Tahkahti na:no ke:ní:w n' teh tik..., tiki:xmati ne: xo:chitsí:n ne: kostik n' tehwa:n tikiliah, tehwa:n tikiliah te:nkwa:kwalaxo:chit tein wehwei kostik wa:n .... Na:nah pos neh niki:xmati ne:n xo:chitsí:n ika *'tacorraltiah** ne:n kahkaltsi:ntan, komo para topio:tsitsi:n mah yetoka:n pos ika ti..., *titamitacorraltiliah**.' Pero neh niki:xmati ne: xiw..., n' xo:chitsí:n ikowyo ke:man tipilimeh katka, tiktekiah pos se: ma:wiltia iwa:n se: ipi:pilikni:wa:n, se: kitekiti, ne:n, kowtsí:n wa:n se: kie:kaxihxi:ma mahyá: nejó:n ih..., *bueno** ihtikoyoktik kwaltsi:n mochi:wa, wa:n ke:mah nejó:n tikwitih ya ne: xokot tikihi:xtahtapa:nah, komo tikwah, tikwah, komo a:mo pos tik..., tiki..., tikwiliah sah n' ie:wayo wa:n ke:mah ay..., ti..., tikih..., tiktsohtsopo:nihtinemih mah ki:sa yo:n xokot, kalaki a itech ne:n kowtsí:n wa:n *apar..., aparte** ok se: kowit pitsa:wak ika mahyá: se: kihtikalakilia:ya, tatopo:n, *como que** ika te:tatopo:nilia:yah. Ke:mah, yehwa neh niki:xmattok, a:mo n'mati ox nejó:n ki... A:, yehwa n' teh n' tiki:xmattok. Neh i:pa niki:xmati neli xo:chitsí:n sah wa:n yehwa ya yo:n tein kostik ne:n kostikte:nkwa:kwalaxo:chit tehwa:n tikiliah n' ompa ne: tehwa:n Yohualicha:n, neli no: t'tohto:ktokeh ka:mpa *titacorraltiah** itech totahta:lpawa:n, Ke:mah. Pos i:pa yehwa ne:n tike:waltiah mahyá: ika 'tatsakwah. Ke:mah. Wa:n yehwa ya ne: ika *'tacorraltiah, igual** no: yo:n, te:nkwa:kwalaxo:chit no: kihsiwka kwaltsi:n selia, no: ika kwaltsi:n ika se: *tacorraltia**, yo:n *moradohtik**. *Morado** xo:chitsí:n. Tehwa:n tiki:xmatih yo:n *moradoxo:tsitsí:n** sayoh *de que** ke:man yo:n *Ajá, morado**. towe:itahtsi:n ki..., ki..., ahsiti a n' i..., ito:nal n' ke:man kimiktihkeh yo:n xo:tsitsí:n tehwa:n tiki:xmatih pos tiktekih wa:n tika:kechiliah. Ke:meh i:n komo *día viernes hasta** ahsiti n' ito:nal kikwitih ya yo:n tekolo:me:t wa:n ika tachihchi:wah. Wa:n yo:n xo:tsitsí:n pos tehwa:n tika:ketsah n' ke:meh i:n poso:ni a, ke:man *cerca** ya n' ahsiti a n' ito:nal de n..., *semana mayor** ya. Entó:s yo:n tein kinemilia kikwiti yo:n xo:tsitsí:n wa:n kia:ketsa. Ke:mah, *porque** yehwa ne:n ikwalne:ska yo:n. Yehwa ne:n, Nejó:n tikihtowah tahsitokeh ya n' *cuaresma** pos i:pa yehwa ya yo:n mopata ya ne:n, xo:chitsí:n se: kita:lia tein *moradohtik** a. Yehwa yo:ni. Yehwa ya yo:n xo:tsitsí:n. Ke:mah, yehwa yo:n. Komo tein se: kinemilia pos se: mokwi:liti komo .... Pos, seh... Ka:mpa *tacorralehtok** wa:n se: kia:kechilia ne:n towe:itahtsi:n. Ke:mah. Se: kia:ketsa ya. Ke:mah. Ke:mah. Neh yehwa no: yo:n niki:xmattok, Wa:n yehwa sah yo:n niki:xmati *que** de se: pilimeh, pos, se: kita tein kichi:wah, no: se: kikwiti x..., ne:n kowtsí:n, xo:chitsí:n. se: kitehteki wa:n nimitsilia neh se: kie:kapitstia wa:n ke:meh ihtikoyoktik, se: ke:kapitstia wa:n se: kikwi a para, ne:n, xokotatopo:n Ke:mah, se: ia:wil a n' tikchi:wah mahyá:. Toa:wil ya. Tima:wiltiah ya ne: *o** kanah ika ti..., timotsomohmo:tah ke:meh eskia timo..., timo..., mahyá: yo:n timokwa:kwala:ntiah n' chi:wtok, eh, ke:mah. Ke:mah. A:man a:mo kichi:wah ok, a:mo kichi:wah ok, poliwtiw a yo:n tanemili:l, ke:mah. Ke:mah, yehwa ya neli n' kia:wiltiah oso i:n neli ke:meh ekintsi:n miak taman ya monamakatok ne: [K]e:mah, yehwa n' achto. [K]e:mah, ika ne: te:tokatinemih ya m' pi:piltsitsi:n, pero a:man nikita m' pilimeh a:mo kikwih ok yo:n, a:mo t..., tamik a yo:n, poliwik a, poliwik a. A:man nochi kikwih *pi:pistola**. De yehwa ya ne:n, *tiendas** pos yehwa ya mokowilia wa:n ika no: motokatinemih ya neli se:sepatiká: pos ika mote:tewiah ya kichi:wah. Yehwa ya no:. Mm. Pos ne:, Yehwa ya n' ika ma:wiltiah. Ke:mah. Mm. *Pero más** neli a:mo,xxxx a:mo *más** tikmatih ta:ká:n teihsá: pahti yehwa yo:n xo:chitsí:n. *Pues** no: ni..., ika no: ni:xpeta:n neh Ka:n, neli ne: ka:n se: kimatililia no:, pos ne:, tiki:xtilia:yah ne:n xo:chitsí:n wa:n tiktsi:mpipi:nayah *porque** ye:ktsope:k n' ixo:chiotsi:n. Eheh, tsope:k. Ke:mah wa:n, A:chá: i:n kostik ke:mah tsope:k, ta: yehwa yo:n kipipi:nah ata yo:n wi:tsikitsitsi:n ka:mpa onkak tak no: pahti eski ta: pos wi:tsikitsi:n neli ne:, no: mopipi:naltiya. Oso nektsitsi:n mota:liah itech. Yoh..., yo:n no: mopipi:naltia. Nektsitsí:n yehwa:n ne: nochi kipipi:nah. Wa:n ke:meh se: pili pos se: kita neli se: kiteki no: wa:n se: kipipi:ntinemi. No: se: kiekowa ya ox we:lik. Ke:mah. Ke:mah. Se: kikwa ya no:. Ke:mah se: kiekowa ya. Ke:mah wa:n se: kwelilia:ya pos *más** se: kiteki wa:n se: kipipi:ntinemi. Ke:mah, *pero más** a:mo nikmati, ta:ká:n teh tiki:xmati xa: pahti. Neh pané: a:mo niki:xmati ox pahtsí:n yo:n xiwtsí:n i:pa sayoh ika *titacorraltiah** ompa ne: tota:lpameh, pos ne:, ika titatsakwah ke:meh eskia oso topiotsitsi:n ka:mpa tikimpiah pos no: ika *titacorraltiah**, se: kitsi:ntohto:ka ne:nke:n *O** ke:meh yo:n teihsá:, xiwpahtsitsí:n se: kito:kas para a:mo te:chkwali:s