<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="USUARIO" audio_filename="Tzinacapan_Ethnography_Andres-Martin-Juarez_tapeewal_2010-07-15-f" version="23" version_date="120503">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Eleuterio Gorostiza Salazar" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Andrés Martín Juárez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="4091.977">
<Turn startTime="0" endTime="7.556" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Bueno**, pos ta:tah ekintsi:n kuali 'te:chtapowi:s de tein teh tikmattok n' tahpe:wal. ¿Toni yo:n tahpe:wal?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="7.556" endTime="806.066">
<Sync time="7.556"/>
*Bueno, este** sepa name:chtapowi:ti ekintsi:n i:n 
<Sync time="13.034"/>
*rato *este** de n' tahpe:wal, de n' okuilimeh ne:n ke:man keni:w, keni:w n' tikinkuiah.
<Sync time="18.746"/>
Pero, yekinika,
<Sync time="23.158"/>
se: nemiti ka:ni nojó:n ka:ni se: kahsis para se: kinchihchi:wili:s ka:mpa mo..., motsakuili:skeh.
<Sync time="31.008"/>
Wa:n de se: kitati ka:ni nojó:n *este**, ka:ni motsakuili:skeh,
<Sync time="35.768"/>
pos se: monemilia:
<Sync time="37.648"/>
- *Mejor** nikchihchi:wati n' *trampa**.
<Sync time="40.142"/>
- Xa: nikuis se: n' okuilin ompa ne: ka:mpa panowah.
<Sync time="43.662"/>
Ka:mpa kipiah no: inoh.
<Sync time="45.89"/>
De ompa, pos komo se: ise:lti, pos se: ise:lti se: yowi,
<Sync time="52.161"/>
komo a:mo se: o:m..., se: o:men.
<Sync time="54.899"/>
Pero ompa ne: se: ahsi wa:n se: kita kuali ka:mpa
<Sync time="59.533"/>
panowah kuali wa:n ka:mpa tepe:t, kowtah, owihka:n.
<Sync time="63.551"/>
Ka:sá: wehkapan tepehxikua:ko *o** ka:sá: a:mo pero
<Sync time="67.723"/>
semi, semi te:mach ka:mpa yo:n se: tachihchi:wa *porque** owihka:n.
<Sync time="73.74"/>
Yekinika se:, se: ta:li:xmela:wa o:me *metro** de wehka
<Sync time="81.596"/>
para kuali motali:s ne:n tikilwiah kowtapech.
<Sync time="86.996"/>
O:mpa se: kinte:mowa nojó:n kowtapechmeh, o:me, *parejos, como de cuatro pulgadas** de toma:wkeh. 
<Sync time="99.12"/>
[K]e:mah, tein mela:wkeh nojó:n kuomeh.
<Sync time="102.56"/>
De ompa se: *kimpareja:rowa** nojó:n, se: kite:mowa ya n' komekat tein ika se: kilpi:s.
<Sync time="108.842"/>
[K]e:mah, e:xka:n se: kilpia, *parejitos**.
<Sync time="114.184"/>
Komo se: o:me:n pos se: mopale:wia, se: *kasentarowa** ka:mpa ne:n kipias ne:n i...,*ilugar** ka:mpa kuali
<Sync time="121.534"/>
moka:was *cuando** wetsis. [K]e:mah.
<Sync time="124.848"/>
Entó:s de se: kita:lilia nojó:n kowit,
<Sync time="127.274"/>
pos komo se: o:men se: mi:xpantilia ya: - ¿Tiktekitih teh n' *corral** seki *o** seki neh niktekiti?
<Sync time="133.436"/>
- Ti[owi]h tte:mo:tih ya.
<Sync time="135.288"/>
Pero a:mo ompa se: kitekis *cerca** ka:mpa se: tachihchi:was.
<Sync time="138.838"/>
Se: kikuiti:w wehka.
<Sync time="140.37"/>
*Porque** ompa a:mo wel *más** se: tate:xi:ma *porque** pos tapaya:ntia.
<Sync time="145.342"/>
Entó:s se: kite:mowa nojó:n *corral**...
<Sync time="148.322"/>
Ekin..., ne: achto,
<Sync time="151.165"/>
tein ka:mpa mero mo..., mokuis ne:n lugar de ka:mpa n' kowtapech.
<Sync time="156.235"/>
Tein mehmela:wkeh, sake:ra, sake:ra, tikiliah tahko *ciento**.
<Sync time="164.061"/>
Wa:n yehwa yo:n ekinika se: ki..., se: kite:mo:s.
<Sync time="169.561"/>
Se: kichihchi:was a yo:n wa:n ne:n kowtapech etos *ilugar** ya.
<Sync time="174.651"/>
Se: kitohto:kas a nojó:n *corral** moitstos *como de a pulgada** de we:wehka.
<Sync time="183.831"/>
*Parejito** tein mehmela:wak, kampa *mero lu...**, ne:n *lugar** ne: ka:mpa mokuis n' okuilin.
<Sync time="189.693"/>
De ompa nojó:n se: ki..., se: kito:ka nochi tai:xpampa wa:n tai:ka:n.
<Sync time="195.983"/>
Se: ki..., kinto:ka *este** o:me kalikximeh, o:me kalikximeh no:
<Sync time="206.743"/>
de *a vara** de wehkapan, de *a vara** de wehkapan, kipia *orquetitas**.
<Sync time="211.713"/>
Wa:n se: kinteki o:me kilwiah *manos**. No: kuomeh.
<Sync time="220.201"/>
Wa:n de yo:n kuomeh se: kinteki yo:n o:me, *manos**,
<Sync time="225.203"/>
se: kite:mowa *este** n..., kuomekat
<Sync time="230.12"/>
para tikilwiah tikuiskeh *este** ima:y no:
<Sync time="235.14"/>
para ka:mpa t'te:mpilo:skeh ya ne:n tikiliah mi:nka:t, mi:nka:t n' ito:ka:y. Se: kowtsí:n se: kixihxi:ma
<Sync time="241.832"/>
ka:mpa *mero trampa** ya. [K]emah.
<Sync time="247.602"/>
De ompa nojó:n, tika:wah iwki a k..., nojó:n,
<Sync time="254.39"/>
tikta:liah ke:meh *medido** ya.
<Sync time="256.954"/>
De ompa ke:mah tik..., tikte:mowah ya ne:n okseki *corral**.
<Sync time="263.484"/>
Oksé: kite:mo:s okseki *corral** wa:n oksé: kite:mo:s tet
<Sync time="268.484"/>
tein kima:ma:s ne:n kowtapech para
<Sync time="272.552"/>
i:xtayowas ne:n okuiltsí:n tein mokalaki:ti:w tatampa.
<Sync time="276.132"/>
[K]e:mah, kisenti:li:s nojó:n tet, sake:ra *diez**.
<Sync time="279.934"/>
*Según** de wehwei, *diez o veinte**. Yehwa sah.
<Sync time="283.826"/>
De ompa ne:n *corral** se: kichi:wtos a ne:n
<Sync time="287.958"/>
na:w..., na:wka:n, na:wka:n *partes**,
<Sync time="291.498"/>
parahko wa:n paratani. Komo wehka tatsakuas pos wehka wa:n komo *cerca** pos *cerca**.
<Sync time="297.338"/>
Pero yo:n owih *porque mote:mohtani yehwa n' *corral**, mote:mohtani tai:xwi:pa:nka:yo:t wa:n kuomekat.
<Sync time="306.06"/>
Ke:mah.
<Sync time="308.0"/>
Entó:s tiksentiliah nojó:n, tikte:mowah,
<Sync time="312.474"/>
wa:n *pues** tikihtowah ahsis a.
<Sync time="318.234"/>
Tikchi:wah ya ka:mpa *mero** ne: mokui n' okuilin, tikihilpiah, ompa kwi:ka o:me tai:xwi:pa:nka:yo:t,
<Sync time="324.574"/>
tein mehmelaktsitsí:n. O:me *metro** de wehka.
<Sync time="328.182"/>
Ompa no: taman se: kilpia.
<Sync time="330.464"/>
Ompa se: *parte** tani soh se:,
<Sync time="333.814"/>
*como de** se: *vara**.
<Sync time="335.664"/>
Wa:n a:hko se: ki:sa senki:stok, de o:me *metro**.
<Sync time="339.86"/>
Pero ompa se: kilpia *este**, tikiliah *este**
<Sync time="344.414"/>
nep..., nepaniwtok,
<Sync time="346.674"/>
nepaniwtok o:pochkopa wa:n ye:kma:kopa,
<Sync time="349.934"/>
para kuali moka:wa *porque** para a:mo wehweliwis *porque cuando** wetsi ne:n kowtapech,
<Sync time="355.572"/>
ika *fuerza** wa:n okuilin tahmati.
<Sync time="358.704"/>
Para a:mo, para a:mo wehweliwis pos moneki mah kuali ilpito.
<Sync time="362.606"/>
wa:n ompa yo:n kuo..., mokui n' kuomekat
<Sync time="364.615"/>
tein ito:ka:y tata:wikkuomekat.
<Sync time="368.075"/>
A:mo okseki kuomekat para a:mo wehweliwi niman.
<Sync time="372.197"/>
Wa:n *después** tikitah ya, ox kuali tawetsis. *Tikarreglarowa** nojó:n ka:mpa *mero**
<Sync time="384.614"/>
tikiliah *centro**, ka:mpa *mero** taihtik, kalihtikkopa.
<Sync time="388.594"/>
Timopale:wiah. Komo timopale:wiah
<Sync time="390.774"/>
tiktamachi:wah ya ne:n ima:y ne:n *manos**
<Sync time="393.984"/>
ox i..., ox ahsis a ne:n *lugar** ka:mpa yetos mi:nkat.
<Sync time="398.713"/>
Pero ka:mpa mi:nka:t t'te:mowah se: kowtsí:n ihkui:ntsi:n *como de cuarenta**, tikpatachxihxi:mah.
<Sync time="406.524"/>
Se: *lado** tila:wak, se: *lado** a:mo, ke:ptok.
<Sync time="410.29"/>
[y]o:n mi:nka:t tik..., tiktekiskeh *como de tres pulgadas**.
<Sync time="415.617"/>
De ompa se: kita:lia ihkuí:n,
<Sync time="418.993"/>
wa:n se: kkalakia kalihtikpa [y]o:n mi:nka:t wa:n tatampa yowi a n' oksé: tikiliah *puente**.
<Sync time="423.403"/>
*Puente** nojó:n kowtsí:n, tikiliah *puente**.
<Sync time="426.587"/>
Ke:mah.
<Sync time="428.084"/>
Pero tikte:mo:skeh *este** sake:ra *treinta o veinte** kowtsitsí:n, *varitas** tsikitsitsi:n
<Sync time="436.727"/>
para n' ka:mpa m' *puente** ehekai:xko etos.
<Sync time="439.639"/>
Tikta:liah paniá:n, sake:ra oho:me.
<Sync time="443.099"/>
Paniá:n de nojó:n *puente** moka:was tepitsi:n wehkapan *como de tres pulgadas** no:.
<Sync time="447.981"/>
*Tres pulgadas** ehekama:pan etos wa:n tai:xpa:n ya:s nojó:n kowtsitsí:n.
<Sync time="452.469"/>
Wa:n de ompa nojó:n kowtsitsí:n ya:s tai:xko, tikta:li:skeh tapech, se..., seki xiwit.
<Sync time="460.409"/>
Komo tikahsi yo:n nojó:n ito:ka:y tekxo:chima:it pos yehwa t'ta:li:skeh.
<Sync time="464.836"/>
Sake:ra na:wi, para ompa ne: ehkos ne:n okuiltsí:n ompa moka:wa. Ke:mah.
<Sync time="471.336"/>
*Después** nojó:n tikitah komo kuali a *pues**,
<Sync time="474.355"/>
*que** yetoka nojó:n *mero** ka:mpa n' *lugar**.
<Sync time="477.717"/>
pos tikchihchi:wtiwetsih a ne:n na:wka:n. Tikilpiah ompa ke:meh weli a wa:n oksé: *lado** no: wa:n oksé: *lado** no:.Komo, komo tima:tankeh sen to:nal,
<Sync time="488.317"/>
kuali wa:n komo a:mo, o:me to:nal.
<Sync time="490.854"/>
Owih *porque** name:chilia semi te:mach, kasá: ika sayoh
<Sync time="496.603"/>
*cuatro metros o tres metros** de tate:mpan wa:n tani pos ehekama:pan.
<Sync time="501.058"/>
Komo se: pawetsik ompa se: moka:was. [K]e:mah.
<Sync time="505.172"/>
Entó:s tik..., tikchi:wah ya nochi yo:n. Mo:stika tima:tamih ya.
<Sync time="510.719"/>
Tika:wah ya yo:n, ke:mah tiki:itatih ya.
<Sync time="515.559"/>
Mo:stah, kua:lka:n, mo:stah kualka:n,
<Sync time="519.426"/>
mo:stah kua:lka:n. A:mo ke:man se: moka:was *de que** a:mo tikitati:w *porque cuando** mokuis ne:n okuilin pos
<Sync time="525.421"/>
komo a:mo tikitato ompa moa:wilchi:was.
<Sync time="528.155"/>
Wa:n ma:wilchi:wa pos no: n' tein ia:xkawa:n no: tayo:koyas *porque** yeh no: kimattok kinka:wtok.
<Sync time="534.638"/>
Ke:mah.
