<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Tzinacapan_Ethnography_Andres-Martin-Juarez_taataman-kalmeh_2010-07-13-b" version="5" version_date="111006">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Martín Andrés Juárez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1524.673">
<Turn startTime="0" endTime="26.484" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Kuali tite:chtapowi:s, e..., ne:n ke:ni:w tikita ox okachi kuali katka kowxiwkalmeh
<Sync time="7.078"/>
oso kalchi kuali ne:n *tejahkal** ke no: wehka:wak tikinkuiah oso kachi kuali i:n tein ekintsi:n kalmeh nokta kinchihchi:wtokeh
<Sync time="16.109"/>
wa:n i:n kowxiwit ka:ni nankikuiah 
<Sync time="19.106"/>
ox nohma onkak ekintsi:n oso nankikowayah, ka:nachi yo:n nankikuiah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="26.484" endTime="617.317">
<Sync time="26.484"/>
We:noh, ento:s yetok ya
<Sync time="33.265"/>
ento:s *este** sepa name:chilwi:ti *este** nohjó:n kalmeh kichi..., tikchi:wayah
<Sync time="39.515"/>
pos nochi ihkó:n kichi:wayah ta:tahmeh 
<Sync time="42.89"/>
wa:n no: se: *tiempo** ompa no: ni..., ne:chiskaltihkeh note:iskaltihka:wa:n ka:mpa Dios kimpia
<Sync time="50.079"/>
pero *pues** a:xka:n we:noh ihwa:k tikitayah, tikihtowa:yah
<Sync time="56.861"/>
xa: okachi kuali yo:n *cartón** de a:mat tikihtowa:yah
<Sync time="62.954"/>
wa:n seki tikitowah xa: okachi kuali *teja**
<Sync time="65.673"/>
pero seki kihtowa:yah okachi kuali *palma porque** yehwa a:mo kikowayah
<Sync time="70.783"/>
yehwa sayoh *este** ki..., tiksakayah wehka, tahtaniah 
<Sync time="75.298"/>
seki ki..., seki kite:tayo:koliah, seki no: tahtaniah tepisti:n *centavos**
<Sync time="80.22"/>
pero pos a:mo, a:mo no: *más** tahtaniah *porque** pos soh mochi:wa nohjó:n
<Sync time="85.224"/>
pero semi wehkapan, seki, seki *como veinte metros**
<Sync time="88.439"/>
seki de *quince** seki *veinticinco metros** de wehkapan, no: tehkoya a:kin kuali panki:sa
<Sync time="93.986"/>
pero pos kihtowa:yah nehjó:n *palma** kixi:kowa:yah *hasta ocho años** tein kuali chihchi:wtoya 
<Sync time="102.611"/>
pero *después** tein seki kinin..., kinin..., kimpolowa:ya ke:niw kichihchi:wayah 
<Sync time="109.549"/>
*cinco años** sah taxi:kowa:ya
<Sync time="112.596"/>
pero tein *ocho años** yehwa yo:n kihtowah telwehka:wa no: taxi:kowa:ya
<Sync time="116.299"/>
pero pe:wak moyo:lchika:wah n' ta:tahmeh
<Sync time="119.502"/>
kihtowah okachi kuali *cartón** de nohjó:n de a:mat
<Sync time="122.533"/>
pos pe:wak kichi:wah no:, pero yeh no: taman
<Sync time="126.689"/>
yeh no: taman ya nohjó:n kimets..., kimetschihchi:wah ne:n ichika:wka
<Sync time="131.189"/>
pos pe:wak mopata nohjó:n yehwa ya kita:lia:yah
<Sync time="134.518"/>
nohjó:n kowxiwit pos pe:wak poliwi a
<Sync time="138.831"/>
*hasta** a:xka:n tikitah poliwik a
<Sync time="142.096"/>
*hasta** a:mo, a:mo kachi onkak ok
<Sync time="144.514"/>
*porque** pos nochi *cuando necesidades** tikpiah 
<Sync time="149.956"/>
pos tikte:mowah tonika tipano:skeh *cuando** nohjó:n ne: wi:tsa *fiesta** de San Ramos
<Sync time="157.144"/>
pos tikitah, tikmowistiliah yehwa San Ramos
<Sync time="161.113"/>
wa:n tokni:wa:ntsitsi:n tikitah miak kitekih 
<Sync time="164.722"/>
a:mo kitekih ka:mpa *ilugar** nohjó:n *palma**, wa:ki
<Sync time="169.894"/>
wa:n tein se: kimattok ke:ni:w se: kiteki a:mo wa:ki 
<Sync time="173.347"/>
pos komo *siempre** selistok
<Sync time="175.581"/>
wa:n ika nohjó:n tikitah i:xpoliwtiw a
<Sync time="178.988"/>
wa:n seki tokni:wa:ntsitsi:n no: tak motekipachowah 
<Sync time="182.925"/>
pos *mejor** kite:ntekih, ompa poliwi a
<Sync time="185.894"/>
wa:n de mohjó:n poliwik a nohjó:n *costumbre** katka tikpia ya, a:mo kanah ok
