Ta:tah tikihtowa ke tehwa:tsi:n tikmati ke:ni:w kichihchi:wah kal..., *bueno** kichihchi:wayah kalmeh ne: wehka:w Tiknekiskiah 'te:chtapowi, ne:n kihtowah ne:, ne: wehka:w onkayah xiw..., kowxiwkalmeh ihkó:n yo:lik mopatatiahkeh, ekintsi:n tikitah ke kalmeh tein a:xka:n ka:mpa tehwa:n tinemih no: taman ya, a:mo iwki ok ke:meh ne: wehka:w. Mm. Pos neh tepitsi:n name:chtapowi:ti de ke, *lo que es** de nikmatis *porque**, lo que es de kalmeh. Pos neh *cuando** neli nikitak, [ki]chi:waya ne:n no:pá:n ne:n de kali de, de *palma** ento:s kikuia nehjó:n kuomekay wa:n ika nehjó:n kihilpia:ya kowmeh *derecho** kita:lia:ya wa:n *atravezado** seki wa:n *después** kitsi:ntsakuaya ika yo:n xo:no:kuowit nochi kitsi:ntsakuaya pero nochi ika komekat tikuiah, *parejito**, a:mo teh onkaya teisá: yehwa yo:n nochi tikuiah ika kuomekat wa:n t'chkuilia:ya ne:n kalikxit ika ne:n se: kuomit, ke:meskia se: *kowpalita** ento:s yehwa: yo:n tikta:lilia:yah para tikpantsakuayah ika ne:n de yo:n *palma**, e:witiká: tiketsayah ne:n kali tikta:lilia:yah ne:n kuowit wa:n yehwa yo:n tiktekpa:nayah kualtsi:n wa:n kualtsi:n moka:waya yehwa yo:n kichi:waya no:pá:n wa:n sepa nehjó:n tikchi:ya no:, neh kikitak wa:n nikimpale:wia:ya, okseki nikitak *más** de nehjó:n *sakaniño** nohjó:n kualtsi:n no: ki..., kita:lia:yah, kualtsi:n ki..., kinepanohtia:yah, pero no: nochi de kowit pero kilpihtia:yah nochi ika komekat, ke:mah, nochi yehwa nohjó:n nochi kichi:wayah, neh *cuando** nehwa nikitak pero yehwa yo:n name:chilia ke, nochi tach..., kitachkuilia:yah nochi ika kowtsitsi:n a:mo, a:mo ki..., ke:meh ekintsi:n ki..., kite:mowah teisá: tepos, pos a:mo, nochi, nochi ika yo:n kowtsitsi:n ke tachkuayah, kichi:wayah *hoyo**, tekoch tikiliah, we:noh, ento:s ne:n yehwa nehjó:n nikitak wa:n sepa de no: kichi:wayah yehwa ne:n de nehjó:n nanayxiwit, yo:n no: kichi:wayah kal..., kali wa:n *lo mismo** no: kitsi:ntsakuayah yehwa ika yo:n kowtsitsi:n de xo:no:kowit *o** okseki ne:n kowtsitsi:n oso yo:n ta:rroh kiliah pero yo:n ta:rroh, yo:n witsyoh yehwa yo:n witsyoh mochi:wa ya ok, ne:n yehwa yo:n kita:lia:yah yehwa nehjó:n kichi:wayah, nochi kualtsi:n ne:n ki..., kichi:wayah ke:meh n', seki patachkal kichi:wayah ihkó:n wa:n seki kualtsi:n *cuadrado**, ento:s yehwa yo:n kichi:wayah yo:n *todavia** nikitak nehjó:n anayxiwit kich..., kita:lia:yah no: de kaltsitsi:n. Ento:s nehjó:n ihwa:k pané: aya:mo teh, a:mo teh onkaya ne:n *cuando** neh nikitak aya:mo teh onkaya *cartó:n ** nochi onkaya nochi yehwa yo:n tikchi:..., 'ta:lilia:yah nehjó:n ne:n xiwtsitsitsi:n para tokaltsi:n. ento:s ne: yehwa yo:n ti..., tikuiah, i:n *palma o** ne: *sakaniño** wa:n *después tikuiah lo de ne:n, de owasakat tikilpia:yah se: *rollo** ihkó:n wa:n tikta:lilia:yah para ne:n tokaltsi:n ihwa:k tiketsayah tikilia:yah de chikuase:n *vara**, de chiko:me *vara** ihkó:n tikchi:wayah tokaltsi:n wa:n tikta:tamachi:wayah, a:mo ke:meh ekintsi:n tikuih *metro**, tikuiah se: kuowit ihkó:n tik..., timope:chota:[li]lia:yah nika:n wa:n tikta:lilia:yah ne:n kowit ne:n kale:waltsi:n wa:n tikta:lia:yah para tiktekiah nohjó:n kowit wa:n tikchi:wayah ne:n kali. Ento:s yehwa yo:n nochi neh nikmattok *de que**, yehwa yo:n kichi:waya no:pá:n wa:n nehjó:n tikitayah wa:n seki tokni:wa:n kichi:wayah ne: ke:man, ento:s yehwa yo:n n..., nochi nikmattok de ke ke[ni:w] tikchi:wayah de, de wehka:w ya wehka:w ya nehjó:n *cuando** nehwa ni:xpeta:n, ihkó:n neh n'tamattiahki wa:n ihkó:n nikitstiahki *hasta** [e]kintsi:n pos [e]kintsi:n *deveras** nochi, nochi ta:taman ya *porque** ihkó:n mopatatok n' *tiempo**, ento:s *cuando** nehwa nikitak nochi nehjó:n kichi:wayah nehjó:n temaskal, pos no *[i]gual**, nehwa ne:chyo:le:wayah nikonkuiah seki tet, kiliah texkaltet. Kualtsi:n tikchi:wayah seki tikchi:wayah seki *caños** ihkó:n, ihkó:n wa:n ompa tikta:lia:yah *atravesados** seki tet wa:n ke:mah paniá:n tikta:lia:yah ne:n tet wa:n kualtsi:n mili:nia, mili:nia, xo:taya. Ento:s de ompa ke:mah kualtsi:n nehjó:n katka tikta:lilia:yah tanakastan *ganchitos** wa:n t'ta:lilia:yah seki komekat wa:n ke:mah tik..., tiktila:nayah para ne: wa:n tikwi:pa:nayah. Ihwa:k tikuiah, tikuiah nehjó:n pahpataiswat, pahpataiswat oso yo:n ne:n pesma, yehwa yo:n tikuiah nochi paniá:n, tikta:lilia:yah kualtsi:n, tikpantsakuayah wa:n tika:wayah se: ihkó:n ka:mpa, ka:mpa tina:lkalakiah ihkó:n para timotemayah, ihkó:n tikiliah timotemayah. Nika:n tiketsayah ne:n a:tsi:n wa:n nika:n tikuiah se: *rollo** xiwit wa:n ke:mah timo..., timochi:wiliah ne:n timotemah ento:s yehwa yo:n nochi nikitak wa:n pos yehwa yo:n nikmattok *de que deveras [ante]riormente cuando** nehwa ni:xpeta:n yehwa yo:n nochi nikitak. Ento:s nehjó:n yehwa yo:n name:chilia *de que antes** a:mo teh onkaya *cartó:n cuando neh**... nikitak nio:n *naylon** ke:meh ekintsi:n nochi *mocambia:rohtok nochi, nochi mopatatok *de que casi** pos ekintsi:n no: taman ya pero pos neh *cuando** nikitak ne:n nochi nehjó:n, yo:n kaltsitsi:n nochi ihkó:n nikitak, kinketsayah, kita:lia:yah ta:rroh *a veces**, pero de yo:n witsyoh de yo:n witsyoh nehjó:n ta:rroh wa:n yehwa ya name:chilia tiktekiah yo:n kowtsitsi:n wa:n yehwa yo:n tikta:lilia:yah wa:n nehwa nikmattok nochi yehwa yo:n tik..., neh wehka