<Sync time="536.251"/>
Wa:n i..., nojó:n tikchi:wayah nojó:n tahpe:wal,
<Sync time="539.624"/>
a:mo *tiempo** se: ke:meh weli *tiempo** sah. No: ika *tiempo**.
<Sync time="544.568"/>
De nejí:n me:tsti i:n julio *hasta** diciembre *servirowa**.
<Sync time="551.434"/>
Pero para enero para ne:paka a:mo ok. A:mo ok.
<Sync time="555.721"/>
Yehwa yo:n tikchi:wayah *te:chservirowaya** de a:xka:n de julio, agosto, septiembre, octubre, noviembre, diciembre.
<Sync time="564.827"/>
[K]e:mah.
<Sync time="566.877"/>
*Te:chservirowaya** nojó:n *trampa**.
<Sync time="569.416"/>
Pero pos ka:mpa owihka:n tia:yah,
<Sync time="574.13"/>
tik..., tikpanowa:yah se: *sufrimiento** tikihtowa:yah.
<Sync time="578.126"/>
Tikihtowa:yah a:mo teh totapalo:l *o** a:mo teh tomi:n.
<Sync time="581.664"/>
*Porque** neh no: ni..., no: nimoskaltih ika miak tahyo:wi:lis.
<Sync time="584.938"/>
Ne:chiskaltihkeh note:iskaltihka:wa:n, *después** nokni:wa:n ya *porque** n....,
<Sync time="589.677"/>
*nopopacito** katka motamilih nikpiaya *apenas nueve años**. Ke:mah.
<Sync time="595.857"/>
Entó:s *este** tik..., tikinkuiah n' okuiltsitsí:n wa:n ke:meh nemia ne:n...,
<Sync time="602.325"/>
se: nokni:w nemi, nemi ok m' *pobrecita**.
<Sync time="605.659"/>
Pos kilia:ya n' oksé: nokni:w: - "X'chihchi:wa nojó:n okuilin, tikua:skeh
<Sync time="610.899"/>
de a:mo teh tapalo:l. Tikinkuitoh ya pero pos x'chihchi:wa, tikuito para tikua:skeh". Ke:mah.
<Sync time="616.783"/>
Kichihchi:waya ya nokni:w chi..., chi:lposo:n *o** a:ko:loh, *o** iwki tikua:yah tatewa:ts.
<Sync time="623.904"/>
De kualtsi:n wa:ki, ahwiya:k semi. Ke:mah.
<Sync time="628.053"/>
Entó:s yo:n tikin..., tikinkuiah mo:stah tikino:nitayah. Iksá: mokuiah o:men iksá: e:yi:n.
<Sync time="634.118"/>
Iksá: a:mo tei, [sa]ke:ra o:me to:nal, e:yi to:nal iwki tikitatih sah.
<Sync time="638.401"/>
Kipia de tiowih.
<Sync time="639.867"/>
Pero mo:stah, de yo:n se: *medio año** mo:stah tiahtos.
<Sync time="644.292"/>
Se: mi:xpatas komo se: o:mentitok *o** se: e:yi:n.
<Sync time="648.487"/>
Wa:n nojó:n *delicado** nojó:n kowtahokuili:n
<Sync time="652.387"/>
*porque** a:mo wel eliwis se: kinamakas.
<Sync time="656.777"/>
Ni[o:n] wel eliwis tikte:wa:ntis.
<Sync time="659.633"/>
Tikwa:ntis se: tokni:w tikwa:ntiskeh pero komo tiki:xmatih de mo:...,
<Sync time="666.974"/>
moi:xmati de mela:wak chipa:wak. Komo a:mo, a:mo.
<Sync time="671.556"/>
*Porque** ne:n *trampa delicado**. Komo tikwa:ntik se: tokni:w *este medio** yo:ltaman,
<Sync time="679.084"/>
*pues** tiki:itati:w sah ne:n...,weli ne:n *trampa** a:mo teh mokuis ok *o** weli tikahsiti:w se: kowa:t.
<Sync time="686.475"/>
Yehwa ya nojó:n, komo tikneki kowa:t ya, a:mo mokuis ok n' okuili:n tein we:lik *porque** ke:yeh tikwa:ntik ne:n
<Sync time="692.298"/>
*mopariente o mocompadre o a ver** keni:w, *moamigo**.
<Sync time="696.2"/>
Teh tikmatis tikikne:lih *porque** ya nankitah a *de veras** se: moikne:lia se:tokni:w *a veces**. 
<Sync time="701.0"/>
Tikihtowah: - Nikwa:ntiti i:n *por[que]** te:ikne:ltih *o** ne:chitstok nitakuahtok *o** ne:chwa:litak, pos 
<Sync time="705.973"/>
nikwa:ntiti. *Por medio** de timoikne:li:skeh neli nojó:n kowtahnakat semi *delicado**,
<Sync time="712.096"/>
*pero** onkak okseki tapalo:l pos a:mo.
<Sync time="715.287"/>
Komo h..., komo nojó:n tikchi:wkeh yo:n, *mismo** tehwa:n timotatsak..., timotatsakuiliah m' *puerta** de nojó:n okuilimeh.
<Sync time="722.501"/>
A:mo teh tikuiskeh ok. Tikahsiskeh yehwa n' kowa:t.
<Sync time="726.439"/>
[Ko]mo iwki a:mo teh mokuis ok.
<Sync time="728.595"/>
*O bien** mokuis no: pero se: okuilin tein a:mo we:lik. Ke:mah.
<Sync time="734.086"/>
*De más** okuilimeh, miak tamameh we:lkeh,
<Sync time="737.317"/>
A:mo sayoh sentaman. Seki a:mo we:lkeh.
<Sync time="741.487"/>
Mokuiskeh, mokuiskeh, p[er]o seki a:mo we:lkeh. Komo se: ki:xmattok pos 
<Sync time="745.945"/>
tikuiskeh para tikua:skeh wa:n komo a:mo tiki:xmatih pos tika:wah ya, *mejor** tik.., tikto:kah.
<Sync time="752.124"/>
*O** nikitaya ne: ke:man ki..., kinto:kayah *o** kitamo:tayah sah.
<Sync time="756.848"/>
Pero a:xka:n a:mo ok *porque** a:xka:n oksé: *tiempo** tietokeh.
<Sync time="760.805"/>
A:mo wel tiktamo:taskeh se:, se: tapialtsí:n tein mikis ihkó:n sah *porque**
<Sync time="766.819"/>
pos kichi:wa se: kokolis para tinochi:n.
<Sync time="770.215"/>
Ke:mah.
<Sync time="771.519"/>
Entó:s nojó:n okuilimeh mokuiah, mokuia ne:n..., *tacuache**, mokuia a:yo:to:chin,
<Sync time="779.985"/>
mokuia ne: tikiliah pe:soh, mokuia ne: n..., ma:pachih,
<Sync time="785.422"/>
nochi yo:n okuilimeh. Mokuia kow..., ne: kowtahmisto:n, mokuia kowtu:san.
<Sync time="793.616"/>
Mokuia *este** iksá: no: n..., tikiliah kue:kti
<Sync time="797.733"/>
*o** a:itskuinti *o** yo:n kiliah xo:pamikel. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="806.066" endTime="820.077">
<Sync time="806.066"/>
Wa:n i:n tahpe:wal se: kichi:waya, ¿ton kowyo n' kuali se: kikui?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="820.077" endTime="841.618">
<Sync time="820.077"/>
*Pues** tahpe:wal se: kikui ne:n tein kowtapech tikilwiah, tikuiskeh
<Sync time="826.658"/>
xo:nokowit *o** chi:kikis, tein mela:wkeh.
<Sync time="831.249"/>
Wa:n kalikximeh kuali tikuis ne:..., ke:meh eski kowit. Ke:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="841.618" endTime="938.097">
<Sync time="841.618"/>
Wa:n ne:n okseki tein tikui, ke:meh yo:n *corral**, ton kow..., ton kowyo tikui
<Sync time="846.442"/>
Pos tikuih *este** ne:n tikiliah seki ka:kahfe:nkowit,
<Sync time="851.032"/>
pos tiki..., tiki..., tikuih seki yo:n pesma ima:..., ima:y.
<Sync time="854.689"/>
Tikuih seki teswakowit, tein *varitas** tiktekih.
<Sync time="859.32"/>
Ihkó:n t'tektinemih, tiksentiliah
<Sync time="862.245"/>
wa:n ne:n ima:y ne:n *este** n' tikil..., nimitsilwia *ma..., mano** 
<Sync time="870.085"/>
tikuih ne: seki kowit moto:ka:ytia tepe:tahka:la:kowit,
<Sync time="876.872"/>
tepe:tahka:la:kowit ima:y. Ke:mah.
<Sync time="882.679"/>
Wa:n kalikximeh pos ke:meh eski kowit tikuih.
<Sync time="888.522"/>
Wa:n tai:xwi:pa:nka:yo:t no: tikuih tikiliah ne: ka:la:omikowit *o** kahfe:nkowit, tein *varitas**.
<Sync time="898.799"/>
Wa:n *este** tepe:chi:lkowit, tein mehmela:wak. Yehwa nojó:n tikuiah. [Ke:]mah.
<Sync time="910.664"/>
Wa:n ne:n ika tit..., titawi:pa:nayah n' tein kalampa ya n' *corral** kuomekat mono:tsa te:sakakuomekat, ke:mah.
<Sync time="922.516"/>
Wa:n tein ima:y ne:n *mano** tikilia:yah tata:wikkuomekat no:, ka:mpa mi:nkat kikui.
<Sync time="932.18"/>
Ika tik..., tikilpiah mi:nkat wa:n ika tikilpiah *mano** mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="938.097" endTime="940.021">
<Sync time="938.097"/>
<Who nb="1"/>
Ihko:ni.
<Who nb="2"/>
¿Wa:n mi:nkat, ton kowyo se: kikui?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="940.021" endTime="947.928">
<Sync time="940.021"/>

Mi:nkat pos yehwa ne:n ka:la:omit, tein takua:wak no:, *o** tepe:chi:lkowit.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="947.928" endTime="1017.958">
<Sync time="947.928"/>
Wa:n tet, ¿katí:n tet ne: kualtia?
<Sync time="953.63"/>
Pos n' tet pos tepe:tah *siempre** a:mo onkak s... tet tein i:n tikuih nika:n, tikihtowah tikuih para tepa:nkal, ke:meh newí:n tepe:tah onkak texkaltet.
<Sync time="963.907"/>
tikiliah, yehwa tiksentilia:yah texkaltet n' ito:ka:y, seki tet *medio** kohkostik. 
<Sync time="969.757"/>
T'sentiliah sake:ra *veinte o treinta**. T'sakah no: te:chwi:kilia *trabajo**. Komo a:mo tei pos tikte:mowah ma:ski wehka *o** tiktapa:nah.
<Sync time="979.1"/>
*Trato que** ne:sis *porque** komo sayoh kowit a:mo mikis n' okuilin ne:n tatampa mota..., moka:wati:w, 
<Sync time="984.788"/>
*porque** yeh wa:la:s kalakiki:w komo..., komo tikta:lih ne:n toni n' ika motoki:s, komo tta:lih xokot *o** tsapot *o** pahpata,
<Sync time="993.562"/>
pos yeh yehwa ne:n kitstiwi:ts.
<Sync time="995.675"/>
[K]e:mah. A:mo kimati ox ompa moka:wati. 
<Sync time="998.559"/>
[K]e:mah. Yehwa nojó:n, mm.
<Sync time="1002.621"/>
Entó:s ne: wi:tsa ya pos *seguro**. [K]e:mah.
<Sync time="1006.765"/>
*Demás** pos a:mo teh *más** keni:w, takual *más** a:mo.
<Sync time="1010.502"/>
Yehwa sah n' tsapot, pahpata, xokot, [ke:]mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1017.958" endTime="1020.853">
<Sync time="1017.958"/>
¿Komo a:mo se: kita:lilia itakual a:mo motokia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1020.853" endTime="1039.991">
<Sync time="1020.853"/>
A:mo motoki:s, a:mo. Ihkó:n sah tiki:itati:w ke:mah pero a:mo niman,
<Sync time="1028.674"/>
*hasta** ke:man yeh kinekis no: wa:la:s.
<Sync time="1031.03"/>
Ke:mah *porque** pos no: kitah n' *corral**. [K]e:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1039.991" endTime="1045.512">
<Sync time="1039.991"/>
Tikihtowa komohkó:n kita n' *corral, este** a:mo motokia. ¿Entó:s i:n *corral** ke:meh eskia tikta:tia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1045.512" endTime="1069.695">
<Sync time="1045.512"/>
*Pues** se: kita:lilia xiwit n' ahko, n' tate:n ne:pa ka:mpa tami n' kowtapech. Xiwit wa:n ne:pa no: xiwit
<Sync time="1052.775"/>
*pero a fuerza de** mokalaki:kiw kemeh nejí:n tatampa de nejí:n yetok i:n *mesitas**,
<Sync time="1057.446"/>
para a:mo pano:s ahko.
<Sync time="1059.559"/>
Wa:n nojó:n ne:n *este** tikiliah epat, yo:n kuali no: para pahti.
<Sync time="1066.506"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1069.695" endTime="1421.209">
<Sync time="1069.695"/>
¿Toni kipahtia?