<Sync time="191.238"/>
*por eso** ekintsi:n moka:wa se: *recuerdo** tein tik..., tikmattokeh *pues** ke:ni:w nohjó:n kikuiah
<Sync time="198.004"/>
tikuiah seki tein tikuiah wa:n tein seki a:mo, pero *bueno abuelos** miak kimattokeh ke kikuiah 
<Sync time="204.519"/>
no:hjó:n kaltsi:n *palmita**, miak itampa motekipanohkeh
<Sync time="209.863"/>
pero ekintsi:n *puro** tikitah taman ya
<Sync time="214.066"/>
*después mose:guiroh** pe:wak *cartón** de a:mat
<Sync time="217.644"/>
pero yeh pos no: taman ki..., kichihchi:wiliah kowit
<Sync time="222.8"/>
no: ihkó:n kitokia:yah kalikxit ke:meh name:chtapowih ye:watsi:n ya de ne:n konkuiah kalikxit
<Sync time="229.691"/>
monechikowa:yah ika kua:kueh, konkuiah pero onkayah kua:kuehtsitsi:n tein kitila:nayah kowit 
<Sync time="236.8"/>
a:mo ke:meh a:xka:n, a:xka:ntsi:n a:mo kanah se: kiita iwki *porque** panok a nohjó:n ihkó:n katka
<Sync time="243.3"/>
ento:s *este**, kiahxitia:yah ka:mpa ne: kichi:wayah
<Sync time="247.394"/>
ihwa:k niktaya ya kikalakia:yah, pe:wak ki..., kit..., kita:liliah ne: *metro** ya
<Sync time="254.191"/>
kitamachi:wah *metro** ya 
<Sync time="256.706"/>
wa:n de ompa ki..., tachkuah, *kiparejarowah hoyo**
<Sync time="263.097"/>
se: me..., se:, se: metro de wehkatan o se: *vara**
<Sync time="268.097"/>
wa:n ke:mah *kimparejarowah** wa:n ke:mah kimpanketsah ya yo:n ne:n kalikximeh 
<Sync time="273.113"/>
wa:n *kim..., kimparejarowah* ne:n ta:nka:yo:meh
<Sync time="278.3"/>
wa:n ke:mah kinketsah ya nochi wa:n ke:mah kintehkoltiah ta:nka:yo:meh 
<Sync time="284.597"/>
de ompa *kimparejarowah** ne:n taihti:yo:meh o:me
<Sync time="288.941"/>
tein mero yolchika:wka ekinika wa:n ke:mah kinisoh, no: k' koyo:niah ika *barreno**
<Sync time="295.332"/>
wa:n a:xka:n tikitah yo:n poliwtiw a, a:mo, a:mo ihkó:n motekiti ok, a:xka:n tik..., kalakiah *puro clavos**
<Sync time="304.941"/>
de nohjó:n tikilwiah nahna:wi *pulgada**, mahma:kuil *pulgada**
<Sync time="310.097"/>
ento:s tikitah *más** kihtowah *más** ne:nke:n ya, *más** a:xka:ntsi:n ya kichi:wah 
<Sync time="315.206"/>
de nohjó:n kitekpa:nah tahtako no: taihtiyo:meh
<Sync time="319.878"/>
*pues según** de we:i kali no:, no: powtokeh sah
<Sync time="324.253"/>
de ompa kita:liah tatahko kilwia se: *banco** 
<Sync time="330.566"/>
e:mah, *banco** seki tikilwia:yah taihtikowa:yo:t kil..., tikiliah
<Sync time="336.223"/>
de ompa yo:n kita:lia:yah ki..., k..., achto kilpia ne:n *plancha** wa:n ne: kalte:nchika:walo:ni 
<Sync time="347.48"/>
pero nochi kisohsoyah ika *kowclavos, parejo**, a:mo kikuiah *clavos** de tepos
<Sync time="353.965"/>
miak tokni:wa:ntsitsi:n xa: kipiaskeh ok yo:n tepos, tepostakoyo:ni:lilo:ni 
<Sync time="360.59"/>
pero ekintsi:n a:xka:n a:mo tikitah ok, *puro** de *clavos** a
<Sync time="366.323"/>
ento:s de yo:n kit..., kita:liah, kita:liah ne:n tikiliah takalyo:la:nchika:wka, tikiliah *pie de derecho**
<Sync time="375.495"/>
de ompa yo:n ki..., kita:liah no: se: *hilo**
<Sync time="382.948"/>
para moka:wa mela:wak, a:mo kanah yetok chikotik, nakasikayahtok
<Sync time="388.386"/>
de ompa kita:liah nohjó:n, kita:liah ya ne:n tikiliah *este** tak pakyo:t
<Sync time="397.214"/>
e:mah, a:xkan kilwiah *cumbrera**
<Sync time="401.339"/>
de ompa yo:n kita:liah, kintamachi:wah ya ne:n *esquineros** de ne:n kale:walmeh tein mela:wkeh 
<Sync time="409.995"/>
komo kowtsi:n de ne:n *este** tikiliah kowmihmimil
<Sync time="416.95"/>
pos kite:mowah kati:n mela:wak pero komo *vigas pues** nehyó:n no: kite:mowah katí:n *más** mela:wak
<Sync time="424.653"/>
wa:n no: kimati a a:kin kuali tatamachi:wa yehwa no: nohjó:n ki..., kitamachi:wa
<Sync time="429.668"/>
na:wi kite:mowah para *esquineros**
<Sync time="432.559"/>
