We:noh pos sepa nika:n timoahsih ne: nikneki nimitstahtani:s ox no: tiki:xmattok yo:n mi:lah mochi:wa moso:t, ne: seki kiliah ne: ma:weweyak mo:so:t, seki kito:ka:itiah ne: mi:lahmo:so:t. Pos neh no: nik..., niki:xmati, kuali a ke nika:n timoahsih, tinentokeh, timotahtaniah nehjó:n mi:lah mo:so:t ne:n pos neh nikilia ne:n ihko:ni sah pero ne: yo:n no:, no: kualtia, no: mos..., moskaltia ihkó:n wehkapantik wa:n no: seki wa:ki pero a:mo nochi. Wa:n yo:n no: paniá:n ne:n ixwa, no: paniá:n sah mota:lia inalwayotsi:n. Wa:n yo:n de ke, de moskaltia no: ye:kchihchika:waya iteyo, tihti:le:wi, achi ihkó:n we:weyak wa:n ye:kte:kuihkui. We:weyak, mm. Yo:n ka:mpa se: yowi ihkó:n se: panowa ye:kte:kuihkui, ihkó:n mosa:lowa itech se: i..., se: itilmah Mm. Nochi te:kui *hasta** se: ima:ko, nochi se:, se: ika..., se: ikami..., nochi te:kui. Mm. Ke:meh i:n se: itake:n te..., *hasta** itech se: ikua:ko ne:n se:, se: ki..., te:kuihkui. Mm. Wa:n yo:n neh nikmattok ne:n *antes** no: ki..., kihtowah ne:n tota:tahwa:n ke no:, no: we:lik, tein sehselik ki..., kimanayah wa:n kima:pa:tskayah wa:n no:, no: kua:yah. Nehjó:n ihkó:n te:chtapowia:yah pero ekintsi:n pos a:mo nikmati ne:ntokni:wa:n ox kimahse:wah de i:n mo:so:t. wa:n teh no: xa:, xa: kachi tikmattos ox, ox we:lik. Pos ke:mah *este** neh nikmati ke a:mo we:lik, niki:xmati no: moso:t, niki:xmattok mi:lahmo:so:t yo:n xoxoktik i...,ikowyo moskaltia, momela:wak wa:n momaxalowa. Seki momaxalowa ta:lte:noh, momaxalowa. Ta:lte:noh momaxalowa ne:n imaxalwa:n wa:n moskaltia wa:n nehjó:n ikowyo ne: eskina:doh, mah tikihto:ka:n na:wi *esquina** kipia. Moskaltia *hasta** ahko wa:n ke:mah de xo:chiowa ya, ista:k ixo:chio wa:n iteyo ne: tihti:ltik wa:n we:weyak wa:n ekapanwihwitsioh wa:n komo se: panowa nochi te:ke:mi yo:n iwitsio, nochi se: itech moka:wa se: itilmah, komo se: kwi:ka se: ikoto:ntsi:n kachi mopihpilowa itech, telmiak kikui wa:n nehjó:n yehwa yo:n niki:xmattok mo:so:t pero se:, de se:, de se: kikua a:mo nite:kakilia kikuah, neh nikmattok ke kuali para ke:meh yo:n se: moteki ke:masá:. Wa:n komohkó:n se: motek wa:n eski:sa se: kiteki yo:n ikechtalo, de ikechselo ne:n mo:so:t, se: kima:xakualo wa:n se: kipa:tskilia. Yo:n kit ti..., ti..., ki..., we:noh tepitsi:n kipale:wia para a:mo ne: we:iti ka:mpa se: moteki wa:n kitsakuilia ne: eski:sa. Wa:n seki mah se: kipacha:nilia ne:, ne: yehwa yo:n xiwit, se: kima:pata *o** se: kitsonkuahkua wa:n ke:mah ne: se: kipacha:nilia ya ne: ipachio ne: xiw..., xiwit wa:n se: kipi:ki ika se: tilmahtsi:n, teisá: ihkó:n, se: mopi:ki wa:n kitsakuilia esti wa:n kipahtia wa:n a:mo, a:mo we:iti, a:mo te:malowa. Yehwa yo:n ke nikmattok ne: kikuih para pahti yo:n, yo:n mo:so:t, ke:mah ki..., kipale:wia icho:kilo. Ke:mah, yo:n pahti no:. Te:kokoh ia:yotsi:n, te:kokoh, chichinakaka pero ne: pahti no:. A:, a:..., a:mo te:malowa ne: yehwa ne: kitsakuilia, kipale:wia ya, pos no: nik..., Pos yehwa yo:n neh nik..., no: nikte:kakilih se: kima:xakualowa tsikitsi:n wa:n koma:mo tei ne:n..., a:mo, ke:masá: a:mo kipia ne:n icho:kilo. Mm. Pos se: kikui se: ichihchi wa:n se: kima:xakualowa iwa:n Mm. Ke:mah. Wa:n ke:mah yehwa yo:n se: ki..., se: kipa:tskilia. Se: kipa:tskilia n' a:tsi:n wa:n se: kita:lilia wa:n nika:n se: kilpia ika komekat para a:mo ne: ki:sa *más** ne:n ... Mm. N' esti *porque** ke:masá: de a:mo se: kilpia