<Sync time="1071.668"/>
Pos yo:n a:mo se: kikua:ya, no: se kikua:ya pero,
<Sync time="1075.73"/>
*pues** se: *señor** se: vez ne:ch..., ne:chkualtihka *porque** ke:meh yo:n name:chilia se: moahsi de se: tamahse:wtok, pos se: mo..., pos se: moikne:lia, *como que** a:mo se: *moaguantarowa** se: mowa:ntis teihsá:.
<Sync time="1088.974"/>
*Este** ne: kih..., ne:chilwia yehwa *que**, - xikyeko kihtowa *zorrillito**, yehwa kihto *español**, a:mo kihtoh epat.
<Sync time="1097.423"/>
¿Keni:w we:lik? *O** i:n nikilia, neh a:mo ke:man nikua.
<Sync time="1100.064"/>
Nikmattok *que** a:mo we:lik.
<Sync time="1102.339"/>
Kihtowa we:lik, ta: niktsoyo:nih.
<Sync time="1104.776"/>
Pos nikuah, nikwe:lilih pos *mantecado**, kualtsi:n tachihchi:w.
<Sync time="1109.732"/>
*Después** ne: ke:man tikinkuiah
<Sync time="1114.242"/>
aya:mo wehka:w e:..., *nocarnal** ne:..., iwa:n tikinkuiah wehka:wak wa:n *después** nopi:pilwa:n ya.*Apenas** tika:wkeh nejó:n *costumbre, como de..., como de diez años**.
<Sync time="1127.787"/>
*Porque** nopi:pilwa:n semi kwelitayah *porque** nikine:xtilih *después**. Katka nohne:, tik..., nankitah ya n' topi:pilwa:n de nohne:lmeh wa:n kwelitah ay te:tohtokaskeh, 
<Sync time="1135.915"/>
*este** te:..., no: kinekih weliskeh toni se: kichihchi:wa.
<Sync time="1139.815"/>
Pos *trabajo** de kitakeh de keni:w nikchihchi:wa, pe:wak yehwa:n moyo:lchika:wah ya ne:n pi:piltsitsi:n,
<Sync time="1146.803"/>
kichihchi:wayah ke:meh weli wa:n no: kinkuiah ya.
<Sync time="1151.042"/>
*Después** pe:wak kinkuih ya, *hasta** wehweyakoh. No: kwelitayah ya. 
<Sync time="1155.429"/>
*Pues** nojó:n epat, ke:meh tine:chilwia *este** toni m' pahti 
<Sync time="1159.805"/>
*pues** neh *ne:chpasa:roh** wa:n, wa:n nikuah seki, wa:n yehwa wa:n imante:kayo wa:n okseki taman ok.
<Sync time="1168.819"/>
Tepe:xi:lo:t wa:n koyo:lin wa:n tsanamets,
<Sync time="1174.263"/>
kiliah seki *plantita** ihko:kó:n.
<Sync time="1177.096"/>
Wa:n nojó:n *este** pahti para nojó:n mihmikilo:tataxis.
<Sync time="1182.867"/>
Neh nikihtowa *porque** neh *ne:chpasa:roh* wa:n *a puro Dios** nimoyo:lkuik.
<Sync time="1189.971"/>
*[Por]que** se:, se: *tiempo**, nikpiaya ke:meh ompakawí:n, ke:meh *siete, ocho años**,
<Sync time="1202.691"/>
ne:chkuik yo:n kokolis. Wa:n a:mo nitata..., a:mo, a:mo tataxis ke:meh kihtowah okseki tataxis.
<Sync time="1210.085"/>
Nitatasi wa:n nihyo:tami *hasta** niti:le:wi wa:n nitalka:wa.
<Sync time="1214.594"/>
A:m..., a:mo nikmatia ok, niwa:ltamatia ne:chpi:pi:tstokeh ihkó:n nokni:wa:n,
<Sync time="1219.753"/>
[Ke:]meh yehwa:n wehwei ya pos ne:chsenkuih, neh niwetstok wa:n nitatasi wa:n a:mo, a:mo nitaxi:kowa de n' ihyo:t.
<Sync time="1228.366"/>
Pos ki..., kitsi:ntokakeh toni n' pahti.
<Sync time="1232.875"/>
Ne:chte:molihkeh *mismo** yehwa:n nokni:wa:n.
<Sync time="1236.243"/>
Wa:n pos *de que** kite:mohkeh, kinechikohkeh nojó:n xiw..., xiwit, tepe:xi:lo:t iyo:lo wa:n inalwayo,
<Sync time="1244.855"/>
wa:n koyo:lin no: wa:n ne:n tsanamets.
<Sync time="1249.486"/>
Wa:n kite:mohkeh n' epat, nenkeh, yehwa:n ne:, aya:mo k..., aya:mo, 
<Sync time="1256.067"/>
aya:mo kichi:wa ya ne:n *trampa, nocarnal, porque** nohne:l katka.
<Sync time="1260.333"/>
Pos tehwa:n sah tikni:meh, tinohne:lmeh, neh *más** ni..., ni..., nixo:koyo:t. Nokni:wa:n seki:n i:pa..., ne: tein *nomayor**, tein ne: Xaltepec yetok, pos 
<Sync time="1268.701"/>
i:pa kipia ya ke:meh *catorce años, quince años**,
<Sync time="1272.52"/>
wa:n ne: se: *nohermana** pos *más** ya.
<Sync time="1275.891"/>
*Entonces** nojó:n, ki..., kisentilihkeh nojó:n xiwit 
<Sync time="1279.913"/>
wa:n pos nikitstok sah. Pero pos *cada ratillo** ne:chkui, nitatasi, pero nihyo:tami wa:n nisenti:le:wi wa:na:mo nikmati ok.
<Sync time="1289.446"/>
Ne:chpi:pi:tsayah ya para ne:ch..., nimihyo:kuia wa:n ne:chyo:li:xxita:nia:yah.
<Sync time="1295.185"/>
Semi fie:roh nojó:n kokolis kilwiah mihmikilo:tataxis.
<Sync time="1299.328"/>
Entó:s ki..., kisentilihkeh nojó:n x..., *planta**,
<Sync time="1303.639"/>
kimankeh, yehwa n' tepe:xi:lo:t iyo:lo wa:n inalwayo wa:n koyo:lin wa:n tsanamets.
<Sync time="1312.529"/>
Wa:n ne:n epat kite:mohkeh n' imante:kayo wa:n ne:chkualtihkeh iwki wa:n nakat.
<Sync time="1321.715"/>
Iwki nikuah. Pos nikneki ni..., nipahtis nikuah, nochi nitai:k yo:nxiwa:... xiwa:tsi:n, kip..., kipa:kkeh kualtsi:n wa:n kima..., ne:chmanilih nokni:w.
<Sync time="1331.907"/>
Wa:n ika se: *jarro** we:i, kuali tsokomo:molo:n. No: kitsi:ntokakeh keni:w nitai:s.
<Sync time="1339.382"/>
Nitaia ta:tahko *taza o** se: se: *taza**. Kualtsi:n tachihchi:w
<Sync time="1345.151"/>
wa:n de se:wia ya, tepitsi:n toto:nik ok, ki...,onkaya seki pah..., seki 
<Sync time="1351.854"/>
pahti no: nika:n Cuetzalan ne: ke:man ya *pues** kilia:yah sosalasa:nteh,
<Sync time="1357.947"/>
seki mahyá *este**, mahyá: yo:n monamaka *istaterrones granitos**.
<Sync time="1365.585"/>
Kipante:milia:yah tepitsi:n ne:n *tazahko** ne:n *remedio** wa:n *medio** tsope:ya. Ihkó:n.
<Sync time="1371.897"/>
Kilia:yah sosalasa:nteh nojó:n pahti. A:xka:n a:mo, a:mo tei ok tak.
<Sync time="1376.971"/>
Nitai:a. Miak *veces** nitai:k, pe:wak ne:chka:wtiw a nojó:n tataxis.
<Sync time="1383.502"/>
Nitatasi *pero** we:wehkatika: ya, we:wehkatika: ya,*como siempre n'segui:roh** nitai:tiw, nitai:k miak.
<Sync time="1389.707"/>
Mia:k nitai:k *hasta** ne:chna:mik.
<Sync time="1393.769"/>
*Después** pe:wak a:mo nitatasi ok.
<Sync time="1395.924"/>
Pero n'mattok nojó:n *planta** semi kuali para *remedio de** nojó:n mihmikilo:tataxis, 
<Sync time="1402.444"/>
pero a:mo tiknehnektokeh, a:mo t'te:mohtokeh, mah Dios te:chpale:wi *porque** semi fie:roh. Neh, nehwa nikmattok 
<Sync time="1407.59"/>
*porque ne:chpasa:roh**. [K]e:mah, *solamente** yehwa ne:chna:mik nojó:n tikiliah ekintsi:n *natural** nojó:n *planta**. [K[e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1421.209" endTime="1772.114">
<Sync time="1421.209"/>
Ye:wa 'te:chtapowia:ya ika a:mo kuali ne:..., mah se: ki..., kika:wa eliwis i:nkowtahnakat 
<Sync time="1429.395"/>
tein se: kikui ika i:n tahpe:wal. ¿A:koni n' teh mitstapowia:ya yo:n *o** i:pa tikmattok?
<Sync time="1435.422"/>
*Pues** neh ne:chtapowia:ya ne:n, se: *notío** katka, ompa *novecino**.
<Sync time="1441.018"/>
mono:tsaya [E]milio Juárez, *porque** yehwa:n nochi yehwa ika no: moskaltihkeh.
<Sync time="1446.437"/>
ta:tahmeh. Wa:n komo nanki..., nanki..., nankinkuih *sobrinos**, kihtowa,
<Sync time="1452.64"/>
a:mo eliwis xite:wa:ntika:n ne:n..., ne:n *este**...
<Sync time="1457.48"/>
ihkó:n kitati:w aksá: kalihtik tahtanis, a:mo.
<Sync time="1461.168"/>
Kichi:wa *mal por** yehwa i:n *cosa** kihtowa.
<Sync time="1464.029"/>
Wa:n *de veras**, se:, se: *nocuñada** katka *este**
<Sync time="1470.304"/>
ki..., kiwa:ntik se: *ipariente**.
<Sync time="1474.381"/>
Ke:meh semi no: kinkuia no..., *nocarnal**, kimpiaya n' okuilimehpero miak sake:ra *diez** kimpiaya kalihtik tawa:tsmeh.
<Sync time="1482.914"/>
ki..., *cualquier** okuilin ompa ne: sa: taahwiya:xtok de okuilnakat.
<Sync time="1487.016"/>
Ki:sato kinitak. Ah, "pos ne:chwa:ntis", kit kilia-. "Nimitskowili:s", kit kilia. "A:mo nimitswa:n..., a:mo, a:mo nimitstahtania semi xne:chwa:nti", kilia."Tine:chmakas", kit kilia, "pero nimitsixta:wili:s se: a:..., se: a:yo:to:chin imets".
<Sync time="1499.346"/>
[K]e:mah, "¿ka:nachi tnekis?"
<Sync time="1501.852"/>
Wa:n ke:meh *nocuñada** katka semi kualta:kat katka, a:mo ke:man *este** kicho:kilia:ya para teihsá te:wa:ntis,
<Sync time="1508.554"/>
entó:s kit kilia, kit kilia "kualtia". Wa:n ne:n *nohermano** a:mo etoya.
<Sync time="1513.998"/>
"Kualtia", kit kilia."Tikua:skeh", kit kilia, "ka:n ke:man tikuahtokeh, no: taman we:lik,
<Sync time="1519.923"/>
*porque** ne: kalihtik yehwa:n a:mo k..., a:mo kinte:mowah".
<Sync time="1525.013"/>
Pe:wak, kit kilia, "ta: komo tikwi:kas" kit kilia "pos x'wi:ka ya".
<Sync time="1529.495"/>
"¿Neli?" kit kilia, "ke:mah", "¿ka:nachi nehyo:n tiknekis?"
<Sync time="1532.913"/>
Kit kilia, "ka:n nimitsnamaki:ltia, ta: ampó:n *sobrarohtok**.
<Sync time="1536.458"/>
'Wi:ka sah, [k]e:mah, nimitswa:nti sah". "Xa: kuala:nis n' ta:kat". Kit kilia: "kanah, ta: nikilwi:s de ehko".
<Sync time="1544.358"/>
Pos ki..., yeh kimattok ke ki..., kinka:wte:w n' okuilimeh ahsitokeh.
<Sync time="1547.904"/>
We:no, kite:wa:ntik. Kwi:kak nojó:n *señora**, pero pos tak a:mo momakak *cuenta, este**..., ke:..., ke:ye:h yo:n,
<Sync time="1557.585"/>
ke:yeh n..., kimakak. Tak..., *caso**[casi] kimo..., motekipachoh *de que** a:mo kiwa:ntis.
<Sync time="1562.912"/>
Entó:s tio:tak ehkok ne:n nokni:w, kilia: "a:mo tikuala:nis", kilia, "nikte:wa:ntik n' nakat".
<Sync time="1571.528"/>
"¿A:kon t'wa:ntik?" "*Nopariente**". 
<Sync time="1574.169"/>
"E...," kit kilia, "a:mo x'wa:ntini, ke:yeh nehyo:n tikwa:nti, ta: [yo:]n a:mo kualtia se: te:wa:nti. "A: pero ka:n, ka:n eliwis" kit kilwia "ta: nemi kuali".