niksaka ke:masá: ne:chyo:le:wayah, ne: niksakaya ne:n kowit wa:n seki yehwa yo:n anay, namech..., ne:n ompa nikimpale:wia:ya wa:n tikchi:wayah nehwa nikinkonkuia wehka komekat *hasta** nika:n kowtah, kowtah nikonkuia nehjó:n komekat para tikilpia:yah nochi ne:n *rollos** de ne:n para titahtalpia:yah nochi. *Porque** ihwa:k nochi tik..., yehwa nehjó:n tik..., tikilpia:yah nochi ne:n ika komekat, ika komekat nochi ne:n titawi:pa:nayah, nochi totsakuil, nochi ne:n tikwi:pa:nayah xo:no:kowtsitsi:n oso seki kowtsitsi:n tikehketsayah wa:n ke:mah tikwi:pa:nayah ya ne: ihkó:ni wa:n tika:wayah *puertecita** ka:mpa tikalakiah *o** tikta:lia:yah se: *cuartito** no: [i]hkó:n ihkui:n tikta:lia:yah, ihkui:n 'tatsakuayah ompa tikpiayah *tocuartito** pero nochi de kowtsitsi:n, ke:mah. Ento:s no: tikta:lia:yah ke:meh i:n timose:wia:yah ihkó:n, pos tikta:lilia:yah kowtsitsi:n, xo:no:kowtsitsi:n, tikta..., tikehketsayah kowtsitsi:n nika:n wa:n ompa ne: tikta:lia:yah tota..., totapech. Ento:s yehwa yo:n nochi nikitak *porque** pos *antes** nehjó:n *todavia** ma..., kil..., tik..., ma..., *bueno** tikilpia:yah nehjó:n owapach, owapach de owat, ento:s yehwa yo:n neh nikitak wa:n yehwa yo:n name:chtapowia de nehjó:n kaltsitsi:n *o** ¿nankinekih mah semi name:chtapowi no: de n', de n' para ne:n pahtsitsi:n, de n' xiwtsitsi:n? Aya:mo ekintsi:n *bueno** tikihtowa:ya ke kalmeh ne:, *bueno** ke:man tikinchihchi:way kal..., kalmeh nankinonkuiah kalikximeh. Mm. Em..., neh n'mattok ke kalmeh miak, miak taman n' *este** kowtsitsi:n kiwi:ka, a:mo n' mati xa: tikmattos ¿Ke:ni:w motohto:ka:itia nochi yo:n kowmeh? *porque** ta:taman ne:, mahyá: ta:taman kito:ka:ytiah Ke:mah, mm. Es..., 'nekiskiah ne: xite:chtapowi nochi yo:ni, ke:ni:w, ke de *desde** kalikxit ihkó:n ke:meh tehkotiw, ¿Ke:ni:w, ton kowmeh, ke:ni:w mono:tsah ne:, ke:ní:w mono:tsah? *Hasta** ka:mpa tamiti a kali, ke:man tamiti a Yehwa yo:n nikchia xine:chili:ka:n pero ekintsi:n tine:chilih, ekintsi:n name:chili:ti. *Primero** mono:tsa kalikxit, ka:mpa se: 'ketsa, se: kichi:wa *hoyo** kalikxit, de ompa ke:mah se: kita:lia ta:nka:yo:t, de o[mpa] ke:mah nika:n se: kita:lia taihti:yo:t de ompa ke:mah nika:n tatahkoya:n tikiliah ne:n ahko ne:n tama:mahkeh, tik..., tehwa:n tikiliah *como siem[pre]** tak *ca..., caballete** ento:s ahko de, de ke:meh ne:, de ompa ke:mah nika:n tikta:liah, nika:n ke:meh nika:n i:n yetok nika:n ne:n ahko wa:n nika:n 'ta:liah kale:walmeh, kale:walmeh. Se: kaltsi:n de, de, de chiko:meh *vara o** de chikuase:n *vara** kwi:ka nehjó:n, nehjó:n sempowal wa:n ika chikna:wi kowtsitsitsi:n ne: kwi:ka se: kaltsi:n, yehwa nehjó:n kwi:ka nochi wa:n *aparte** yo:n tikiliah nehjó:n kuilot, kuilo:kowtsitsi:n tehwa:n tikuiah de teswakowit. Nehjó:n nochi yo:n kowtsitsi:n tikuiah para tik..., tikta:lia:yah, pero tehwa:n a:mo tikuiah *clavo** yehwa ya ne: name:chilia ke tikuiah nochi kuomekat. Ento:s yehwa no: yo:n nochi nehjó:n kowtsitsi:n kwi:ka ne:n yehwa nehjó:n, sempowal [i]ka chikna:wi kowtsitsi:n, nehjó:n, nehjó:n ahsia, nehjó:n kowtsitsi:n tein tikta:lilia:yah. Ta:nka:yo:meh o:me:n, nika:n se: ta:nka:yo:t wa:n nika:n se: ta:nka:yo:t wa:n nika:n se: taihti:yo:t wa:n nika:n no: se: taihti:yo:t ihkó:n pos kwi:ka chhikuase:n taihti:yo:meh, chikuase:n wa:n chiko:me ne:n kale:walmeh nika:n ninipaka chi...,chiko:me wa:n nika:n chiko:me, ento:s ahsi ne: nehjó:n mahtaktio:na:wi, ento:s yehwa nehjó:n de kikui, ento:s *aparte** de n' ahko, de n' ahko ne:n ka:mpa ne: tama:ma ya pos ompa mokua:ta:lia yo:n *aparte, por eso** ahsi nehjó:n sempowal ika chikna:wi kowtsitsi:n yehwa nehjó:n de chikuase:n *vara o** de chiko:meh *vara**, yehwa nehjó:n kowtsitsi:n *porque** yeh name:chilia ne:n yehwa yo:n ekintsi:n name:chilih ya, mm. Ke:man kichihchi:wayah ne:n kowxiwkal ¿Ke:ní:w kipe:waltia:yah? ¿*Igual** ke:meh *teja** kipe:waltiah ki...? A:, a: ne: kowxi..., xiw..., mm. *O** ¿Kipe:waltiah ke..., ahkua:kopa oso tanikokopa, tate:noh oso ne: ka:mpa kua:tami ne:n kali? A: ne:n kowxiwkal ki..., nehjó:n kita:lia:yah ne:n *casi** kowtsitsi:n ihkó:n wa:n nika:n kipe:waltihtia:yah ihkó:n, kitekpa:ntia:yah pero mah, mah kualtsi:n, ta: yo:n kipia kualtsi:n *caño**. Ento:s nehjó:n kualtsi:n ihkó:n kiso:wtia:yah wa:n kualtsi:n kine..., ki..., kiwi:pa:ntia:yah ika nehjó:n kuomekat, kiliah nehjó:n pet..., peto:lmekat seki komekat nehjó:n nehnextik. Ento:s tikuiah, se: konkuia se: tama:mal ihkó:n para ahsia nehjó:n para yo:n kaltsi:n, kualtsi:n tiktekpa:ntia:yah ihkó:n 'tekpa:ntia:yah ihkó:n, *hasta** tamia nehjó:n kali tikyewalowa:yah. Yo:n *esquinas** ihkó:n kipiaya, n' kowtsitsi:n, ye..., tani se: pe:waya wa:n *hasta** ahko tamia. Ne:n kali mochi:waya kua:pitsa:wak, nika:n pata:wak nika:n wa:n kualtsi:n kua:pitsa:wak, senyetoyah nehjó:n kuowmeh, seko sah yetoyah ihkui:n, seko sah kuowmeh, seko sah ahko yetoyah, mosenolochowa:yah ihko:ni, nika:n pata:wayah ihkó:n, ninipaka ihkó:n kipiaya kowit, de ihkó:n *cada** s..., *cada** se: *lado** nika:n tima:tamiah wa:n mika:n ma:tamia no:pá:n wa:n nika:n ne:n moka:waya, ento:s ihkó:n, [ih]kó:n *por tiras** ihkó:n *por tiras** tima:tamiah, ihkó:n tita:lia:yah sehse:. *Si** ka:mpa 'kuia sehse: *palma** wa:n komo a:mo ta:tahko *palma** ke:meh 'kuitia:yah