Mm. *Este** ,yehwa tine:chtatsi:ntokia, tine:chtahtania tehwa, *este**, de n' a:..., n' a:kwi:kwita..., n' a:kwi:kwitaxo:chit. Nejó:n a:kwitaxo:chit kwaltia, *o sea** n' ixo:chitsí:n kipia mokehketsa kwaltsi:n. Wa:n ixiwyo ma:pata:wak wa:n *medio** ma:weyak, ma:we:weyak n' ixiwyotsi:n, n' ixo:..., n' ixiwyotsi:n wa:n ixo:chiotsi:n moskaltia kwaltsi:n ihkó:n ma:oholo:ch..., maolo..., ma:oholo:chtik kwaltsi:n moskaltia. Wa:n nejó:n kipia, nejó:n, tachialis kwaltsi:n *porque** nejó:n kwaltia para n', para n' tatsakwil. de n' tapala:n, *por ejemplo** ke:meh yo:n pe:wa pa..., *este**, xiw..., xiwpala:n, motats..., motsakwilia ika. Selia mah se: kito:ka wa:n selia, *este**, itech n' ta:lman..., n' ta:lman..., n' ta:lmaniktsi:n Oksé: iikni:w, oksé: i:kni:w yehwa de yo:n x..., nejó:n xo:chit mono:tsa yeh te:nkwa:kwalaxo:chit. Te:nkwa:kwalaxo:chit no: kwaltia para n'..., para n', *este**, n' tatsakwil de n' o:n, de n' *ta:labo:noh**, *o sea** n' ta:ltapala:n. ¿Ke:yeh? *porque mismo, mismo, mismo** selia sah, x'tsi:nto:ka itech n' ta:lmaliktsi:n wa:n ompa pe:wa moskaltia. Moskaltia. A:mo onkak..., a:mo onkak ke:yeh ti:k..., tikihto:s *no pos**, nik..., niktohto:kati, *este**, i..., iteyo. Sanoke yehwa sah, yehwa *mismo**, ne:n, ikowyotsi:n sah xikto:ka wa:n ompa selia. Mm. Wa:n yehwa yo:n neh nimitsilia, a:mo nikmati xa: oksé: *más** tatsi:ntokalis para tehwa:tsi:n o i:pa yehwa sah ..., Mm. Tehwa:tsi:n tikpia *más**, *más** tatsi:ntokalis, a:mo tik..., n' a:mo tikneki..., *Bueno**, san nimitsihli:skia, *este..., este...,** ¿ke:yeh i:to:ka: te:nkwa:kwalaxo:chit? Ah, te:nkwa:kwalaxo:chit, te:nkwa:kwalaxo:chit kilwia *porque** kipia, *este**, n' ikowyo, ki:sa *cuando** se: kiposteki, ki:sa seki mahyá:, tikihto:ka:n tehwa:n, *este**, mahyá: i..., mahyá: icho:kilo. Ahalaktik. *Entó:s**, yeh ika kiliah te:nkwa:kwalaxo:chit, *porque** mahyá:..., mahyá: x'chi:wa *de cuenta** mahyá: kwalak ki:sa. Mahyá:, mahyá: a:t pero sasaltik n' ia:yotsi:n, n' ikowyotsi:n, n' ikowyo, n' ia:yotsi:n. Yeh ika kiliah te:nkwa:kwalaxo:chit, *porque** sasaltik, ne:n, i..., n' ikowyotsi:n, ni..., n' ikowyo mah se: kiposteki, ika nejó:n kiliah kwa:kwalaxo:chit. Ahá. ¿Wa:n oksé: u:n, a:kwitaxo:chit? Ah n' a:kwitaxo:chit ..., ¿A:mo kipia u:n? A:mo, yo:n a:mo, a:mo teh kipia, n' a:mo teh kipia, nehyó:n wa:ktik sah. Wa:n i:ksá: selia *porque** pos tikmatis i:pa ihkó:n nejí:n kowtsí:n a:mo ke:man kito:kah i..., iteyo, *sino** yehwa kito:kah ikowyotsi:n wa:n ompa pe:wa selia ya. Yehwa nejó:n kiliah, *este**, *o sea** kiliah ki..., pa..., kikwih para, ne:n, tatsakwil de, ne:n, ta:l..., ta:ltapala:n. Mm. No: nikitato u:n a:kwitaxo:chit ne: San Miguel, sa:n ka:mpa, ka:mpa cha:nti se:, ka:mpa kipia icha:n. No: se: ki..., ke:tla, kiyewaltsakwa ka:mpa cha:nti. Ahá, nejó:n nochi kwaltia. Nochi kwaltia, *más**, mah tik..., kwali tikwis tatsakwil de mo..., de mokalihtik, ihkó:n mo..., mokal..., *bueno** mah tikihto:kan ka:mpa timota:lna:mikih. Ka:mpa timota:lna:mikih kwali tikwiskeh yehwa yo:n *porque** yo:n a:mo ke:man poliwi. Ihkó:n ke:meh tik..., tikte:n..., tikma:yawtiá:s, ihkó:n sepa selia. Tikma:yawi, ihkó:n sepa selia. A:mo ke:man, a:mo ke:man tikihto:tih, "*No pos** nikpolo:tih. *Solamente** mah nikwiwita wa:n mah niktepe:wa ne:wí:n *entonces** ihkó:n para tikpolo:skeh. Pero para n' ihkó:n nikihto:ti nikma:yawiti ika n', ika, nikma:yawiti ika n' tepos wa:n nikpolo:ti, a:mo ke:man nikpolo:s nejó:n xiwtsi:n *porque** nejó:n xiwtsi:n ke:meh eskia mah tikihto:kan nochipa yo:ltok. Nochipa yo:ltok, mm. ¿Wa:n a:mo kipia i..., i..., ita:kka? A:mo ke:..., a:mo..., a:mo ke:man kipia ita:kka, nejó:n, nejó:n xo:chitsí:n a:mo ke:man..., n' ompa xo:..., poso:ni, poso:ni n' ixo:chiotsi:n wa:n ompa wa:ki. A:mo ke:man tikitili:skeh se: ita:kka, mah tikihto:kan kipiati iteyotsi:n. *Por eso, por eso** tikihtowah tehwa:n mo..., i:x..., *este**, selia n' ikowyo. *Porque** a:mo kipia *semilla**, a:mo kipia n' iteyotsi:n para mah tikto:katih, tikto:katih iteyo. Ke:mah tein onkak, onkak, *este**, onkak kowit teyowa. Tein yo:n teyowa yehwa tikihtowah tikto:kah n' iteyo para ixwa. Pero yo:n kowtsí:n a:mo ke:man teyowa, yo:n kowtsí:n selia *solamente** ikowyotsi:n sah mah se: tsi:n..., mah se: kitsi:nto:ka itech ta:lmaniktsi:n wa:n moskaltia. Mm, yo:ni. Mm, mm.