<Sync time="1583.791"/>
*Porque** nojó:n para el..., se: tein eliwisyo:t wa:n x'wa:nti nojó:n okuilin a:mo,
<Sync time="1589.485"/>
a:mo kualtia. *Hasta** nojó:n a:tawokuilimeh tikiniliah xilimeh *o pescados**, nochi *delicados**.
<Sync time="1596.653"/>
[K]e:mah. Entó:s *este kisegui:roh** ne: nokni:w ta:tachiati, ta:tachiati.
<Sync time="1604.414"/>
A:mo teh mokui, a:mo teh mokui ok.
<Sync time="1607.756"/>
Kitati *como siempre** yetok ne:n tahpe:wal iwki wa:n a:mo teh mokui.
<Sync time="1612.517"/>
*Por último** yahsik sepa, nehyo:n ne: tawetsik ne:n ka:mpa n' kowtapech,
<Sync time="1620.826"/>
mowelitstiw ne: kitstiw, wetsik, mokuik n' *armadillo**.
<Sync time="1624.961"/>
Kahsito ne:n tatampa a:mo *armadillo**, se: we:i kowa:t, na:weyak ne:n chompachiwtok[tsompachiwtok]
<Sync time="1631.278"/>
tatampa de n' *corral**. Pos soh kina:litato.
<Sync time="1636.12"/>
A:mo ki:mak. Ehkok wa:n pe:wak kahwa ya ne:n *nocuñada** ya katka.
<Sync time="1643.792"/>
"Ke at..., ke a:mo xite:wa:ntini nojó:n nakat, tikihtowa ke a:mo eliwis *mopariente** wa:n 
<Sync time="1648.983"/>
ekintsi:n nikitato se: kowat. Ekintsi:n ke:meh teh tite:wa:ntik, teh xiow xik, teh xiow xiki:xti:ti yo:n okuilin.
<Sync time="1654.807"/>
teh x'mikti:ti, neh a:mo niki:xti:s, we:i, nikmowili:to".
<Sync time="1658.934"/>
Pos a:mo yahki n' siwa:t. Pos kit kilia, "nite:wa:ntik a, ka:n wel nikahwati ika, ta: neh..., motahtani.
<Sync time="1665.644"/>
Pos iwki a " kit kilia, "xika:wa ya". "Pero, ¿ke:niw n' chi:wati? Pos mokuitoyah, wa:n *solamente** yehwa n' tikwa:ntik wa:n a:mo teh mokui ok".
<Sync time="1675.132"/>
Pos, pos kihtowa *que siempre** kikua:tahtatsi:nih, kima:k *por medio de** yo:n te:wa:ntik.
<Sync time="1682.146"/>
Kuala:nik nokni:w *porque** pos yehwa ya ne: sa: achi mokualtia ne:n kowa:t, kahsito tatampa ne:n, aktok ka:mpa n' kowtapech
<Sync time="1689.887"/>
Wa:n *hasta** de yehwa yo:n moka:w se: *recuerdo** nojó:n neli, 
<Sync time="1693.755"/>
chi:wi neli *por eso** a:mo..., nikihtohtok ekintsi:n tein neli, a:mo, a:mo soh nik..., niknemilia sah, 
<Sync time="1699.685"/>
ta: *kipasaroh** no..., *nocuñada** katka kite:wa:ntik wa:n nokni:w *kipasaroh**, kahsik n' ka:mpa *trampa** nojó:n okuilin.
<Sync time="1707.073"/>
Wa:n yehwa ya no: ne:chilwih "ke a:ah, *de veras que** a:mo kualtsi:n" kihtowa, "nojó:n okuilimeh tikinkuis *carnal**" kihtowa,
<Sync time="1714.6"/>
"weli pero xikua:ka:n sah, namehwa:n sah, xikua:ka:n sah.
<Sync time="1719.595"/>
[K]e:mah. Ke:meh i:n tikni:meh timowa:ntih" kihtowa, "pos timomattokeh ke...." 
<Sync time="1724.802"/>
A:mo semi a:kin semi telchipa:wak ta:ltikpak pero mah *siempre** se: momaka *cuenta, regular**.
<Sync time="1730.474"/>
[K]e:mah. Iksá: ne: nokni:w siwa:t
<Sync time="1735.218"/>
nopi:pilwa:n kininkuih *pájaros**, *porque** yehwa:n *kiseguirowah** wikih
<Comment desc="a lo mejor quiso decir yowih"/>
 iksá: kinte:mo:tih *pájaros***o** kahsi *este, armadillo**,
<Sync time="1742.199"/>
kiwa:ntih wa:n ka:n teh *kimpasarowa porque** ke:yeh *mocuidarowa nohermana** tak.
<Sync time="1748.432"/>
Ke:mah, *porque** kikne:liah n' ina:wi. Moliah, tikwa:ntitih toa:wi, [mah] mochihchi:wili.
<Sync time="1753.653"/>
Kwa:ntih wa:n a:mo teh *kimpasa:rowa**, ke:yeh, *mocuidarowa**.
<Sync time="1757.036"/>
Pero tein a:mo, niman. Niman kine:xtia ton *cosas**, a:mo moneki se: kilwi:s, ni[o:]n, ni[o:]n keni:w ok. Iwki nojo:ni, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1772.114" endTime="1777.707">
<Sync time="1772.114"/>
¿Wa:n ekintsi:n *como siempre** kichihchi:wah n' tokni:wa:n ne:..., i:n kowtahpe:wal oso kelka:wtiwih ya?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1777.707" endTime="1816.81">
<Sync time="1777.707"/>
*Pues** newí:n kowtah ke:mah, *como siempre**,
<Sync time="1781.177"/>
pero a:mo *igual** ok *porque** seki ekintsi:n miak, nankitah ya miak *este malos** nemih.
<Sync time="1786.95"/>
Ihkó:n pano:tiki:sah kitah sah wa:n *cuando** yowak a, *kimachetearo:tih**. kiwehwelowah. 
<Sync time="1794.623"/>
Pero *demás** welih, newí:n welih pos tein se: kimattok keni:w se: kichihchi:wa se: kichihchi:wati:w pero, 
<Sync time="1800.776"/>
pos te:pihpiah ya. Komo a:mo yowak kit kiki:xti:tih n' okuilin.
<Sync time="1804.726"/>
Se: n' kikuiti:w wa:n tein *dueño de n' trampa** a:mo *kitocarowa** ok.
<Sync time="1808.727"/>
Wa:n ne: ke:man katka, a:mo. Ke:mah ihko:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1816.81" endTime="1881.735">
<Sync time="1816.81"/>
¿Wa:n teh tikine:xtilia ke:meh i:n a:man pi:pil mah kichihchi:waka:n?
<Sync time="1821.228"/>
A: pos ta: nopi:pilwa:n welih, welih, *hasta** kinemilia:yah i:n a:xka:n nejín i:n junio tamik, tikchihchi:waskiah *trampa**.
<Sync time="1830.673"/>
Pero monemiliah, moka:wiliah, pos teh titatachiati:w *hasta** ne: wehka.
<Sync time="1836.522"/>
Kihtowa:ya se:, ke:mah, nia:s. Yowa:k nihsas wa:n nia:s.
<Sync time="1840.447"/>
Tikua:skeh n' okuilin, pos, pos ta: kimattokeh keni:w se: kichihchi:wa, e..., tikine:xtilihkeh ya. A:mo teh molwiah. 
<Sync time="1847.005"/>
Ehkoh yehwa:n *mismo** kichihchi:wah, kitehtekih, kitipampilowah, kiwa:tsah
<Sync time="1852.12"/>
[wa:n] etok, etok a n' tapalo:l, [k]e:mah, a:mo teh molwiah.
<Sync time="1856.425"/>
Okseki pi:pil a:mo, a:mo kimatih *porque** a:mo kinine:xtiliah inte:iskaltihka:wa:nwa:n a:mo kitsi:ntokah 
<Sync time="1862.08"/>
keni:w nojó:n mochihchi:was pero demás pos kihtowah miaknochi n' *cosas** tiweliskeh pero mah yeto a:koni n' te:chi:xyeka:nas, 
<Sync time="1868.927"/>
keni:w n' te:chmachti:s para tiweliskeh.
<Sync time="1871.074"/>
Nochi ihko:ni n' *cosas**, a:mo a:kin, a:mo a:kin i:pa weli n' ta:ltikpak *lo que** tein onkak. Ke:mah, ihko:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1881.735" endTime="1980.222">
<Sync time="1881.735"/>
Taká:n tikpia *este** teihsá: *más** ok tein tite:chtapowi:s de i:n kowtahokuilimeh?
<Sync time="1887.786"/>
*Pues sólo** ne: name:chilwia ne:n xo:pamike:l a:mo wel se: kimahse:wa.
<Sync time="1895.217"/>
Wa:n ne:n kuekti a:mo no: kualtia para se: kimahse:was.
<Sync time="1900.312"/>
Yo:n kiliah a:itskuinti a:mo no: kualtia para se: kimahse:was.
<Sync time="1905.292"/>
Ne:n kiliah kosama:lo:t a:mo no: kualtia para se: kimahse:was *porque** yo:n no: mokui ne:n itech n' tahpe:wal
<Sync time="1913.093"/>
wa:n ne:n takuakuilo:t. Takuakuilo:t oksé: wa:n takuatsi:n no: oksé:,
<Sync time="1920.009"/>
yo:n a:mo no: *servirowa** para se: kimahse:was.
<Sync time="1923.06"/>
Wa:n no: n..., kiliah *este, onza real**, yo:n kihtowah seki we:lik,
<Sync time="1928.076"/>
pero a:[i]t ox mela:w. *[Por]que** tehwa:n a:mo ke:man, a:mo ke:man tikuikeh 
<Sync time="1933.361"/>
pero tikini:xmatkeh ne: Ehkatla:n se: *tiempo** titekititoh wa:n se: *amigo** ompa kinkuik to:naya:n.
<Sync time="1940.518"/>
Wa:n kihtowa *que** yeh a:mo te:ka:wah mah se: *kinicercaro**, te:tsikui:nka:wiah te:kuah komo a:mo tikima:k.
<Sync time="1947.704"/>
A:mo wehwei:n, *pesarowa como de cinco kilos, cuatro kilos** sah.
<Sync time="1953.962"/>
Pero kihtowa komo timahchi:w mitstokaskeh wa:n mo..., mitskehkehtsomaskeh kihtowa.
<Sync time="1959.425"/>
A:mo te:ka:wah. Seki o..., seki okuilimeh tamat..., tamat..., tamantikeh sah, *medio** nextikeh. [K]e:mah.
<Sync time="1967.624"/>
Yehwa:n yo:ni pero okseki de n' tein name:chmakak *nombre**, we:lkeh, we:lkeh, [k]e:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1980.222" endTime="1984.318">
<Sync time="1980.222"/>
¿Tikmattok keni:w ne:n kinchihchi:wah i:n tein we:lkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1984.318" endTime="2228.594">
<Sync time="1984.318"/>
Ke:mah. Pos ne:n *armadillo** pos ke:meh ne: ..., n..., kihtowa:ya ye:wa ne: *señora** we:lik a:ko:loh *o mole**.
<Sync time="1996.413"/>
Pero se: yehwa name:chilia *nocuñada**, yeh kichihchi:waya *tamales de mole**, no: we:lik ki:saya.
<Sync time="2005.384"/>
*Igual, igual** ne:n *tlacuache, pues** no: we:lik yeh a:koloh, chi:lposo:n.
<Sync time="2014.354"/>
Pero ne: ke:man *este**, se: *señor** ompa ne:pa *tovecino, difuntito** ya no:, ka:mpa *Dios** kipia,
<Sync time="2020.648"/>
tikpale:wihkah titekititoh, tio:tak a, i:pa
<Sync time="2024.964"/>
kihtowa, tiowih ok kihtowa, kalihtik, titai:tih sake:ra kahfe:n.
<Sync time="2028.275"/>
Tiahkeh, te:chilia ne:..., titai:keh n' kahfe:ntsi:n wa:n tikitah mokuehmolowah, kikehketsah ne: *cafecito, mesas, sillas**,
<Sync time="2038.044"/>
tikitah kwa:lkuih ya s..., ika *bandejas**, ihkó:n tatahko *de mesas, puro tamales**.
<Sync time="2045.159"/>
Kihtowa xik..., "mowa:ltoki:ka:n ya nika:mpa" kihtowa "tikua:tih se:, se: taxkaltsí:n".
<Sync time="2050.893"/>
Tikiliah "we:noh". Pos tio:tak ya, pos ne:n ke:meh titekititoh pos neli ti..., ti..., *de la mera** tikele:wiah n' taxkaltsí:n.
<Sync time="2058.017"/>
Entó:s timota:li:toh, tikuikeh ya seh se:.
<Sync time="2062.03"/>
"Pero mah semi name:chili" kihtowa, "i:n a:mo namokaya:waskeh", kihtowa "*este, tamales de** pitsot *o de** pio.
<Sync time="2068.417"/>
De t..., de takuatsi:n" kihtowa. "'Yeko:ka:n" kihtowa "ox we:lik.
<Sync time="2072.929"/>
Neh i:pa nikua:ni" kihtowa. Tikilwiah "we:noh".
<Sync time="2077.167"/>
Pos *sie[mpre]** tikuahkeh pero a:mo semi *igual** ke[me]h pitsot, oksé: *sabor**, [k]e:mah.
<Sync time="2084.04"/>
*Medio** xo:kihya:k ki:sak nojó:n *tamalitos** pero de timaya:nayah pos tikuahkeh, ta: chihchi:wtok kuali, n' ka:n nikihto:s taman.