ke:meh ne:, yehwa nehjó:n nochi tikchi:wayah wa:n a:xka:n ne:n, ne:n n' owasakat, no: *igual** yeh tikta:lia:yah n' kali ihkó:n, yeh[wa] nimitsilihtok ekintsi:n nika:n tikta:lia:yah no: wa:n tiknepanohtia:yah ne:n owasakat, ihkó:n tikta:lihtia:yah, ihkó:n tiknepanohtia:yah ihkó:n tiknepanohtia:yah *por[que]** tikilpia:yah *por rollitos**, ihkó:n tikilpitia:yah, ihkó:n tikilpihtia:yah *hasta** ihkó:n, *primero** se: *lado** de ompa ke:mah sepa tiowih. Ento:s *igual** ne:n, neh nikitak ne:n anayxiwit no: *igual**, kitekpa:ntia:yah ihkó:n, kitekpa:ntia:yah ihkó:n *hasta** tamia tate:noh ya, kualtsi:n ihkó:n moka:waya. Ento:s yehwa yo:n nochi neh nikitak ne:n, *antes** nehjó:n de onkaya nehjó:n kaltsitsi:n nehjó:n yehwa nikitak de *cuando** nehwa ni:xpeta:n, de *cuando** nimoskaltihtiahki ihkó:n, nikitstiahki de pe:wa nitekiti a pos nikitstiw ke:ní:w. A..., a:xka:n ke, *bueno**, a:xka:n neh nikita kalmeh mopatakeh ya ¿Ke:yeh timolia a:mo kisentokakeh ok kichihchi:wkeh ne:n kowxiwkalmeh? Pos nehhjó:n, pos *antes** ni..., ni..., niki:xehekowa de *que antes** ekintsi:n, pos *deveras** mopatatiw, *antes, deveras** nochi ti..., pos a:mo onkaya *más cosas**, de *que más** tahyowi:lis onkaya. A:mo tikahsiah, yehwa tik..., ihkó:n tik, ihwa:k ka:n kanah nikitak, a:mo onkaya nio:n no: *naylon**. Ento:s nehjó:n pos ihkó:n timoka:wayah, a:mo onkaya *cartón**, pos yehwa ya tikte:mowa:yah yehwa yo:n xiwtsitsi:n. Wa:n ekintsi:n pos ekintsi:n nochi miak onkak, nochi mopatatiw pos ekintsi:n no:, miak kipiah yo:n kaltsitsi:n ke:meh ekintsi:n kipiah nochi seki de *tejita**, pos *antes** no: onkaya de *teja** pero pos yo:n de sokit, de *teja**. Ento:s *después** kichi:wkeh yehwa yo:n kiniliah de *c..., de cemento** yo:n de kichi:wah, pero *antes más** onkaya yehwa yo:n de sokit kichi:wayah *tejita** wa:n pos ekintsi:n a:mo no: kachi ok, ta: [e]kintsi:n pos ke:meh ekintsi:n ihkó:n yo:li:k, [ih]kó:n yo:li:k moyo:lchika:wtiahkeh tokni:wa:n pos ekintsi:n *más o menos** yetok a *tiregulares** nehjó:n kaltsitsi:n pero *antes** miak tikihyowihkeh wa:n tikihyowihkeh wa:n kihyowihkeh tokni:wa:n ke semi, *antes** nehjó:n semi tatasohtia *porque** a:mo tikta:niah *más**, nehjó:n semi tepitsi:n sah tikta:niah, ika nehjó:n a:mo tik..., a:mo wel tikowayah wa:n a:mo teh onkaya, ke:mah, yehwa nehjó:n neh nik..., nikmattok, mm. *Este** welis te:ch, te:chtapowi:s ne: ka:ni..., ka:nachi to:nal ne:n nankichi..., nankichi:wah para nankite:mowah xiwit tein mokui para s..., ika nankipantsakuaskeh kali. Ox miak ta:ke:walmeh ne:n na..., namopale:wia:yah o namosehse:lti wa:n ke:ni:w nankimatiah ke:man