<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Amelia" audio_filename="Xaltn_Narra_MFC307_See-kinootsa-isiwaapil-Consejos-a-la-hija_2009-09-23-v" version="2" version_date="140912">
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="612.835">
<Turn startTime="0" endTime="612.835">
<Sync time="0"/>
Yo:n siwa:pil, se: siwa:pil tikiliah 
<Sync time="4.33"/>
komo eskwele:rah, momachtihtik, *secundaria**
<Sync time="8.015"/>
wa:n we:i a, kipia *quince ańos** a, tikilwiah,
<Sync time="12.225"/>
"[xi]mokwida:ro, a:mo ka:n tikna:nkilih se: ta:kat tein mitsma:lchi:was,
<Sync time="18.439"/>
ta: timote:wa:nta:li:s wa:n timo..., timotekipano:s iwa:n se: *cristiano**,
<Sync time="23.877"/>
se: tokni:w pero a:mo achto ximoma:lchi:wa.
<Sync time="28.712"/>
Xiki:sa moescuela, ximomachti, tikwelita timomachti:s, ˇXimomachti!
<Sync time="35.283"/>
pero a:mo x'na:nkili se: ta:kat.
<Sync time="37.774"/>
Teisá: mitsilwi:s de oksé: taman tahto:l, a:mo x'welkakili.
<Sync time="42.015"/>
Teh xikili ke a:mo titamati, teh no: timomachtihtok
<Sync time="45.198"/>
wa:n neh no: nimomachtihtok. Neh n'neki nimomachti:s chipa:wka:yo:t,
<Sync time="51.238"/>
neh n'neki nimomachti:s ika kwaltsi:n, no:má:n ne:chti:tani *escuela**,
<Sync time="57.577"/>
no:moma:n te:maka *cooperación**, no:má:n te:maka *faena**, no:má:n yowi *reunión**
<Sync time="66.171"/>
wa:n neh mah nimitsna:nkilihto *cosas**, ka:n nimitsna:nkili:s.
<Sync time="70.613"/>
Tein ke:mah komo t'neki tima:wilti:s, xima:wilti:ti okseko
<Sync time="74.462"/>
wa:n neh xine:chka:wa. Neh xine:chka:wa, neh a:mo nikneki nimopitsochi:was
<Sync time="80.971"/>
*porque** ke:yeh, neh nimomachtihtok.
<Sync time="83.261"/>
Neh nikwelitaskia, *ojalá** nikwi:kaskia no: *adelante** no..., nonemachti:l.
<Sync time="88.775"/>
Notamachti:lis, *ojalá más** nikpehpanaskia, *ojalá** ke *más** nikahokwiskia
<Sync time="96.221"/>
wa:n teh xi..., komo t'neki tima:wilti:s, xima:wilti:ti okseko
<Sync time="100.364"/>
pero neh a:mo n'neki ok nejó:n teisá: xine:chtapowihto.
<Sync time="103.726"/>
Ta: niá:s pero a:mo ekintsi:n, a:mo ekintsi:n, oksé: tonal,
<Sync time="110.766"/>
komo niki:sak *noescuelas**, nochi nipano:k a no..., *nosecundaria** ya, niah ya *preparatoria** ya,
<Sync time="119.172"/>
komo n'neki *más** niá:s, pos niá:s oksé: *lado** ya sepa,
<Sync time="122.958"/>
pero ika chipa:wka:yo:t. Mah a:mo ika tahyowi:lis,
<Sync time="126.744"/>
mah a:mo niow nitahyowihtiw sanké:n wa:n mah niow nimomachti:ti.
<Sync time="130.887"/>
A:mo n'neki neh, neh n'neki kwaltsi:n mah nipano, mah kwaltsi:n nimoi:xpeta:ni,
<Sync time="135.588"/>
mah kwaltsi:n niki:sa *noescuela, a ver** ka:nika *Dios** ne:chpale:wia,
<Sync time="140.088"/>
pero nomomá:n a:mo n'neki n'pitsochi:was
<Sync time="143.057"/>
*porque** neh nimopitsochi:wati, no:má:n no: n'pitsochi:wati, ke:mah.
<Sync time="148.16"/>
Ihkó:n tehwa:n tiki[ni]liah ne:n siwa:pi:pil. 