de ompa ke:mah *parejo** ya kit..., kitehtekih ya tatahko kini..., kinih..., kinihitah ya 
<Sync time="437.778"/>
kintekpa:nah ya, nochi kimahxitiah 
<Sync time="441.997"/>
wa:n ke:mah ki..., kikua:ilpiah ika tamali:n *después** kitamachi:wah ya *teja** 
<Sync time="451.809"/>
*o** komo, komo *cartón** kitamachi:wah de weyak, *qué tanto** para monepanohtia:s, ka:nachi kiwi:kas sentapal
<Sync time="457.621"/>
para kil..., ki..., kitekih ya
<Sync time="461.09"/>
wa:n de ompa ka:mpa nehjó:n *kitoka;rohtiw** nohjó:n *medidas** tamachi:w
<Sync time="467.121"/>
*este** kita:liliah *puntos** 
<Sync time="470.605"/>
mopale:wiah kita:liah se: *hilo** de nochi ke:meh yetok, ihsiwka ki..., kita:liliah *señas** para ompa kisoh *cintas**
<Sync time="479.323"/>
de ompa yo:n kisoh *cintas hasta** ne: ma:tamih 
<Sync time="484.198"/>
sepa kilak..., kita:liah tatahko sepa sehse: oho:me ok komo *cartón** 
<Sync time="490.489"/>
pero komo *teja** a:mo, yeh no: taman, *este** ma:tamih ya 
<Sync time="497.496"/>
kikua:tekih ya kale:walmeh tein pa:pano:tokeh 
<Sync time="500.668"/>
para moka:wa kualtsi:n, *parejo** ya ahko
<Sync time="504.199"/>
wa:n de ma:tamih, *pues** kihitah no: tokni:w tein weli
<Sync time="510.699"/>
mah kiso ya ne:n *lámina porque** semi owih 
<Comment desc="dijo yowih"/>
yo:n se: kiso
<Sync time="517.48"/>
a:mo weli *este** se: mokalaki:s de ke a:mo se: kimati 
<Sync time="522.621"/>
*porque** koma:mo mo..., mote:nchikotili:s wa:n a:mo ihkó:n moka:was
<Sync time="527.934"/>
kisoh ya *parejo**, kisotiowih; nochi *hast..., hasta** ma:tamih 
<Sync time="532.902"/>
wa:n sepa de tami wa:n nohjó:n kisotiowih no: ika *clavos de tres pulgadas** 
<Sync time="539.98"/>
wa:n kitahta:liah sehse: *corcholata** 
<Sync time="543.293"/>
para kitsakuilia ne:n *cuando** wa:la:s ehekat 
<Sync time="548.809"/>
a:mo wetsi, wa:n de ompa ma:tamih ya, *pues** ki..., ki..., temowah 
<Sync time="558.996"/>
wa:n komo *hora** mopale:wiah ok sepa kita:liah ne:n inakastantsakuil
<Sync time="563.762"/>
wa:n inakastantsakuil kita:liah 
<Sync time="566.403"/>
pos komo etok ne:n toni ne:n tatsi:ntsakuilo:t pos ki..., kita:liah ok wa:n koma:mo ihkó:n moka:wa
<Sync time="573.411"/>
pero achto, ne: ke:man *pobrecitos** ihkó:n nikita a:mo ke:meh a:xka:n, mopatiw nochi *tiempo porque** ihkó:n wi:tsa
<Sync time="580.864"/>
*este** kita:lia:yah nohjó:n xo:no:kowit tai:xtahtapa:n 
<Sync time="586.192"/>
*o** tikiliah ohtat *o** ne: chikikis wa:n a:mo nikihto:s kisoyah
<Sync time="593.114"/>
ta: *puro** kowit sah kito:kayah wa:n nochi komekat ika kilpia:yah wa:n komekat nochi ika ki..., kilpia:yah 
<Sync time="600.52"/>
wa:n ihkó:n panowa:yah tote:iskaltihka:wa:n, ompa te:chiskaltia:yah wa:n a:mo teh mochi:waya
<Sync time="606.192"/>
pero a:xka:n tikitah a:mo:k *porque pues** tikitah miak *cosas pasa:rowa**
<Sync time="613.317"/>
ke:mah, yehwa sah yo:n name:chilwih, tasohka:matik miak
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="617.317" endTime="627.583">
<Sync time="617.317"/>
Ne:, ento:s *este** ekintsi:n, *bueno** teh tikihtowa ne: *cartónkal** wa:n *tejakal** nochi iwki sah mochihchi:wa
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="627.583" endTime="629.208">
<Sync time="627.583"/>
<Who nb="1"/>
*Esole**, ihko:ni
<Who nb="2"/>
Nochi iwki sah 
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="629.208" endTime="633.249">
<Sync time="629.208"/>
<Who nb="1"/>
Ne: no: taman kichihchi:wayah kowxiwkal
<Who nb="2"/>
Kowxiwkal se:, yeh no: taman
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="633.249" endTime="638.817">
<Sync time="633.249"/>
*Tejakal wa:n ne:n *karto:nlal, mismo, igual**
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="638.817" endTime="642.473">
