<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Alde" audio_filename="Tzina_Narra_MMM335_keeniiw-tekitia-keeman-ilwit_2009-09-25-b" version="2" version_date="140916">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Mariano Morales Muñoz" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="535.955">
<Turn startTime="0" endTime="535.955" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Pos neh nimitsili:ti tein ne: ke:man tipanowa:yah.
<Sync time="5.156"/>
A:mo ke:man ti[k]chi:xtokeh se: teihsá: toni te:chpale:wi:s.
<Sync time="9.018"/>
*Sino que mismo** tehwa:n timoitayah.
<Sync time="11.875"/>
*Cuando** neh nikpiaya 
<Sync time="14.33"/>
mahtiakto:no:me os...,
<Sync time="16.339"/>
mahtak a xiwit,
<Sync time="18.862"/>
neh nikitaya no:pá:n a:mo ke:man mokwehmolowa:ya *o** kichi:xtok a:koni kipale:wi:s, toni ki...,
<Sync time="24.152"/>
para mo..., para pano:s i:xpano:s ke:ní:w.
<Sync time="27.388"/>
Tia:yah titekititih
<Sync time="29.406"/>
ti..., niktohtokatiw neh wa:n yeh no:, titawi:tekitih,
<Sync time="32.799"/>
*cerca** ya kihtowa, *cerca** ya ne: h..., n' ilwit n' San Miguel
<Sync time="36.37"/>
wa:n ka:ni n' tikwitih tomi:n wa:n ke:meh i:n mosenketsa kiowit.
<Sync time="39.877"/>
Pos ka:n teh toni n' tikchi:wayah, tiowih titawi:tekitih ika kiowit, tikte:mowah se:
<Sync time="46.965"/>
se: *tarea** a:kon tepitsi:n kip..., mopialia:ya wa:n kipia ne: we:i n' ta:ltsí:n,
<Sync time="52.5"/>
ompa tiowih t'pale:wi:tih, xa: tte:chmakas tekit,
<Sync time="55.871"/>
para timopale:wi:skeh. Ke:mah, te:chmakayah.
<Sync time="58.817"/>
Ne:ka *tiempo** katka
<Sync time="60.703"/>
se: *cuarto** titekitis a:mo pati:yoh, *diez pesos**,
<Sync time="64.676"/>
*quince pesos**, tel miak a no:, n' telpati:yoh ya.
<Sync time="68.984"/>
*Cuando** neh nikmak..., *cuando** neh pe:wak nitamattiw a.
<Sync time="71.886"/>
Titekitiah wa:n tiksentilihtia:yah yo:n totomi:ntsi:n,
<Sync time="76.464"/>
ika kiowit timopampi:kih wa:n neh ompa ninentok, nikitstok no:pá:n tawi:teki,
<Sync time="81.62"/>
ka:n teh xmoli kihtowa wa:n ke:meh i:n timotekipano:s.
<Sync time="84.674"/>
Ihkó:n titakwa:s.
<Sync time="86.772"/>
A:mo teh ximoli a:kah mitspale:wi:ti wa:n nio:n no: *ximocuentaketsa** semi kihtowa, xtane:wi tomi:n ne:wí:n wa:n ka:ni n' tikwiti para tikepas.
<Sync time="93.529"/>
A:mo weli para timopale:wi:s, *siempre** kipia *que** titekitis.
<Sync time="97.212"/>
Tia:yah, ma:tami
<Sync time="99.421"/>
wa:n sepa seko, seko tahtantiw nono, timotakowiah *lo que** tein weli,
<Sync time="103.402"/>
pero ompa yo:n yehwa:n kipiayah nochi, kipiaya n' ipane:lah, kipiaya s...,
<Sync time="107.596"/>
ne: etsí:n kito:kayah nochi yo:n, timo..., *bueno** nochi kipiayah *a la mano**, a:mo teh kikowayah.
<Sync time="114.328"/>
*Cuando** kinemilia:ya *que** motakowi:ti:w *Cuetzalan**,
<Sync time="119.0"/>
a:mo kiteki ke:meh a:man, martes *o** lunes,
<Sync time="121.748"/>
kiteki yo:n pahpatatsi:n, kipechtia,
<Sync time="125.152"/>
*para que** sábado kwalka:n kitapowa ya, oksitok a,
<Sync time="128.388"/>
*para que** yo:n domingo tikwi:kayah ne:n ka:mpa kikowah.