m' pio:tsitsí:n, Ke:mah, ompa se:... pos tiktohto:kah yo:n xiw..., ne:n kowtsitsí:n wa:n sehselia iwki. Iwki kwaltsi:n motatsakwa para a:mo kikwa ok m' piotsí:n ne:n pahtsitsí:n, ke:meh i:n se: kito:ka yo:n *ruda**, Ke:mah, ta: ne: mopale:wia ya. San tein a:mo xiwtsitsí:n, tikitstok miak taman ne: tik..., tikwih pahmeh ke:meh yo:n ¿Yehwa ya ne:n, a:m..., a:mo n'mati ox tiki:xmati yo:n *mejorana**? ¿*polio**. Neh ni..., neh nikonkaltihtok yehwa yo:n *mejorana**. Ne: ..., A:, ¿yehwa? Neh i:pa nikwi n..., *este**, yehwa ya ne:n Ke:meh i:n teihsá: ihtikokolis pos yehwa n... *ruda**, ne:n, *este**, ne:n, yo:n xiwtsí:n, ne:n, *albahaca**. Yehwa yo:n neh nimotohto:kilihtok *porque** yo:n s..., ihkó:n semi kwali no: mohkó:n, ne:n, se: *latidohti**, yo:n xiwtsí:n ma:nehnextik tikiliah *ruda**. *Ruda**, semi kwali, no: semi ... *Ruda**, semi kwali wa:n yehwa ya, ne:n, yehwa ya ne:n nejó:n de n' *albahaca** pos para yo:n komohkó:n se: mokokowa ehekakokolis, se: ta..., se:, se: sentaolo:chmana wa:n de miak taman ya xiwtsitsí:n se: kikwi pos para se: kich..., ika se: mochipa:wa ya no:. Ke:mah, se: ika mochipa:wa wa:n seki kimanah para se: tai. Ke:mah. Yehwa ya ne:n nimitsilia yo:n *mejorana** wa:n *poleo para** n' ihtikokolis ke:meh yo:n te:kwi Mm. Ke:mah. Para se: tai no: kwaltiya, no: kwaltiya, mah te:chipa:wa no: se: iihtik *porque** nelixxx kalanemi:lis. San tein a:mo oli:ntiw wa:n entó:s yehwa ya se: ki..., kikwi pahtsitsí:n. Ke:mah. Ke:mah, yehwa yo:n topah tikwih wa:n yehwa ya yo:n xiwtsí:n yehwa nochi ika *titacorraltiah**. A:mo ika *tela de alambre** tikiliah nejó:n ika titatsakwah, *sino que** yehwa yo:n xiwtsitsí:n. Ke:mah, *porque** no: pati:yoh yo:n *tela**. para mah mochi:wa no:. Yehwa ya para a:mo tikowaskeh. Mm. Ye:kneli pati:yoh pero wa:n yo:n xiwit pos n' ka:n mokowa, nika:wí:n sah mochi:wa pos ika se:, Pati:yoh. A:mo, nika:n. se: *motacorraltilia** ya. Ke:mah. Iwki se: kitsi:ntohto:ktiw, pos se: kimiakiltihtiw. Se: kitehteki ke:meh weyakia wa:n iwki se: kitsi:ntohto:ktiw. Ke:mah. Mm. Pos yehwa sah na:nah i:n nimitstahtanih nimolia xa: tiki:xmati para m' pahtsitsí:n. Mm. Pos yehwa sah. Pos ye:kneli, pero a:mo no: niki:xmati i:n kostikxo:chitsí:n, neli ne:, i:pa yehwa sah nikilia neh te:nkwa:kwalaxo:chitsí:n *[co]mo que** kostik. Ke:mah. Pos, ... Mm. Yehwa sah neh niki:xmati. Yehwa sah, pos no: *igual** neh yehwa sah no: nikmati ke:ní:w, ne:n, Ke:mah. neh nika:wiltia:ya nipili