<Sync time="150.495"/>
*Hasta** neh nelia, ihkó:n se: siwa:pil nikita, nikilwia, "motelkwida:ro mamasi:tah,
<Sync time="158.7"/>
a:mo a:ksá: teisá: ihkó:n mitsilwi:s, a:mo x'na:nkili,
<Sync time="161.959"/>
a:mo". Xikili "ka:n nike:manti, ka:n ya niweli,
<Sync time="165.879"/>
nimomachtihtok. Nimoi:xpeta:ni:skeh *noestudio**,
<Sync time="170.401"/>
nikahokwisneki *noestudio porque** mah nimopitsochi:wa, 
<Sync time="175.156"/>
*mismo** noa:weli:tah nikpitsochi:wati
<Sync time="177.982"/>
*o mismo** no:má:n n'pitsochi:wati *o** no:pá:n".
<Sync time="180.786"/>
Komo yetokeh, ne: se..., se:panyetokeh nota:tahwa:n,
<Sync time="184.438"/>
pero komo sepa..., pos nikili:s ne:n, ne:n no..., tein neh nopili.
<Sync time="189.295"/>
"Moka pa:kis mo:pá:n *porque** a:mo iwa:n yetok mo:má:n.
<Sync time="192.634"/>
A:mo". Nikili:s "ximose:wi, mox..., momachti kwaltsi:n, xiehko wa:n ximotamaka,
<Sync time="199.197"/>
xiehko wa:n xik..., xikilwi, "moma:n, neh nikwa:ti se:, se: *blanquillo**,
<Sync time="205.237"/>
tikpia *manteca** wa:n koma:mo xine:chkwi:li:ti, neh nitakwa:ti,
<Sync time="208.621"/>
neh nimomachti:to. Niehkok a, a:mo teh ni..., a:mo teh n'chi:wtinemi,
<Sync time="213.902"/>
niwa:le:w *escuela**, nika:n niehkok.
<Sync time="216.916"/>
Niwa:le:w *escuela**, a:mo ne:wi:n nimelaxihkak,
<Sync time="220.479"/>
neh niwa:lah *directo, derechito** niwa:lah. Niwa:lah momasi:tah,
<Sync time="226.408"/>
a:mo n'neki teisá: mah ne:chtapowi:ka:n n' okseki nopi:pilikni:wa:n,
<Sync time="230.796"/>
neh nikwelitaskia *ojalá** mah niki..., nikwi:kaskia *adelante** nonemachti:l.
<Sync time="235.551"/>
żWa:n ke:ní:w momasi:tah? Tine:chti:tanis *más** oso a:mo".
<Sync time="239.27"/>
"A:it, komo tikwelita tiá:s, ˇxiow!.
<Sync time="241.694"/>
Xiow, komo tikwelita tiá:s, xiow *más**".
<Sync time="245.234"/>
"We:noh pos niá:s *más**.
<Sync time="247.569"/>
Yehwa neh nikwelita, nimomachti:ti, *porque** mah a:mo nimomachti,
<Sync time="252.136"/>
*al ratito** noka pa:kiskeh nopi:pilikni:wa:n tein momachtihtokeh *más**.
<Sync time="256.725"/>
De yo:n neh nikwelitaskia mah ne:chma..., xine:chilwi:ka:n mah nimomachti *más**,
<Sync time="261.917"/>
*o** noa:welita ne:chye:k..., ne:chkonseja:rowa ya, ne:chye:kilwia ya
<Sync time="267.511"/>
ke mah a:mo nimoto:ntohchi:wa. A:mo n'mati ox neli oso mah a:mo neli".
<Sync time="272.011"/>
"Kanah, mah neli, [xi]kaki toni mitsilwia, [xik]entende:ro toni mitsilwia
<Sync time="277.426"/>
*porque bien** para tehwa, a:mo para moa:weli:tah nio:n para moa:weli:toh,
<Sync time="282.551"/>
nio:n para motiohwa:n. Motiohwa:n mitskwetaxwi:skeh komohkó:n a:mo titamati,
<Sync time="287.877"/>
mah teisá: [xik]chi:wto]". Ke:mah, ihkó:n kilwiah ne:n ... Ihkó:n kilia imomá:n, ihkó:n kina:nkilia.
