<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="TEPOXMANANIJ" audio_filename="Active_Tzina_Tradi_MJA312_keeniiw-see-teetooka_2010-07-15-j" version="16" version_date="130426">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Amelia Domínguez Alcántara" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="María Victoria Juárez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1314.303">
<Turn startTime="0" endTime="18.391" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:man na:nah ne:s..., xite:chtapowi ke:ní:w ne:n, ke:ní:w kichi:wah ke:man se: tokni:w momikilia, 
<Sync time="9.516"/>
Ke:man kimatih ya ke mikik a wa:n *hasta** kito:katih. Yehwa yo:n t'nekih nochi xite:chtapowi ihkó:n nochi ke:meh motohtoka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="18.391" endTime="320.577">
<Sync time="18.391"/>
Nehjó:n pos se: tokni:w tein motamilia,
<Sync time="23.672"/>
kiitah ke motamilih ya pos te:no:tsatih ya mah se: ki..., mah se: kitapatili:ti.
<Sync time="31.532"/>
Entó:s pos tiowih ya t'patili:tih te:chakah ya itilmahtsi:n.
<Sync time="36.279"/>
Tiktapatiliah ya wa:n komo kehkoltihkeh ya ne:n n' *icajita** pos 
<Sync time="43.191"/>
ompa se: kita:lia ya wa:n koma:mo pos se: kita:lia ok, ompa itech *icama** se: kika:wa ok.
<Sync time="49.766"/>
Ompa se: 'ka:wa wa:n ompa yetok *hasta** kehkoltiah ne:n n' *icajita** wa:n se: ki..., 
<Sync time="55.824"/>
sepa te:no:tsah mah se: ki..., kita:lia itech ne:n n' *icajita**.
<Sync time="62.281"/>
Wa:n se: kita:lia ya pos se ih..., se: kitapechtia ya ika itilmahtsi:n wa:n komo kipia *más** seki se: kita:lilia paniá:n, seki se: kitsompaltia ya.
<Sync time="72.609"/>
Wa:n nehjó:n, pos iwki a yo:n. Wa:n *después** de ki..., de kito:katih ya pos ne:n
<Sync time="82.906"/>
kita:liliah ne:n in..., kita:liliah taxkaltsi:n, komo na:mikeh *siete**,
<Sync time="93.75"/>
wa:n komo a:mo na:mikeh, ta:ká:n *soltera, soltero viejo** nehjó:n, ma:kwi:l sah.
<Sync time="102.547"/>
Ma:kwi:l taxkal kita:liliah wa:n kita:liliah ne:n ma:kwi:l et,
<Sync time="109.859"/>
ma:kwi:l nehjó:n *chile verde**,
<Sync time="114.109"/>
ma:kwi:l *terrón** de istat, komo kipia yo:n *terrón** istat,
<Sync time="119.75"/>
ma:kwi:l no: kita:liliah wa:n kichihchi:wiliah yo:n *crucecita** de n' *palma**.
<Sync time="127.703"/>
Wa:n ki..., kita:liliah ika yo:n xo:chit de *castilla**, 'chihchi:wiliah wa:n kima:kiah.
<Sync time="135.531"/>
wa:n kita:liliah ne:n yehwa yo:n *palma crucecitas**, kita:liliah ne:n na:wi *esquina**,
<Sync time="142.594"/>
ohka:n *esquina** de itsontan wa:n ohka:n de *esquina** de ikxitan.
<Sync time="147.578"/>
Wa:n ke:mah nehjó:n ki..., kitatahta:liliah ya yehwa yo:ni wa:n 
<Sync time="155.748"/>
ma:kwi:l ayohtet kita:liliah, ma:kwi:l yo:n ayohwach, komo, koma:mo na:mikeh.
<Sync time="164.864"/>
Wa:n se: tein ..., *bueno** yo:n, yo:n iwki a yo:ni tein a:mo na:mikeh yehwa yo:ni kita:liliah ompa ne:n tikwi:kah ya komo ki..., tiki..., tika:watih ya ne: ka:mpa *santo** pos,
<Sync time="177.826"/>
komo *titaa:compañarowah** tikwi:kah *cera**
<Sync time="181.733"/>
*madrina** ya de cruz, komo kipia n' *imadrina**.
<Sync time="185.781"/>
Kwi:ka ya yehwa ne:n tekolkaxit
<Sync time="189.778"/>
para kipopochwihtiw yehwa wa:n ne: komo kite:moliah *ipadrino** pos ki..., kwi:ka ya yehwa *crucecita**.