sepa mopatas..., mopatalania ya ne:n xiwit wa:n no: ka:nachi xiwit kichi:waya ne:n kali, ox wehka:waya oso a:mo semi wehka:waya. Pos nehjó:n de *que** tikte:mowa:yah no: ne:n xiwit wa:n kowtsi:n pos no: 'chi:wayah ke:meh se: *semana** *porque** tiktekiah ok *palma** sepa tiktekiah nochi kowtsitsi:n wa:n ke:meh tehwa:n *antes** nochi, kachi, *casi** nochi timopale:wia:yah, tikpale:wia:yah se: tokni:w, te:chpale:wia:ya wa:n tikpale:wia:yah, ke:meskia yo:n se: ma:noh timomakayah, ento:s seki no: welih ne:n tokni:wa:n de n', ekintsi:n nemiskeh ok no: de n' [tein] welih para nehjó:n kali de n', de n' *palma** oso nochi. Ento:s timomakayah ma:noh, *pero más o menos** kwi:kaya ke:meh se: *semana**, ke:meh se: *semana** de ihkó:n timopale:wia:yah, pero a:mo timotaxta:wia:yah, ta: timopale:wia:yah sah, *porque** timomakayah se: ma:noh *porque**, nih..., ihkó:n nochipa nehjó:n ti..., timopale:wia:yah pero ke:meh eskia se: mani:toh timomakayah sah, *porque** tomikne:lia:yah. Wa:n yehwa yo:n, pos yehwa yo:n name:chilia a:mo, wa:n sepa *cuando**, pos *ma..., más o menos** ne:n *cuando** tikitah nehjo:n tahxi:kaya pos tikitah tahxi:kaya, pos kohkoto:nia ihkó:n, *ruedas** ihkó:n kohkoyo:ni a, pala:ni a nehjó:n ne:n sakatsi:n, ne:n xiwit pos ihwa:k tikpatah pero *más o me[nos]** kichi:waya sayoh ke:meh se: na:wi xiwit *o** e:yi xiwit sah. A:mo semi wehka:waya *porque** nehjó:n pala:nia nehjó:n sakatsi:n de n', de n' *palma** oso de n' xiwit de wa:ki a pos nehjó:n takoyo:nia ihkó:n, ompa pankalakia ya n' a:t, ento:s ke:mah sepa pe:wa tikpatah, tikpatah ya, ke:meh *antes** onkaya ne:n sakañiño wa:n onkaya ne:n owat, yehwa ne:n tiki:xtia:yah wa:n sepa tikpatayah, ke:mah, nochi tikpatayah para sepa kuali moka:waya para a:mo tahxi:kaya *porque** koma:mo nochi mo..., kohkoyo:nia ne:n *ruedas** ihkó:n de wa:kia mahchi:waya, de pala:ni, pos ompa pankalakia ya n' a:t de ompa pankalakia pos nehjó:n taa:paliwi a ne:pa ne:pa itech n' ta:ltsi:n, na..., taa:paliwi a wa:n semi se:, se: a:paliwi a, se: a:paliwi a se: *icositas** ento:s pewa sepa tik..., tikpatayah ya, mm, yehwa yo:ni. Tikihtowa onkaya sakaniño, owa..., owaxiwit wa:n ne:n kowxiwit. Mm. Sakani..., De yo:n e:yi taman, ¿Kati:n yeh okachi wehka:waya? Pos tepitsi:n t..., wehka:waya ne:n *palma** A:, yehwa kowxiwit Kowxiwit, *casi** ne:n kowxiwit wa:n ne:n, no: *igual** ne: sakaniño, no:, no:, no:, no:, no: wehka:waya tepitsi:n Pero ne:n anayxit yo:n a:mo, yo:n niman wa:kia, no: *igual** ne:n, de n', de n' owat ni..., n' sakayo, pos yo:n no: tepitsi:n pala:nia, mm tepitsi:n taxi:kowa:ya kowxiwit, mm. Wa:n ke:man nankipe:waltia:yah