<Sync time="2091.885"/>
Yehwa no:[jó:]n..., we:lik no:.
<Sync time="2094.377"/>
Ora ne:n *este** m' pe:soh pos no: we:lik chi:lposo:n, we:lik a:ko:loh. [K]e:mah.
<Sync time="2103.442"/>
Ihkó:n nojó:n. Ma:pachin *igual** no: a:ko:loh kichihchi:wah, chi:lposo:n. Se: kikua ya. 
<Sync time="2110.61"/>
[Ke]mah mah kualtsi:n tawa:ts *o regular** tawa:ts, kualtsi:n ki:sa n' tapalo:l.
<Sync time="2116.061"/>
Wa:n tein we:i de mela:w, neli mante:kayoh, we:lik kualtsi:n, mm.
<Sync time="2122.524"/>
*Porque** ne: k..., ne: ti..., ne: ke:man kikuika se: *nomuchacho** se: takuatsi:n a:mo ke:man iwki tikuih,
<Sync time="2128.498"/>
*pesaroh como diez kilos**.
<Sync time="2131.537"/>
We:i, we:i n..., we:i *hasta** ihko:ni n' i..., n' ikechko n' *tacuache** kehkoltih kalihtik. [K]e:mah.
<Sync time="2140.015"/>
Nemia, ne: ke:man ya, a:mo, a:mo *apenas** ok, nemia ok *noseñora** katka.
<Sync time="2144.749"/>
Ehkok wa:n kichihchi:w n' imomá:n, wa:n, pero tila:wak de mante:ka kipia ya. [K]e:mah.
<Sync time="2151.508"/>
Pero neli ke:meh nikihtowa tikua:yah *este** chi:lposo:n, a:ko:loh.
<Sync time="2156.33"/>
Ora, ma:pachin, *lo..., igual, lo mismo**, a:ko:loh *o** chi:lposo:n.
<Sync time="2161.234"/>
[K]e:mah. Yehwa:n yo:ni ihko:ni se: kinimahse:wa, mm.
<Sync time="2168.098"/>
Wa:n se: kichi:pa:wa pos ke:meh kihtoh ne: *señora**,
<Sync time="2173.013"/>
ihkó:n se: kichichinowa. Pero n' kowtu:sa:n a:mo, yehwa a:mo se: kichichinowa.
<Sync time="2179.024"/>
Yeh ika a:toto:n *porque** semi yema:nik. Kualtsi:n ki:sa ika n' a:toto:n ne:n nochi n' i..., itake:n.
<Sync time="2189.366"/>
Chipaktsí:n moka:wa pero kualtsi:n chipa:wak, chipa:wak.
<Sync time="2193.468"/>
Mah se: ki..., mela:wak ema:nik, telema:nik ke:meh pitsomante:ka. [K]e:mah.
<Sync time="2201.461"/>
Mela:w weli:k. Nikmattok *porque** tikin..., tikinkuikah no:, mm.
<Sync time="2208.188"/>
Motki n' tu:sah pero oksé: *color** mm.
<Sync time="2213.15"/>
Yehwa nojó:n, *demás** okseki pos a:mo teh *más**, 
<Sync time="2217.11"/>
name:chilwih ya de katí:n tein se: kimahse:wa, keni:w, katí:n tapalo:l 
<Sync time="2222.487"/>
wa:n tein a:mo se: kimahse:wa no: name:chilwih ya kati:nkeh, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2228.594" endTime="2233.011">
<Sync time="2228.594"/>
¿Tiki:xmattok se: okuilin kiliah *marto**?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2233.011" endTime="2251.122">
<Sync time="2233.011"/>
*Marto**..., ¿a:mo yehwa n' a:itskuinti?
<Sync time="2245.052"/>
A:mo niki:xmati. Yehwa a:mo niki:xmati.
<Sync time="2247.508"/>
Yeh ika a:mo name:chto:ka:ytilia, [k]e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2251.122" endTime="2257.894">
<Sync time="2251.122"/>
*Este**, taká:n *este** tiki:xmattos oksé:, oksé: okuilin, ¿nochi a n' okuilimeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2257.894" endTime="2324.776">
<Sync time="2257.894"/>
Pos de kowtahokuilimeh *sólo** ne:n chechelo:t, no: kowtahokuilin no: yo:n pero yo:n nemi kuoma:pan.
<Sync time="2266.164"/>
[K]e:mah, yo:n yeh ika motekipanowa ke:meh tehwa:n no:, sintsí:n, ihkó:n, tsapotsí:n, pahpatatsi:n.
<Sync time="2272.412"/>
San tein a:mo kowtetsí:n ika motekipanowa no:.
<Sync time="2275.4"/>
[K]e:mah yo:n no: we:lik, pero yo:n yeh we:lik, pos se: ki:xtilia ne:n itake:n.
<Sync time="2282.226"/>
[K]e:mah, a: yo:n a:mo se: kichichinowa, mm.
<Sync time="2287.271"/>
[K]e:mah, *porque** n'mattok neh *porque* se: *nomuchacho** kipia *catorce años** semi kiwelita para kinkuis.
<Sync time="2295.039"/>
Kinima: ika *charpe o** ika se: tepostatopo:n nikpia, wehka sah n' kinimpantamo:ta.
<Sync time="2300.529"/>
wetsitih. We:no yehwa kinin..., kinin..., kininma: *porque** kihtowa ke semi *dan..., dañosos**, kihtowa "ki..., ki..., kikuah" kihtowa "e:lo:t".
<Sync time="2312.703"/>
"Wa:n e:lo:t" kihtowa "pos a:mo no: tik..., tiknekih tika:wili:skeh" kihtowa, 
<Sync time="2316.807"/>
"*mejor** mah mikika:n" kihtowa. "Pero a:mo tamiskeh ke:man", nikilia, "ta: miakeh". Ihko:ni, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2324.776" endTime="2329.339">
<Sync time="2324.776"/>
Wa:n okseki okuilimeh, ¿tikmattok toni ika ne: motekipanowah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2329.339" endTime="2589.07">
<Sync time="2329.339"/>
*Pues** ne:n *armadillo** kinte:mowa yo:n tikiliah okuiltsitsí:n ta:..., ta:..., ta:li:xko mochi:wah, itech kuopalak seki, 
<Sync time="2341.313"/>
ne: kiniliah nextekuilimeh. *Pero, pero** ke:meh eski okuiltsitsí:n mointe:molia tahtachkuatinemi.
<Sync time="2347.965"/>
Yehwa yo:n wa:n nexkihit, yehwa yo:n semi itakual.
<Sync time="2352.73"/>
Nexkihit ka:mpa onkas a:mo kika:wah.
<Sync time="2356.225"/>
Wa:n yo:n semi a:mo, a:mo ki..., teh keni:w keni:w *más** kikuas *solo** yehwa, 
<Sync time="2361.6"/>
okuiltsitsi:n kinte:mos ka:mpa tapala:ntok, tahtachkuas 
<Sync time="2365.166"/>
*o** komo kuopalak ki..., kwehwelo:s wa:n kahsis yo:n itakual.
<Sync time="2369.245"/>
Yehwa n' ika nemi wa:n yehwa nexkihit.
<Sync time="2372.591"/>
Wa:n ne:n *este** n' pe:soh,
<Sync time="2376.895"/>
yehwa:n kite:mowah miak taman, pahpata *o** 
<Sync time="2382.033"/>
yo:n *papaya cimarrón o** ma:ski tein we:lik kitoka:h newí:n tokni:wa:n de Ehkatla:n, a:mo *kintocarowa** ok.
<Sync time="2389.13"/>
*O** yo:n *sandías** yo:n tikitah iksá: kininemi:lti:kih, ompa newí:n kipiah.
<Sync time="2394.489"/>
Komo a:mo niman kikuitoh, kahsiti:wih taihtikoyo:ni:l a.
<Sync time="2399.061"/>
*O** ayohmeh tein i:pa ayohmeh de nejí:n *original** tikiliah a:xka:n.
<Sync time="2404.975"/>
*Este** a:mo, a:mo wel onkaskeh ok, a:mo kinka:wah.
<Sync time="2409.402"/>
Yowih yehwa:n yo:n, kinkuah. Yehwa n' kikuah ne:n *papaya cimarrón o** tein kuali wa:n ne:n pahpata,
<Sync time="2420.489"/>
wa:n yehwa n' *sandía o** ayohwachmeh.
<Sync time="2424.802"/>
A:mo kika:wah komo kowte:noh newí:n kita:liah tokni:wa:n.
<Sync time="2428.603"/>
Wa:n tehwa:n no: tik..., te:chchi:wilihkah se: *vez**,
<Sync time="2431.962"/>
pos a:mo no: sepa tik..., tikinto:kilihkeh ok *porque** 
<Sync time="2435.422"/>
pos kihtowa ne: nokni:w "soh tika:..., tika:watih para okuilimeh
<Sync time="2439.476"/>
pos tak ma:ski mah tikele:wihtoka:n ya" kihtowa.
<Sync time="2442.019"/>
"Tikowaskeh ya komo tikele:wiah kasá: tikitah", kihtowa.
<Sync time="2445.246"/>
Entó:s yehwa yo:ni n' kikuah yehwa:n pe:sohmeh.
<Sync time="2448.404"/>
Nojó:n a:makowtet, tetsapokowtet, ti:ltsapot,
<Sync time="2454.913"/>
kowtsapot. Yo:n miak taman kikuah.
<Sync time="2458.31"/>
Yo:n ta:lpan, ta:lpanehnekinikahtso:t.
<Sync time="2463.802"/>
¿Ox tiki:xmati tehwa:tsi:n yo:n tikiliah ta:lpankahtso:t? Ta:lihtik mochi:wa pero a:mo ye:kwe:lik,
<Sync time="2470.214"/>
tikiliah *cimarrón**. Yo:n kichkuah mas:ki se:, se: *cuarenta centímetros de** wehkatan, kichkuah
<Sync time="2480.055"/>
*hasta** kahsiskeh. A:mo x'mati ke:ni:w ki..., kihnekuih tak ka:ni n' to:ktok.
<Sync time="2485.075"/>
*Porque** se: *lugar** ne:pa ni..., se: *tiempo** ntato:kak ta:l de Ehkatlá:n wa:n semi on..., semi onkaya,
<Sync time="2491.14"/>
wa:n *después** momattkeh, pos pe:wak yowih wa:n ne:chkualia:yah noe:lo:w.
<Sync time="2499.011"/>
Pos tikitayah *después de que** a:mo titatokkeh ok,
<Sync time="2502.747"/>
pero ka:nachi *hoyos** kichi:wkeh. 
<Sync time="2505.804"/>
Kichkuah *hasta** ka:mpa weli wa:n kitetexo:tih n' kamoh wa:n mosiowtiah, pero ke:meh istiyehkeh tak a:mo, a:mo no: siowih.
<Sync time="2513.788"/>
*Trato que** kikua:skeh ne:n intakual.[K]e:mah, yehwa nojó:n kikuah.
<Sync time="2518.436"/>
Nojó:n miak taman kikuah m' pe:sohmeh.
<Sync time="2521.279"/>
*Igual** ma:pachin, yo:n no: *igual**.
<Sync time="2524.522"/>
Wa:n *mismo igual** n..., kikua nochi yo:n *cosas**, mm.
<Sync time="2528.653"/>
Pero ne:n a:itskuinti yeh *solamente** xilimeh.
<Sync time="2538.493"/>
Ke:mah, kinte:mo:s a:taw xilimeh, nentinemis a:taw wa:n yehwa yeh n' ika motekipanowa, xilimeh, 
<Sync time="2547.873"/>
*porque** kalaki a:ihtik. Ihkó:n kinte:mowa a:ihtik, panki:sa, sepa pankalaki, pa:nki:sa, sepa pankalaki wa:n kinahsi xilimeh, kikua:s ne: paniá:n.
<Sync time="2555.744"/>
Ihko:ni, kiliah..., *por eso** kiliah a:itskuinti.
<Sync time="2559.822"/>
[K]e:mah. Pero ne:n kue:kti yeh *solamente** kinki:tski:s *pollitos**,
<Sync time="2569.257"/>
kinkua:s wa:n ti:ltsapot. Yehwa yo:n semi itakual yehwa. [K]e:mah, yehwa yo:n, kue:kti.
<Sync time="2579.486"/>
Wa:n ne:n *este** n..., ¿okseki katí:n okuilin nimitstapowih?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2589.07" endTime="2590.12">
<Sync time="2589.07"/>
Ma:pachin.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2590.12" endTime="2729.379">
<Sync time="2590.12"/>
Ma:pachin yeh *lo mismo** kik..., tamahse:wa ke:meh m' pe:soh.
<Sync time="2593.54"/>
Kikua:s ne:n pahpata, kikua:s ne:n *papaya**, kikua:s ne:n.... Yeh a:mo, ye:h a:mo kikua ne:n kahtso:t *cimarrón**, yeh....
<Sync time="2604.071"/>
Ma:pachin no: *igual** ke:meh pe:soh, kikua:skeh n' e:lo:t.
<Sync time="2607.009"/>
*[Por]que** m' pe:sos[pe:sohmeh]] semi kikuah n' e:lo:t, *hasta** sinti. 