<Sync time="197.64"/>
Yeh kwi:kilia ya wa:n tikwi:kah sehse: *rollo** xo:chit komo mochi:wa *misa** pos tiowih no: *misa** wa:n
<Sync time="206.374"/>
ompaka tikwi:kah ya para ne:n ka:mpa *santo** ya, *titaa:compaña:rowah** ya, tika:watih ya.
<Sync time="213.608"/>
Wa:n yo:..., we:noh, yo:n, yo:n yeh iwki a yo:n.
<Sync time="216.982"/>
Wa:n tein na:mikeh kwi:ka nehjó:n, kita:liah chiko:meh n' taxkal.
<Sync time="224.608"/>
Chiko:me ayohwach, chiko:me ayohtet,
<Sync time="229.478"/>
chiko:me kita:lili:skeh ne:n yehwa yo:n *terrones** de istat,
<Sync time="236.061"/>
chiko:me chi:l.
<Sync time="238.169"/>
Nochi yehwa yo:ni kita:lili:skeh.
<Sync time="241.248"/>
Wa:n ne:n, wa:n no: chiko:me ne: kita:liliah ne:n n' kowxiwit.
<Sync time="248.029"/>
Seki kima:kiah wa:n seki inahnakastan kita:liliah.
<Sync time="252.279"/>
Nochi wa:n ki..., kita:liliah ne:n pos itaxkaltsi:n no: chiko:me name:chilihtok wa:n 
<Sync time="260.451"/>
kipi:kiliah ika *iservilletita**, kita:liliah itech *imorral**,
<Sync time="265.92"/>
ihwa:k kwali tacha:lia ya *difunto** ta:ká:n a:mo ke:man tacha:lih ika n' *imorral**.
<Sync time="270.967"/>
'Kowiliah *ikwalimorra:l** wa:n ke:mah kita:liliah ya ne:n, n..., nochi kitahta:liliah n' *icositas**
<Sync time="279.186"/>
wa:n no: komo kite:moliah *padrino** pos ki..., kwi:ka nehjó:n no:, kwi:ka no: ne:n n' tekolkaxit a *madrina**.
<Sync time="290.177"/>
Kwi:ka ya ne:n n' *padrino** ne:n *cruz**
<Sync time="294.242"/>
wa:n xo:chit nochi yeh ikwe:ntah *padrino**.
<Sync time="296.938"/>
Ne:n *madrina** te:chmahma:ki:s para tikwi:kaskeh ya ne:n tio:pan komo kichi:wiliah *imisa**.
<Sync time="304.514"/>
Wa:n ompa ne: nehjó:n, se: yowi a ne: tio:pan pos mochi:wa ya *misa** wa:n 
<Sync time="311.171"/>
ompaka ya ne: tikwite:wah para ne:n tikwi:kah ya ka:mpa *santo** wa:n iwki a yo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="320.577" endTime="326.615">
<Sync time="320.577"/>
Ke:man nankitapatiliah nochipa nankina:ltiah oso iwki a.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="326.615" endTime="388.356">
<Sync time="326.615"/>
A:mo, de mike:meh ya a:mo se: kina:ltia ok.
<Sync time="329.853"/>
*Antes** ok ne:n *carceras**
<Comment desc="Por 'caseros', dueños de la casa"/>
 komo ka:ltiah wa:n koma:mo pos tak iwki se: kintapatilia. Tehwa:n te:chno:tsah sayoh mah 'tapatili:tih.
<Sync time="337.545"/>
No: *te:chcastiga:ro:skeh mah tikwitinemika:n de n..., de mike:t a.
<Sync time="341.703"/>
*Eso**, a:mo, a:mo no: kwaltia ok para se: ka:lti:s, tiktapatiliah sah.
<Sync time="347.147"/>
Komo, komo ta:kat mikik, kino:tsah ta:kat mah kitapatili:ti.
<Sync time="353.96"/>
Wa:n komo siwa:t mikik pos kipia de tehwa:n tiktapatili:tih.
<Sync time="359.398"/>
Tehwa:n timopale:wiah sake:ra tie:yi:n tiktapatiliah wa:n,
<Sync time="364.183"/>
wa:n neli ke:meh name:chilia pos tein *hora** kehkoltiah ya ne:n *icajita** pos se: 'ka:jahte:ka ya.
<Sync time="370.542"/>
Se: kita:lilia ya yo:n ti:ltiktilmah kikowah.
<Sync time="374.506"/>
Se: kisowilia ya wa:n ..., ompa ne: kie:kta:liah ya ka:mpa yetos yo:n *después** pos.