<Sync time="295.123"/>
Wa:n neh ihkó:n ne:, ke:meh [nimi]tsilia, seki nikinilwia siwa:pi:pil tein yo:n no: mika:ka:walmeh ke:meh neh 
<Sync time="301.409"/>
nikilwi:s, "a:mo ximoma:lchi:wa ma:, ximomachti n' teh, ximomachti *a ver hasta** ka:ni tiwetsiti:w, *hasta** ka:n tiahsis,
<Sync time="307.025"/>
teh ximomachti, ka:wa n' kwehmol. Yo:n kwehmol ka:n kwali,
<Sync time="312.829"/>
yo:n kwehmol ka:n kwaltsi:n, teh ximomachti wa:n teh xiow ka:mpa tiahtok
<Sync time="319.025"/>
wa:n ompa sepa tiehko ka:mpa tie:wak, xiehko wa:n xitakwa,
<Sync time="323.624"/>
xiehko wa:n ximoservi:ro, a:mo teh x'chi:wtinemi, kwaltsi:n xipano,
<Sync time="329.374"/>
*buen dia** xipano wa:n *buen noche** xipano**, ke:mah.
<Sync time="334.173"/>
kwaltsi:n xipano yowaltsi:n wa:n to:naltsi:n
<Sync time="337.044"/>
wa:n xiehko wa:n ximoservi:ro, mm". Ihko:ni nikilwia.
<Sync time="342.705"/>
Kihto:s, "we:noh. Neh niehkok a ma:, *o** neh niehkok a weli:tah".
<Sync time="348.343"/>
Pos we:no, we:noh, tai:ti kahbe:n ya, moservi:ro:ti tikote:noh
<Sync time="353.267"/>
Neh ne:pa niketsak seki kahbe:n *o** ne:pa niketsak tsiktsi:n emo:l, ˇxikwa ya!
<Sync time="358.312"/>
ˇ[Xi]motamaka ya, ximotamaka ya!.
<Sync time="360.571"/>
Ihkó:n para no:, m' pili no: kipia *alivio** de para moservi:ro:ti a wa:n para kipehpena nejó:n i..., ita..., inemachti:l.
<Sync time="369.535"/>
Pero komo ehko wa:n nikahwa pos m' pili a:mo no:, a:mo no: kiahokwiti inemachti:l *porque más** tanemilia.
<Sync time="376.312"/>
"Ke:yeh ne:chahwah, ke:yeh ne:ch..., ne:chma:lna:nkiliah". Mm.
<Sync time="383.661"/>
Ihko:ni yo:n, a:mo wel semi tikihtowah pos yehwa n'mati
<Comment desc="quiso decir 'yehwa kimati'"/>
, yehwa:n kimatih no:,
<Sync time="391.576"/>
*porque** ke:yeh, wa:n no: yahtok *escuela**, a:mo nehwa.
<Sync time="395.014"/>
*Porque** ne: *antes** a:mo te:chwehka:wayah tia:ka:n *escuela** 
<Comment desc="quiso decir 'a:mo te:chka:wayah mah tia:ka:n *escuela**'"/>
,
<Sync time="398.956"/>
ke:meh neh a:mo ne:chka:wkeh mah niow *escuela**, pos a:mo niah, neh a:mo nimomachtih. 
<Sync time="404.818"/>
We:noh, neh n'tasohka:mati, de a:mo nimomachtih, a:mo nimomachtih pero sikie:ra niwelito *notrabajo** nikpia,
<Sync time="411.439"/>
mm. Ihkó:n ne:, ihkó:n nikili:s, "*cuando** ti...,", ihkó:n nikili:s "timochipa:wtok, 
<Sync time="420.359"/>
a:mo ka:n tikihto tikna:nkilia se: *persona**, se: tokni:w,
<Sync time="425.796"/>
a:mo x'na:nkili teisá: mitsilwi:s *porque** teisá: mitsilwi:s yeh, ihsiwka
<Sync time="432.113"/>
pero para tehwa ya *después** mah ... timoowihka:nakia ihsiwka.
