Pos kuali tine:chili:s kati:n yo:n ... I:n tikilia ta:la:ni:l, yo:n mochi:wa yo:n tikihtowa ne:n, ke:ní:w kichi:wah para teisá: no:chi kuali tine:chili:s. Mm. Ke:niwki *o** ke:ni:w xo:chowa. Mm. A: pos yo:n ... Pos neh, teh tikmattos. Ke:mah, yo:n xiwit niki:xmattok ne:n kiliah ta:l..., ta:la:ni:l. A:ni:l. Ta:lpan mochi:wa wa:n ka:mpa ... I:n xola:lpan semi onkaya. Pero nehjó:n neli onkaya ne: ... Tehwa:n wehka:w timomachtia:yah ne: kalnemachti:lo:ya:n, wa:n ihwa:k a:mo kinino:tsayah tota:tahwa:n mah tame:waka:n sanoke tehwa:n titame:wayah ne: *palacio** kalte:noh ka:mpa yo:n *escuela**, ka:mpa, *hasta** ka:mpa Nacho López katka ikalte:noh, nochi ompa tiwa:l..., nochi tima:tame:wayah tehwa:n, xo:no:ochpa:wa:syoh wa:n ompa tikitayah onkak yo:n xiwit. Yo:n ma:..., ma:pisi:ltik wa:n ma:..., tepitsi:n ma:we:weyak wa:n a:mo teh ima:kowyo, ima:..., ima:xiwyo sanoke itech ikowyo mopepechowaya sah, kihki:sa Ne:n xiwit wa:n ma:pitsakweyak, ma:pitsak..., pero a:mo wehwei semi, we:weyak, kanah pisi:ltik, pisi:ltik. A:mo we:weyak, ma:tsikitsitsi:n sah [yo:n a:ni:l]. Wa:n yo:n moskaltia semi wehkapan ke:meh sayoh, telwehkapan, telwehkapan ke:meh se:, se: mo:lik telwehkapan, *menos** tskitistsi:n. A:mo semi telwehwei. Ke..., wa:n nehjó:n ke:meh se: *geme** mochi:wa, se: ke:meh wa:n tahko talwehkapan. Ihkui:n sah wa:n sepa ihkui:n sah ki..., iwki sah wehkapan mochi:wa ne:n kowtsi:n. A: tsikitsi:n, a:mo we:weyak. Wa:n se:, se: kwiwit..., se: kwiwitaya, no: tehwa:n tika:wtia:yah *porque** te:chilia:ya a:kin te:chmachtia:ya mah tika:waka:n *porque** kikuiskeh para taka:n kikuih para pahti, mah onka. Ikalte:noh katka Ramón María na:nahtsi:n yo:n ne: ka:mpa n' ekintsi:n yetok ne:n, ka:mpa yetok ekintsi:n [Eu]logio, ta:tahtsi:n. Yo:n ta..., kiye:k..., kiye:kchi:wak a yo:n kali ta: katka ne: de wapal itsi:ntsakka. A:. Yo:n kali, ke:mah nochi, nochi wapal katka n' itsi:ntsakka kaltsi:n. Wa:n ompa mochi:waya nochi yo:n xiw..., Ompa kalte:noh katka nochi i..., ekintsi:n ta..., mopatak a *porque** nochi tepa:mit tayewalohtok, tei:xko nochi a. Pero tehwa:n timomachtia:yah nochi texa:li:xko, yo:n kalte:noh ka:mpa kalnemachti:lo:ya:n katka, nochi katka texa:l, a:mo ... Texa:li:xko a:mo tei:xko ke:meh ekintsi:n tachihchi:wkeh. A:mo onkak ok yo:n xiwit, poliwik *porque** onkaya *porque** nochi katka xiwtah ompa nochi titame:wayah tehwa:n ne:n *hasta** i:n Nacho Lópezko kalte:noh katka. Timo..., nochi