<Sync time="638.817"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n ke:yeh tehwa:tsi:n timolia ke ekintsi:n a:mo semi mochihchi:wah ok yo:n kalmeh 
<Who nb="2"/>
*igual** yeh
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="642.473" endTime="664.753">
<Sync time="642.473"/>
*Pues** a:mo mochihchi:wa ok *porque** tikitah *este**
<Sync time="647.301"/>
pos no: tikuelitah ya se: kali ka:mpa mochi:wa *más** kualtsi:n wa:n
<Sync time="651.332"/>
komo tikahxitiah taxta:wi:l pos no: tikchi:wah *lucha** tikchi:wah, ihkó:n
<Sync time="656.769"/>
*por eso** i:xpoliwtiw a nohjó:n *este** n' okseki kalmeh tein wehka:wkayo:t mochi..., tikchihchi:wayah, ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="664.753" endTime="675.285">
<Sync time="664.753"/>
Yo:n, *bueno** kuowit nochi tein, *bueno** kalkowit tein kikuiah 
<Sync time="669.394"/>
ki..., kuali s..., kikuiah kati:nyeh eski kowit oso no: yeto..., no: yetoyah sah kati:n kowit ne:n kikuiah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="675.285" endTime="676.519">
<Sync time="675.285"/>
No: yetoya sah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="676.519" endTime="678.005">
<Sync time="676.519"/>
Ke:meh kati:n yehkes
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="678.005" endTime="731.363">
<Sync time="678.005"/>
*Pues** ne:n kalikxit tikilwiah kikuiah nohjó:n ito:ka:i kakatekowit *o** a:wa:kowit
<Sync time="686.285"/>
yehwa semi kilia semi taxi:kowa
<Sync time="688.785"/>
wa:n ne:n ahko kikuiah, de nochi a ne:n ichihchi:wka, kihitayah no: kikuiah kilia seki tepe:chi:lkowit
<Sync time="697.707"/>
seki kiliah koma:it, seki kiliah tao:lkowit, seki kiliah tetsapot
<Sync time="702.035"/>
yehwa nohjó:n semi ki..., kikuiah, ke:mah
<Sync time="705.77"/>
kikuiah nochi para ichihchi:wka, ma:nel kowit, a:mo sentaman sah 
<Sync time="709.254"/>
pero lo ke:s, lo primero de ne:n kalikximeh yehwa nohjó:n a:wa:kowit wa:n kakate
<Sync time="713.91"/>
yehwa kikuiah para taxi:kowa:ya wa:n no: tein wehwei
<Sync time="717.707"/>
ke:mah, pero a:mo, a:mo kikuiah se: ke:meh weli kowit *porque** a:mo wehka:wa
<Sync time="723.191"/>
wa:n yehwa yo:n kowit kixi:kowa:ya no: de: se: *cinco años, seis años**, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="731.363" endTime="732.491">
<Sync time="731.363"/>
<Who nb="1"/>
Yehwa sah nohjó:n 
<Who nb="2"/>
ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="732.491" endTime="734.118">
<Sync time="732.491"/>
Yo:n yehwa ke:meskia *cintas** katka
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="734.118" endTime="740.439">
<Sync time="734.118"/>
<Who nb="1"/>
*Porque** mahyá: n' te:kakiliaya ke ne: wehka:w a:mo kikuiah *cintas** semi ke:meh a:x..., *bueno** ke:meh a:xka:n 
<Who nb="2"/>
*Esole**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="740.439" endTime="812.967">
<Sync time="740.439"/>
Kite:mowa:yah kowtsitsi:n ne:n tein *varitas**, tein mehmela:wak wa:n kisohsoyah yehwa ya yo:n 
<Sync time="747.075"/>
pos a:mo, a:mo a:kin, a:mo onkaya *cintas** ke:meh a:xka:n, ke:mah
<Sync time="751.435"/>
yehwa nohjó:n kikuiah nochi, kilwia:yah a:mo, a:mo, a:mo *cintas**, yehwa:n kilia:yah ta:tahmeh kuilo:t
<Sync time="758.404"/>
*porque** ke:yeh mihmimiltik, *varitas**, yehwa yo:ni nikakia kihtowa:yah tikuitih kuilo:t 
<Sync time="764.779"/>
te:ch..., te:chma:yo:lchika:waka:n tiowih, pos tia:yah, iksá: tikte:mowa:yah ne:n yehwa nohjó:n *varitas** de kowit
<Sync time="773.686"/>
*o** iksá tikonte:mowa:yah yo:n kiliah koyolih, onkak ne:wi:n ka:mpa ne: tato:kaitiah ista:ka:t 
<Sync time="782.342"/>
ompa semi onkak pero semi owihka:n, ompa tikonkuiah **a docena** se: kixi:kowa:ya, tikechpanowah *hasta** ka:mpa kichi:waskeh kali. 
