<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Tzinacapan_Ethnography_Andres-Martin-Juarez_owasakakal_2010-07-13-c" version="6" version_date="111004">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Andrés Martín Juárez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk3" name="María Ocotlán Fermin Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="723.958">
<Turn startTime="0" endTime="8.352" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Axka:n tikihtowa ke no: tikmattok, *bueno** ke:ni:w mo..., kitatekiwtia:yah ne:n owasakat ne: wehka:w
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="8.352" endTime="9.141">
<Sync time="8.352"/>
Ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="9.141" endTime="14.735">
<Sync time="9.141"/>
E, xite:chtapowi ke:ni:w kiki:xtia:yah, toni ika kichihchi:wayah wa:n ox wehka:waya
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="14.735" endTime="603.366">
<Sync time="14.735"/>
Kuali etok, *este** pos name:chtapowi:ti a:xka:ntsi:n de nohjo:n kali owasakat kichihchi:wayah
<Sync time="21.829"/>
*pues** nikitak ok, pero a:mo semi nikitak ok ke:ni:w kali nohjó:n yetoya okseko ompa ne:pa ka:mpa tinemiah
<Sync time="29.809"/>
pero pos, neh ne:chilwih se: tein no: *abuelito** ya katka
<Sync time="37.2"/>
miak kaltsitsi:n itampa motekipanoh wa:n ne:chil..., ne:chilwih *completamente** ke:ni:w kichihchi:wayah
<Sync time="43.825"/>
*igual** no: kintokiayah kalikximeh, kintekiah ke:meh name:chilwia
<Sync time="48.356"/>
nochi *moforma:rowa parejo**, kinto:kayah no: kalikximeh 
<Sync time="53.247"/>
wa:n no: *igual**, no: ika kua:kuehmeh konkuiah pero pos yehwa name:chilia kita:lia:yah o:me ni:nipaka itech *iyubo** kua:kueh 
<Sync time="61.513"/>
kua:ilpiah ika kuetax, o:me kowit mono:tsa *este** kowtila:n 
<Sync time="66.653"/>
kite:mpilowilia:yah ne: ika:n ka:mpa kalikxit
<Sync time="71.309"/>
wa:n ke:mah kiwi:kaya ya kua:kueh, no: semi se: tokni:w ne: ki..., kite:wila:naya wa:n se: *kikuida:rohtiw** o o:me 
<Sync time="79.966"/>
*o** ihkó:n ka:mpa ika ompa ne: mone..., nechikowa:yah pos ompa ne:, kinechikowah nochi kowit wa:n ihkó:n no: kichi:wayah
<Sync time="87.294"/>
kitachkuuiliah, tein kimati no:, ki:xte:mowa:yah tein no: mokalakia:ya ki..., ki:xeheko:s kuali,
<Sync time="93.684"/>
kitachkuilia:yah wa:n kimpanketsayah wa:n *igual kipareja:rowa:yah** nochi ne:n taihti:yo:meh wa:n ta:nka:yo:meh, *lo primero** ta:nka:yo:meh 
<Sync time="102.497"/>
*kipareja:rowah** kinkoto:nah, de ompa kin..., kintekih o:me ne:n taihti:yo:meh 
<Sync time="110.872"/>
no: *kimpareja:rowah** para mochi:wa *cuadrado** kali no: 
<Sync time="115.2"/>
ento:s kikoyo:niah no: ika ne:n ko..., *barreno** tikiliah tepos, tepostakoyo:ni:lo:ni
<Sync time="122.966"/>
wa:n seki:n ki..., ki..., kichihchi:wah ne:n *kowklavos**, 
<Sync time="127.932"/>
kitamachiw..., kiki:xtiliah *medida** no: itech se: *tabla** para ompa kiki:xtihtiowih *medida** para, para akis 
<Sync time="134.325"/>