titame:wayah, nochi onkaya yo:n xiwit tikilia:h ta:la:ni:l, ika niki:xmattoya, ompa onkaya. Pero ka:sá: ika tak no: onkaya, ke:meh tehwa:n titame:wayah sah tipi:piltsitsi:n ne: ka:mpa te:chmachtia:yah sah ompa titame:wah tehwa:n, a:mo ta..., a:mo tame:wayah ohti, ika tikitayah yo:n ta:la:ni:l wa:n ekintsi:n tak ma:ski onkaskia pero ke:meh i:n nochi ki..., kipatakeh ya, ka:mpa katka ta:ltsi:n sah nochi kita:lilihkeh tet a. Kwiwitakeh yah nochi ... Kwiwitakeh *o** ki..., kichkuakeh ika yo:n tepos oso ika *pico** kichkuakeh para kita:lihkeh *calzada** ya, para a:mo, a:mo, para a:mo se: tame:was ok achi:chika wa:n ... Yeh ke:mah kualtsi:n moka:wa ohti pero n' tato:kmeh *o** xiwmeh tein para pahti kikuiah *o** teisá: ihkó:n ompa sah kikuiah wa:n ekintsi:n pos a:mo, a:mo se: [kui...,], nochi tei:xko moka:w, yehwa ika poliwik nimolia, *porque** achto telonkaya nochi ne:n tio..., tio:pani:ka:n nochi onkaya yo:n ta:la:ni:l. Ta:la:ni:l, nochi onkaya. Pos nehjó:n ahwia:k. Wa:n yo:n a:ni:l nehjó:n kikuiah para pahti *o** no: ... Kualtsi:n ahwia:k tak no:. Ahwia:k nehhjó:n nikita, a:mo n'mati ox kikuiah pah..., pahti pero tite:kakilia:yah ki..., kita:lia:yah yo:n tein pa:nchi:wah, ki..., kite:mowa:yah, kita:lilia:yah yo:n seki *pan** ata kichi:wah ata ahwia:k ke:meh yo:n chihchihkoltik wa:n pantsitsikiltik ata, ahwia:k ke:meh a:ni:l, ahwia:k yo:n. yehwa kite:mowa:yah kit wa:n kit..., kita:lilia:yah yo:n, yo:n koyo:taxkal ki..., para ahwia:ya ya kit. A: pos yo:n a:mo, a:mo te:..., te:pahwih. Kanah ta: pos ne: we:lik no: wa:n kiahwia:lia:ya ne:n koyo:taxkalkaltsi:n, kita:lilia:yah yo:n. Yo:n we:lik, *casi** kita:lilia:yah ne:n ... Kiahwia:lia:ya. Pero yetok sah no: koyo:taxkal tein ki..., tein ki..., kita:lilia:yah, a:mo nochi, a:mo nochi, ke:meh yo:n kitso..., yo:n tein tsope:k, i:xtsohtsope:k a:mo kita:lilia:yah, yo:n yetok sah tein kita:lilia:yah yo:n nimitsilia kita:lilia:yah yo:n i:xyehyewaktik sah wa:n tsitsikiltik. Yo:n kita:lilia:yah ah..., ahwia:k de yehwa yo:n xiwit. Yetoya sah tein kita:lilia:yah, yetoya sah, a:mo nochi kita:lilia:yah. A:, sayoh yetoya no: tein kita:lilia:yah. I:pa yehwa kihtowah kita:lilia:yah yo:n, ke:mah pero a:mo n'mati ox pahti, tehwa:n tikitayah wa:n tika:wtia:yah *porque** te:chnawatia:ya a:kin te:chmachtia mah tika:wtia:ka:n. "*Porque** ta:ka:n pahti kikuih" kihtowa "mah onka". Tika:wtia:yah ke:meh tehwa:n te:chmachtih, a:kin te:chmachtia:ya a:mo katka