<Sync time="2610.449"/>
*Igual** ma:pachin kisa:sakas n' e:lo:t ka:mpa mahxili:s[moahxili:s] kikua:s wa:n yehwa n' ti:ltsapot
<Sync time="2617.339"/>
mote:moli:s ma:pachin. K]e:mah, 
<Sync time="2620.974"/>
[ko]mo wehkapan yeh a:mo kimowili:s wehkapan, ompa nentos wa:n ki... *[a] fuerza que** kikua:s.
<Sync time="2625.796"/>
Yo:n a:makowtet *igual**.
<Sync time="2629.017"/>
*Porque** nikmattok *porque** ne:chilia:yah nopi:pilwa:n wa:n ika nem..., nemih. 
<Sync time="2633.719"/>
*Bueno** ekintsi:n a:mo yowih ok *porque** pos miak, miak *delicado** onkak ekintsi:n. Se: xiwit ya:yah ok.
<Sync time="2641.637"/>
Nikmattok toni nojó:n itech kinahsiah wa:n ne:chilwia:yah.
<Sync time="2645.528"/>
*Hasta** yehwa:n molwi:ayah, ompa i:n onkak, tiowih *porque** ompa tikinahsiti:wih.
<Sync time="2650.581"/>
Kihtowah kinahsiah sake:ra *treinta o veinte o, o cuarenta** okuilimeh itech se: tein we:ikowit ahko.
<Sync time="2660.815"/>
Pos kikuiah sake:ra se: *o** o:me, wi:tseh ya.
<Sync time="2664.643"/>
Wa:n moka:wkeh *porque pues** tikita ya, miak *de malas** mochi:wa. A:mo no: nikinselih ok.
<Sync time="2669.988"/>
Para toni namoka:wati:wih ne: owihka:n, *después** neh ne:chtahtakolti:skeh.
<Sync time="2674.343"/>
A:mo yowih ok.
<Sync time="2675.916"/>
[K]e:mah, iwki kihtowah ke kikuah ti:ltsapot,
<Sync time="2679.837"/>
kikuah a:makowtet, e:lo:tah, ihkó:n ompa ne: kinahsih, mm.
<Sync time="2688.33"/>
Wa:n takuatsi:n yeh toni n' kikua?
<Sync time="2690.99"/>
Pos yeh kikua pahpata
<Sync time="2693.901"/>
wa:n no: kin..., kininki:xtia m' *pollitos** kasá: kaltsi:ntan kinahsi, k[e:m]eh i:n kalan kochih no:, no: kiniwi:ka.
<Sync time="2701.3"/>
N' takuatsi:n kikua pahpata kikua:s *este**..., yehwa n' *pollitos**.
<Sync time="2709.226"/>
*o** teihsá: mahxili:s san tein a:mo ya no: *porque** pos a:mo, a:mo no: onkak *más** intakual yehwa:n, *de tanto** no: miakeh ya, mahyá: tehwa:n monechikohkeh ya.
<Sync time="2718.758"/>
Pos sanipa no: yowih ya, wehka ki:sah ya. *Por eso** yowih *hasta, hasta** kaltsi:ntan ya *porque** pos kinahsih *pollitos**. [K]e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2729.379" endTime="2773.503">
<Sync time="2729.379"/>
Ye:wa tikihtowa:ya *este** o:me taman ne:n takuatsitsi:n. Se: takuatsi:n wa:n se: ne: tikihtowa:ya *este** e..., nikelka:w keni:w ne:n tiko:nto:ka:ytih, ¿keni:w se: kini:xmati?
<Sync time="2742.499"/>
Takuakuilo:t yeh tsi:tsikitsi:n.
<Sync time="2745.081"/>
Wa:n takuatsi:n tein we:i, yeh we:i wa:n yehwa:n no: o:me tamameh.
<Sync time="2749.038"/>
*Casi** e:yi tamameh de por nochi.
<Sync time="2751.742"/>
Takuatsi:n tein we:i tikilwiah nextiktakuatsi:n.
<Sync time="2756.387"/>
*mexicano**, wa:n tein achi tsiktsi:n tikilwiah ti:ltiktakuatsi:n. Ke:mah.
<Sync time="2762.633"/>
Wa:n takuakuilo:t yeh *más** nohne:l pero yeh a:mo se: kimahse:wa, [k]e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2773.503" endTime="2816.571">
<Sync time="2773.503"/>
Wa:n pe:sohmeh, ¿no: miak tamameh *o** i:pa se: taman sah?
<Sync time="2776.53"/>
*Este** yehwa:n o:me tamameh, a..., e:yi tamameh.
<Sync time="2780.299"/>
pero n' *color**, pero *nombre** tein wehwei:n ise:lpe:sohmeh.
<Sync time="2786.359"/>
Yehwa:n a:mo miakeh ay mowi:kah, sake:ra o:me:n *o** na:wi:n wa:n yehwa ya.
<Sync time="2791.581"/>
Wa:n tein, tein tsikitsitsi:n,
<Sync time="2797.082"/>
tein wehwei:n nika:n *i:xkua:rayados**, se: *manchadita** kipiah.
<Sync time="2801.603"/>
[K]e:mah. Wa:n tein tsikitsitsi:n yehwa:n miakeh ay mowi:kah.
<Sync time="2805.615"/>
Mia:keh, a:mo se: sah *o** o:me, e:yin, yehwa:n miakeh, nohne:lmeh, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2816.571" endTime="2820.031">
<Sync time="2816.571"/>
Okseki okuilimeh tein tikini:xmattos, ¿i:pa yehwa:n sah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2820.031" endTime="2873.39">
<Sync time="2820.031"/>
*Pues**, ne:n takuatsi:n nimitsilwih ya no:, takuakuilo..., e:yi taman.
<Sync time="2831.31"/>
Pe:sohmeh no: nimitsilwih ya, no: o:me tamameh.
<Sync time="2834.711"/>
Ma:pachimeh yehwa:n no: o:me tamameh,
<Sync time="2837.896"/>
yetokeh no: n' tein tsiktsitsi:n, yetokeh no: wehwei:n.
<Sync time="2841.11"/>
Kiliah, tikiliah nehyo:n *español, tejon [tejón] solo**
<Comment desc="Aquí el narrador está hablando del tejón grande que anda solo cuando tendría que hablar del mapache, pues anteriormente menciona que los mapaches, al igual que los tejones, también se dividen en dos grupos: grandes y pequeños."/>

<Sync time="2845.626"/>
acha..., a:mo, a:mo, ¿ke:niw nopi:pilwa:n kito:ka:ytiah? Yehwa:n kimattokeh.
<Comment desc="En esta frase el narrador parece que quiere corregir su error al confundir el mapache con el tejón, puesto que enfatiza que no sabe cómo se llama, pero que sus hijos sí lo saben. Esto indica que se está refiriendo al mapache grande"/>

<Sync time="2849.581"/>
*Más** wehwei:n, [k]e:mah, *porque** seki:n nohne:lmeh.
<Sync time="2853.723"/>
Wa:n yehwa:n oksé: *color**, a:mo ke:meh pe:soh.
<Sync time="2856.755"/>
Yehwa:n mahyá: *medio** nextikeh. [K]e:mah.
<Sync time="2863.064"/>
Pos oksé: okuilin niki:xmati *sólo** n' tu:san, [k]e:mah, pero yeh a:mo nemi paniá:n de n' ta:l, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2873.39" endTime="2875.72">
<Sync time="2873.39"/>
Wa:n yo:n a:mo we:lik.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2875.72" endTime="2919.532">
<Sync time="2875.72"/>
Pos a:mo we:lik *pero señor** tein nimitsilia ne:chik..., ne:chkualtihka ne:n epat, ne:n nakat de n' epat, kihtowa kikua:ya.
<Sync time="2885.26"/>
*Pero demás** newí:n tehwa:n a:mo a:kin tik..., ihkó:n tikin..., iksá: tikinkuih, 
<Sync time="2890.781"/>
*pero** a:mo no: wel tikua:skeh *porque** tikimpahwiah *porque malos**.
<Sync time="2894.372"/>
A:mo, a:mo a:kin tik..., nikaki ne:pa kikua tu:san.
<Sync time="2898.427"/>
Wa:n ihkó:n timolwiah, mm, kih..., timolwiah, ¿tikua:s n' tu:san?
<Sync time="2905.847"/>
Kihtowa a:mo, *de que** a:mo ke:man nikua, a:mo nikua:s. Nikua:s tein i:pa n'mattok we:lik.
<Sync time="2911.458"/>
Ihko:ni nojo:n, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2919.532" endTime="2925.102">
<Sync time="2919.532"/>
*Pues, este** ¿a:mo tikelna:miki ok teihsá: *más de** okuilimeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2925.102" endTime="4025.838">
<Sync time="2925.102"/>
*Pues, de** okuilimeh a:mo, pero** ne:n de n' epat a:mo no: nikmati toni nojó:n yehwa n' ika motekipanowa.
<Sync time="2935.409"/>
[K]e:mah, a:mo nikmati yo:n, para toni name:chkaya:was.
<Sync time="2939.507"/>
Pos n' tu:san name:chilwih ya keni:w nojó:n yeh motekipanowa, pero ne:n....
<Sync time="2946.82"/>
pos a:mo teh *más** ok para oksé: n' taman de okuilimeh *sólo de** a:taw sepa pero oksé: taman ya, a:mo ke:meh ton to:nal nikpano:lti:ko nika:n namowa:n, okseki.
<Sync time="2958.198"/>
Wa:n ekintsi:n okseki.
<Sync time="2962.124"/>
Ke:mah, pero para niktami:lti:s nejí:n tahto:lmeh name:chilwi:s, xa: ke:meh se: *hora**, mm.
<Sync time="2969.38"/>
Pero komohkó:n na:me:chilwia. *Pues** ne: ke:man ki...,
<Sync time="2975.146"/>
neh ni:xpeta:n wa:n nikinitak ok, nehwa a:mo nikchi:wak ok. Kinte:mowa:yah xilimeh,
<Sync time="2981.739"/>
seki tik..., seki kilia:yah ika *trampa** to:naya:n
<Sync time="2986.155"/>
wa:n seki kinte:mowa:yah ika yowal.
<Sync time="2990.53"/>
Wa:n a:mo kikuah *lámpara** n' ta:tahmeh ta: kikuiah kanti:l.
<Sync time="2994.53"/>
A:mo tiki:xmatiah yo:n *lámpara**, a:mo tiki:xmatiah *este** i:n tein a:xka:n onkak tane:x.
<Sync time="3001.122"/>
Okseki. *Pues lo...,** ekinika nojó:n *trampa** kit kichi:wayah,
<Sync time="3007.434"/>
nemih ok tein nojó:n kichi:wayah. *Pues** tehwa:n tikitayah wa:n
<Sync time="3013.148"/>
*nojefecito** katka ke:meh i:pa nitamattok a ki..., *kienca**..., kinintekowa:ya, ki:xmattoya n' a:kin kin..., kinkuia nojó:n xilimeh.
<Sync time="3025.5"/>
Ihkó:n panowa:ya, de ya..., e:waya de nika:n San Miguel, ya:ya para ne: tani.
<Sync time="3029.352"/>
Ya:ya, *pariente**, *pariente**. ¿Tikinkuiti xilimeh? Ke:mah.
<Sync time="3033.874"/>
¿Tikinkui:s? Ke:meh ki:xmattoya ya.
<Sync time="3036.913"/>
Wa:n de n' *palomas**, no: mokalakia:ya se: tokni:w, no:, no: kinkuia semi, no: kitekowilia:ya.
<Sync time="3044.028"/>
*Todavía** name:chilia de nojó:n xilimeh pos kilwia, "¿ka:nachi tikneki?"
<Sync time="3050.075"/>
"Pos neh kuali nimitstahtani:s ke:meh n'nekis, pero a:mo n'mati ox tikinkuis".
<Sync time="3053.414"/>
"Ke:mah, ta: niow nikinkuiti a:mo niow soh ni..., nikinitati".
<Sync time="3057.775"/>
Kwi:ka, yo:wi kwi:ka ne:n se: *bolsita** kichihchi:wa mahyá: ma:tat,
<Sync time="3063.979"/>
wa:n ompa ne: kinte:mohtahsi para kinkuis, ompa kite:mohtahsi itech n' a:me:yalmeh nejó:n tikiliah kua:poye:kxilimeh.
<Sync time="3071.421"/>
Wa:n kwi:ka se: ma:tat wa:n mochi..., mowihwi:ka ompa ne:.
<Sync time="3077.704"/>
Wa:n ompa ne: ki..., ke:meh ompa de ika tekitia pos ompa kie:waya se: *garrocha** we:i, sake:ra de ..., sake:ra de ma:kui:l *vara o** sake:ra de chikua:se:n *vara** de weyak.
<Sync time="3089.234"/>
para nojó:n *trampa pues** ki..., kilpilia yo:n *hilito** wa:n nojó:n *bolsita** kihtikahkalakilia ne:n kua:poye:kxilimeh.
<Sync time="3099.43"/>
Entó:s kilpialia nojó:n *bolsita** ikua:pan nojó:n *garrocha** wa:n ma:tat kichihchi:waya metsweyak.
<Sync time="3106.106"/>
*Porque** ya:ti ne: a:mo paya:n, ka:mpa wehwei *pozas**, sake:ra *de ocho varas de** wehkatan,
<Sync time="3113.157"/>
ka:mpa a:mo a:kin m..., motoki:s,
<Sync time="3115.985"/>
*porque** yehwa kimattok kinkuiti we:hwei:n, a:mo kinkuiti tsikitsitsi:n.