de ompa ki..., kita:liah ne:n itech kalikxit sepa ne:n ta:ka:yo:t 
<Sync time="141.747"/>
wa:n de ompa kita:liah ya ne:n kiki..., ki..., *kides..., ki..., kicuadra:rowah ** kualtsi:n, a:mo kanah ika chikoyahtok
<Sync time="151.091"/>
no i:n *este** nikihto:s wetsis, kualtsi:n moka:wa
<Sync time="155.606"/>
de ompa kintekpa:nah ya ne:n taihti:yo:meh para, para yehwa ya nochi ompa ne: ki..., kisohsoh ya ne:n tikiliah ne: *kalte:nplancha**
<Sync time="166.06"/>
nochi kisoyah, e:mah
<Sync time="169.825"/>
pero ihwa:k no: ne:chilwia:ya ne: *noabuelo** katka *notio** ke a:mo, a:mo kisoyah, ta: *puro** yehwa komekat no: kikuiah de n' anay
<Sync time="179.028"/>
anaixiwkal, *puro** komekat, *puro** komekat, a:mo kikuiah no: *este, este clavos** de kowit *o clavos** de tepos
<Sync time="188.716"/>
*puro** kuomekat wa:n no: kihitayah komekat no: yehwa tein ye:wats..., yewatsi:n ya name:chtapowih, tata:wikkomekat *o** ne:n ke:ni:w kiliah seki tatatsikanikomekat
<Sync time="201.326"/>
*después** kihtowa yehwa wa:n no: nikitak ok neh, seki:n yowih kima:xi:matih ne:n n' anay, kihitah no: tein wehwei *hoja**
<Sync time="212.529"/>
wa:n kitehtekih ihkui:n, ihkui:ntsitsi:n, miak pero, ika tama:mal *porque** para se: kali miak, sake:ra *diez** anaymeh kininma:xi:mayah
<Sync time="223.451"/>
ihkó:n tehkoyah miak *gente** wa:n no: kisakah ya seki:n 
<Sync time="230.224"/>
wa:n seki:n ne:pa kilpihtokeh ya ne: ka:mpa kali *este** n..., pero miak kuilo:t, *cerquititas** ihkó:n
<Sync time="237.669"/>
*cerquititas hasta** ahko nochi, *porque** ke:yeh a:mo wehwei nohjó:n *hoja** para moki:tskia kualtsi:n 
<Sync time="244.591"/>
seki:n ne:pa kisakatokeh wa:n seki:n ne:pa kilpihtokeh nohjó:n kuilo:t, nochi ke:meh etok 
<Sync time="250.341"/>
kisentiliah wa:n ke:mah pe:wah ya, pe:wa kilpiah ya, ihkó:n no: ke:meh name:chilwia ye..., ye:watsi:n ne:n kilpiah *palma**
<Sync time="260.478"/>
pero yehwa no: taman kilpia:yah *porque pues** ihkó:n no:, *por, por surquitos, cerquititas** 
<Sync time="267.953"/>
miak tehkoyah, pero miak anayxiwit kite:mowa:yah
<Sync time="272.962"/>
wa:n *por eso** nohjó:n anay semi onkaya *porque** kitatekiwtia:yah *abuelitos** para kali n' ixiwyo
<Sync time="281.368"/>
*después, pues kisegui:rowa:ya** ok, pero sepa sah nohjó:n poliwik
<Sync time="289.196"/>
wa:n *hasta** ne:n kowtsitsi:n anaymeh tikitah a:mo kanah onkak ok, nochi kinte:npe:wkeh ya
<Sync time="296.742"/>
semi a:mo, semi wehka 
<Comment desc="quiso decir we:wehka ya "/>
 sah tikitah nikahkui:n ne:si a, a:mo kitasohtah, pero *porque** 
<Sync time="303.641"/>
tikihtowah tehwa:n wa:n nikinilwia no ne: nopi:pilwa:n tein nikimpia, Dios kimpixtok
<Sync time="309.539"/>
*pues** kite:mpe:wah tokni:wan *porque** a:mo tikmatih ox ika mopano:ltihkeh *toabuelos** katka
<Sync time="317.882"/>
komoke se..., a:mo tikwelitah ok, pero a:mo *tipare:jos porque** seki:n tiknemiliah se: *planta** tika:wah
<Sync time="325.242"/>
tein *toabuelos** ika mo..., moi:xpano:ltihkeh, ke:mah
<Sync time="330.492"/>