nexi:kol, a:mo katka te:chnawatih x'wiwitaka:n i:n, mah poliwi a, a:mo, mah titame:waka:n wa:n mah moka:wa tein tikitaskeh para teisá: ki..., kikuiskeh tokni:wa:n, ta:ka:n kikuih para pahti mah onka, *porque** ahwia:k xo:chit, mah onka. Iwki kichi:waya a:kin te:chmachtia:ya. Pos pané: ka:n ke:man nikita ok, nimitsilia poliwi ke:meh i:n tawehwelohkeh nochi ne:n tokni:wa:n wa:n tekiwa:nih kinemiliah mah nochi tei:sko ya ne:n ohti Wa:n ekintsi:n onkak yo:n ton..., a:ni:l, ne:n ox onkak ok ampo:wi:n, tak a:mo kachi tei ok. Ka:mpa wehwe:yoh wa:n nochi we..., teposmeh nochi nemih ya yehwa:n ya ne:n kinohchi:wihkeh kuali para ne:nke:n tsi:tsikui:niskeh pero, pero tein yo:n ke:meh pahxiwmeh, ke:meh poliw ixiwyo tikihtkeh wa:n ke:meh yehwa ta:la:ni:l a:mo onkak ok. A:mo onkak ok *porque** yehwa yo:n poliwik a *porque** kita:lihkeh nochi tet..., tet a kisohso:wkeh ka:mpa s..., ka:mpa onti. Wa:n ne:wi:n itech ohti a:mo kanah se: kitas tak, ne:wi:n, a:mo kanah. Ki..., pané: ka:n... Ekintsi:n a:mo kanah nikita yo:n ta:la:ni:l, a:mo nikita kanah. Ninemiti ihkó:n pero a:mo nikita kanah ok, wa:n ekintsi:n titatame:wah ne: we:ikalte:noh pero a:mo teh nikita ok, ekintsi:n sakat nochi moi:xkuitok. Wa:n yo:n no:, no: xo:chiowa. Xo:chiowa ya, i..., ixo:chio nehjó:n, ixo:chio ta:la:ni:l ista:k wa:n yo:la:nkohkostik iyo:la:n. Ke:meh yo:n mo:so:t, soh ke tsikitsitsi:n. Ma:tsikitsitsi:n. Ke:meh, ke:meh yo:n *manzanilla**, yo:n ne: ahkokopa kinamakah, iwki a ne: xo:chitsi:n, ke:meh *manzanilla**. Wa:n yo:n no:, no: teyowa tak, no:, no: kipia iteyo. Teyowa, teyowa no:, iteyo ne:, iteyo mo..., pané:, pané: ko:ntsitsi:n, xoxoktik iteyo mopanpi:kia. Tamati, tamati t'matis ke:niwki, ke:meh pa:pa:lo:kiltet, soh ke we:weyak. Ne: tohtokotstik sah, tsikitsitsi:n sah *porque** ne:, ne: pa:pa:lo:kilit we:weyak, pero iwki a *merito** ke:meh pa:pa:lo:kilit iteyo. No: tsikitsitsi:n. ihkó:n ya mochi:wa i..., iteyo. Wa:n no: tihti:ktik. I..., ke:mah no: tihti:ltik wa:n mochi:wa tsikitsitsi:n, yo:n pa:pa:lo:kilit we:weyak, ye:k ke:meh pa:pa:lo:kilit chihchi:wtok iwki a ne:n ta:la:ni:l iyo:la:n mokehketsaya ne:n ... Posonia wa:n poso:nia pos pawetsia ixo:chiotsi:n moka:wa yo:n, yo:n iteyo ya tein itsi:nkaxio iteyo, yehwa ya iteyo yo:n mochi:waya. Wa:n yo:n a:chá: no: kikua:yah chiktehmeh. Pero ... Ka:n, ka:n te:h kikua:yah chiktehmeh, i:pa, a:mo chiktehmeh, ompa sah ixwaya sepa pero ... Ika a:mo poliwia *porque** i..., teyowaya