<Sync time="790.795"/>
Ke:mah, ihkó:n ne:pa titi..., titekitiah nika:n Xaltepec, *por** Atmolon, *por** nehkui:n
<Sync time="796.826"/>
ihkó:n nohjó:n nikitak miak kalmeh ihkó:n ok, pero a:xka:n a:mo ok, e:ma, nochi poliwik a
<Sync time="804.373"/>
*porque** tikitah nochi, nochi mochi:wtiwi:ts taman ya kaltsitsi:n wa:n, wa:n iwki eski, e:mah 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="812.967" endTime="822.92">
<Sync time="812.967"/>
Axka:n ma:ski a:mo semi kichihchi:wah ok yo:n kalmeh ne:n kowxiwkalmeh, *cartonkalmeh** wa:n *tejakalmeh**
<Sync time="819.998"/>
nohma onkak yo:n kowit ke:meh ne: wehka:w i:pa onkaya 
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="822.92" endTime="825.686">
<Sync time="822.92"/>
<Who nb="1"/>
Telsankaya onkak *o**
<Who nb="2"/>
A:mo *igual** ok
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="825.686" endTime="827.873">
<Sync time="825.686"/>
¿Ke:yeh a:mo semi onkak ok?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="827.873" endTime="858.207">
<Sync time="827.873"/>
*Pues** seki eliwis tate:xi:mah *o** tame:wah, kwiwitah
<Sync time="834.061"/>
wa:n koma:mo se: *cuida:roh** se: *planta** pos tikwiwitah, ompa poliwi a
<Sync time="839.034"/>
*cuando** tikuisnekih pos tine:nemih ya, wehka tikuitih ma:ski tehwa:n tikwiwitakeh ne: ka:mpa *torancho** ke:mah, ihkó:n nohjó:n 
<Sync time="847.566"/>
a:mo onkak ok semi wa:n ihkó:n *tiempo** wi:tsa teisá: ke:meh i:n ehekat pos kitamo:ta, ompa poliwi, e:mah 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="858.207" endTime="862.692">
<Sync time="858.207"/>
¿A:mo teisá: ok tikpia tein kuali tite:chtapowi:s?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="862.692" endTime="866.458">
<Sync time="862.692"/>
<Who nb="1"/>
De kali, de kowit, yehwa yo:n, yehwa sah 
<Who nb="2"/>
*pues**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="866.458" endTime="1289.913">
<Sync time="866.458"/>
Pos de kowit *solo** de nohjó:n de *kisie:rrahwia:yah** de ta:tahmeh, achto a:mo, a:mo kisie:rrawia:yah kitekiah 
<Sync time="877.786"/>
*porque** se: *noabuelito** ne:chilwihka wa:n se: *notio, apenas** ok no: motamilih
<Sync time="884.13"/>
kihtowa:yah ke nohjó:n wehka:wkayo:kalemeh etokeh ok ka:sá: tikitah, *vigas** kipia mahyá: nochi taa:chahwi:l
<Sync time="893.755"/>
a:mo kip..., a:mo ta..., *tasierrahwi:l, porque** ke:yeh kitamo:tayah kit we:ikowit, wehweikomeh onkayah 
<Sync time="901.473"/>
wa:n nohjó:n kitamachi:wayah de weyak, *qué tanto** de we:weyak kikuiskeh, kia:chahwia:yah
<Sync time="909.005"/>
kitektiowih, kitektiowih *hasta** ki:sa se: *vigas o** o:me *vigas** se: kowit 
<Sync time="915.38"/>
a:mo ika *sierra**, semi *trabajo** kihtowa ki..., kixtia:yah, ka:wilowa:yah miak kowit, ke:mah
<Sync time="923.583"/>
de ompa kahxitiah yo:n miak kowmeh para ahsis se: kali, *pues** ka:mpa kisentilia:yah 
<Sync time="930.88"/>
pos yehwa yo:n name:chilwia:yah ye:watsi:n ya *este**
<Sync time="934.583"/>
kinyo:le:wah tokni:wa:n tein kimpiah kua:kuehmeh, tein kuali kiwila:nah kowit, konkuiah kowit wehka
<Sync time="941.255"/>
ne:chilwia:ya ne: se: *notio** ke ki:sayah *las tres de la mañana** para kikuitih nohjó:n kowit ika n' tapial
<Sync time="948.802"/>
yowih sake:rah *treinta o veinte**, kua:kuehmeh kiniwi:kah para kinechikowah ka:mpa k' kuiskeh 
<Sync time="956.333"/>