<Sync time="381.743"/>
De ahsi a n' *hora** de tikwi:kah ya ne: ka:mpa *santo** pos, ompa ne: tika:watih ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="388.356" endTime="394.985">
<Sync time="388.356"/>
Komohkó:n a:mo nankitahta:lilihkeh yo:n tein tikihtowa nankita:liliah, ¿toni mochi:was?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="394.985" endTime="438.477">
<Sync time="394.985"/>
Pos a:mo se: kimati toni *mientras** ke iwki ti:xpeta:nkeh kitahta:liliah *cositas**.
<Sync time="400.456"/>
Entó:s komo tehwa:n te:chilihkeh mah 'chi:waka:n ne:n *crucesitos**
<Sync time="405.202"/>
*o** mah chiw..., we:noh mah 'ta:lilika:n itaxkaltsi:n pos
<Sync time="409.168"/>
kipia de *siete** 'ta:lili:skeh komo na:mikeh pero koma:mo na:mikeh nehjó:n *cinco** sah. Ke:mah, mm.
<Sync time="418.281"/>
Pero a:mo, a:mo se: kimati yo:n toni mochi:was, ke:meh *mientras** ke iwki tikitstiwi:tseh *desde anterior**,
<Sync time="424.483"/>
pos, pos nehjó:n iwki ne:n i..., iwki tik..., iwki no: 'chi:wtiowih tehwa:n.
<Sync time="432.446"/>
Ke:meh i:n ka:mpa te:chiliah mah tikta:lili:ka:n pos tikta:liliah *cositas**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="438.477" endTime="447.735">
<Sync time="438.477"/>
Ke:meh a:man mochi:w..., mochi..., kichi:wah ne:n ka:mpa a:ksá: miki, i:pa iwki wehka:w kichi:wtiwa:l...., kichi:wtiwa:la:yah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="447.735" endTime="449.276">
<Sync time="447.735"/>
Ke..., i:pa iwki.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="449.276" endTime="450.919">
<Sync time="449.276"/>
¿Aya:mo teh mopata?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="450.919" endTime="497.145">
<Sync time="450.919"/>
Aya:mo, de n' na..., *difuntos** a:mo.
<Sync time="453.752"/>
Yo:n a:mo teh mopata, kipatakeh ya, tein, tein weli, tein se: weli pos i:pa se: kite:molia *padrino** tein a:mo pos iwki a, yehwa yo:ni pero ....
<Sync time="463.402"/>
Ekintsi:n *más, siempre** mopatatiw a, no: *porque** ekintsi:n *más** tikte:moliah ya *padrino** se: *difunto**.
<Sync time="471.536"/>
Kipia de kipias a *ipadrino** wa:n *antes** tatsa:la:n sah ne:n kipia ya *padrino**, a:mo nochi.
<Sync time="479.085"/>
Neh nimomaka kwe:ntah *porque** mikkeh notiohwa:n, mikik *noabuelita** i:pa ninemia ya.
<Sync time="485.644"/>
Mikik no:popa:n, mikik ne:n noa:wiwa:n, a:mo semeh kinte:molihkeh *padrinos** wa:n miakeh noaw..., noa:wiwa:n mikkeh, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="497.145" endTime="502.615">
<Sync time="497.145"/>
¿Ne: ka:mpa ne:n a:ksá: miki, mote:tamaka oso a:mo?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="502.615" endTime="503.365">
<Sync time="502.615"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="503.365" endTime="506.309">
<Sync time="503.365"/>
Toni kichi:wah nochi, *desde** pewa *hasta** tami.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="506.309" endTime="579.436">
<Sync time="506.309"/>
Pos *antes desde** neh ni:xpeta:n kinimakayah a:ko:lemo:l, emo:ltsi:n.
<Sync time="513.281"/>
*Antes** de neh pe:wak ni:xpeta:ni, nikita.
<Sync time="516.935"/>
A:ko:lemo:l ki..., kite:makayah, ma..., yehwa katka tapalo:ltsi:n
<Sync time="521.921"/>
oso emoltatsoyo:n, yehwa yo:ni.
<Sync time="525.238"/>
Wa:n ekintsi:n 
<Sync time="527.247"/>
*siempre** ne:n n' piotsi:n, ka:sá: ika *hasta** kimiktiah se: pitsot
<Sync time="532.714"/>
*con tal** ke takwa:skeh ne:n n', tein, *o** titakwa:skeh tein tia:skeh
<Sync time="540.051"/>
Ompa ne: tikitati:wih *difunto** pero *antes** nehjó:n, *antes** nochi emoltsi:n katka.
<Sync time="545.802"/>
Emoltsi:n ne:n te:wa:ntiah *por eso** i..., *después** kihtowa:yah seki:n 
<Sync time="550.86"/>
ne:n *cuando** pe:wkeh ihkó:n kanah ika kimiktiah 
<Sync time="555.125"/>
piomeh oso pitsot, niman kihtowa:yah, "¡Ay!, kikwa:tih *difunto**".