ompa sepa, sepa ixwaya pero ekintsi:n poliwik *porque** nochi ne:n, ne:n kalte:noh, de ne: we:ikalte:noh ... A:mo, ompa, ompa ixwa ya sah tak panxi:nia. Ompa ixwaya. Tawehwelohleh ya, kich..., tachkuak yo:n tepos tahtachkua wa:n para ki:xmela:wkeh n' ta:l wa:n kita:lilihkeh, tet kisohso:wkeh ya, ompa poliw yo:n xina:ch tein onkaya. Kwiwitakeh wa:n kima:nelohkeh iwa:n ta:l eski. Pos ki..., Ki..., a:it ka:ni kika:watoh, kichkuakeh *porque** ta:li:x..., ta:li:xmanistilihkeh pos wehkatan tachkuakeh n' ta:l, katka kualtsi:n ki..., kalte:noh katka ta:take:s tepitsi:n, i:xtake:stsi:n tepitsi:n, ompa titame:wayah pero ekintsi:n ke:meh tawehwelohkeh tekiwa:nih, kihtowah kiye:kchi:wkeh, ke:mah pero sentaman kipolohkeh tein onkaya nehjó:n, ke:meh yo:n, ompa telonkaya poliwinixiwit no:, motelchi:waya. A:, no: onkaya ompa ne:. Telonkaya ompa no:. Pero yehwa yo:n tachkuakeh pos ki..., kuali kichi:wkeh, ke:mah pero senta..., sentaman, sentapal kuali kichi:wkeh wa:n sentapal kichi:wkeh a:mo kuali *porque** kachi tein ika kipia mo..., kikuiah para pahti, kipolohkeh. Kipolohkeh ke:meh yo:n para ne: kisen..., Kipolohkeh wa:n ka:ni ok e:wati wa:n wehkatan ne:n tachkuakeh, a:it ka:n ahsik yo:n xina:ch. *O** kia:tawi:to ne:n ta:ltsi:n pos ompa moa:toktih wa:n a..., yahki xina:ch. Ke:mah wa:n mopachoh, kui:kak a:t, iwki, ke:mah kitamo:tkeh wa:n kita:lilihkeh ... Tet a kisohso:wkeh. Eski mopachoh eski wa:n xa: ne:wi:n kitamo:tatoh ke:meh kololohkeh ne:n ta:ltsi:n, nochi ta:li:xololohkeh pos kitamo:tkeh. Ka:n ne: wa:le:wati ok yo:n xina:ch wa:n ka:n, ka:n tei ok, nochi se: tama:me:wa, [tama:]mewa ke:meh yo:n ta:la:ni:l, ke:meh yo:n poliwinixiwit wa:n nochi tet kisohso:wkeh, a:mo, a:mo onkak ok. Kipachohkeh. Yehwa ika, *por eso** kipolohkeh nimitsilia ne:n tokni:wa:n, poliwia yo:n xina:chmeh *porque** tehwa:n a:mo tiknehmachpiakeh yo:n xina:chmeh, ta..., tawehwelohkeh tekiwa:nih wa:n kita:lihkeh tet, ompa tamik yo:n xina:chmeh. Pos ka:n ka:n ne:, ka:n ok mochi:wa ok. Ke:mah, ka:n, ka:n mochi:wa ok. Ma:ski yetoya tatampa ne:n xina:ch pero kita:lilihkeh ne:n tet ompa paniá:n kita:lihkeh pos a:mo wel panki:sak ok A:mo mochi:wa ok. A:ah, ompa telonkaya nimitsilia, ompa telonkaya yo:n ta:la:ni:l, tikitayah wa:n yehwa ne:n poliwinixiwit telonkaya. Kitsakuilih. Wa:n nochi ohohte:noh nochi *porque** katka ohpitsak pero ekintsi:n nochi, nochi kiso:wkeh tet, ka:n ne: wi:tsa ok yo:n tein tikelna:miktokeh