namocha:n nankichihchi:wayah ¿Ka:nachi to:nal ne: name:chwi:kilia:ya, *hasta** nantatsi:ntsakuayah Mm, [po]s [te]chwi:kilia:ya sakie:ra se: na:wi to:nal de nochi timopale:wia:yah ihkó:n seki ne: kichi:wtokeh n' ahko wa:n seki ne: ki..., kikuitih komekat para tikilpia:yah. *Después** tima:tamih n' ahko de [no]chi kaltsi:n, ke:mah timopale:wiah ya tiktsi:ntsakuah, seki tikxihxi:mah yo:n xo:no:kuowit, tikxihxi:mah, seki tikuitih kowtsitsi:n para tikehketsa tikehketsah nika:n wa:n ke:mah tikwi:pantiowih ika komekat ento:s de ompa ke:mah sioh [sayoh, soh] tika:wah kan[pa] ne: *puertita** ihkó:n para ka:mpa tikalakiskeh wa:n ento:s tikehketsah ne: kowtsitsi:n ke:meh i:n ento:s nika:n tika:wah wa:n nika:n [no]chi tikwi:pa:nah ika ne:n komekat, ke:mah komekat nochi tik..., tikwi:pa:nayah wa:n tikehketsayah ne:n kowtsi:n. *Casi** 'tachkuilia:yah nochi ika kowtsi:n sah, ke:mah. Wa:n yo:n, ¿Ke:yeh yo:n xo:no:kowit nochi nankikuiah? Ka:n onkaya okseki kowtsitsi:n tein achi takua:wak ¿Oso no: takua:wak xo:no:kowit? Pos nehjó:n yeh tikuiah *porque**, pos kuali tiktahtapa:nayah ika *machete**. Ke:mah wa:n okseki de n' tohtoma:wakkowit a:mo wel tiktapa:nayah, ke:mah no: tikuiah tepitsi:n ne:n ta:rroh pero a:mo semi *Porque** ta:rroh ke:mansá: kichi:waya yo:n okuilimeh, yo:n okuilowaya, kipiaya, yo:n kohkoyo:nia:yah. Ento:s yehwa *lo más** kikuilo..., *lo más** tikuiah yehwa xo:no:kowit, ke:masá: 'tapa:nayah ika ne:n *hacha**, ke:masá: ika *machete**. *Bueno pues**, miak tasohka:matik. Welis tite:chilwi:s es..., moto:ka:y. Ka:nachi xiwit tikpia wa:n ka:ni ne:n, ka:ni tinemik wa:n ka:ni ekintsi:n tinemi. Pos nehwa ninemik nika:n Tozán Jonotla. Kipia *como**, kipia *veintisiete años** a niwa:lah nika:n San Miguel Tzinacapan pero neh nietok nika:n Xopanaco. Xopanaco, San Miguel Tzinacapan, pero *mismo** de ompa ne:, se: *esquinita** de: Xopanaco mono:tsa Nehwa ekintsi:n ke:meh eski *nivecino** ya nika:n San Miguel Tsinacapan. *porque** nehjon, de wehka:w nietoya ne: *lado** pero pos niwa:lah nika:n, nitawelitak itech nehjí:n *lugar del pueblo** San Miguel Tzinacapan, pos ompa nietok ompa nikpia *amistades**, nochi iwa:n nimohno:tsa iwa:n tokni:wa:n. Pos ompa nietok nehjó:n *lugar**, t..., Xopanaco, San Miguel Tzinacapan. Ento:s nehjo:n yehwa yo:n, *veintisiete años de niwa:lah de Tozán, Jonotla pero niwa:lah kualtsi:n, kualtsi:n nitawelitak yo:n *lugar** ompa nikneki nopi:pilwa:n mah momachti:ka:n nika:n San Miguel Tzinacapan wa:n ekintsi:n ompa nietok, *'seguirowa**, mm. ¿Ke:ní:w moto:kay? Neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Miak Tasohka:matik.