<Sync time="436.6"/>
A:mo", nikili:s, "teh ximocuida:ro wa:n ximo..., xitekiti kwaltsi:n, ximoservi:ro kwaltsi:n,
<Sync time="444.515"/>
tiehko xitakwa, tiehko xowa ne: ka:n tiow, t'chi:wati *motarea**,
<Sync time="449.939"/>
nio:n nikili:s semi xitisi, xitapa:ka, xitahtsoma *o** ke:ní:w, a:mo.
<Sync time="454.484"/>
Motapa:kis pero yeh *ivoluntario**, a:mo neh n'nawati:s, yehwa.
<Sync time="460.189"/>
Yehwa no: kichi:was *porque** para sepa ya:ti *escuela** motapatili:s,
<Sync time="465.703"/>
ma:lti:s motapatili:s, a:mo ke:meh *antes** nemiah mahyá: yo:n titehtewaktkeh.
<Sync time="473.998"/>
[ti]Tewaktikeh, yo:n mopantalo:ntsi:n yema:nik
<Sync time="477.27"/>
pero tehwa:n ti..., ti..., timo..., ti..., [ko]moke eskia timoka:wayah [ti]ta:lohkeh, [ti]ta:lohkeh, [ti]ta:lohkeh.
<Sync time="482.975"/>
Mm, *porque** ne: wehka:w a:mo, a:mo teh onkaya *más** nepale:wi:l
<Sync time="489.292"/>
*más** ihkó:n nimoskaltih neh, sa ni:xtsohkwiltik.
<Sync time="493.199"/>
Sa ni:xkwi:kwiltik, nima:kwi:kwiltik,
<Sync time="496.962"/>
ka:n n'pia xapoh, we:noh nika:n pos sikie:ra se: momahtekia se: k..., se: mochipa:wa
<Sync time="501.315"/>
pero nopanko, pero nopoxko, nometswa:n, notilmah ta:loh.
<Sync time="508.538"/>
Ka:ni yo:n ximopale:wi, ka:n teh xapoh,
<Sync time="512.007"/>
mm, *antes** a:mo onkaya *más** nepale:wi:l, a:mo ke:meh a:man.
<Sync time="520.168"/>
Mm, onkas, onkas nepale:wi:l pero xitekiti, onkas nepale:wi:l pero x'chi:wa *motrabajo**,
<Sync time="527.614"/>
yo:n ke:mah. Onkas nepale:wi:l, onkas toni tik..., tikmahse:was,
<Sync time="532.739"/>
onkas toni tigasta:ro:s, se: *diez**, se: *veinte** pos, pos xitekiti.
<Sync time="539.368"/>
Mm, a:mo ke:meh ne:..., ne: wehka:w timotekipanowa:yah ika kahbe:ntateki:lis,
<Sync time="545.663"/>
pero a:man a:mo teh tateki:lis, *hasta** ampó:n nikistok ka:n teh kahbe:n
<Sync time="550.15"/>
wa:n no: *igual** ompa ne: *rancho**, ka:n teh kahbe:n. *Rancho** a:mo teh kahbe:n, ihka:k kowit,
<Sync time="557.82"/>
pero pos a:mo, a:mo kipia ita:kka, [ti]tapolowah ika ita:kka ya.
<Sync time="563.369"/>
Mm, ke:mah, ihkó:n ne: ..., yo:n, ihko:ni neh nikinohno:tsa siwa:pilmeh, mm.
<Sync time="574.342"/>
Pos de ihkó:n nikili:s okseki, okseki tein nohne:lmeh,
<Sync time="579.021"/>
[xik]chi:waka:n namochi:walis wa:n xia:ka:n ximo..., [xi]tahkwilo:tih ya,
<Sync time="583.499"/>
[xik]chi:wa:ka:n *namotarea** ya, pero ximotamakaka:n ya, ximoservi:ro:ka:n ya.
<Sync time="588.973"/>
Pero tein nohne:lmeh, de *diez ańos, de ocho**, yehwa yo:n neh nikinohno:tsa kone:meh,
<Sync time="596.406"/>
wa:n ... pero ne: wehka:w koma:mo tikchi:w tein mitsnawatiah, *orale**, 
<Sync time="601.808"/>
sepa seko, ki:xna:miktiah wa:n kipia ke [ti]takakis 
<Comment desc="hubiera dicho 'tikakis'"/>
 toni mitsilwiah,
<Sync time="607.5"/>
koma:mo mitskokowa pos a:mo x'chi:wa, mm.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