pahti Ekintsi:n a:mo, a:mo wel panki:sa, kitsakuilia ya ne:n ... Kanah. Ekintsi:n tikuelitah pa:pata:wak pahti pero pos a:mo teh, a:mo teh pahti ok para de yo:n, de yo:n kokolis tikihtohtoyah de chi:chi:lkokot. Pos ompa neh nehjó:n *antes** xa: kachi onkaya ne:n xiwtsitsi:ni ke:meh i:n se: mopahtia. Ke:mah. Onkaya miak taman, onkaya miak taman, ke:meh yo:n nexokoli:lpah oh..., ohti sah kikuiah. A:mo kikowati:wih, ohti sah, ohte:noh onkaya. Yeh to..., yeh nochi mochi:wa ok yo:n, yo:n mochi:wa tehtetsa:la:n, ne: ka:mpa, ka:mpa *calzada** i:xko mochi:wa, tepa:nke:span mochi:wa ata yo:n. A:mo mone:neki pero i:n seki poliwini xiwit a:mo mochi:wa ok wa:n ta:la:ni:l a:mo no: mochi:wa ok. A:mo mochi:wa, mochi:wa sakat tein a:mo kualtia para ... Onkaya, mochi:waya nochi, mochi:waya pero ne: ke:meh tawehwehlohkeh ne:n ta:tahmeh taye:kchi:wkeh, kachi tawehwelohkeh ika yo:n para pahtsitsi:n. Pos neli i:n tein poliwi xiwit ompa no: mochi:wa ya. Ekintsi:n a:..., a:mo teh onkak ok yo:n ta:la:ni:l. Ke:mah, ka:n teh, ka:n teh se: kita ok. Wa:n a:mo nikitak ok yo:n ta:lpan..., niki:xmattoya pero ekintsi:n a:mo onkak ok. A:mo teh se: kita ok. A:mo. Ekintsi:n tein kuali ki:xmatiskeh *solamente** mah nikchi:wa, ne: mah nikihkuilo ya itech se: a:matsi:n wa:n ki:xmatiskeh ke:niwki yo:n katka. Neh nikmattok ke:niw katka, kuali nikchihchi:was para ki:xmatiskeh, ke i:n poliwixiwit kuali nikihkuilo:s wa:n iwa:n ... No: iwki ta:la:ni:l no:, no: kuali nikchihchi:was wa:n nikchihchi:was ke:meh ... Neh niki:smattok ke:ní:w onkaya. Kuali n'chihchi:was para kima..., tepitsi:n kimatiskeh ke:niw katka yo:n, yo:n xiwit onkaya. Ke:niwki, chi:chi:ltik, ista:k. Nochi, nochi kimatiskeh ke:meh ... Ke:mah, i..., para nikihkuilo:s kuali nikchihchi:was, ke:mah para ki:xmatiskeh. Pos de a:mo, a:mo se: ki:xmati, a:mo se: kimati ke:niwki ixiwyo, ke:niwki ikowyo. Ke:mah. Ka:n se: kimati ke:ní:w wa:n tiihtowa ma:weyak tepitsi:n pero ka:n kiatih ke:niwki. Tepitsi:n ma:we:weyak yo:n, ma:pisi:ltik wa:n ma:we:weyak wa:n ahwia:k ixiwyo nochi, yehwa yo:n ixiwyo. Yehwa yo:n ahwia:k semi. Ox wehkatan moto:ka oso paniá:n, a:mo se: kimati, yo:n nochi ... Ka:n se: kimati ka:n ahsik. A:it ka:n ahsik yo:n ta:la:ni:l. A:mo se: kimati, pero telonkaya ompa ne: kalte:noh, telonkaya ne: we:ikalte:noh tikitakeh. Mm, yehwa sah yo:n nik..., nikitak neh. A:mo..., pos neh a:mo niki:..., a:mo niki:xmati yo:n ta:la:ni:s, ta:k ne:wi:n