<Comment desc="Esto es, primero no comían carne en el velorio pero cuando empezaban a comer carne, la gente decía de broma que iban a ir a comerse el difunto"/>

<Sync time="560.245"/>
Ekintsi:n *siempre** nochi yehwa ya ne:n n' .... Nochi yehwa ya tapalo:l, a:mo kanah se: kita mah, mah emoltsi:n ok. 
<Sync time="568.07"/>
Wa:n *antes** katka ke:mah.
<Sync time="570.524"/>
N' emo:l kipalowa:[ya], *bueno** kipalowa:yah emoltsi:n, i:pa kite:wa:ntih taxkaltsi:n pero emoltsi:n t'palowa:yah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="579.436" endTime="592.143">
<Sync time="579.436"/>
<Who nb="1"/>
¿Entó:s tikita ke a:xka:n mopatak a? A:mo ke:meh ne: wehka:w. 
<Who nb="2"/>
Ke:mah mopatak a. A:mo, ekintsi:n mopatak a.
<Sync time="585.368"/>
<Who nb="1"/>
¿I:pa sayoh emo:l kite:makayah, ise:lti sah iwa:n taxkal?
<Who nb="2"/>
I..., ke:mah, i:pa emo:l sah, emo:l sah ika *chilito**. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="592.143" endTime="635.598">
<Sync time="592.143"/>
Kimo:ltah se: *plato chilito**, se: de *chile verde** wa:n yehwa yo:n.
<Sync time="597.409"/>
Iwa:n se:, m..., kich....
<Sync time="601.274"/>
*Bueno** ika se: takwa:ya ya no:, yehwa, yehwa yo:ni katka tapalo:l, a:mo,
<Sync time="605.27"/>
a:mo onkaya nikihto:s mah *mole o** mah chi:lposo:n ke:meh a:man koma:mo t'chi:wah *mole** pos 
<Sync time="612.944"/>
ka:sá: ika t'te:wa:ntih chi:lposo:n.
<Sync time="615.975"/>
Pero n' *antes** katka, a:mo, *antes** nochi emo:ltsi:n katka.
<Sync time="620.421"/>
A:mo kanah nikihto:s nakat kikwa:yah. I:n *después** ok neh ni:xpeta:n, nikita ki...,
<Sync time="626.582"/>
ka:sá: ika n' l..., *bueno** pos, ekintsi:n no:ya:n ne:n
<Sync time="629.924"/>
tikwih ya ne:n nakatsi:n. Pero *antes** a:mo, *antes** katka nochi emo:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="635.598" endTime="641.589">
<Sync time="635.598"/>
¿Ke:meh ka:nachi xiwit a ne:n kiwi:ka ke kikwah nakat nika:n ke:man a:ksá: miki?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="641.589" endTime="660.558">
<Sync time="641.589"/>
Wehka:w a, xa: kipias komo se:, komo se:, ke:meh se: *treinta y cinco años** a, ompakahkwí:n ya
<Sync time="654.581"/>
ke nakat kikwah, *o** tikwah *porque** pos no: tiowih titakwa:tih 
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="660.558" endTime="667.679">
<Sync time="660.558"/>
<Who nb="1"/>
Ihwa:k a, ke:meh itech *mil novecientó:s ochenta y cinco, ochenta** 
<Who nb="2"/>
Ke:mah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="667.679" endTime="672.073">
<Sync time="667.679"/>
Aha:. ¿Xa: teisá: ok tikpia tein t'nekis nechta..., tite:chtapowi:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="672.073" endTime="674.439">
<Sync time="672.073"/>
De toni, de....
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="674.439" endTime="676.647">
<Sync time="674.439"/>
Pos yehwa i:n, de i:n ....
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="676.647" endTime="681.186">
<Sync time="676.647"/>
<Who nb="1"/>
Te:ch..., te:..., 
<Who nb="2"/>
tein mikih, ke:ní:w nankichi:wah, xa: teisá: tein a:mo tikelna:mik yehwa ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="681.186" endTime="685.889">
<Sync time="681.186"/>
A: pos, soh a:mo tei, *solamente** ke:meh i:n kin..., kinkru:ste:kiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="685.889" endTime="686.779">
<Sync time="685.889"/>
Aha.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="686.779" endTime="773.499">
<Sync time="686.779"/>
Kite:moliah ne:n *padrino de n' *difunto**, ki..., de ahsi a *nueve d..., antes trece dias** katka.
<Sync time="696.809"/>
*Antes** ahsi *trece dias** wa:n 'ka:wili:tih ya *icruz**.