ento:n nohjó:n kui..., kilpia:yah *hasta** kalyo:lpan *parejo** wa:n sepa tanakastan de tami tayo:lpan *parejo** ki..., tila:wak kita:lilia:yah
<Sync time="339.977"/>
para a:mo tahxi:kaya, sepa de ma:tamiah sepa kitsa:la:n nakastantsakuil
<Sync time="346.555"/>
sepa mopale:wia:yah, sepa *igual, cerquititas** nohjó:n kuilo:t, ihkó:n kitekpa:nah, kitekpa:nah *hasta** miak 
<Comment desc="dijo miakpa"/>
*docena**
<Sync time="354.774"/>
ompa de ma:tamiah pos mopale:wia:yah *lo mismo* sepa tatsi:ntsakua yah komo o:ra wa:n koma:mo pos ihkó:n ya
<Sync time="362.258"/>
pero nohjó:n a:mo wehka:waya semi, pos *siempre** no: taxi:kowa:ya se: *cuatro ańos** ihkó:n ompa sah
<Sync time="371.977"/>
*más** a:mo wehka:waya porque semi yema:nik wa:n *después** nohjó:n parejo** kikuiah 
<Sync time="379.071"/>
nohjó:n de anay..., anayxiwkal namechtapowih ya
<Sync time="383.914"/>
yo:n ihkó:ni kichi:wayah, a:xka:n de ne:n owasakat, owasakakali kichi:wayah
<Sync time="391.445"/>
*este** no:, no: iwki pero yeh no: yeh de owasakat 
<Sync time="396.633"/>
*pues primero** kite..., kitekiah nohjó:n owasakat tein kuahkuali
<Sync time="403.554"/>
kihitayah, semi iwk..., semi owih, pero miak 
<Sync time="408.507"/>
wa:n *cuando** kilpia:yah ya para kali, ihkui:n *rollo** kilpia:yah *como** de
<Sync time="413.897"/>
*como de a, como de a, de a ocho pulgadas de rollos**, e:mah 
<Sync time="422.305"/>
para ne: ka:mpa kilpi:skeh pos mopale:wia:ya 
<Sync time="426.352"/>
kihilpia:yah nohjó:n wehwei *rollos**, ihkó:n *lo mismo** kichi:wayah kali wa:n kita:lia:yah ahko ne:n, nochi komekat no: kikuiah 
<Sync time="436.29"/>
a:mo kikuiah *clavos** de tepos, *puro** komekat
<Sync time="441.055"/>
*porque** mopale:wia:yah ta:tahmeh, mopale:wia:yah miak, seki tein tinemih ok, ihkó:n *cuando** te:chilwia:yah
<Sync time="449.211"/>
tikimpale:wi:ka:n, achto timopale:wia:yah ihkó:n sah, a:mo ika taxta:wi:l 
<Sync time="456.039"/>
a:xka:n tikitah, tikiliah se: tok..., tokni:w *o** te:chilwi:ki se: tokni: ne:ch..., ne:ch..., ne:chpale:wi, ne:chaka ma:noh, eh
<Sync time="464.992"/>
ke:ni:w titaxta:was, nia:s koma:mo a:mo nia:s, *porque** ke:yeh se: *costumbre** ya 
<Sync time="471.664"/>
wa:n ihwa:n a:mo katka, ihwa:k titana:nkilia:ya we:noh nia:s
<Sync time="475.702"/>
pos a:mo, a:mo, a:mo te:chilwia:yah ok, te:chilwia:ya ke ke:mah, te:chilwia:yah mah tia:ka:n, tia:ka:n pero a:mo te:chilwia:yah *este**
<Sync time="481.647"/>
xiow wa:n xikwi:ka se: tama:mal komekat o se: *rollo**, pos tikmattoyah ya
<Sync time="486.116"/>
tiowih tikte:motih komekat kualka:n wa:n ne: tiowih tikwi:kah tokomekaw
<Sync time="490.162"/>
*porque** ne: ka:mpa tik..., tiowih yehwa mokuis, tia:yah en la mano
<Sync time="494.6"/>
*pero* pos yo:n pe:wak nochi kilpia:yah wa:n ke:mah tahtaniahya ne:n nochi *kiforma:rowah** kualtsi:n kali, nochi *armazón** 
<Sync time="505.505"/>
nochi kitahta:liah ne:n ta:nka:yo:meh, tirantes, ne:n kale:walmeh, *parejo** nochi *pie derecho** kita:liah 
<Sync time="514.256"/>