tak, ompa ne:wi:n no: [ro] tak ma:ski onkaskia pero a:mo, a:mo, a:mo tiki:xmatih. Ka:n, a:mo se: ki:xmati. Mm. Pos kualtsi:n nika:n nochi ti..., timolwihtokeh yo:n, xa:, xa: no: pahti oso yehwa ya ke:meh yo:n kita:lilia:yah, kiahwia:lia:ya ne:n koyo:taxkal Mm, koyo:taxkal kita:lilia:yah, ke:mah. Nochi kita:lilia:yah nehjó:n i..., ixiwyo. Mm. Pos kualtsi:n ahwia:ya tikihtowa ne:n pa:ntsi:n wa:n ekintsi:n a:mo kita:liliah, pos a:mo tei ok. Ahwia:ya kualtsi:n pa:n..., mm, pa:ntsi:n kita:lilia:yah, kualtsi:n ahwia:ya. Ka:n tei, ka:n tei ok, ekintsi:n a:mo kita:liliah, se: [ki]kowa ya ke:meh yo:n nimitsilia te:mpantsitsikiltik, a:..., a:mo kita:liah ok, ka:n onkak ok yo:n xiwit. A:mo onkak ok. Ka:nah wa:n yo:n kualtsi:n kichi:wayah kiahwia:lia:yah ika. Wa:n a:ksá: tein ki:xmatia pos a:chá: kiliayah mah kuiti. Ke:mah. Mah kuiti, kitekiti yo:n xiwit. Ke:mah. Ke:mah ki..., ka:n kanah ... Pero ke:meh ekintsi:n pos a:mo, a:mo se: ki:xmati wa:n sepa a:mo no: tei ok. Ka:n tei ok wa:n ihwa:k no: kualtsi:n ki:saya ne:n koyo:taxkal, telpatioh katka, e:yi ika o:me tami:n. Wehwei, wehwei katka ke:meh ekintsi:n yo:n kinamakah, wi:tsa yo:n de Tlaxcala. E:yi ika o:me tomi:n. Mahmahtakti *peso**, ihkó:n de wehwei ne:n yo:n i:xtsohtsope:k. Wehwei. I:xtsohtsope:k katka, e:yi ika o:me tomi:n wa:n para se: *peso** ye:k se: we:i *morral**, ye:kmiak wa:n komo tikowak se:, se: *peso moganancia** te:makayah, ke:mah, miak te..., miak katka te:makayah pa:ntsi:n. Ekintsi:n a:mo, ekintsi:n te:makah tsikilitsi:n ne:n te:makah. Pos ihwa:k ne:n ne:chiliah ... Ihwa:k katka ne: e:yi ika o:me tomi:n pero telwehwei ke:meh yo:n kua:lkuih ompa ne:, ne: Tlaxcala kihtowah kinemi:lti:kih, achi katka de wehwei, e:yi ika o:me tomi:n. Yehwa yo:n katka, ke:mah, o:me tomi:n kiliah. Wa:n ihwa:k kipi:kiah ika teisá: a:mat. A:mo o:me sah tomi:n sanoke yo:n se: sempowal wa:n se: ma:kuil *centavo**, yehwa o:me tomi:n. Mm, o:me tomi:n. Wa:n na:wi tomi:n yehwa yo:n nehjó:n ekintsi:n tikihtowah ne: *o, o** ... Mah tikihto:ka:n ne: o:me, o:me sempowal *centavo** wa:n se: mahtakti *centavo**. Mm. Yehwa na:..., yehwa na:wi tomi:n. Na:wi tomi:n, mm. Ke:mah, yehwa na:wi tomi:n wa:n se: *peso** ne: na:w..., na:wpa ya mo..., mochi:wa de yo:n o:me tomi:n para se:, se: *peso**. Iwki yo:n, ekintsi:n pi:pilmeh *o** tein, tein moskaltiah a:mo kimatih toni yo:n o:me tomi:n, ka:nachi, a:mo kimatih ka:nachi o:me tomi:n. Pos a:mo kimatih ne:n ... *Porque** a:mo kikakih ok, *porque** a:mo tikuih ok, a:mo tikuih ok yehwa yo:n to..., totahto:l wa:n ekintsi:n tomi:n tiki:xmatih nochi wehweitomi:n. Ke:mah, a:mo tiki:xmatih de ke:meh yo:n tehtepitsitsi:n sah, se: ma:kuil *centavo**, a:mo tiki:xmatih ok. Ekintsi:n a:mo se: takowa ika ma:kuil *centavo**, a:mo se: takowa ok. Wehka yahki a yo:n titakowayah ika, *por eso** a:mo, a:mo tiki:xmatih ok ke:niwki yo:n ika timotakowia:yah tehwa:n, ke:mah. Pos a:mo, a:mo se: ki:xmati ke:meh ekintsi:n nochi ta:taman ne:n tik..., tikiliah ya. Ta:taman ya. Ekintsi:n a:mo tiki:xmatih o:me tomi:n, na:wi tomi:n. Ka:n tiki:xmatih ok, ka:n tiki:xmatih ok. *O** chikuase:n tomi:n, a:mo tiki:xmatih ok, a:mo tiki:xmatih, a:mo tiki:xmatih ok. Ka:n kimatih toni. Chikuase:n tomi:n a:mo, a:mo, miak a:mo kimatih chikuase:n tomi:n. Ke:mah, i:n timonohno:tsatokeh soh mahyá: ... Pané: ka:n kineltokaskeh toni timolwihtokeh pero neli ihkó:n tipano:keh tehwa:n timotakowia:yah ika yo:n, ika yo:n, yo:n tomi:ntsi:n a:mo ... Ekintsi:n pos para i:n, ekintsi:n ke:meh i:n tietokeh, a:mo, a:mo ahsi ok yo:n, a:mo teh, a:mo teh, a:mo teh ika se: kikowa ok yo:n tomi:n, a:mo teh ika se: kikowa ok ika. Pos a:mo wa:n pos yehwa yo:n tik..., tikiliah ne:n taxkaltsi:n tein kichi:wayah pos yehwa yo:n xiwtsi:n ki..., kita:lilia:yah. Ehe, kita:lilia:yah. Ne: kita:lilia:yah, yehwa tikitakeh, yehwa sah yo:n, ke:mah wa:n ... Ke:mah, ke:mah. Yehwa ekintsi:n timoma:ti:ltihtokeh, no: kuali a ke tine:chilih. Pos tikte:mo:skeh ke:masá: wa:n komo *solamente** timits..., timitsitati:wih para tite:ch..., Ke:mah ni..., neh nikihtowa de a:mo, de a:mo se: kahsi ok ne: ka:mpa tikitayah. Neh kuali nikchihchi:was itech se: a:mat wa:n para kitaskeh n' pi:pil wa:n tokni:wa:n, ke:niwki tamatia yo:n, yo:n ta:lpana:ni:l. Ke:mah, kuali kihkuilo:s wa:n poliwinixiwit no: kuali nikihkuilo:s wa:n nikne:xti:s ke:meh nikma..., niki:xmattok ke..., ke:ní:w mochi:waya, kuali niki:xne:xti:s se: a:mat. Pos yo:n se: taman xiwit tein, tein, tein xiwtsi:n tein ahwia:k kuali tikihkuilo:s wa:n tite:ch..., Ke:mah. Mm, ke:mah, welis. Mm, ke:mah. Kuali se: kitati:w, kuali tite:chne:xtili:s ta:ka:n ... Ka:sá: ika se: kita pos kuali se: ki..., kitekis. Ke:mah. Yo:n niman se: kita ke xoxoktik semi ima:i, ta: xoxoktik. Ekintsi:n pos ... Mahyá: yo:n okoxa:l, soh ke ye:kma:we:weyak. Ma:we:weyak. Pero iwki tamatisneki a, iwki, iwki ma:we:weyak ixiwyotsi:n. Iwki we:weyak wa:n