pero a:mo, a:mo ki..., kitekiah ika *sierra** wa:n neli a:mo kitamachi:wayah ika n' *metro**, 
<Sync time="963.905"/>
*puro** inima:y, nehjí:n inima:y ihkó:n kichi:wayah sah 
<Sync time="967.083"/>
nika:n ehko, nika:n itech ininyo:lo wa:n yehwa ya nohjó:n kitamachi:wtiowih, kimatilia:yah 
<Sync time="972.098"/>
wa:n koma:mo ininma:kpal ihkó:n kikuih wa:n kitamachi:wtiowih, ihkó:n tekitiah 
<Sync time="979.505"/>
a:xka:n *puro sierra**, de ma..., de inma:y *o** ekintsi:n tikitah *más** taman ya de, de *motor** a
<Sync time="986.739"/>
e:mah, yehwa yo:n, ihkó:n tekitiah wa:n a:xka:n tikitah de ne:n ika *sierra pues**, kite:ntekih kowit 
<Sync time="998.396"/>
*lo primero** kite:ntekih no:, no: nitekitik nehwa ke:meh se: *diez años** ika
<Sync time="1003.724"/>
se: kite:nteki kowit wa:n se: kitamo:ta wa:n ke:mah se:, se: kitamachi:wa
<Sync time="1013.005"/>
*que tanto** de we:weyak eski tiktekiti kowit 
<Sync time="1017.099"/>
wa:n se: koto:na ya ika ne:n *trozador** wa:n de ompa pos se: ka:wa
<Sync time="1023.724"/>
se: kita ya ka:ni se: kitekis, se: kitachihchi:wi:s, komo se: tachkua, se: tachkua tepitsi:n wa:n koma:mo tikintekih kalikximeh 
<Sync time="1032.186"/>
wa:n tikintekih o:me ta:nka:yo:meh wa:n se: *cargador**
<Sync time="1038.173"/>
wa:n de ompa nohjó:n tikin..., tikinen..., tikinechikowah 
<Sync time="1042.599"/>
*pues** yo:n ne:n *cargadores** tikto:kah *lo primero** kalikximeh 
<Sync time="1049.349"/>
ompa ika tikta:liah ya *cargador**, ompa ne:n paniá:n okseki, o:me, 
<Sync time="1054.0"/>
de ompa ke:mah tik..., tiktokiah ya nohjó:n tikintekih kowtsitsi:n wa:n tikilpiah nohjó:n we:ikowit tein tikoto:n..., tikoto:nayah ne:n *trozo** 
<Sync time="1063.715"/>
tikilpiah wa:n tiktokiah ya ahko, tiktokiah ya ahko moka:wati a 
<Sync time="1071.458"/>
wa:n ne:n tein *maestro** tein *más** ki..., tamati kitamachi:wa *pues**, kiye:kta:lia ya ahko yo:li:k *porque** semi *peligroso**
<Sync time="1079.693"/>
yo:li:k kie:kta:lia wa:n *kia:ploma:rowa**, kita ke:ni:w se: kitekis para a:mo ma:wilo:s *más** kowit 
<Sync time="1086.099"/>
ke:mah *kila:rowa** ya, kiti:l..., kiti:lwia nohjó:n *hilo** ika nohjó:n *baterias** kixama:nia wa:n kiah..., kite:kilia n' a:t
<Sync time="1095.443"/>
wa:n ke:mah ika yo:n ki..., kiahxi:ltia *hilo** wa:n ke:mah kita:lilia ya kowit 
<Sync time="1100.178"/>
yo:n ka:mpa ne:n kita:lilia *hilo** pos ompa ya se: kitektiw ika n'..., ika n' *sierra**
<Sync time="1105.584"/>
moka:wa kualtsi:n ya ni:nipaka, ki:sa tikiliah tanakastayo:t *mexicano**
<Sync time="1111.771"/>
de ompa ne: ki..., ki:sa yo:n o:me tanakastayo:t se: kikepa, 
<Sync time="1118.081"/>
sepa kita ne:n tein kitamachi:wa ka:nachi ki:sas komohkó:n *qué tanto** de wehwei *vigas** pero neli *metro** ya tekiti
<Sync time="1127.385"/>
*puro** ika *metro** ika, ika *centinmetro o pulgadas** kita:lia *que tanto** ki:sas, kita:lia *puntos**
<Sync time="1134.413"/>
wa:n ke:mah *este** ki..., sepa kiaha:wia ika ti:l, nohjó:n *baterias hilo**
<Sync time="1140.991"/>
*parejo** se: *kihila:rowa** ya, *parejito** ya para ki:sa miak a, paniá:n wa:n tatampa
<Sync time="1147.147"/>
wa:n de ompa ke:mah, kualtsi:n ki:x..., ki:xmela:wa kualtsi:n, a:mo kanah ika nakasikayetos, ke:mah tehko ya ne: aken kimati 
<Sync time="1158.729"/>
wa:n komo se: kimati *parejo** pos se: moi:i:xpata, *a veces* se: moka:wa tatampa, *a veces** se: ahko para *parejo** se: siowi