wa:n ne:n tak paki:yot, kilwiah ne: *caballete** 
<Sync time="519.959"/>
*este** de ompa, ki..., kita:lia:yah ya ne:n *cintas**
<Sync time="526.616"/>
pero no: *cecerquitita porque** pos ne:n owasakat ema:nik
<Sync time="530.663"/>
para a:mo pankalakis ne:n a:paliwis pos moneki *cerquititas, cerquititas**
<Sync time="536.663"/>
de ompa no: kita..., ki..., seki kite:makah wa:n seki kichihchi:wtiowih *por rollos**
<Sync time="542.038"/>
kitekpa:nah pero *cerradito** mah tili:nto kualtsi:n para a:mo pano:s n' a:t
<Sync time="547.257"/>
*por rollos** we:i moka:waya, tila:wak ne:n kali, *puro** sakat de owat
<Sync time="552.975"/>
e:mah de ma:tamiah ya ne:n ahko pos, sepa kualsti:n kitsona:miktiah n' ahko kelpachowah wa:n kilpia:yah wa:n a:mo panowaya ok n' a:t ne:n kalyo:lpan 
<Sync time="562.319"/>
de ompa yo:n ma:tamiah *pues** sepa mopale:wiah ne:n kalte:ntatsakuil 
<Sync time="568.366"/>
tanakastantsakuil sepa kita:lia:yah *igual, porque igual, igual** teki..., mowi:kayah ta:tahmeh, mopale:wia:yah nochi *hasta** tami nochi
<Sync time="577.288"/>
ke:mah pero *puro** komekat kikuiah, pero a:xka:ntsi:n pos nochi taman ya
<Sync time="583.46"/>
wa:n yehwa sah yo:n name:chilwih de n..., sakat kisentilia:yah
<Sync time="588.819"/>
achto kisentilia:yah pero miak wa:n neli kichi:wayah kali
<Sync time="593.772"/>
ke:mah, yehwa sah yo:n name:chtapowih, tamik, oksé: taman name:chtapowi:ti de ne:n, de a:taw
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="603.366" endTime="608.179">
<Sync time="603.366"/>
Ekintsi:n, ne: *este** ne:chchia tepitsi:n, i:n sakat tikihtowa ke kihilpia:yah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="608.179" endTime="609.179">
<Sync time="608.179"/>
Ke:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="609.179" endTime="613.944">
<Sync time="609.179"/>
Yo:n sakat kihilpia:yah achto, ta:lpan ok oso achto kihilpia:yah 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="613.944" endTime="631.467">
<Sync time="613.944"/>
Ta:lpan ok wa:n de ahko yowi, chihchi:wtok a para sepa kilpiah, *aparte** ya
<Sync time="619.772"/>
e:mah, *aparte** para a:mo ompa ne: ahko tein yetok ika, ika achtok ok, kilpia ok wa:n sepa kilpi:ti sepa de yankuik
<Sync time="628.365"/>
a:mo, *aparte, por rollos**
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="631.467" endTime="634.274">
<Sync time="631.467"/>
Yo:n itsi:nkaxio no: kikuitma:nohilpia:yah. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="634.274" endTime="634.597">
<Sync time="634.274"/>
E:mah
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="634.597" endTime="637.07">
<Sync time="634.597"/>
Wa:n ka:mpa tami itsi:nkaxio sepa kilpiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="637.07" endTime="637.681">
<Sync time="637.07"/>
E:mah, e:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="637.681" endTime="641.075">
<Sync time="637.681"/>
kitekpa:nah ya, kitekpa:nah ya *hasta** ki:sati.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk3" startTime="641.075" endTime="644.1">