<Sync time="703.085"/>
Kwi:kah n' *icruz**, kichi:wah *rosario**
<Sync time="708.66"/>
te:wa:ntih taxkaltsi:n, wa:n ke:mah
<Sync time="712.308"/>
pe:wa ya ne:n *alabanzas hasta** ne: *las doce de la noche** ompa se: yetok ok.
<Sync time="718.022"/>
Yowak a se: 'ka:wati n' *cruz**, a:mo ke:meh ekintsi:n noch..., *siempre** nochi mopatatok a ne:n *tiempos**, a:mo, a:mo iwki ok ke:meh *antes** katka. 
<Sync time="726.846"/>
*Antes** yowak se: 'ka:wati *cruz**, tapoya:wi se: ahsi a ne: ka:mpa n' *casero** 
<Comment desc="Otra vez por error dijo carcera"/>

<Sync time="732.2"/>
Tika:wati *cruz**, tikma:ktili:ti wa:n *después** mochi:wa *alabanzas**, mochi:wa *rosario**,
<Sync time="738.106"/>
nehkwí:n *las doce** se: yowi a ka:mpa *santo** se: 'ka:wati a *cruz** wa:n de yo:n pos ne:n.
<Sync time="745.217"/>
Wa:n ekints:n i:n a:mo, ekintsi:n se: yowi to:naya:n.
<Sync time="749.466"/>
I:n *horita**, komo kwalka:n tamik *alabanza** pos i:n *horita** i:pa ne: ka:mpa *santo** tietok a.
<Sync time="755.162"/>
Tahtapoya:wi kwali ompa tietok a.
<Sync time="758.284"/>
Wa:n *antes** katka a:mo, *antes** yowak katka kihtowa:yah ke ....
<Sync time="762.653"/>
Yowak se: ya:ya, pero ekintsi:n a:mo, ekintsi:n nehjó:n, ekintsi:n pos se: ne:n yowi tane:stok ok. Ke:mah, *[por]que**
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="773.499" endTime="779.587">
<Sync time="773.499"/>
Ke:man se: kikalpano:ti ne:n mike:tsi:n, ¿toni moneki s...., toni se: kwi:ka *o** toni moneki mah se: kiwi:ka?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="779.587" endTime="840.498">
<Sync time="779.587"/>
N' *antes** nehjó:n tikwi:kayah tao:ltsí:n sah, wa:n istatsi:n tikwi:kayah.
<Sync time="787.251"/>
Wa:n *panela porque antes** nochi *panela** tikwiah, a:mo tikwiah *azúcar** a:mo tiki:xmatiah sake:ra *azúcar**.
<Sync time="793.343"/>
Tikwi:kayah *panela** wa:n sake:ra se: *kilo** et tikwi:kayah para, para nehjó:n tikihtowa:yah ne:n tika:wili:tih *carcera** para mah sake:ra mah ika tamahxiti a, mah kimolo:nti n' etsi:n.
<Sync time="809.042"/>
Yehwa yo:ni tikwi:kayah n' *antes**
<Sync time="811.946"/>
Wa:n ekintsi:n i:n, pos tikwi:kah pio.
<Sync time="818.305"/>
Komo t'piah pio pos tikwi:kah pio, tikwi:kah *chileanchito**,
<Sync time="822.399"/>
tikwi:kah tomatsi:n, *azúcar** istatsi:n. 
<Sync time="826.719"/>
Pero yehwa ya ne:n pio tikwi:kah.
<Sync time="829.253"/>
Wa:n *antes** a:mo katka, *antes** tikwi:kayah tao:ltsi:n sah wa:n et, mm.
<Sync time="834.353"/>
Ekintsin i:n tikwi:kah ne:n pio ya wa:n *chileancho**, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="840.498" endTime="851.743">
<Sync time="840.498"/>
*Este**, tehwa:tsi:n a:mo, *bueno** xa: tikmati *o** i:ksá: mitstapowiah,
<Sync time="845.412"/>
ka:ni ahsi se: tokni:w tein, sa:te:pan ke miki, *después** de ke miki, ¿ka:ni yeh ahsi?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="851.743" endTime="859.974">
<Sync time="851.743"/>
Mm, pos ne:n tak ne:n ilwikak ahsi, ta: ka:ni eskia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="859.974" endTime="862.404">
<Sync time="859.974"/>
Ompa ahsi.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="862.404" endTime="863.77">
<Sync time="862.404"/>
Ompa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="863.77" endTime="867.212">
<Sync time="863.77"/>
Entó:s a:mo, a:mo timolia ke kito:katih wa:n ompa tami a.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="867.212" endTime="882.111">
<Sync time="867.212"/>
A:mo *seguro**, ahsi ompa ne:n, ompa ne:pa moka:wa *cuerpo** pero n' *alma**,
<Sync time="873.444"/>
*alma siempre** yowi.