<Sync time="1165.757"/>
ento:s se: pe:wa se: kiteki a pero semi *trabajoso**, semi *trabajoso**, yo:n se: siowi
<Sync time="1172.491"/>
se: kitektiw, se: kitektiw, *primero** se: kiteki n' tikiliah tatsontah para tikahsitih *cargador**
<Sync time="1180.319"/>
tein kitsakuilihtok, *después** tikpano:ltiah, sepa tise:senki:sah ya *hasta** ne: okseko ya
<Sync time="1189.882"/>
*hasta** tate:n ya, *parejo** ya, a:mo tima:tantiwetsih sento:nal, *hasta** se: o:me to:nal *o** e:yi to:nal *según** de we:i kowit
<Sync time="1200.194"/>
wa:n *después** tima:tamih ya *pues**, tami a, komo etok ok *trozos** pos sepa se: tiktekih wa:n sepa tiktehkoltiah
<Sync time="1209.085"/>
sepa tik..., kitamachi:wa ne:n tein *más** kimati wa:n sepa ihkó:n, sepa t' teki wa:n sepa tima:tamih
<Sync time="1216.929"/>
wa:n de tami pos, tami a, a:mo, a:mo teh ke:ni:w ok 
<Sync time="1221.835"/>
se: kilwiah ya ne:n a:kin te:chyo:le:wa *o** ta:ka:n tehwa:n tokow *o** komo te:chyo:le:wah *pues** tik..., tik..., tikilwiah
<Sync time="1232.96"/>
yetok a mokow, xik..., xikuiti a, e:mah, te:chtaxta:wiah ya komo tite:pale:wiah te:chtaxta:wiah kixta:wah *por vara o por metro**
<Sync time="1243.808"/>
*o** komo *cintas por docena, por vara docena**, 
<Sync time="1248.23"/>
ke:mah iwki yo:n titekit..., titekit..., nitekitik se: *tiempo** pos iwtok a:xka:n tekitih 
<Sync time="1253.227"/>
pero a:mo semi ok tekitih *porque** te:chmowtiah ne:n tokni:wa:n de ne:n kihtowah te..., te:chwi:kaskeh komo te:chahsikeh tokowtektokeh
<Sync time="1263.664"/>
ke:mah no: onkak ka:nika timopale:wi:skeh pero seki tikihtowah moneki tomi:n para timotahtowi:skeh 
<Sync time="1270.117"/>
ihkó:ni wa:n *por eso** yo:n *este** a:xka:n tikitah koto:ntiw a nohjó:n tekit, ke:mah
<Sync time="1277.585"/>
a:xka:n tikitah para ihsiwka kichi:wah yehwa nohjó:n de *motor** kikalakiah ya 
<Sync time="1283.069"/>
a:mo, a:mo tekitih ok kachi ika inima:y, *sierra**
<Sync time="1286.726"/>
ke:mah ompa tami a yo:n, yehwa sah tasohka:matik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1289.913" endTime="1297.569">
<Sync time="1289.913"/>
E..., yon kowit nankite, nanki..., tein nankitekiah ¿i:pa sayoh kikuiah para kalkowit oso no: kinamakayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1297.569" endTime="1369.818">
<Sync time="1297.569"/>
*Pues** nochi welia, a:kin kipiaya miak kowit pos kiteki wa:n ke:wa, wa:ki, k' tahtaniah *cuando** kinamaka, kinamaka
<Sync time="1307.428"/>
wa:n yo:n kowit no: yetok sah kati:n nohjó:n kualtia ya para *vigas**, ne: tein tikiliah ayakachkowit
<Sync time="1316.412"/>
wa:n a:wa:t, okot, yo:n kiliah okotsokowit wa:n seki kiliah ahkokowit, e:mah
<Sync time="1326.443"/>
yehwa yo:n, yetok sah, pero okseki kowit a:mo wel se: ki..., tak..., a:mo wel kitekih tokni:wan, we:noh welis tak pero a:mo *servi:rowa**yetok sah nohjó:n kowmeh, mm
<Sync time="1338.209"/>
I:pa yehwa sah yo:n kowit tein sayoh kuali mokui para se:, kichihchi:waskeh se: kali
<Sync time="1342.396"/>
i:pa yehwa sah, para *vigería** yehwa sah, yehwa ne:n ayakachkowit, tio:kowit a:mo, yo:n *menos**, nohjó:n para *tabla, tablones**
<Sync time="1352.099"/>
yehwa yo:n i:pa para tanamak, no: i:pa para totanamak, 
<Sync time="1356.799"/>
pero ne: ayakachkowit, a:wa:t, ahkokowit ne:n *este** kakate no: kualtia, 
<Sync time="1362.744"/>