<Sync time="3120.596"/>
*porque** ne: ke:man onkayah, a:mo ke:meh a:xka:n.
<Sync time="3124.616"/>
A:xka:n a:mo..., se: ya:s i:pa ne:nkah wa:n tein a:mo, a:mo tit..., a:mo tita..., titamachti:lmeh i:pa a:mo no: tia:skeh.
<Sync time="3130.891"/>
Pero yehwa:n momattoyah, pos ya:ya yo:n *señor** mo:stah, wihwi:ptika. 
<Sync time="3135.899"/>
*Nojefecito** katka pos niktohtokatinemia ompa ne:, neh katka ninohne:l.
<Sync time="3141.434"/>
Tio:taki de *las cinco, las seis**, ehko ya *señor**.
<Sync time="3146.606"/>
'Mitsahsiko ya *pariente**. *Bueno**. ¿Tikiwa:lkui? Ke:mah.
<Sync time="3150.005"/>
¿Ka:nachi t'neki? *A ver cinco pesos**, ma:kuil *peso** kilia xine:chmaka.
<Sync time="3155.599"/>
Pero pos ne: ke:mah ma:kuil *peso** mia:k
<Comment desc="La vocal a, no es larga, pero aquí el narrador alarga tal vez como una consecuencia de la emoción "/>
 xilimeh.
<Sync time="3158.767"/>
Nejó:n tomi:n miak katka. O:me to:nal tite:pale:wi:s, [k]e:mah.
<Sync time="3164.063"/>
Ihkó:n neh ni:xpeta:n yo:n tomi:n, we:noh, *este** monechi..., ne: monechikowa:ya de ma:kuil *peso**, o:me to:nal tite:pale:wi:s nikitaya.
<Sync time="3173.482"/>
*Porque** neh *nojefecito** no: tayo:le:waya.
<Sync time="3177.559"/>
Entó:s *este** ki..., kinimakaya wa:n wi:tsa.
<Sync time="3185.644"/>
"¡E:y!", kilia "kemania:n *pariente**" kilia "sepa tiwa:la:s sepa tine:chi:ni[makas], [k]e:m[mah". "We:noh, we:noh. Seki, seki nikinka:wtahsi ne:pa, no: *encargo**. No: ne:chtahtanihtokeh".
<Sync time="3195.088"/>
We:noh. Entó:s *cuando** sepa yowi, pos neli sepa kimakaya.
<Sync time="3201.179"/>
Pero yo:n pos semi owih, to:nal a nojo:ni.
<Sync time="3206.81"/>
Mota:li:tih n' ka:mpa wehkatan, ka:mpa *pozo** wa:n no: n' *garrocha** kipankalaki:s,
<Sync time="3211.673"/>
wa:n a:mo moli:ni:s. Ompa mah eto.
<Sync time="3215.623"/>
Kem..., wa:n kimachili:s koholi:niah ya ne:n *garrocha**, ihkó:n kitihtila:nah.
<Sync time="3220.998"/>
Ke:mah yo:li:k kitila:nas a wa:n ma:tat kitokili:s ika se: ima:y ya itampa, yo:li:k kitila:nas a *garrocha**, kitila:na,
<Sync time="3228.031"/>
ompa wi:tsa ya ne:n xili.
<Sync time="3231.353"/>
Ompa wi:tsa ya itech ne:n *bolsita** pilkatiwi:ts *porque** ke:yeh, ki..., mahyá: no: yo:n tehwa:n tik..., tikmatih ton tikuah newí:n, a:mo wel tikahka:waskeh.
<Sync time="3241.766"/>
Tiki..., kikui..., ki:tskihtiwi:ts pos yeh a:mo kimati ox kikuitih.
<Sync time="3246.055"/>
Ki..., kitokilia ya ma:tat, ompa kipankalakia ya wa:n kiki:xtia ya para kalampa ya, kikui a.
<Sync time="3251.981"/>
Entó:s ke:wa ya nojó:n, no:[jó:]n xili. Pero y[ehw]a ya name:chilia *este** nojó:n xilimeh kinkuiah,
<Sync time="3259.051"/>
taihitalmeh. Yehwa ne:n ito:ka:y *pinto**,
<Sync time="3263.995"/>
ko:so:limeh n' tikiniliah pero to:ka:yehkeh no: wa:n *color** no: tamameh.
<Sync time="3268.482"/>
*Pinto** tikiliah kipia ista:k wa:n ti:ltik *rayados**.
<Sync time="3273.673"/>
Wa:n tikiliah me:kohko:so:lin yeh senki:s tihti:ltik mahyá: *medio** me:koh neli, ihkó:n.
<Sync time="3282.456"/>
Yehwa nojó:n kinkuiah. Kinkuia n' ta:katsí:n wa:n kisentilia:ya.
<Sync time="3287.664"/>
Wa:n ke:mah pos ka:mpa kimattok kitahtania:yah pos a:mo ne..., a:mo ne:nkah ya:ya n' a:taw, kita:lia:ya n' *irato, porque** pos ihwa:k se: ma:kui:l *peso** tomi:n katka.
<Sync time="3297.484"/>
Se: *diez pesos** pos tomi:n ya katka kuali. Yeh kita:nia ya *más que todo que** te:tekitili:skia kahfe:ntah *o** ihkó:n mi:lah.
<Sync time="3305.147"/>
Kimattok *que** a:mo..., ya:ti pero *más** kita:niti.
<Sync time="3307.969"/>
Entó:s yehwa yo:n *señor** kinkuia wa:n okseki:n ompa ne:pa tani, welia seki:n no, pos no: mokuala:ntia:yah n' a:taw,
<Sync time="3317.632"/>
*[por]que** tine:chpanawih neh ampó:n nikinkuiskia. [K]e:mah, ekintsi:n nia:ti seko.
<Sync time="3322.815"/>
Ompa moahwayah, pero ke:meh tikihtowah n' tehwa:n pos a:taw a:mo a:kin ia:xka *cada quien libre** pos toni ne:n mote:moli:s, a:taw *libre**.
<Sync time="3331.659"/>
Entó:s kinte:mowa:ya nojó:n ta:katsí:n, de nojó:n de n' *trampas**.
<Sync time="3337.682"/>
Wa:n nojó:n ki..., a:kin kiniwa:tsaya pos kiniwa:tsaya de ne: tein kinkowilia:ya wa:n a:kin niman kikua:ya pos ata nojó:n xilitsi:n we:lik *este..., mantecado**, de xoxowik semi we:lkeh, [k]e:mah.
<Sync time="3351.783"/>
Wa:n tein a:mo pos kiwa:tsaya wa:n kichi:lposo:wilia:yah *o** a:ko:loh kikua:yah, tapalo:l a.
<Sync time="3359.642"/>
Ihkó:n nojó:n, mm. Wa:n ne:n nojó:n tine:chtapowia:ya mah no: name:chtapowi de n' a:chikiwit, yo:n no: taman.
<Sync time="3374.029"/>
Yo:n..., *este de** n' a:chikiwit no: yetok sah katí:n komekat no: yo:n kikuih.
<Sync time="3378.684"/>
Wa:n etok sah keni:w n' kipe:waltiah n' kichihchi:wah.
<Sync time="3382.024"/>
Wa:n se: no:kichpil no: momachtihka ya pero a:mo kipiak *salida**. Tak pi:na:wak *o** a:it ke:yeh, 
<Sync time="3388.721"/>
pos neh nikilwia, "xikiniwi:ka" nikilia "a:mo tikita yo:n *señor**" nikilia ne: *Cuetzalan** kiniwi:katinemi".
<Sync time="3394.017"/>
Kinchihchi:waya *sombreros de** komekat, kichihchi:wa nojó:n yehwa de ne:n a:chikiwit.
<Sync time="3400.006"/>
Ompa ne: iwki yetokeh ok, pala:nkeh ya.
<Sync time="3402.861"/>
We:li pero, no: nikitaya sah n' kichihchi:wa, kichihchihkolowa n' komekat wa:n kipe:waltia *hasta** tamiti.
<Sync time="3410.658"/>
Kualtsi:n moka:wa mahyá: xi:kal ihkó:n.
<Sync time="3413.722"/>
Yo:n, yo:n *este** para n' xilimeh.
<Sync time="3419.507"/>
De yo:n tikinchihxhi:was itsi:ntan tapo:tok.
<Sync time="3423.438"/>
Ihkó:n chihchi:wtok yewaltik, keptok n' kuomekat.
<Sync time="3428.276"/>
[Sa]ke:ra i:xchikue:i *o** chikuase:n tein tikiliah i..., ichika:wka,
<Sync time="3433.699"/>
para ompa pa:pano:tiw ihkó:n.
<Sync time="3435.869"/>
tikiliah mone:nekualo:tihtiw.
<Sync time="3438.179"/>
Entó:s ne:n tatampa moka:wa se: *hoy..., hoy..., hoy..., hoyito**.
<Sync time="3442.85"/>
Wa:n yo:n, tate:noh moka:wati no: tsiktsi:n.
<Sync time="3447.976"/>
[k]e:mah, no: keptok tepitsi:n.
<Sync time="3451.254"/>
Entó:s *este** kichihchi:wah, ompa moka:wa ya yo:n para ne:n a:taw kiniwi:kah *pues**,
<Sync time="3460.267"/>
a:mo ise:lti. Kita:liliah nakat,
<Sync time="3464.255"/>
tein *huesitos**. Pero kinta:lili:tih yowak.
<Sync time="3468.823"/>
De tapoya:wi kiniwi:kah sake:ra *seis o ocho o diez**, 
<Sync time="3472.821"/>
kinta:li:tih ka:mpa ne: wehkatan, ka:mpa ki:saskeh tein wehwei:n *porque** yo:n itech mokalakiah taihitalmeh sah.
<Sync time="3479.247"/>
A:mo se: kimati ke:yeh *porque** n' tein nohne:lmeh a:mo moka:wah.
<Sync time="3482.97"/>
*Solamente** tein wehwei:n. Ompa ne: kinkalaki:tih, a:kin, a:kin a:mo kochisneki pos ompa kimpixtok.
<Sync time="3491.726"/>
Wa:n a:kin a:mo, kinta:li:ti pero y[ehw]a name:chilia komo kitak aksá: ne:n kinta:li:to pos 
<Sync time="3499.555"/>
kinchi:xti:tiw yeh wa:n a:mo teh kikuiti:w ok yeh. Iwki a sah n' kahsiti:w n' a:chikiwit.
<Sync time="3505.72"/>
Entó:s n' a:kin ne: kipia *cuidado** pos kinki:xti:s sake:ra se:, se: *cuatro kilos**
<Sync time="3513.522"/>
de ko:so:limeh, mo:stika. Komo kinkua:s, kinkua:s *o** kininamakas, kininamakas.
<Sync time="3521.002"/>
Pero kinihilpiah ika kuahkuali *hilos**. Ihkó:n nojó:n, mm.
<Sync time="3527.101"/>
Pero pos semi *trabajo**. Achto kite:mowah n' komekat para kichihchi:wah.
<Sync time="3535.989"/>
We:noh, yo:n oksé:.
<Sync time="3538.892"/>
A:man oksé: sepa tiowih pero de n' a:chikiwit no: pero de n' oksé: *tamaño**, semi *sencillo**.
<Sync time="3544.666"/>
Se: kihto:s a:mo motsakuiliah ne:n xilimeh wa:n ke:mah.
<Sync time="3549.594"/>
*Porque** nehwa nikitak *porque** seki noparientes nemih ne: nehyo:n Huitzilan,
<Sync time="3557.604"/>
se: *tiempo** yetoyah ne:pa wa:n ne:chne:xtilihkeh.
<Sync time="3561.859"/>
Wa:n se: *nocuñado** nikpia pos iwa:n nitekitia ika *sierra**
<Sync time="3566.705"/>
Y[ehw]a name:chilwia ne:n ya:lwa, yowi:pta ke neh no: nitekitik se: *algo de tiempo** nojó:n ika *sierra**.
<Sync time="3573.598"/>
*Pues** ompa ne: niehkok a..., niahsik ompa ne:, ikalihtik
<Sync time="3581.189"/>
[tik]tekiah n' kowit. Kihtowa "ne: kualka:n ok" kihtowa "*cuñado**". Nikilia "kualka:n ok".
<Sync time="3588.044"/>
Wa:n kihtowa "ne:h aya:mo nitakua". "Aya:mo titakua". Nikilia "titelkochik"."Ke:mah" kihtowa "ta: se: siowi".
<Sync time="3594.778"/>
Ne: ne:chwa:ntikeh *cafecito**, nita:ik. Kihtowa "xiwa:lpano xitakua:ki, neh nitakua:ti". Nikilia "we:noh".
<Sync time="3600.898"/>
Ijue:malah, ne: ni..., nimota:lito pe:wak iwa:n nitakua *nocuñado**, pos timotasohtah mahyá: ti:kni:tsitsi:n, pe:wak tisentakuah.
<Sync time="3608.781"/>
¡Uta!, ne:chta:lilih se: *plato de** xilimeh, pero ke:meh *ocho** nimah.
<Sync time="3614.083"/>
"*Cuñado**" nikilia "pero a:mo nikintami:s" nikilia. 
<Sync time="3617.429"/>
Kihtowa "pero ta: teh xitakua kihtowa, titekitih a:mo tima:wilti:tih", kih[towa]. "We:noh". "Ta: i:n a:man sah".