<Sync time="133.156"/>
Tehwa:n nochipa totanamakalo:ya:n kwesala:n kilwiah.
<Sync time="136.281"/>
*Cuetzalan** tikwa:lkwih
<Comment desc="Quizás lo más apropiado sería decir &quot;tikwi:kah&quot;"/>
, kinamakah,
<Sync time="139.294"/>
mokowiliah, ihwa:k sayoh kikowayah n' ixapoh,
<Sync time="143.906"/>
a:mo ki:xmatiah yo:n tein a:man kiliah *cloro**.
<Sync time="146.821"/>
Tehwa:n sayoh xapoh wa:n komo tamik xapoh,
<Sync time="150.718"/>
onkak seki xiwit kiliah kochoko..., kochonihxiwit,
<Sync time="154.843"/>
kochonihxiwit no: we:lik n' ita:kka,
<Sync time="157.234"/>
yehwa yo:n kikwiya ne:n no:má:n
<Sync time="160.046"/>
*o noabuelita** nikitaya neh kipa:kaya, *porque** neh no:má:n a:mo niki:xmat.
<Sync time="164.39"/>
*Noabuelita** kipa:kaya n' tilmah yehwa ika yo:n kikwi,
<Sync time="167.643"/>
tamik n' ixiw, n' i..., n' ixapoh
<Sync time="170.009"/>
wa:n ka:ni n' kikwiti xapoh, semi tikwiah xapoh yo:n kiliah a:man
<Sync time="173.98"/>
*oro**, seki xapoh kohkostik *de pan**,
<Sync time="177.609"/>
Yehwa yo:n mokowilia:yah *siquiera** o:me *para que** ika te:chtapa:kia:yah, *cuando** a:mo ahsia ok,
<Sync time="182.826"/>
yehwa ya yo:n xiwit kite:mo:ti *noabuelita**
<Sync time="186.174"/>
*o** nokni:wa:n wa:n ika yo:ni n...,
<Sync time="189.121"/>
kiki:xtilia:yah tepitsi:n ta:l de n' totilmah.
<Sync time="192.75"/>
Wa:n yohki sepa ti..., tipanowa:yah
<Sync time="195.729"/>
wa:n ke:mah, kihtowa no:pá:n, *cerca** ya n' ilwit, ka:ni n' tikwitih n' tomi:n,
<Sync time="199.301"/>
pos titekititih, tte:tekitili:tih,
<Sync time="202.062"/>
yowih nokni:wa:n kinti:tani a, komo a:mo seki n' tein wehweita:kameh ya seki wa:n ke:meh kimatia yehwa,
<Sync time="207.423"/>
se: ite:iskaltihka:w yehwa n' *kirecibirowa** n' tomi:n, yehwa n' ki..., nochi
<Sync time="211.24"/>
kichi:xtok, tikta:ni n' tomi:n nika:n, tiahsi wa:n tma:kia,
<Sync time="215.718"/>
*para que** ahsi ne:n domingo
<Sync time="217.683"/>
*solamente** domingo tmattokeh n' tehwa:n te:chtakowi:ti:wih,
<Sync time="221.312"/>
Ahsi wa:n ki..., kikwi a n' tomi:n, takowaki a nika:n, kikwiki yehwa ya ne:n xapoh,
<Sync time="226.937"/>
kkwiki sake:ra se:, se: *kilo** nakat,
<Sync time="230.106"/>
*para siquiera** se: *tidiezmeh** tikwah.
<Sync time="232.611"/>
Ika seh sen *cachito** te:chakah,
<Sync time="235.156"/>
wa:n ihwa:k ke:mah kitelaha:wia:yah
<Sync time="237.678"/>
*para que** mah te:chahsi yo:n tapalo:l
<Sync time="239.812"/>
*porque** timiakeh,
<Sync time="242.281"/>
*bueno** pos yo:n ti..., tchi:xtokeh ya,
<Sync time="245.763"/>
ne:wí:n *las tres** a:mo ahsi n..., no:pá:n,
<Sync time="249.437"/>
titahtayo:koxtokeh ya a:mo ahsi,
<Sync time="251.91"/>
*porque** takah yeh kwali etok ta:wa:ntok ne: *Cuetzalan**,
<Sync time="255.562"/>
wa:n tehwa:n tchi:xtokeh, seki nokni:wa:n yehwa:n tekititih,
<Sync time="259.172"/>
tawi:tekitih ne:, para sepa d..., ahsis ne:n domingo,
<Sync time="262.565"/>
sepa takowati:w no:pá:n wa:n sepa ta:wa:nas.