katka, pero a:mo n'mati ox ta:ká:n pahti. Nimolia:ya xa: tikmati n' teh xa: teihsá: pahti te:na:mikis ika Ke:mah acha. Eh..., tik..., teh, kanah ka:n no: n..., ka:n nikmatililia, nehwa sayoh nikini:xmattok m' pahmeh ne:, yehwa ya *albahaca**, yehwa ya, ne:n, *ruda**, yehwa ya para, ne:n, teihsá: ihtikokolismeh. Mm. Pos a:mo *nada más** na:ntsi:n, yehwa ya n' tehwa:n sah ne:n timotahtanihkeh wa:n nika:n timoitakeh. Neli na:nah, ke:mah, *a ver** ke:maniá:n sepa timoitah. Ke:mah sepa timotahtani:skeh tohtoni m' pahtsitsí:n. Pos se: kimattok nochi miak taman pahtsitsí:n, ke:meh yehwa ya ne:n sempowalxo:chit komo yo:n se:, Mm. Tasohka:mati[k], N'mati ke:maniá:n sepa timoitah nika:wí:n. Ye:kneli pero na:no. Miak taman pahtsitsí:n, pero n... No:. se: te:kokoh kihtowah *que** se ihtitsikwi:ni, se: *ilatido**... Mah totoktik. Mah se: mopoxkalakili mah oso mah se kix..., kipi:ki ika tasa:l kwaltsi:n wa:n mah se: mota:lili a nika:n, mah, mah, mah x..., kixo:taltiyah, kite:kiliah miak *refinito** wa:n kwaltsi:n kipihpi:kih mahyá: se: tamaltsí:n. Wa:n ke:mah te:ta:liliah nika:n se: ipoxko, entó:s te:pahtia ya. Neli se: te:we:lia ya mahyá: n' chi:wtok. Yehwa ya no:. Ke:mah. Ke:mah, *porque** ..., a:man a:mo, a:mo onkak ok n' tichi:w...kwaltsi:n ne: te:..., te:ihtikawa:ntih. A:, [...] neh kichi:wayah. Ke:mah. Ta: neh ni:xpeta:n neli ke:meh i:n a:ksá: na:nah kichi:wtok ne:che:kkokowa nopox, 'kwiti ne: xiwtsí:n ika nimopahti:ti. Ke:mah. Ke:mah. Seko sah wa:n yehwa yo:n Ke:mah, ki..., ika kiyo:ltila:nah. ke:mah, *kisobarowah ika, mahyá: se: ki..., kisentililiah ne:n *ilatido para** mah mosentili seko sah mah eto, seko sah. ¿Tiki:xmati yo:n kwe:tehkowit no:? Yo:n ixiwyo no: semi kwali. Ke:mah, kwe:tehxiwit. E: no: yo:n no: semi kwali, no: semi kwali se: kichichino wa:n se: ki..., kipi:ki kwaltsi:n. Ke:mah. Ke:mah, mah kawa:ni se: iihtik. Ke:mah. Seki ika moitah..., tah..., tahtatiah, mo..., mahyá: mokawa:ntiah para mah kawa:ni, ne:n, ke:mah. Semi kwali, *hasta** se: mikia:nalo. Mm. Ke:mah. Nochi pahtsitsí:n yo:n xiwtsitsí:n. Yehwa, yehwa yo:ni nochi te:kwi. Ehe, pos. Ke:mah, pos yehwa sah yo:n tein... Yehwa sah yo:n no: niki:xmati. Ajá, yehwa sah yo:n nimitstahtani na:nah. No: *igual** tehwa:tsi:n timitstasohka:matiliah. Ajá Pos ta..., tasohka:matik miak. Mm. A:mo tei isá:. Tine:chilwih ne:n ke:ní:w n' teh, namehwa:n namopahtiah. Ke:mah na:nah. Ke:mah, iwki yo:ni. Tasohka:matik no: tehwa:tsi:n.