<Sync time="641.075"/>
<Who nb="1"/>
Mm, *hasta** ki:sati *por sur..., por surco**
<Who nb="2"/>
wa:n ke:mah sepa wi:tsa seki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="644.1" endTime="644.94">
<Sync time="644.1"/>
*E:sole**
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="644.94" endTime="648.252">
<Sync time="644.94"/>
Sepa seki wi:tsa, *igual, kilpiah itsi:nkaxio.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk3" startTime="648.252" endTime="655.834">
<Sync time="648.252"/>
<Who nb="1"/>
*por surco, por surco** ihkó:n nochi kilpiah, *por rollos**
<Who nb="2"/>
Ke:mah motsakuaya, motsakua kualtsi:n motsakua
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="655.834" endTime="678.555">
<Sync time="655.834"/>
*porque** ne: *notio** katka pos ihkó:n kichi:waya ne:chilwihka wa:n nikitaka ok kali kipiaya
<Sync time="661.287"/>
*después** wetsik, nikitaka ke:ni:w ne:n etoya kaltsi:n wa:n nikitak nochi ke:ni:w chihchi:wtoya, *por rollos** wehwei ma:mos kilpia:yah, *puro** kuomekat
<Sync time="669.756"/>
wa:n pos kisentilia:yah miak para se: kali miak, *qué tanto** de sakat 
<Sync time="675.459"/>
wehka nemiah, pero kihitayah.
</Turn>
<Turn speaker="spk3" startTime="678.555" endTime="680.306">
<Sync time="678.555"/>
Ihwa:k onkaya owami:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="680.306" endTime="691.247">
<Sync time="680.306"/>
Onkaya owami:l por, por almó:n, por *hectárea** a:mo, a:mo, a:mo ke:mah a:xka:n, a:mo kanah ok, ke:mah 
<Sync time="687.9"/>
ihkó:n no: moi:xpano:ltihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="691.247" endTime="695.083">
<Sync time="691.247"/>
We:noh pos kualtsi:n etok i:n tein tite:chtapowih, we:noh yo:n aya..., a:mo nikmattoya neh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="695.083" endTime="698.901">
<Sync time="695.083"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah 
<Who nb="2"/>
Neli ke:meh tikihtowa, *este** ekintsi:n a:mo semi tikitah ok yo:n kalmeh,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="698.901" endTime="699.429">
<Sync time="698.901"/>
A:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="699.429" endTime="701.367">
<Sync time="699.429"/>
Kualtsi:n ne:n tein tite:chtapowih 
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="701.367" endTime="706.394">
<Sync time="701.367"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah, 
<Who nb="2"/>
Sepa yankuiká: welis tite:chtapowi:s moto:kay wa:n ka:ni tiwa:le:wa wa:n ka:nachi xiwit tikpia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="706.394" endTime="723.958">
<Sync time="706.394"/>
*Pues** ihkó:n namechtapowia ni..., nehwa ninemia ne: Xaltepec
<Sync time="711.816"/>
pero a:xka:ntsi:n ninemi nika:n San Miguel Tzinacapan 
<Sync time="717.129"/>
wa:n nehwa noto:ka:y Andrés Martín Juárez Hernández
<Sync time="720.519"/>
nikpia *cincuenta y nueve ańos**.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