<Sync time="875.583"/>
*Cuerpo** ke:mah, ompa ne: tipala:nih. Pero n' *alma** a:mo, *alma** yowi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="882.111" endTime="884.527">
<Sync time="882.111"/>
¿Wa:n i:n a:koni mitstapowih?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="884.527" endTime="907.523">
<Sync time="884.527"/>
Eh, pos ka:n a:kah te:tapowia, no: se: momakatiw kwe:ntah.
<Sync time="890.225"/>
*Siempre n' alma** a:mo moka:wah nika:n, kihtowa:yah n' ta:tahmeh, komo a:mo semi 'tahtakoleh nehjó:n yowi ne: ilwikak ne:n n' *moalma** wa:n koma:mo yowi oksé: *lado**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="907.523" endTime="911.798">
<Sync time="907.523"/>
¿Komo se: teltahtakoleh ka:ni se: ahsi?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="911.798" endTime="924.478">
<Sync time="911.798"/>
Pos a:it ka:ni kihtowa:yah ta:tahmeh, ahsi mikta:n, ka:n se: kimati sake:ra ka:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="924.478" endTime="937.786">
<Sync time="924.478"/>
Tikihtowah ke se: kwi:ka i:n ne: tomat, piotsi:n, ne: *azúcar** wa:n yo:n ompa kie:wa ne:n a:kin ompa kalyetok oso nochi mokwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="937.786" endTime="962.129">
<Sync time="937.786"/>
Pos n' *azúcar** a:mo nochi kikwi. Tomatsi:n *igual**, a:mo nochi kikwi *porque** ke:meh a:mo tise:meh sah tiowih, timiakeh.
<Sync time="944.524"/>
Pero piotsitsi:n ke:mah, seki kinkwitiowih, ke:mah.
<Sync time="948.21"/>
Ihkó:n ke:meh se: 'ka:wati seki kinkwitiowih, ke:mah. A:mo nochi kinka:wah.
<Sync time="953.09"/>
Tein *sobra:rowa, sobra:rowa**, sake:ra ka:n se: *diez sobra:rowa porque** miak, timiakeh tiowih ka:mpa tiowih titakalpano:tih, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="962.129" endTime="968.862">
<Sync time="962.129"/>
¿Wa:n ye:wa yo:n tite:chilia:ya ke kita:lilia:yah taxkaltsí:n, tao:ltsí:n, xina:chmeh, ke:yeh yo:n kita:liliah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="968.862" endTime="1039.358">
<Sync time="968.862"/>
Pos a:it ke:yeh yo:n, *hasta** ompa yo:n, a:mo nimitskahkaya:was, pero i:pa *desde tiempo** neh ni:xpeta:n, i:pa kinta:lilia:nih.
<Sync time="976.652"/>
I:pa kinta:liliah, a:it ke:yeh ne: kinta:liliah pero i:pa.
<Sync time="982.017"/>
Wa:n sepa *cuando** yo:n ki:sa ya ne:n n' *difunto o difunta** kwi:kah ya para ka:mpa *santo**
<Sync time="989.329"/>
kikwi se:, ke:ski tao:l wa:n kip..., kipante:miliah ok.
<Sync time="993.532"/>
Ke:mah kipante:miliah tao:ltsí:n, kihtowah ke kintamakate:wa ok ipiowa:n *último** ya.
<Sync time="1000.21"/>
Iwki kihtowa:yah n' *abuelitas** pero ka:mpa kinekih, wa:n ka:mpa a:mo kinekih, a:mo.
<Sync time="1006.29"/>
I:n *apenas** ne: mikik se: *noparienta** de ne:n, ne:n i:n Pancho Anastacio isiwa:w.
<Sync time="1013.943"/>
a:mo kinekkeh mah kite:mili:ka:n tao:ltsí:n.
<Sync time="1017.275"/>
*Kiaparta:rohka** ya te:siwa:mon tao:l ke:ski para kipante:mili:skiah,
<Sync time="1022.187"/>
kihtoh ke kanah, yehwa n' te:ta:kaw kihtoh ke kanah.