okokowit, okotsokowit nochi para *vigería** para kali, e:mah yehwa yo:n komeh 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1369.818" endTime="1372.365">
<Sync time="1369.818"/>
Wa:n ne:n para *cintas** kati:yeh kowmeh kualtia ya
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1372.365" endTime="1477.194">
<Sync time="1372.365"/>
A:, para *cintas** kikuiah no: kualtia ya ne:n, *este** ahkokowit para *cintas** ayakachkowit no: kualtia, 
<Sync time="1381.197"/>
pero n' a:wat no: kualtia pero a:mo kineki moto:kas ne:n *cla..., teposclavos** ne:n itech n' kowit, takua:wak, ke:mah
<Sync time="1391.834"/>
pero *demás** a:xka:n tikitah *después** mopatak *tiempo pues, más** tikuih yo:n tikilwiah a:wa..., ne: aha, ala:wakkowit 
<Sync time="1401.459"/>
ala:wakkowit, ke:mah, yehwa nohjó:n wa:n okseki no: kikuih seki kilwiah *tabaquillo** 
<Sync time="1410.6"/>
pero *demás** a:mo, *más** kwelitah ala:wakkowit, *porque** kualtsi:n ema:nik se: ki..., se: kito:kilia *clavos** moto:ka ne:nke:n 
<Sync time="1419.521"/>
wa:n ne:chilwiah ke taxi:kowa *sesenta años, sesenta años** wa:n nikneltoka *porque** nehwa nokali nikchi:wak, 
<Sync time="1430.562"/>
se: kali kipia *treinta y dos años** a wa:n nohma kuali *cintas** wa:n nochi yehwa de ala:wakkowit 
<Sync time="1439.068"/>
wa:n *por eso** nohjó:n ala:wakkowit miak *gente** kitasohta ne:wi:n, 
<Sync time="1443.404"/>
semi ika *cuidado** se: kika:wa ka:mpa se: tame:wa *porque** tikmattokeh *bueno** tein tikpiah xiwmeh ya 
<Sync time="1450.425"/>
a:mo, techs..., *tal vez** a:mo tikmatih ox *te:chservi:ros** ok ox kanah pero tox..., toxwi:wa:n ya, pilimeh moskaltihtokeh para yehwa:n ya.
<Sync time="1457.209"/>
a:mo wel tikpolowah, mah onka, ika nohjó:n *este** tikmattokeh ke *servi:rowa** kuali
<Sync time="1463.444"/>
i:pa para *cintas**, yehwa yo:ni, nochi yehwa nohjó:n kikuih 
<Sync time="1467.616"/>
wa:n ne:n okokowit no: kualtia para *cintas** yehwa kiwa:lkuih ne:n tokni:wan, ke:mah, yehwa sah nohjó:n a:mo teh *más** kowit para *cintas**
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1477.194" endTime="1483.193">
<Sync time="1477.194"/>
<Who nb="1"/>
Para *tiksie:rrahwi:skeh, e:mah, mm, mm
<Who nb="2"/>
**Yehwa sah, yehwa sah
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1483.193" endTime="1487.014">
<Sync time="1483.193"/>
<Who nb="1"/>
*Bueno pues**, miak tasohka:matik 
<Who nb="2"/>
*Este, igual** tasohka:matik
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1487.014" endTime="1494.373">
<Sync time="1487.014"/>
Sepa kuali tite:chilwi:s ne:n moto:kay wa:n mo..., ¿Ka:nachi xiwit tikpia, wa:n ka:ni tiwa:le:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1494.373" endTime="1519.981">
<Sync time="1494.373"/>
Pos neh ni..., ni..., nimono:tsa niAndrés Martín Juárez Hernández
<Sync time="1499.482"/>
Ninemia Xaltepec, pero a:xka:ntsi:n ninemi Tzinacapan, nikpia xiwmeh *cincuenta y nueve años cumplidos**
<Sync time="1508.654"/>
*este** nik..., *ninacido** once de noviembre, año milnovecientos cincuenta y uno, e:mah
<Sync time="1516.168"/>
seis años nikwi:ka ninemi Tzinacapan, ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1519.981" endTime="1522.074">
<Sync time="1519.981"/>
Miak tasohka:matik
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1522.074" endTime="1524.673">
<Sync time="1522.074"/>
We:noh
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
