<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="tahtol2" audio_filename="Tzina_Agric_JSI331_tatooka-siembra-de-maiz_2009-09-09-b" version="7" version_date="111206">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Jeremías Cabrera Ortiz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="José Antonio Salgado Isabel" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="817.479">
<Turn startTime="0" endTime="817.479" speaker="spk2">
<Sync time="0"/>
Tikitatih ekintsi:n de n' tein tepitsi:n tikmatih de n' tato:kmeh.
<Sync time="7.633"/>
Tato:k yehwa n' taeka:ntok, tikihto:ka:n, nochi ne:n .... 
<Sync time="17.073"/>
Pos tak semana:wak a:mo nochi, no:ya:n kikuah kihtowah n' tao:l. Pero no: tika:..., nika:wí:n tehwa:n t'mattokeh yehwa n' taeka:ntok
<Sync time="24.034"/>
Komo a:mo teh tao:l, n' ta:kat miki:s, n' tapial mikis.
<Sync time="29.717"/>
A:mo teh pio eski, a:mo teh itskuinti eski. Itskuinti, pio, ta:kat, kikua tao:l. 
<Sync time="37.465"/>
No: n' *caballo**, pero kikua xiwit.
<Sync time="41.006"/>
No: n' kua:..., kua:koweh, a:mo kikua tao:l
<Sync time="44.599"/>
Pero yehwa i:n pio, itskuinti wa:n *cristiano** pos tao:l wa:n okseki ok.
<Sync time="52.031"/>
N' tao:l telsenkaya ne:n, telwe:lik.
<Sync time="58.834"/>
Mah taxkal, mah ato:l, mah te:tewa, mah tamal, mah pino:l.
<Sync time="72.792"/>
San tein a:mo we:lik. Sa:n *aparte de** yo:n, se: kaha:wiya:lia iwa:n ok. Tein kimatih siwa:meh kahwia:li:skeh.
<Sync time="80.548"/>
Se: ato:l, se: tao:l iwa:n xokoa:t telwe:lik, iwa:n se: tsapot, telwe:lik.
<Sync time="88.914"/>
N' tao:lmeh san ta:taman, ya:witsi:n, ista:ktsi:n, kostiktsi:n, xokoyo:ltsi:n.
<Sync time="101.509"/>
Nika:wí:n n' tao:l mochi:wa pa:pata:wak, kuahkuali.
<Sync time="107.218"/>
Wa:n, ne:n, tikto:kah. Nika:n i:n, nika:n i:n ka:mpa tinemih tehwa:n, n' tato:k tikiliah to:nalmi:l motachi:wa.
<Sync time="121.862"/>
Tikto:kah enero.
<Sync time="123.928"/>
Tikto:kah enero wa:n tiki:xti:tih ne:n sintsi:n julio, agosto.
<Sync time="136.375"/>
Yekinika tikte:mowah xina:ch.
<Sync time="143.189"/>
*Después**, sa:te:pan tikihitah, achto tik... tiki:xpehpenah kati:yeh ne:n ....
<Sync time="156.748"/>
Komo i:pa tikpiah ya ka:ni titato:katih, pos no: kipia ke tikitaskeh ka:mpa a:mo semi wetsi n' ehekat.
<Sync time="164.413"/>
Ne: ke:man ka:mpa tato:kayah
<Sync time="169.853"/>
ki..., kiyu:ntahwia:yah, kilia:yah *barbecho**.
<Sync time="174.025"/>
A:man a:mo tei ok. A:mo teh kua:koweh ok. A:man t'salo:wiah oso titawi:tekih.
<Sync time="180.327"/>
Pero *como siempre**, tikte:mowah,
<Sync time="185.111"/>
kati:yeh xina:ch t'ta:li:tih. Ta:ká:n kostik pos sen..., senki:s kostik oso ista:k.
<Sync time="191.5"/>
Timiakeh tikuelitah kostiktsi:n, [ti]telmiakeh tikuelitah kostiktsi:n *porque** kihtowah *o** tikiliah xo:chitik, kualtsitsi:n kostik.
<Sync time="198.88"/>
Wa:n *más** takua:wak, kihtowah *más, más** te:chika:w, pané:, pané: ihkó:n t'matih sah, ka:[n] t'matih. 
<Sync time="205.925"/>
Pero nochi n' tokni:wa:n kwelitah tein ista:k.
<Sync time="208.687"/>
Ista:k ki:saki taxkaltsitsi:n telwehwe:lik, komohkó:n telkualtsi:n titekitikeh ....
<Comment desc="Dice, 'Si trabajamos bien ....' Pero no termina la frase"/>

<Sync time="216.382"/>
Tikto:kah nimitsilwia:ya enero wa:n para t'to:kaskeh kipia ke tikihitaskeh n' tao:l, sinti acha.