<Sync time="1025.552"/>
"Tao:l", kilia, "a:mo x'te:mili:ka:n, 'pante:mili:ka:n xo:chit, ta: tao:l", kilia "ne:chwi:kilia nonetekipano:li:s"
<Sync time="1031.722"/>
*hasta** ompa yo:n nikakik neh ke a:mo kinekik ta:tahtsi:n.,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1039.358" endTime="1041.555">
<Sync time="1039.358"/>
Aya:mo kanah tikistoya mah a:mo kipante:mili:ka:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1041.555" endTime="1078.9">
<Sync time="1041.555"/>
A:mo, neh *desde** ninemi, a:mo ke:man nikistoya, neh *hasta** nikinilwih tein ompa iwa:n nietoya, neh a:mo n'mati ke:yeh ne: a:mo kineki mah kite:mili:ka:n tao:l,
<Sync time="1050.161"/>
*porque siempre lo más** ihkó:n wa:n *siempre** niahtinemi, a:mo ke:man nikihto:s n' a:mo kanah niow.
<Sync time="1055.05"/>
*Siempre nochi tao:l kinte:miliah wa:n yeh ta:tahtsi:n a:mo kinekik.
<Sync time="1059.516"/>
Kihtowa ke "kanah" wa:n nehwa ne:chilih kihtowa ke "kanah *comadrita**, kihtowa,
<Sync time="1063.89"/>
tao:l a:mo x'te:mili:ka:n *porque** ne:chilihkah mah n'te:mili:skiah nehwa n'tao:l,
<Sync time="1067.909"/>
"tao:l a:mo x'te:mili:kan" kihtowa "*porque** kwi:ka nonetekipano:lis**.
<Sync time="1072.52"/>
Mm, nikilia neh pos ekintsi:n kipiati n' ta:tahtsi:n n' inetekipano:lis de a:mo kwi:kilih ina:nahtsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1078.9" endTime="1084.149">
<Sync time="1078.9"/>
¿Wa:n ne: wehka:w, ne:, toni tite:kakilia:ya ke komohkó:n a:mo kipante:milihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1084.149" endTime="1086.028">
<Sync time="1084.149"/>
<Who nb="1"/>
Kanah, ka:n teh. Mm.
<Who nb="2"/>
¿Toni welis chi:wis?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1086.028" endTime="1103.078">
<Sync time="1086.028"/>
Ka:n teh nite:kakilia:yah, *hasta** ompa yo:n nikakito *cuentos**, mm.|
<Sync time="1089.651"/>
*Hasta** ompa yo:n nikakik i:n *apenas** pero de wehka:w neh ninemik ka:n ke:man nikaki mah, mah a:mo n' akah kiseli mah kite:mili:ka:n tao:l.
<Sync time="1098.745"/>
*Siempre** nochipa yo:n tao:l, nochipa kinte:miliah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1103.078" endTime="1106.861">
<Sync time="1103.078"/>
¿I:ksá: m..., a:ksá: mitstapohkah ke:yeh yo:n tao:l kinte:miliah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1106.861" endTime="1130.823">
<Sync time="1106.861"/>
*Por eso** nimitsilih ya, nimitsilihtok a ke kihtowah 
<Sync time="1110.128"/>
neh nikinkakilia:ya *noabuelita** katka wa:n
<Sync time="1113.347"/>
noa:wiwa:n *porque*** neh nikimpiaya miak noa:wiwa:n nikinkakilia:ya *o** ihkó:n oso aksa:meh de *abuelitas**.
<Sync time="1119.188"/>
Kihtowah ke yo:n s..., *cuando** se: miki wa:n te:wi:kah ya ka:mpa *santo**,
<Sync time="1123.304"/>
te:pante:miliah tao:l *porque de último** ya, se: kintamakate:wa se: ipiowa:n. *Ésole**, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1130.823" endTime="1137.732">
<Sync time="1130.823"/>
<Who nb="1"/>
*Es..., ** xikelna:miki xa: teisá: ok ne:n tikneki tite:chtapowi:s.
<Who nb="2"/>
*Por eso** yehwa nikelna:mik se:, se: taman.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1137.732" endTime="1202.393">
<Sync time="1137.732"/>
Yehwa *primero** nimitsili:ti, nehjó:n de n', de yo:n *difunta** ya se: kwi:ka *o difunto** 
<Sync time="1146.734"/>
komo, komo tiowih tika:watoh ya ne: ka:mpa *santo**
<Sync time="1150.325"/>
kipia de tikwi:kaskeh se: *cera**, o:me *cera** tein, oso e:yi tein yankwikeh.
<Sync time="1155.91"/>
A:mo se: kixo:talti:s.
<Sync time="1157.908"/>
Wa:n de ke:meh nimitsilihtoya, komo *soltera o soltero**,
<Sync time="1162.684"/>
se: kwi:kas sinti ma:kwi:l, ma:kwi:l sinti.
<Sync time="1167.184"/>
Wa:n komo na:mikeh nehjó:n chiko:meh sinti no:.
<Sync time="1171.646"/>
Wa:n tikepatih ka:mpa *santo**, tikwi:kah *hasta** ka:mpa *santo**.