<Sync time="265.078"/>
Tikchi:xtokeh yo:n *topanleche** ox kwi:kati,
<Sync time="268.753"/>
tein a:man kiliah *postre**, yehwa n' kilia:yah *panleche**.
<Sync time="272.516"/>
A:mo tiki:xmatiah tehwa:n yo:n, *contento** timoka:wah,
<Sync time="276.219"/>
Se: tahko, tahko xi:kaltsí:n de kakawat kwi:ka,
<Sync time="281.113"/>
ika yo:n tehwa:n timotasohka:matiah te:chwi:kilia yo:n tio:tak *o** se: *pan**,
<Sync time="285.68"/>
semi kinamakayah kilia:yah *pancajas** i:n ka:mpa Demetrio,
<Sync time="290.664"/>
se: p..., se: *peso o** se: *cincuenta centavos** ne: ke:man ika ttamahmah..., tama:..., ma:kwi:l tomi:n,
<Sync time="298.215"/>
kwi:kayah yo:n *pan** telmiak.
<Sync time="300.559"/>
Te:chahsia ya, seh se: timoma:kwi:lia:yah,
<Sync time="302.961"/>
n..., ne:wí:n *las nueve de la noche, contento** tietokeh, ahsi a ne:n tote:iskaltihka:w.
<Sync time="309.378"/>
Tane:si, i:xpeta:ni, yeh sepa kinti:tantok mah tekititih,
<Sync time="314.378"/>
mah tia:ka:n, xia:ka:n *porque** a:mo tei ok n' to:mi:n, pos ka:n teh kilia:yah ta: yehwa n' kimati.
<Sync time="319.336"/>
Yehwa n' *kigastarowa:ya** n' tomi:n,
<Sync time="321.648"/>
pero pos no: *igual**, yo:n mo:stika sepa kitekiti m' pahpata para sepa kinamakati:w no:, mah tama:ma no: para kima:tis ke:ní:w ne:n ta:wa:nas,
<Sync time="330.601"/>
nikihtowa ekintsi:n, pero yo:n ihwa:k a:mo.
<Sync time="333.025"/>
Entó:s ne:, ya:ya ya, ne: paratani no: takowa,
<Sync time="336.805"/>
wa:n iwa:n ya:ya no..., no..., nokni:wa:n takowatih, tanamakah wa:n sepa kwi:kah,
<Sync time="341.716"/>
pero ihwa:n a:mo neh..., a:mo teh *carretera**, a:mo teh *coche**.
<Sync time="345.175"/>
*Desde** A:tmolo:n wa:le:wayah *hasta Cuetzalan** nochi kwa:lma:ma:yah.
<Sync time="349.93"/>
Wa:n tehwa:n *cuando cerca** ya i:n ilwit,
<Sync time="353.774"/>
kipia xokot, onkak a xokot wa:n kikowah ya xokot,
<Sync time="357.381"/>
pos xnamakatih xokot.
<Sync time="359.562"/>
Ka:mpa katka n' a:man *campo do...**, ka:mpa n' ekintsi:n a:man i:n kal..., kal..., ka..., ke:ní:w nankiliah nika:n i:n
<Sync time="365.612"/>
*Campo** nika:n talwiah, kit mota:lia:ya ne:n *avión[avioneta]** ne: ke:man,
<Sync time="371.038"/>
*hasta** nika:n kikowayah xokot,
<Sync time="373.917"/>
nika:n kikowayah xokot, kipia *que** tikwa:lma:ma:yah *desde** A:tmolo:n, Ayotzinapan tiwa:lpanowah
<Sync time="380.167"/>
t..., *hasta** nika:n Te:skateko tiwa:la:yah *para que** tiehkoyah ya nika:n.
<Sync time="384.901"/>
Se: se: *ciento, cuando** komo tinohne:l tahko *ciento de** xokot tikwa:lma:ma:s.
<Sync time="389.872"/>
wa:n t'namakaki:w, toni m' pati:yoh se: *peso ciento**,
<Sync time="393.666"/>
se: tikwa:lkwi tahko *ciento, apenas cincuenta centavos** timowi:kilihtok, toni mitsahsi,
<Sync time="399.173"/>
pero ne: ke:man katka tomi:n. Komo n...,
<Sync time="403.37"/>
tein we:i, tein *más** chika:wak a kwa:lkwi o:me *ciento**,
<Sync time="407.164"/>
o:me *peso** mota:nilihtiwi:ts *o ciento cincuenta** sayoh.