<Sync time="223.707"/>
Tein telkuali katka, tein kiht..., tein *más** kuali katka mah se: kihita *desde** ka:mpa mochi:wa, tein *más** kuali ta:kka, tein más wehwei, tein más kualtsi:n mi:l.
<Sync time="232.321"/>
A:man tein *más** we:i sinti. 
<Sync time="234.425"/>
Wa:n de n' [y]o:n sinti, tikihto:ka:n ihkó:n chi:wtok sinti, i:n itsi:ntayotsi:n ke:meh ka:n ma:kui:l pa:nti tao:l, a:mo tikuih.
<Sync time="243.835"/>
Nika:n a:mo tikuih.
<Sync time="245.87"/>
Wa:n sepa n' ie:kapayo, a:mo tikuih, *porque** nika:n i:n tahtamantik n' tao:l.
<Sync time="251.613"/>
Wa:n sepa nika:n i:n ohololtik, tikuih tein pahpatachtik sayoh, tein tatahko yetok, i:ni sah. 
<Sync time="259.376"/>
I:n se: sinti.
<Sync time="263.003"/>
Seki tikuih, seki no: kipowah ka:nachi pa:nti kipia, ihkó:n, ka:nachi pa:nti kipia, tein telmiak pa:nti. Yehwa n..., para xina:ch.
<Sync time="274.34"/>
Seki kit kiliah kuawsin, seki, seki kiliah n', n' kowsin kiliah tohto..., wehwei ne:n e:lo:t, wehwei, tohtomaktik, inachichi. Pero a:mo miak pa:nti kipia, wehwei n' tao:l.
<Sync time="287.822"/>
Seki tikwelitah tein olo:pitsak. Tsikitsitsi:n n..., tsikitsitsi:n n' olo:t, miak tao:l kipia, yehwa miak *gente** kwelita yo:n. 
<Sync time="298.174"/>
Kito:ka, yo:n a:mo *problema**, yo:n a:mo kuehmol, sake:ra mah ta:kiskia.
<Sync time="303.823"/>
Tika:pachowah, se: yowal a:pachiwtok, mo:stika tika:ki:xtiah.
<Sync time="309.786"/>
N..., ne:n tikui..., tikua..., ya ti:k..., ¿ke:ní:w nimitsilwis? tikpechtiah yo:n tao:l, taa:pacho:l a.
<Sync time="323.205"/>
Wa:l e:yito:naltika, na:wito:nalika ixwa ya. Xi:ktohtopo:ni, ki:sa n' inalwayo wa:n ke:mah ki:sa ya mi:ltsi:n.
<Sync time="330.789"/>
*Antes de** ki:sas ne:n mi:ltsi:n, *antes de que** molpi:s, tiktohto:kah ya, tikto:katih.
<Sync time="337.573"/>
Ke:man t'tato:kah, tikta:liah, ne: ke:mah tikta:lia:yah chikuase:n tao:l. Motstok se:se:, se:se: *metro**, se:se: *metro**.
<Sync time="346.774"/>
A:man i:n tikto:kah mahma:kui:l oso nahnahna:wi. *Porque** tikmattokeh ke nika:n ki:stiw *sobra**, tikitakeh ya *por experiencia**,
<Sync time="354.348"/>
a:mo nochi, a:mo nochi kuali ki:sa. *Mejor** tikto:kah sayoh na:wi wa:n tikitah *más** kuahkuali ki:sa.
<Sync time="364.863"/>
*Como siempre**, se:se: *metro cuadrado**.
<Sync time="368.201"/>
Wa:n ke:meh nochi, a:mo no: ..., ka:mpa ne: ke:man ya katka *más** takualka:n katka wa:n katka *barbecho** kita:lia:yah, *tayu:ntahwia:yah**.
<Sync time="375.462"/>
Ekintsi:n kita:lihkeh kahfe:n, ekintsi:n kahfentah.
<Sync time="379.702"/>
Ekintsi:n nochi... no:ya:n take:s, ka:mpa eski titato:kah. A:mo e:... a:mo miak ko:ko..., n..., a:mo miakeh ok n' tato:kah *barbecho o** tamaya:n
<Sync time="386.558"/>
Ka:mpa tamaya:n *más** mochi:wa wehwei sinti, *más** kuahkuali.
<Sync time="390.066"/>
Wa:n, wa:n *antes de** se: tato:kas, tikitayah ne: ke:man *abuelitos**,
<Sync time="398.614"/>
kipia ke t'tahtanili:skeh n' ta:lmanik
<Sync time="402.774"/>
n' totio:tsi:n, n' to..., tu..., ton..., tona:ntsi:n ta:ltikpak, tiktahtaniliskeh iwa:n totio:tsi:n ke n' tato:k tein t'ta:li:tih, 
<Sync time="416.157"/>
¡Mah *te:chservi:ro**. Mah a:mo kalaki n' a:mokuali.
