kaya, se:, oho:me *cuarta o** tikihtowa we:noh a:mo n' mati toni achichi żTon kuowyo tikuia? żKati:yeh eski kuowit? Pos nehjó:n n', n' kowit ma:nel seki tikuiah yehwa yo:n xo:no:kowit, seki tekolo:i:x seki tein weli kowtsitsi:n, seki teswakowit, de n' mehmela:wak pero tiketsayah *cecerquitita** ihkó:n *cecerquitita**, a:mo we:wehka *cecerquitita** ihkó:n *¨cecerquitita, e:mah *cecerquitita hasta** ihkó:n para tikma:nelohtia:yah yo:n kowit seki tekolo:i:x, seki yo:n xo:no:kowit, seki yo:n teswakowit kuiah seki yo:n istawa:t, tsa:wapahkowit seki ba..., kipia ikowyo ke:meh ekintsi:n kikuih para ne:n *paraditas de macetas**, seki kualtsitsi:n ne:n tsa:wapahkowit Mm, yeh tikuiah tsa:wapahkowit ento:s seki chi:chi:..., achi *morado** ixo:chio ihkó:ntsi:n mota:lia ne:wi:n a:te:n, ke:masá: ekintsi:n nochi kikuih para n' *artesanias**, ihkó:n mm, seki yehwa yo:n, yehwa yo:n tik..., tik..., tiktekiah *porque** mehmela:wak, tihti:ltik kowit e:mah wa:n yehwa yo:n nochi tikuiah teswakowit, tekolo:i:x tekolo:i:x no: tikuiah seki para ne:n tikilpia:yah seki wa:n nehjó:n yo:n, yehwa yo:n tikuiah wa:n de *más** seki, ma:nel, mm mm, t..., t..., a:xka:n para nika:n ti..., tikiliah tatsomo:talo:ni yehwa yo:n tikiliah chiikiskowit yehwa yo:n tikuiah oso xo:no:kowit mm, seki tepe:xo:nokowtsitsi:n ihkó:n tikuiah, mehmela:wak e:mah, pos *cecerca** tikta:lia:yah, nika:n i:n ike:span de nika:n yetoya ne:n *corral** ihkó:n tikchi:wayah ike:span tikta:lia:yah se: kowtsi:n pero *cecerca** a:mo we:wehka, ihkó:n *cecerca, cecerca, cecerca**, mm Yo:n kowtsi:n nanki:xtapalilpilia:yah *o** ke:ni:w Ke:mah ti..., i..., i:xtapal De nika:n okseki e:witiká: yetoya ihkó:n, nika:kui:n tikta:lia:yah wa:n nika:n i:xtapal a, ka:mpa tikuia s..., kikuia yo:n ne:n titate:mpilowa:yah para ne:n tikte:mpilowilia:yah ne:, se: kowtsi:n tiktekiah ihkui:ni para nika:n tikta:lia:yah nika:n ihkó:n, ihkui:ntsi:n kowtsi:n, ompa kikuia ihkó:n de nika:n yetoya *atravesados** kowtsi:n pos de moxola:waya wetsia ya ihkó:n para moahokuia ya ne:n kowtsitsi:n para mo..., mosowaya ne:n tikiliah tatsomo:talo:ni, ihkó:n ya ento:s ompa moka:waya ya okuilin tatampa, mm, e:mah yehwa yo:n ne:n name:chtapowih wa:n pos yehwa yo:n nochi, tik..., tikitayah wa:n *después** yehwa nimitsilia ke take:span t' ta:lia:yah ne:n *corral**, nika:n t' ta:lia:yah *corral** pero no: *cecerquitita** nika:n ento:s nika:n wa:la:ya okuilin kihnekui a pahpata, xokot wa:n pahpata t' ta:lia:yah *o bien lima** no: t' ta:lia:yah semi k' we:lilia:yah yo:n chi:chi:lpahpata o mansanospahpata, mm, yehwa ampó:n tik..., tikuiah żA:mo teh tikelna:miki ok? Pos nehjó:n *solamente** yehwa sah Yehwa sah, yehwa sah Te:chilwi moto:kay, ka:nachi xiwit tikpia wa:n ka:ni tiwa:le:wa Pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, mm wa:n neh niwa:le:wa nika:n, neh *ninacido pos** Tozan, Jonotla pero nietok nika:n Xopanaco, San Miguel Tzinacapan, mm żKa:nachi xiwit tikpia? Nikpia sesenta y tres ańos Miak tasohka:matik Sempowal wa:n e:yi, mm