<Sync time="1174.746"/>
Wa:n yo:n *cera**
<Sync time="1177.354"/>
o:me moka:was ne: tio:pan wa:n se: moka:wa ne:, ompa ne: ahko *capilla**.
<Sync time="1183.879"/>
Wa:n sinti nochi tika:wtiki:sah ne: tio:pan ya, ke:mah.
<Sync time="1189.191"/>
Nochi ompa tika:wtiki:sah ya para ne:n, ompa yehwa ya tak *fiscal** kiye:kta:lia.
<Sync time="1194.481"/>
Nochi *cera** ompa tikxo:taltihtiki:sah ya, *eso**. Yehwa yo:ni nikelna:mik ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1202.393" endTime="1207.066">
<Sync time="1202.393"/>
Tikihtowaya ye:wa ke ox itskwinti toni te:pano:ltia. ¿Ka:ni yo:n te:pano:ltia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1207.066" endTime="1223.894">
<Sync time="1207.066"/>
Pos itech n' a:t, itech n' a:t ki..., ki..., tehwa:n te:chilia:yah ke se: on..., to..., tiltik itskwinti
<Sync time="1215.077"/>
ke komo, komo we:i n' a:t 
<Sync time="1218.016"/>
wa:n tiowih para ne:, tiowih nekwi:ni, entó:s yehwa te:chpano:ltia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1223.894" endTime="1225.605">
<Sync time="1223.894"/>
¿Ka:ni ne:kwi:ni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1225.605" endTime="1251.833">
<Sync time="1225.605"/>
Pos tiowih kowtah *o** komo we:i n' a:t,
<Sync time="1228.695"/>
te:chpano:ltia itech n' a:t n' itskwinti.
<Sync time="1231.792"/>
Pero a:mo i:n ekintsi:n ke:meh i:n tiyo:ltokeh, *cuando** timike:meh ya, ja, ja, ja, ja.
<Sync time="1237.361"/>
Tikwi:kah ok totskwin tiknemi:lti:tih.
<Sync time="1239.79"/>
Iwki ne:ni te:ilwia:yah ne:n n' *abuelitas**, se: ti:ltik itskwinti ne:n,
<Sync time="1246.651"/>
se: ti:ltik itskwinti te:..., te:pano:ltia. Te:wi:ka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1251.833" endTime="1257.188">
<Sync time="1251.833"/>
Wa:n yo:n tikihtowa:ya ke tilmah se: kipanta:lilia, ¿tein eski tilmah se: kita:lilia ne:n mike:t?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1257.188" endTime="1265.172">
<Sync time="1257.188"/>
Ke:mah, ti:ltik tilmah se: kipanke:ntia, se: ki..., se: ki..., ki:xke:ntia ya, ke:meh eskia ia:ya:w a, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1265.172" endTime="1273.474">
<Sync time="1265.172"/>
<Who nb="1"/>
A:mo, a:mo mo..., a:mo moneki se: kihitas 
<Comment desc="No es necesario (aquí, no se puede) escoger otro tipo de color de tela"/>
ke seki ...,
<Who nb="2"/>
 Tein, tein *soltero**, ke:mah ne:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1273.474" endTime="1284.625">
<Sync time="1273.474"/>
Komo se: kineki *azul** tilmah se: kita:lilia, ke:mah, *siempre azul** kwi:ka yeh. *Todavia** tein *casado** pos ti:ltik tilmah kwi:ka, *eso**, mm, ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1284.625" endTime="1285.729">
<Sync time="1284.625"/>
¿Yehwa sah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1285.729" endTime="1289.076">
<Sync time="1285.729"/>
Yehwa sah, yehwa sah i:n nimoela:miktih ok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1289.076" endTime="1296.496">
<Sync time="1289.076"/>
<Who nb="1"/>
Pos miak tasohka:matik, komo a:mo tikpia ok toni tine:chi:lwi:s, *este**, .... 
<Who nb="2"/>
Ka:n teisá:, kanah, ka..., ka:n teh nikmati, ka:n teh nikmatik ok kit. 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1296.496" endTime="1302.225">
<Sync time="1296.496"/>
*Este**, xine:chilwi moto:ka:y, ka:ni tiwa:le:wa wa:n ka:nachi xiwit tikpia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1302.225" endTime="1310.739">
<Sync time="1302.225"/>
Neh niMaria Victoria Juárez wa:n niwale:wa San Miguel Tzinacapan wa:n ne: ni..., nikpia *sesenta y dos años**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1310.739" endTime="1314.303">
<Sync time="1310.739"/>
<Who nb="1"/>
Miak tasohka:matik. 
<Who nb="2"/>
Ka:n tei, tasohka:matik namehwa:n.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