<Sync time="423.846"/>
Nochi na:wka:n, kiliah n' koyo:meh *cuatro puntos cardinales**, koyo:meh kilia:h. Pero tehwa:n tikiliah na:wka:n, 
<Sync time="432.06"/>
na:..., n..., kiliah n' okseki na:wi ..., ma:se:walmeh, na:wi oli:n. Mahyá: n..., mahyá: na:wka:n tachialo:tok.
<Sync time="441.984"/>
Wa:n i:n na:wka:n, yo:n tao:l, tehwa:n tikiliah tsi:katsi:n, tao:l chi:chi:ltik
<Sync time="450.609"/>
yo:n ta:..., yo:n tao:l ta:kat. N' ta:kat yehwa *más** chika:wak.
<Sync time="457.151"/>
N' ta:kat kipia *más valor**.
<Sync time="459.753"/>
N' ta:kat ke:meh .... N' ta:kat *más** chika:wak, i:n na:wi *esquina** tikta:lili:tih yo:n tao:l, yo:n *matas** na:wka:n, de tsi:kat.
<Comment desc="Aquí tsi:katl se refiere a un color"/>

<Sync time="470.422"/>
Kipale:wi:tih n' okseki siwa:meh tein ta:kitih kalihtikpa.
<Sync time="474.721"/>
Pero *antes** t'to:kaskeh nimitsilihtoya, tiktahtanili:skeh n', n' ta:lmanik
<Sync time="483.457"/>
ika se: tane:xtsi:n n' kalihtik, ika popo:ch wa:n se: tio:tahto:l.
<Sync time="491.004"/>
*Porque** n' ta:lmanik yo:ltok wa:n komo a:mo t'tahtanilihkeh, mochi:was, pero a:mo iwki.
<Sync time="499.145"/>
*O una vez** tikchi:wkeh ya i:n, tikwi:kah t'to:katih ya.
<Sync time="504.685"/>
Kasá: ika *santa cruz** kita:liah, se: tatahko de mi:lah, se: *cruztsi:n** de xo:chit, *santa cruz**, *cuando** mi:l mia:watitok 
<Sync time="518.311"/>
A:mo teh tatekipachowa. A:mo wetsi n' ehekat, a:mo kima:toka.
<Sync time="522.368"/>
Kasá: ika a:mo kel..., kasá: ika kelka:wa 
<Comment desc="Aparentemente lo que se olvida es poner la cruz"/>

<Sync time="526.23"/>
A:mo semi niwel tio:tahto:l.
<Sync time="528.484"/>
Mmm, a:mo niweli, a:mo no: niweli *porque** a:mo nochi tiwelih n' tio:tahto:l, a:mo teh t'chi:wah kue:ntah.
<Sync time="534.971"/>
*Entó:s** t'mattokeh yehwa yo:ni, wa:n a:mo sayoh para mi:l,
<Sync time="539.867"/>
*cualquier** tato:k, tik..., tik.... N' ta:l yo:ltok, n' ta:lmanik yo:ltok.
<Sync time="545.222"/>
¡'Nohno:tsa!
<Sync time="546.973"/>
¡'Kilwi!, "Teh tato:k nimitsta:li:ti, para *tiservi:ro:s**.
<Sync time="554.195"/>
¡Xta:kis para *tine:chservi:ro:s**. ¡Xta:kis para takua:s *nofamilia**, para takua:s..., takua:skeh notapialwa:n, para tinochi:n".
<Sync time="563.64"/>
Koma:mo, yo:n tato:k iksá: a:mo chi:wi.
<Sync time="570.015"/>
Ya nimitsilia tikto:kah, wa:l se: me:tstika tikme:wah ya, tikiliah mi:lme:walis.
<Sync time="578.904"/>
*Siembra**, ah.
<Sync time="583.082"/>
*Después** mi:lme:walis, *después** tata:lwi:lis.
<Sync time="591.154"/>
Nochi i:n, kihtowah no:, nika:n *costumbre**,
<Sync time="597.819"/>
no: igual titekitih ika ma:noh, seki ika ma:noh *mayoría**, seki ise:lti.
<Sync time="605.284"/>
*Pero** nika:n *importa** ompa takua:s.
<Sync time="609.136"/>
Nika:n i:n tekitikeh de mi:l a:mo wel maya:mpano:s.
<Sync time="612.998"/>
Komohkó:n maya:mpano:k i:n tekitikeh ke:man tekititoya mi:l,
<Sync time="617.127"/>
n' tao:l we:wehka sah kipia, ihkó:n, a:mo pexo:ntok.