<Sync time="410.495"/>
Sayoh yehwa sah yo:ni se: kixi:kowa:ya,
<Sync time="412.906"/>
*o** se: tein *más** ta:tah ya, *más** chika:wak kwa:lkwia n' e:yi *ciento, pero a puro dios** no: n' ehkoya,
<Sync time="418.127"/>
*siquiera** ohpa ttakepayah,
<Sync time="420.18"/>
Wa:n yo:n kipia *que** timoe:wilih..., ti..., tikmakaskeh ne:n ta:tah para moe:wilih...,
<Sync time="424.7"/>
*para fiesta** wi:tsa San Miguel.
<Sync time="426.865"/>
Ke:meh a:man ya i:n talwititi, ti..., pia..., ke:meh i:n kiowi tehwa:n tixokotektokeh,
<Sync time="432.421"/>
para tika:watih ne: ka:mpa n' kikowah.
<Sync time="435.858"/>
*Porque** a:mo tikpiah toni ka n' timopale:wi:tih,
<Sync time="438.492"/>
A:mo ke:meh a:man kichi:xtokeh *Oportunidades** xa: ehkos a, para tipano:tih ya *fiesta**,
<Sync time="443.536"/>
A:mo, ne: ke:man ti..., neli n' tikihyo:wia:yah, ekintsi:n *o** es..., *este** n' ta:tahmeh mo...,
<Sync time="448.853"/>
kichi:xtokeh xa: kinimpale:wi:skeh ya ne: para
<Sync time="451.934"/>
ya:tih n' ilwit, ne: ke:man a:mo, kipia *que** timotekiti:lti:s.
<Sync time="456.353"/>
Wa:n yo:n ihwa:k tiknamakayah yehwa yo:ni [ika]
<Sync time="459.925"/>
timopano:ltia:yah. Wa:n komo a:mo tikpia xokot, yehwa ya *xtareati**.
<Sync time="464.032"/>
Tein kipia ne:n ta:l wa:n kipia tepitsi:n nepale:wi:l, yehwa mitspale:wia.
<Sync time="468.299"/>
Tikpias se: *veinte pesos, veinticinco pesos,** se: se: almo:n x'ma:, nimitsmaka *por tanto**, nimitsmaka *veinte pesos**,
<Sync time="474.574"/>
Pero n' ka:n se: to:nal, a:mo tima:tamiti yo:n se: almo:n ta:l, ttawi:tekiti,
<Sync time="478.547"/>
mitskwi:li:ti se: *ocho días**. Pos t..., achto ok no: n' tiki:xtia n' tomi:n *para que**
<Sync time="483.777"/>
ti..., tikma:ti, *cuando** tamiti n' *tarea** i:pa a:mo t'pia tomi:n ok, sepa seko nono n' *timocuentaketstok**.
<Sync time="490.161"/>
Iwki yo:n tipanowah n' tehwa:n, tipano:keh *pues** wa:n tipano:skeh ok *todavía**, a:mo tikmatih ke:ní:w.
<Sync time="495.755"/>
*Porque** neli ekintsi:n tokni:wa:n,
<Sync time="498.53"/>
a:..., ekintsi:n tahtantokeh ya ke:maniá:n ehkoti nepale:wi:l,
<Sync time="501.946"/>
ke:maniá:n te:chpale:wi:tih, ta: *cerca** ya n' ilwit, wa:la:ti a.
<Sync time="505.236"/>
Pero yo:n ihwa:k a:mo titahtaniah nepale:wi:l, a:mo tiki:xmatih toni nepale:wi:l.
<Sync time="509.678"/>
Xa: i:pa onkaya, a:mo onkaya,
<Sync time="512.113"/>
*porque hasta** se: tek..., ta..., tekiwah *cuando** kipia *que**..., ki..., tano:tstok se: tekit ne: itech ne:n
<Sync time="518.051"/>
*escuela** mochi:wa
<Sync time="520.484"/>
a:mo ya:ya, no:pá:n a:mo ke:man ya:ya *faena**,
<Sync time="523.883"/>
a:mo kimatiah yo:n toni ox *faena** toni mochi:waya.
<Sync time="527.41"/>
Yeh nochipa ya n' tekit, tekit, tekitih wa:n tekitih
<Sync time="531.356"/>
pero ekintsi:n a:mo *igual**, miak mopatak a.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