<Sync time="3622.4"/>
"A:mo a:man sah" nikilia, "*mientras** tinemiskeh" nikilia "nejo:n tik..., tikua:skeh *cuando** ne:sis wa:n *cuando a:mo tikihyo:wi:skeh" nikilia. Kihtowa "neli".
<Sync time="3629.629"/>
"Teh xitakua" kihtowa. Pe:wak nitakua.
<Sync time="3632.234"/>
*Nosuegra** katka, a:mo yetok. Nikita ehkok ya.
<Sync time="3637.266"/>
Kwa:lkui se: *cubeta** we:i, se: *color de rosa**.
<Sync time="3641.978"/>
Kihtowa "niwa:lah *hijo**" kilwia. "I:n keni:w eski" kilwia.
<Sync time="3645.546"/>
"M..., ¿mo..., mokalakihkeh?". Kilia "ke:mah".
<Sync time="3648.761"/>
"Toni" nikilia "n..., ¿toni *suegra**" nikilia. *E..., en español** nikihtohtok. "¿Toni momá:n?" nikilia
<Sync time="3655.441"/>
Kihtowa "i:n xilimeh". "¿Wa:n ka:ni n' tikinkuito?, ta: kualka:n ok".
<Sync time="3659.861"/>
"Ne: a:taw kihtowa yetok seki, seki *trampa** wa:n ompa nikinki:xti:to".
<Sync time="3664.373"/>
Pero mia:k, *como diez kilos**.
<Sync time="3667.629"/>
Wa:n miak xilimeh. Sa moli:nihtokeh pos ta: yo:ltokeh, ka:n mikih.
<Sync time="3673.227"/>
Kilia ne:n, ne:n iokichpil, "xkin..., 'kimpa:ka kuali" kilia "wa:n xkiniwa:tsa,
<Sync time="3679.777"/>
[wa:]n [tik]inkua:skeh" kilia, mm.
<Sync time="3684.487"/>
Entó:s ne: nikilwia ne: *nocuñado**,
<Sync time="3690.76"/>
"¿Toni n' tik..., toni nankita:lilihtokeh *cuñado**" nikilia "ne:n i:n kinkuito ne:n momá:n, momá:n" nikilia "ne:n xilimeh" nikilia "ye:k kualka:n sah, ta pos ekintsi:n a:mo ki:sah" nikilia. 
<Sync time="3703.619"/>
Kihtowa "ta se: *trampa** nikpia *cuñado** i:n kaltsi:ntan" kihtowa.
<Sync time="3707.167"/>
"¿Toni?", nikilia. "Se *trampa**, tikitas ekintsi:n" kihtowa. "A: ke:mah"nikilia. Kihtowa "ke:mah".
<Sync time="3713.483"/>
Ke:mah, se: *trampa** semi taman sah. "¿Wa:n a:koni mitsne:xtilih?" Kihtowa "ne: *noprimos** de Huitzilan", kihtowa. 
<Sync time="3719.721"/>
"¡Ah! ¿*Cuando** yo:n wa:lahkah?" nikilia. "Kihtowa" ke:mah.
<Sync time="3723.182"/>
"Tikitas" kihtowa. We:n[noh], "teh xitakua" kihtowa.
<Sync time="3727.372"/>
Titakuahkeh wa:n timose:wihkeh. "O:rah tipe:waskeh ma:ski nepantah, ta: se: siowi", kih[towa]. Nikilia "neli, se: siowi".
<Sync time="3735.849"/>
*Después** kihtowa s..., e:..., "tiowih" kihtowa "semi tikitatih para tikneltokas" kihtowa, "a:mo tikihto:s" kihtowa "ne:n tomá:n" kihtowa "nehyo:n *este**,
<Sync time="3747.318"/>
xa: aksá: kikowilih *o** xa: aksá: kitahtanih ne: a:taw", [kih]t[ow]a.
<Sync time="3751.836"/>
[Nikilia] "we:noh". Tiahkeh, tikahsitoh ya ne:n se: *tecorral**.
<Sync time="3758.355"/>
De a:te:n *hasta** a:te:n, ihkuí:n *tanto de** n' sa:liwtok, *como de** se: *vara más**.
<Sync time="3763.874"/>
*más** wa:n ahko *pozo** mahyá: mosentilih n' a:t. Se: a:xoxowi:l mochi:w, mochi:wa. 
<Sync time="3771.062"/>
E:mah, "nika:n" kihtowa "yetokeh n' *trampas**". "¿Keni:w n' tikchi:w?"
<Sync time="3775.052"/>
"Ta: tiowih" kih[towa] "tikitas sah", kihtowa. Niah. 
<Sync time="3778.223"/>
Entó:s nikita se kowit ke:m..., ke:meh se: kowit ka:ni n' kikuito, xa: mopale:wihkeh, we:i ke:meh ne: tio:kowmeh.
<Sync time="3785.571"/>
Sempano:tok *hasta** tate:n wa:n yo:n kowit pahpachiwtok ika n' tet.
<Sync time="3791.379"/>
wehwei tet. No: to:nal tak kichi:w..., kichi:wayah, to:nal a.
<Sync time="3795.467"/>
"E..., ¿keni:w i:n tikchi:wak?" Kihtowa, "ne: niksentilih" kihtowa "miak tet".
<Sync time="3800.799"/>
"¿Wa:n a:koni ni..., mitsne:xtinilih? I:n a:mo ke:man nikita" nikilia.
<Sync time="3804.299"/>
Kiht[ow]a "ne: *noprimos**". 
<Sync time="3806.557"/>
"¿Wa:n mokalakiah nik[il]ia xilimeh?" Ke:mah, "xkita to... " "¿Keni:w?" Kihtowa "ta: ne: etokeh n' a:chikiwmeh". "¿Ka:ni?", nik[ili]a. "Ne a:tampa" kiht[ow]a.
<Sync time="3812.235"/>
Kiki:xtih ya se:, pero a:mo se: kineltokas, moitstok ke:meh ne: *corral** ne: tohto:ktok, i:ihkuí:n.
<Sync time="3819.977"/>
Tahtapo:tok wehwei. Ihkuí:n de we:wehkapan, *como de setenta, sesenta**.
<Sync time="3828.209"/>
Ihkó:n wa:n itsi:ntan pos tsiktsí:n, yeh olo:chtik, yeh a:mo ke:meh oksé: name:chilwihtoya a:chikiwit, yeh olo:chtik.
<Sync time="3836.205"/>
*Como que** tsi:mpitsaktik wa:n ilpitok pero ahko tapo:..., tahtapo:tok a ihkó:n, wehwei *pero**.
<Sync time="3842.624"/>
"¿Wa:n keni:w" -nikilia- "n' tikinkui?" "¿Ton tikinta:lilia?" "Ta: i:n" kihtowa "a:mo teh se: kinta:lilia" kihtowa.
<Sync time="3849.075"/>
"I:n" kihtowa "sayoh "wi:tseh".
<Sync time="3851.76"/>
"A:mo mela:w". Ke:mah, "¿A:mo tikitak" kihtowa "ne: momá:n kinkuiko ye:wa?" Kihtowa, "miakeh".
<Sync time="3856.717"/>
Kiht[ow]a "wi:tseh wa:n pexo:nih. Seki pexo:nih, seki kanah, seki tepitsi:n mota:liah.
<Sync time="3861.675"/>
O:me, e:yi:n wa:n seki ihkó:n" kihtowa, "kipia de nochi se: kinitas, sakera *diez o quince canastas**".
<Sync time="3868.296"/>
Ihkó:n kintekpa:naya *derechito** pero wehkatan moka:wayah.
<Sync time="3872.61"/>
Ihkó:n *paraditos** "para ne: *cuando** wi:tsa" kihtowa "n' a:t kiniwa:lkui xilimeh ke:meh i:n, 
<Sync time="3878.408"/>
pan..., pawetsi a n' a:t, nochi iihtik wetsitih nojó:n xilimeh".
<Sync time="3883.927"/>
"Pero a:[i]t keni:w" nikilia "*porque**nehwa" nikilia "a:mo n'mati i:n keni:w,
<Sync time="3888.259"/>
a:mo ke:man nikita" nikilia. "Ke:mah yehwa[n] iwki n' ompa" kiht[ow]a "kichi:wah.
<Sync time="3891.757"/>
Ekintsi:n niwelik a i:n" kiht[ow]a. "A:mo ke:man nikelka:was" kiht[ow]a, "[k]e:mah.
<Sync time="3896.624"/>
*Pero de** n..., de nika:was *solamente** a:mo teh xili eski, *pero de que** se: kichihchi:wa a:mo nikelka:was nik..., niki..., niwelik a kuali", kiht[ow]a. Nikilia "we:noh". 
<Sync time="3904.535"/>
Yehwa yo:n *este** ki..., kichi:wayah yo:n chi:walis kualtsi:n semi.
<Sync time="3913.005"/>
A:mo monekia *veneno**, a:mo monekia tenex.
<Sync time="3917.468"/>
*Igual** n' *a:canasta** a:mo monekia tenex. *Igual** n' *trampa**, a:mo monekia tenex.
<Sync time="3922.711"/>
*Por eso** ni:xpeta:n neh wehka:wak, onkayah tel miak xilimeh.
<Sync time="3928.537"/>
*Porque** ke:yeh, kite:mowa:yah keni:w para a:mo kini:xpolo:skeh. Kinihitayah sah.
<Sync time="3935.041"/>
Wa:n yo:n ne:n nikihtowa ne:n a:chikiwmeh tein de n' ekintsi:n nikihtohtok tsi:npihpitsaktikeh, 
<Sync time="3943.207"/>
yeh *por parejo** mopankalakia:yah, tsikitsitsi:n wa:n wehwei:n 
<Sync time="3947.152"/>
wa:n a:mo ki:sayah wa:n a:mo n'mati ke:yeh *porque** tahtapo:tok wehwei. Ompa ne: yetokeh wa:n ompa kinkuiti:wih.
<Sync time="3954.289"/>
Wa:n ompa ne: *cerca** tikowtekiah 
<Sync time="3957.68"/>
pos *tacuidarowa:yah nocuñados**. S..., seki, seki tokni:wa:n ki:satoh, ki:ste:w kika:wte:w ne:n *sierra**.
<Sync time="3965.553"/>
"Nikintaka:walti:ti ne: porin ne: kinki:xti:tih" [kih]to[w]a, "mokalakiah ma:ski to:naya:n" kihtowa
<Sync time="3970.502"/>
Yah[k]i kintahwato, mahchi:wkeh.
<Sync time="3974.073"/>
Kinki:xtia:yah ya ne:n..., kinitayah ya ne:n a:chikiw[meh] pero pos tak yehwa:n ne:n tein ompa nemitoh a:mo no: kimatiah por [para]keyeh
<Sync time="3982.573"/>
*Posque** [porque] kasá: se: mowi a:mo se: kimati toni yetok pos nikitas yetok pos nikoli:nis 
<Sync time="3987.783"/>
pero n' tein a:mo mowi. Pero tein se: mowi se: kihto:s taká:n ne:chwa:litstok ne:n a:kin ia:xka m..., *mejor** nikita wa:n niow.
<Sync time="3994.849"/>
Yahki kinahsito. Ihkó:n yahkeh. Ke:mah.
<Sync time="3999.584"/>
Pero yehwa yo:n nikitak kuali keni:w n' kichi:wayah nojó:n. Se: kowit kita:lia:yah wa:n kipachowa:yah ika tet.
<Sync time="4006.455"/>
Wa:n kintehte:nkua:ytia:yah kuali nojó:n *kowcorral** mahyá:, a:chikiwit no: n' ito:ka:y 
<Sync time="4012.548"/>
wa:n kinkehketsayah *hasta** tate:n wa:n tate:n.
<Sync time="4015.695"/>
Mokalakia:yah to:naya:n xilimeh wa:n yowak. Ihkó:n nojó:n tekitik, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="4025.838" endTime="4032.318">
<Sync time="4025.838"/>
¿Xa: tikpias teihsá: ok para ne:n ttechili:s de ne:n okuilimeh? 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="4032.318" endTime="4060.858">
<Sync time="4032.318"/>
Pues**..., de okseki okuilimeh pos yo:n kowtahokuilimeh name:chilwih ya.
<Sync time="4043.194"/>
De ne:n *trampas** no: name:chilwih ya. [K]e:mah.
<Sync time="4048.047"/>
Pero *ora** de se: kipahwia pos name:chpano:ltilih ya yowi:pta keni:w. [K]e:mah, mm.
<Sync time="4056.925"/>
A:mo ok, de okseki okuilimeh a:mo ok, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="4060.858" endTime="4064.231">
<Sync time="4060.858"/>
*Bueno pues** komohkó:n nochi a, kuali tte:chili:s moto:ka:y.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="4064.231" endTime="4081.571">
<Sync time="4064.231"/>
*Bueno, este** neh noto:ka:y Andrés Martín Juárez, neh ni..., nita:ltikpaktik Xaltepec.
<Sync time="4071.925"/>
Pero a:xka:n nnemi Tzinacapan, n'wi:ka, n'wi:kati *se..., siete años** nia..., *cumplidos seis años**. 
<Sync time="4077.88"/>
[K]e:mah. Nikpia *cincuenta y nueve años**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="4081.571" endTime="4091.977">
<Sync time="4081.571"/>
<Who nb="1"/>
*Bueno**, pos tasohka:matik miak. 
<Who nb="2"/>
 Mm. [Ta]sohka:matik miak *igual** tehwa:tsi:n.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