<Sync time="622.864"/>
Kine:xtia n' sinti ke:man ta:ki ke i:n ta:kat maya:nak.
<Sync time="629.516"/>
Mm, maya:nak.
<Sync time="633.604"/>
*Entonces** kipia ke eski nika:n, kuali takua:s, a:mo maya:ntos tekitis.
<Sync time="640.113"/>
Ne: ke:man *importa** kita:wa:nilia:yah, tami n' tata:lwi:lis kita:wa:niliah, tami n' tato:kalis kita:waniliah.
<Sync time="648.132"/>
N' tato:kalis *importa** tikua:skeh we:wehcho *molito**
<Comment desc="Esto es, en mole"/>
, kuali tapalo:l.
<Sync time="654.287"/>
Tata:lwi:lis *igual o** nochi *pues**. 
<Sync time="657.055"/>
Tapixkalis, n' tapixkalis, *este, con mayor razón.**
<Sync time="662.122"/>
Pero *antes de** tapixkalis tikiliah takelpacho:lis. N' *dobla** kiliah pos, ne:n takelpacho:lis.
<Sync time="668.841"/>
Yo:n *cada quien** takelpachowa.
<Sync time="670.783"/>
*Cose:cha** ya, agosto.
<Sync time="673.394"/>
T'kelpachowa wa:n *igual**, eh,
<Sync time="678.64"/>
*Cuando** n' ta..., tapixkalis, *cosecha**, tikua:skeh *molito**, to:tolin *costumbre pues**. 
<Sync time="687.01"/>
Wa:n nochi:meh kintamakati:wih ompa, ompa takua:skeh.
<Sync time="690.314"/>
Mahyá: kiliah n' koyo:meh se: *convivio**.
<Sync time="693.662"/>
I:n tehwa:n tikiliah se: ilwichi:walis.
<Sync time="697.456"/>
Ilwichi:walis de totato:k, nochi:meh onkak ilwit *pues**, onkak *cosecha**.
<Sync time="703.506"/>
Nochi i:n para tehwa:n n' to..., n' totao:l, se: tomo:staya:n, 
<Sync time="712.277"/>
*como que** se: tamahse:walis de totio:tsi:n, *sagrado** i:n.
<Sync time="721.207"/>
Tehwa:n a:mo wel tikxokolti:skeh n' tao:l.
<Sync time="723.371"/>
Nika:n a:mo wel tiktamo:taskeh .... ¡Se: tao:l wetstos ta:lpan, *porque sagrado**, a:mo wel ti(k)tamo:taskeh n' taxkal, *sagrado**!
<Sync time="730.96"/>
A:mo tika:wilo:skeh.
<Sync time="732.814"/>
A:mo weli, eski *aprovechable**, eski *parejo**. 
<Sync time="736.206"/>
Komo xokoyak n' taxkal kipia kikua:skeh tapialmeh.
<Sync time="740.048"/>
A:mo wel pala:nis *porque** tayo:koya n' tao:l.
<Sync time="744.286"/>
Wa:n komo tayo:koyak n' tao:l a:mo mochi:wak. Ehkos to:nal tehwa:n a:mo teh tikua:skeh ok, a:mo teh toni ok.
<Sync time="748.74"/>
N' koyo:meh a:mo, koyo:meh yehwa:n ke mah... kitatiah, kitamo:tah,
<Sync time="753.869"/>
ka:wilowah, kipala:ntiah.
<Sync time="756.659"/>
Koyo:meh a:mo tamatih.
<Sync time="758.963"/>
Wa:n *por eso** ma:se:walmeh, n' tao:l, para n' tao:l, yehwa taeka:ntok
<Sync time="766.99"/>
Ika tsikitsi:n tahto:l 
<Comment desc="Aparentemente se dijo tahto:l donde hubiera dicho tato:k, &quot;sembradío de maíz&quot;"/>
.
<Sync time="769.32"/>
Se: t..., ta:kat *o** siwa:t *hech..., hecho de** nakat.
<Sync time="775.955"/>
Yo:n *cristiano** tahtohtok porque takuah.
<Sync time="779.563"/>
¿Ke:(yeh) mihto:tihtok? *Porque** takuah. ¿Ke:[yeh] ma:wiltihtok? *Porque** takuah. ¿Ke:yeh kuala:ntok? *Porque** takuah. ¿Ke:yeh n' eliwisti? *Porque** ixwitok.
<Sync time="789.035"/>
*Gracias a** n' tao:l, n' kristia:noh kichi:wa n' tein moneki wa:n tein a:mo moneki.
<Sync time="796.067"/>
Ah, neh nimono:tsa Antonio Salgado Isabel, ompa nikayo:t nika:n San Miguel Tzinacapan, Xo:pana:ko.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