ne: ki:sa. Ki:sa. Wa:n yehwa yo:n neh no: nite:kakilih pero ... Mm. Pos no: nik..., nikinkakilia:ya ta:tahmeh ihkó:n ke we:lik ne:n i..., i..., n' iselo. Mm. Pero ekintsi:n pos a:mo nikmati ke:meh pos *casi** ekintsi:n tinentinemih ihkó:n a:mo a:kin nikita mah ki..., mokuihkui:li. Ka:n se: kikua achi *porque** yo:n tepitsi:n te:..., *medio** chichi:k ne: ixiwyo ata, tepitsi:n chichi:k, ke:mah. Chi..., chi:chi:k wa:n te:..., te:ma:pa. Ke:mah. Komo se: kixakualowa ihkó:n se: ki:tskih nochi nika:n se: moka:wa nehjó:n se:, se: ima:ko. Ke:mah. Wa:n pos ihkó:n kihtowah ke chichi:k. Se: ... Ke:mah. *Porque** neh a:mo, a:mo nikmati, a:mo ke:man nikekowa pero nehjó:n kihtowah ke chichi:k de se: kima:xakualowa. Ke:mah. Pos yehwa yo:n ne:n no: nikte:kakilih ke no: kuali nehjó:n pahti pero se: kima:nelowa. Ke:mah. Wa:n pos yo:n seki ne:si e:wi wa:n momahmaxalowah, yo:n pah..., momahxalowa wa:n ista:k ixo:chio Ke:mah, ista:k ata. Ista:k ixo:chio wa:n pos yo:n a:mo nikmati no:, tak no:, no: tapala:n. No: tapala:n mochi:wa, n' ke:meh, ke:meh pala:ni ix..., ihkó:n ta:lmanik, ne: pala:ni, no:, no: tapala:n, kipale:wia para tato:k se: kita:lilia. No: tapala:n. Kipale:wia para ne:n tato:ktsi:n wa:n pos yo:n se: kwiwita, yo:n no:, no: wa:ki. Kipale:wia, ke:mah. Wa:ki no:, wa:ki no: pero mah se: kitsontawihwi:teki inalwayo *porque** telnalwayoh ata. Wa:ki no:. Telnalwayoh wa:n mota:lia ne:n ta:ltsi:n wa:n pos yehwa ya komo se: kitamo:tak ihkó:n no: xa:, xa: selias. Telnalwayoh, ke:mah. Selia, selia. Yo:lchika:wak porin nalwayoh. Ke:mah, ke:mah selia. Ka:mpa yema:nik ne:n ta:ltsi:n acha: selias ta: ... Pos miak ne: i..., inalwayo ihkó:n kipia. Ke:mah, ye:kmiaktsi:n, mm. Wa:n yo:n no: ka:sá: ika se: kwiwita, se: kitsontawihwi:teki ihkó:n xi:ni ne:n ta:ltsi:n wa:n ne:wi:n se: kita:lia ne: wa:ki. Wa:ki ahko se: kita:lia, wa:ki nimah, ke:mah, wa:ki yo:n. Ke:mah pala:ni. Yehwa yo:n ki..., moma:nelowa oso yehwa yo:n tak pala:ni iwa:n no: n' ta:ltsi:n ta: yo:n no: pos se: kita wa:kkatik, ne:n xo:chiowa ihko:ni. Pos no: se: kita yo:n, neh no: nikita yo:n chiktehtsi:n kipa:pata:nkawiah pero a:mo nikmati ox kipipi:nah. A:mo, a:mo, a:mo no:, a:mo no: nekyoh yo:n, a:mo ... Ke:mah a:mo nekyoh yo:n xo:chitsi:n, a:mo nekyoh nochi, yetok sah xo:chit tein nekyoh, tein mo..., ompa yo:n nektsitsi:n kipipi:nah pero yo:n xo:chowa nochi, nochi yo:n a:mo nekyoh. Ox kipipi:nah *porque** yo:n nikitstoya wa:kkatik, tak sayoh no: kiwelitah de pochiktsi:n ne:, porin pochiktsi:n tak no:. A:mo nekyoh. A:mo teh kite:maka para de i:n nektsitsi:n ko..., kololo:skeh nekti Tak, tak yo:n sayoh kwelitah ne: porin pochiktik ne:n xo:chitsi:n ki..., kitah sah, kipa:pata:nkawiah pero ... Ke:mah, ke:mah. Ke:mah ihko:ni yo:n. Pos ... Ke:mah, ihko:ni. Pos yehwa sah yo:n nimitstahtania nehjó:n ox no: tiki:xmattok *porque** ta:taman tiki:xmatih wa:n ta:taman t'tatekiwtiah. Ke:mah, yehwa sah yo:n nimitstahtania wa:n ... Mm, ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:n sayoh ne:chili moto:ka:i wa:n ka:ni tiwa:le:w. Pos ta:taman nochi tik..., tinemih i:n kowtah, ta:taman tik..., tikmatih ihkó:n ne:n ... Pero no: se: taman sah tiki:xmatih yo:n mo:so:t, ke:mah. Pos nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w de ne: xola:l de San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n no: niwa:le:w de San Miguel Tzinacapan.