pi:pitsaktik sak, kanah ihkui:n sah. A:mo semi we:weyak ixiwyo. Tik..., me:dioh ihkui:n we:weyak xiwtsi:n wa:n ye:kmiak mochi:wa wa:n ye:kmiak ixiwyo. A: ixiw..., ix..., ixo:chio a:mo semi wehwei. Ye:ktsikitsi:n no:, tsikitsi:n no: ixo:chiotsi:n. Iteyo a:mo niki:xmatik, pero niki:xmatik ixo:chiotsi:n, tsikitsi:n mota:lia ikechtan wa:n teyowaya wa:n, wa:n sepa mochi:wa, sepa ixwaya. Wa:n ne:n i..., iteyo tsikitsitsi:n tak. Ke:mah pero yehwa sah yo:n niki:xmatok pero wa:n tikitakeh tehwa:n ke:ní:w mochi:wa yo:n xiwtsi:n. Pos ... Pos kualtsi:n nochi tine:chilih ke:ní:w ne:n, ke:ní:w ito:ka:i wa:n ekintsi:n tiki:xmatik wa:n no: kuali. Ke:mah, ke:mah. Mm. Pero yo:n se: kikuiah para se: ki..., ke:meskia se: kikua:ya, ta: pos kiahwia:lia:ya ne:n taxkaltsi:n, kiahwia:lia:ya wa:n ... Kiahwia:lia:ya, kahwia:lia:ya, mm. Pos kualtsi:n no: tine:chilih pos a:mo, ke:meh neh a:mo ke:man nik..., nikitak yo:n, tak xa: nikpanowia:ya ihkó:n pero a:mo nikmatia ox nehjó:n kualtia para se: kichi:was ihkó:n. Ka:n se: kichi:wa kue:ntah toni, ke:mah. Pero ekintsi:n tine:chilihtok pos no: kuali tikchihchi:was ihkó:n wa:n kuali tine:chne:xtili:s, ke:masá: pos se: ki:xte:mo:s ne:wi:n xa: onkas. Mm, ke:mah, i..., ke:mah ihko:ni. Xa: onkas ne:wi:n kahkalte:noh, kal..., ka:mpa te..., tetah ihkó:n xa:, xa: onkas pero ne:wi:n we:i kowtah a:mo nikihto:ti ke tikte:mo:tih. Mm, ke:mah. Mm, a:mo onkak, ompa a:mo mochi:wa. A:mo mochi:wa, mm. Ompa a:mo mochi:wa. Teh no: tikmatoya nika:n, ke:meh nika:n i:n xola:l ne: yetoya ne:n pos ekintsi:n, ke:meh ekintsi:n no: nowe:ita:lihya xola:l tepitsi:n pos kwiwitakeh yo:n, kipachohkeh. Kipachohkeh ya. Ika yo:n ekintsi:n a:mo kanah, a:mo kanah se:, se: kita mah niki..., ta..., taxiwyohto. Ka:n se: kita ok. Tak ma:ski tatampa yetoya xina:ch pero ke:meh kita:lilihkeh ne:n tet pos mopachoh ya. A:mo panki:sa. A:mo panki:sak ok. A:mo panki:sa ok. Mopachoh, ompa ne: moka:wak a, a:mo ... Mm, ke:mah. Ekintsi:n a:..., a:mo teyi ok. Ka:n tei. Mm, pos ... Ka:n tei, pos yehwa sah yo:n neh nikmati, neh nikitak ne: xiwtsi:n. Pos kuali a ke tine:chilih nochi, ekintsi:n nik..., nikmatik nika:n timonohno:tstinemih wa:n nika:n timonohno:tstokeh pos ne: ... Ekintsi:n sayoh tine:chili:s ne:n moto:ka:i, ke:ní:w timono:tsa wa:n ka:n tiwa:le:w. Ke:na:mo. Ke:na:mo. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: *igual**, neh Anastacio Nicolás Damián, niwale:w ne: San Miguel Tzinacapan. Aha.